ԵԴ1/0029/18/23

Թ ք ԵՂԼ/0029/18/23

ՀՑ բ ֆ.

(5 աՆ

ԱՏԾԻ ՀԱ

| ԱԱ Ն222)/

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Վ.Գրիգորյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Լ.Աբգարյան

11 հուլիսի 2025 թվական ք.Երնան

ՇԸ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ ՍԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Շ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի օգոստոսի 3-ի որոշման դեմ մանրա...

ասար վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երնան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն ն Նորք Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում նախաձեռնվել է թիվ արա ււ վարոյթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հատկանիշներով:

2023 թվականի հուլիսի 4-իս աար ը ավել Է

հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով:

2. 2023 թվականի հովիսի 5-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան) է ստացվել Խար կամա, իրավաչափության վիճարկման

վերաբերյալ պաշտպան արարքը.

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 9ի որոշմամբ Աաաա ւ կաման իրավաչավության վիճարկման վերաբերյալ

պաշտպան արարը ջի ապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճվել է՝ կողմերի դատական նիստին չներկայանալու հիմնավորմամբ:

թ. ի Ջ ք Ջի

վերաքննիչ բողոքը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի օգոստոսի 3-ի որոշմամբ թողել է առանց քննության:

4 Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ րրրրրը

պաշտպան լարն ր կայացրել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 2ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ փաստարկներով.

3

5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական ն. հիմնավորված չէ, դրանով թույլ է տրվել դատական սխալ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են վարույթի ելքի վրա, ն որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ քրեադատավարական օրենքի միատեսակ կիրառության համար:

5.Լ Բողոքաբերը փաստարկել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներից հետնում է, որ անկախ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման բողոքի առնչությամբ կայացված դատական ակտի բովանդակությունից, այսինքն՝ բողոքը բավարարվել է, մերժվել է, թե հարուցված վարույթը կարճվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածի Էին մասի 4-րդ կետի ուժով այն ենթակա է բողոքարկման հատուկ վերանայման կառուցակարգերի շրջանակում: Ըստ բողոքաբերի՝ նշված դատական ակտը կարող է դիտարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետով սահմանված՝ օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում բողոքարկման ենթակա այլ դատական ակտերի շրջանակում, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածով նախատեսված դատական ակտերի շրջանակը նպառիչ չէ, ն օրենսդիրը նախատեսել է նան թվարկված դատական ակտերից բացի, այլ ակտերի բողոքարկման հնարավորություն ։

52. Բողոքաբերի պնդմամբ` բոլոր այն դատական ակտերը, որոնք կարող են կասեցնել. կամ խոչընդոտել դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացումը, անմիջականորեն բողոքարկելի դատական ակտեր են, ն նշված դատական ակտերը պետք է դիտարկել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետով նախատեսված նորմի ներքո:

53. Ըստ բողոքարբերի՝ Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի նշված դատական ակտը չի խոչընդոտում դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացմանը կամ չի կասեցնում գործի քննության հնարավորությունը, ն որ այն վերաբերում է գործի քննությունը կազմակերպելու՝ Առաջին ատյանի դատավորի հայեցողությանը, չի բխում քրեադատավարական կարգավորումներից, Աահմանադրական դատարանի, Մարդու իրավունքների

4

եվրոպական դատարանի ն Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձնավորված իրավական դիրքորոշումներից, ավելին՝ հակասում է դրանց:

Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վերաբերյալ բողոքի կապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշումը «հետաձգված բողոքարկման» կանոնների կիրառմամբ հնարավոր չէ բողոքարկել, քանի որ այն չի շոշափում գործի ըստ էության քննության փուլին վերաբերելի հարցեր, բացի այդ հետաձգված բողոքարկման պարագայում կկորի նշված ակտի բողոքարկման ամբողջ էությունն ու տրամաբանությունը, քանի որ գործ ունենք անձի անձնական ազատության հիմնարար իրավունքի սահմանափակման հետ:

54. Բողոքաբերը Վճռաբեկ դատարանի ուշադրությունն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ վերաքննիչ բողոքում բարձրացված հարցը վերաբերել է դատական նիստի օրվա ն ժամի վերաբերյալ պաշտպանական կողմի պատշաճ ծանուցված չլինելուն, ն ստացվել է մի իրավիճակ, երբ Առաջին ատյանի դատարանը կարող է առանց դատավարության մասնակիցներին պատշաճ ծանուցելու դատական նիստ հրավիրել, վարույթը կարճել՝ խախտելով անձի անձնական ազատության հիմնարար իրավունքը, այնինչ ձնական պահանջների հաշվառմամբ նշված ակտի իրավաչափությունը չի կարող ստուգման ենթարկվել վերադաս դատական ատյանի կողմից:

6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելու մասին 2023 թվականի օգոստոսի 3-ի որոշումը՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակա

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական ն իրավական հանգամանքները.

7. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետնյալը. «Ը -) խողմերից ոչ ոք չի ներկայացել նշանակված դավաւկան նիարին: Ուտի Դատարանը գտնում է, որ վերը վկայակոչված կարգավորումների լույսի ներքո

5

անհրաժեշտ Է առանց բողոքն րստ էության քննության առնելու՝ կայացնել բողոքի կապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշում (...)»:

8. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «լ. ՀՀ քրնական դատավարության օրենագրքի 369-րդ հոդվածի վերլուծությունից դեղնում է, որ բացի այդ հոդվածի Լին մասի 112-րդ կետերում թվարկված դատական ակտերի՝ Վերաքննիչ դամաւրանում հատուկ վերանայման են ենթակա նան առաջին ատյանի դատարանների այլ դավական ակտեր՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում: Մասնավորապես ՀՀ քրեական դատավարության օրենագրքի ուսումնասիրությունից հեւրնում է, որ հատուկ վերանայման կարգով անմիջական բողոքարկման ենթակա են նան առաջին ատյանի դատարանի՝ սեփականության իրավունքի սահմանափակումը վերացնելու միջնորդության քննության արդյունքում կայացված որոշումները ն այլն:

Վերաքննիչ դատարանը փատրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ, հոդվածով նախատեսված ցանկում չընդգրկված կամ այլ հատուկ նորմում չնախատեսված դավաւկան, ակտերը ենթակա չեն հատուկ վերանայման, կարգով անմիջական բողոքարկման, քանի որ մեկնաբանման 6եքուջ9ը ամեչ կանոնից

բխում է, որ սպառիչ ցանկում որնէ տարը ձներառելը պետք է մեկնաբանել դրա բացառման իմաապտվ:

Սույն վայույթի փաստերից հերնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը,

արանալով ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վերարերյալ պաշվայան ատար իու լրա արացված նյութերը, որոշում-է կայացրել

վարույթ հարուցելու մասին ն դազական նիար նշանակել, որի մասին տեղեկացվել են պաշտպանը ն քննիչը: նշանակված դատական նիարին կողմերից ոչ ոք չի ներկայացել, ինչի արդյունքում Առաջին ատյանի դափարանը որոշում է կայացրել բողոքի կապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճելու մասին, որը պաշվայան ՏՐ | բողոքարկել է Վերաքննիչ դատարան: Մինչդեռ այն որոշման նախորդ կորերում մեջրերված իրավական նորմերից ն վերլուծություններից հերնում՝ է, որ այդ որտշումը հարուկ վերանայման կարգով անմիջականորեն բողոքարկելու հնարավորություն քրնադավավարական օրենքը չի նախատեսում:

Տե՛ս, նյութեր, հատոր 1, թերթեր 15-16:

6

Բացի ար, Առաջին ատյանի դատարանի նշված դատական ակրը չի

խոչընդուրում: դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացումը կամ կասեցնում: գործի քննության հնարավորությունը: Ավելին, այն վերաբերում է գործի քննությունը կազմակերպելու Առաջին ատյանի դատավորի հայեցողությանը, ն Վերաքննիչ դառրարանի կողմից գնահատականներ տալը սույն դեսյքում րար էության կենթադրի դատարանի կողմից օրենքով չնախատեսված ն անհամաչափ միջամտություն վարույթն իրականացնող մարմնի գործունեությանը:

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանի արձանագրում: է, որ ասա... արը... շոլ ւ այպիսի

դատական ակվս որը հատուկ վերանայմեւն կարգով բողոքարկման ենթակա չէ:

Ամխուխելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում Է այն հենության, աաա... արտար... գած րողոքր

պերք է թողնել առանց քննության: ՀՀ քրեական դափավարության օրենսգրքի 39-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կերի հիմքով, այն է' բողոքարկվել է այն դատական ակտը, որը ենթակա չէ վերաքննիչ դատարանում, համակ վերանայման լ...)»2:

Վճռարեկ դատարանի հիմնավորումները ն եգրահանգումը,

9. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը պայմանավորված է իրավունքի զարգացման գործառույթի իրացմամբ: Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը գանում է, որ մինչդատական ակտի վիճարկման բողոքով հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշման` հատուկ վերանայման կարգով բողոքարկման ենթակա լինելու հարցի վերաբերյալ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է | համարում արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք ուղղորդող նշանակություն կունենան նման գործերով դատական պրակաիկայի ճիշտ ձեավորման համար:

10. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջե բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչափ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ ճերբակալման իրավաչափության վիճարկման վերաբերյալ բողոքի Տե՛ս, նյութեր, հատոր 1, թերթեր 48-49:

7

կապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշումը հատուկ վերանայման կարգով բողոքարկման ենթակա չէ:

1. «Ը Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Յուրաքանչյույ ոք ունի իր իրուվունքների ն ազապտլթյունների արդյունավետ դավաւկան պաշտպանության իրավունք»:

ՀԸ Սահմանադրության 172-րդ հոդվածի համաձայն «Վերաքննիչ

դատարաններն առաջին ատյանի դատարանների դատական ակտերն օրենքով սահմանված լիազորությունների շրջանակներում վերանայող դատական ատյան են»:

111. Դատական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների ն դատարանի մատչելիության սահմանադրական իրավունքի վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը ձնավորել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները՝

- անձի հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝ որպես բարձրագույն արժեք, դատարանների կողմից ենթակա են անվերապահ պաշտպանության՝ կոնկրետ գործի ինչպես ըստ էության քննության, այնպես էլ հնարավոր հետագա վերաքննության շրջանակներում,

- դատական բողոքարկումը՝ որպես դատական պաշտպանության եղանակ, պետք է արդյունավետ միջոց ծառայի վերականգնելու անձի խախտված իրավունքներն ու ազատությունները պահպանելով արդարադատության իրականացման սահմանադրական սկզբունքները,

- դատական բողոքարկման ինստիտուտը, առանց բացառության, պետք է միջոց հանդիսանա հավասարության պայմաններում, օբյեկտիվ, բազմակողմանի, արդար ն հրապարակային դատաքննության արդյունքում, ողջամիտ ժամկետներում բացահայտելու ն շտկելու դատական բոլոր այն սխալները, որոնք թույլ են տրվել ինչպես նյութական, այնպես էլ դատավարական իրավունքի նորմերի խախտման արդյունքում, հետնաբար հանգեցրել են դատական գործի սխալ լուծմանը,

- դատավարական որնէ առանձնահատկություն կամ ընթացակարգ չի կարող խոչընդոտել կամ կանխել դատարան դիմելու իրավունքի արդյունավետ իրացման հնարավորությունը, իմաստազրկել ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված դատական պաշտպանության իրավունքը կամ դրա իրացման արգելք հանդիսանալ,

8

- ընթացակարգային որնէ առանձնահատկություն չի կարող մեկնաբանվել որպես ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում,

-` դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է անենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,

-նախապայմանների խստացումը չպետք է տեղի ունենա անհամաչափ՝ անձանց համար ստեղծելով իրավունքների պաշտպանության խոչընդոտներ: Բացի դրանից, վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքները վարույթ ընդունելու հարցում դատարանները պետք է ունենան ոչ թե հայեցողական անսահմանափակ ազատություն, այլ՝ օրենսդրորեն նախատեսված, հստակ, ն անձանց համար միակերպ ընկալելի հիմքերով, բողոքը վարույթ ընդունելու կամ մերժելու իրավունք ն պարտականություն,

- դատական ակտերի բողոքարկման ինստիտուտի նպատակը միայն

ներկայացված պահանջի մերժման կամ բավարարման իրավաչափության ստուգումը - չէ: Այս ինստիտուտն այն հիմնական ն էական իրավական երաշխիքն է, որի միջոցով ապահովվում է ատորադաս դատարանի կողմից արդար դատաքննության իրավունքի հիմնական բաղադրատարրեր, . մասնավորապես, ՀՀ

Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված դատավարական երաշխիքների պահպանումը: Բոլոր այն դեպքերում, երբ առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել հիշյալ դատավարական . երաշխիքները, քաղաքացին չունենալով վերաքննության իրավունք, ըստ Էության զրկվում է իր գործի արդար դատաքննության իրավունքն արդյունավետորեն իրացնելու ենարավորությունից ն արդար դատաքննության իրավունքի խախտման դեմ պաշտպանության արդյունավետ միջոցից,

- բողոքարկելի են միջանկյալ դատական այն բոլոր ակտերը, որոնք կարող են կասեցնել կամ խոչընդոտել դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացումը, մինչդեռ բողոքարկման ոչ ենթակա դատական ակտերն իրենց բնույթով այնպիսին

9

են, որ չեն կասեցնում գործի քննության հնարավորությունը ն վերաբերում են գործի քննությունը կազմակերպելու՝ դատավորի հայեցողությանը»:

1շ. ՃՇ Սահմանադրական դատարանը թիվ ՍԴՈ-Ա90 որոշմամբ,

վերահաստատելով իր բազմաթիվ որոշումներում դատական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների ն դատարանի մատչելիության սահմանադրական իրավունքների լիարժեք իրացման երաշխավորվածութան ն ապահովման վերաբերյալ արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, վարչական վարույթը կարճելու մասին որոշման բողոքարկման հնարավորության բացակայության առնչությամբ նշել է, որ. «/...) /Ե/ախ՝ գործի վարույթը կարճելու մասին վարչական դատարանի դարական ակտերի հետ կապված իրավահարաբերությունների՝ տվյալ դեպքում բողոքարկման ինարիվուրի կանտնակարգումների ժամանակ (..) Թյրենադիրը բավարար հետեողականություն չի ցուցաբերել քննության առարկա հարցի մասով օրենադիական կանոնակարգումները սահմանադրական, դատարանի իրավական դիրքորոշումներին ներդաշնակ ն համահունչ զարգացնելու առումով, չի ապախտվել իրավական օրենքին ներկայացվող իրավական որոշակիության, ճշգիւրության ն կանխատեսելիության որակները: (..) Ավրկրորդ գործի վարույթը կարճելու մասին վարչական դատարանի որոշման բողոքարկման իրավական ամրագրման բացակայություն Օ0արգելափակում է ոչ միայն դատարանի մատչելիության իրավունքը, այլն անձին ոչ իրավաչավտրեն զրկում է դատական պաշտպանության սահմանադրական իրավունքի բաղադրատարրը հանդիսացող՝ դատական ակտի բողոքարկման իրավունքից: Գործի վարույթը կարճելու մասին որոշման բողոքարկման խրափանքի նորմատփվ. ամխագրումբ կընդլայնի արդյունավեւրության ն օրյեկփիվությաւն նկատմամի հանրային վարահությունը, կապահովի խախվված իրավունքների լիարժեք վերականգնման հնարավորությունը, թույլ Ստա վերադաս ատյանի դաւրարանին վերացնել արորին։ ատյանի թույլ տված դատական սխալները, ղղված կլինի վերադաս դատական ատյանների մատչելիության ապահովմանը ն կնպատրի դատական պաշտպանություն իրավունքի 3 Տես, ոամոնտ ումոոմ5, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2007 թվականի ապրիլի 9-ի թիվ ՍԴՈ- 690, 201 թվականի փետրվարի 8-ի թիվ ՄԴՈ-936, 2012 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1037, 2015 թվականի մարտի 3-ի թիվ ՄԴՈ-1192, 2016 թվականի մարտի 10-ի թիվ ՄԴՈ-1257 ն 2015 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ՄԴՈ-1191 որոշումները:

10

հրացման լիարժեքությանը: Դատական բողոքարկման իրավունքը վերադաս դառրարանի կողմից դասական ակտի վերանայման՝` անձի իրավունքն է, որը հերեողականորեն պեփք է իր արտացոլումը, գտնի օրնենադրության մեջ՝ նախատեսելով գործի վարույթը կարճելու մասին որոշման վերանայման համապատասխան ընթացակարգեր (...)»':

12. «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` նան Կոնվենցիա) 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Յութաքանչյույ ոք, ում այն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները խախարվում՝ են, ունի պերական մարմինների աոռջն իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիակ եթե խախտումը կատարել են ի պաշտոնե գործող անձինք»:

2.. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ` նան Եվրոպական դատարան) անձի արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի բաղադրատարր հանդիսացող դատարանի մատչելիության իրավունքի կապակցությամբ նշել է, որ դատարան դիմելու իրավունքը բացարձակ չէ, ն կարող է որոշակի սահմանափակումների ենթարկվել. դրանք թույլատրված նն այն կանխադրոյթի հիման վրա, որ դատարան դիմելու իրավունքն իր բնույթով

պահանջում է պետության կողմից սահմանված կարգավորման առկայություն: Այս առումով պետություններն ունեն հայեցողության որոշակի սահման, թեն Կոնվենցիայի պահանջների պահպանման կապակցությամբ վերջնական որոշումը կայացնում է Եվրոպական դատարանը: Անհրաժեշտ Է հիմնավորել, որ կիրառված սահմանափակումները դատարան դիմելու` անձի իրավունքն այն աստիճան չեն սահմանափակում կամ նվազեցնում, որ դրա արդյունքում խաթարվի իրավունքի բուն էությունը: Բացի դրանից, սահմանափակումը չի համապատասխանի Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասին, եթե այն օրինական նպատակ չհետապնդի, ն առկա չլինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն գործադրված միջոցի ն հետապնդված նպատակի միջնտ:

«Տես ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ՍԴՈ-1190 որոշումը:

5 Տե՛ս ռամոնտ ումռոճ եչ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարտնի՝ Քիմոջ ջ. Օ7շօօշ գործով 1991 թվականի օգոստոսի 27-ի վճիռը, գանգատներ թիվ .12750/87 13780/88, 14003838, կետ 59, 06 Օռայրծ մծ Լո Քոոմշնծ ս. Իլատօօ գործով 1992 թվականի դեկտեմբերի 16-ի վճիռը, գանգատ

1

" 18. Դատական պաշտպանության ն դատարանի մատչելիության հիմնարար իրավունքների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը նս արձանագրել է, որ՝

- դատարանի մատչելիության իրավունքը պետք է լինի իրական ն ոչ թե պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձն իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչուր դեպքում՝ ողջամիտ .սահմանափակումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելու, իր խախտված իրավունքները ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման հնարավոր սահմանափակումները չպետք է ձնական բնույթ կրեն, որպեսզի շահագրգիռ անձը հավասար պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ ն անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունքի իրացման հնարավորություն ունենա: Շակառակ դեպքում կխախտվեն անձի՝ դատարանի մատչելիության ն արդար դատաքննության իրավունքները,

- անձի դատարանի մատչելիության ն դատական պաշտպանության

կարնորագույն իրավունքների սահմանափակման համար ընտրված միջոցը պետք է իրավաչափ նպատակ հետապնդի ն չպետք է անհամարժեք լինի նշված իրավունքի բուն էությանն ու նշանակությանը: Այլ կերպ՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պահպանել կիրառվող միջոցի ն հետապնդվող նպատակի միջն արդարացի հավասարակշոություն՝ բացառելով անհամաչափ խիստ միջոցներով հետապնդվող նպատակին հասնելու

հնարավորությունըձ:

83.. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ` Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ դատական պաշտպանության իրավունքի համատեքստում անձն իր իրավունքների ու ազատությունների խախաման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է դատարան դիմելու ն իր խախտված իրավունքները ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Հետնապես, դատարանի մատչելիության իրավունքի թիվ 12964/87, կետ 28, Տռոշ» ,. Ցանաղռ գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36260/06, կետ 229, քնտոհհօու յ. Թօտճուռ գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29294/02, կետ 50։

«Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Էդգար Գրիգորյանի գործով 2018 թվականի հունվարի 12-ի թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 որոշման 16-րդ կետը:

12

արդյունավետ իրացման տեսանկյունից իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունքը ենթադրում է նան դատական այն ակտերի բողոքարկման հնարավորությունը, որոնք ինքնին կարող են կասեցնել կամ խոչընդոտել դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացումը` բացառելով անձի կողմից իր խախտված իրավունքների ն ազատությունների՝ դատական կարգով վերականգնումը:

14 ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող զիկվել իր գործն այն դատարանում ն այն դատավորի կողմից քննվելու իրավունքից, որոնց ընդդապությանը կամ իրավասությանն այն վերապահված է օրենքով»:

ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Վերաքննիչ դատարանում: հատուկ վերանայման ենթակա են առաջին ատյանի դատարանի հետնյալ դատական ակվաերը.

(-:)

2) այն օրենսգրքի 284-րդ, 291-րդ, 294-րդ հոդվածներով նախատեսված միջնորդություններից որ մեկր. բավարարելու կամ մերժելու մասին, ինչպես նան մինչդավաւկան ատի վիճարկման բողոքը, բավարարելու կամ մերժելու մասին.

(-.) |

8) աւյն օրենսգրքով նախավեսված դեպքերում այլ դամաւկան ավեր»:

ՇԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 301-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1 Սինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքն արաւնալուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում, դատարանը կայացնում է մինչդատական ակտր վիճարկելու վարույթ հարուցելու մասին որոշում (...)::

11. Եթն մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքը չի համապատասխանա սոյն օրենսգրքի 30-րդ հոդվածով սահմանված որնէ պահանջի, ապաւ համապատասխան թերությունները մատնանշելով ն երեքից վել օր ժամկե փրամադրելով՝ դատարանն այն վերադարձնում է բողոքը ներկայացրած անձին: (...)

2. Վարույթի հարուցումը հիմնավորված մերժվում է, եթն պառպանված չէ այն օրենսգրքի 299-րդ ն 300-րդ հոդվածներով սահմանված որմ պահանջ, կամ երբ մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքը դատարանի սահմանած ժամկետում չի

3

համապատասխանեցլվել ույն օրենագրքի 30Լրդ հոդվածով սահմանված պահանջներին (...)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 303-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթն իրականացվում է գրավոր ընթացակարգով, բացառությամբ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման դեպքի, իակ այն օրենսգրքի 264-րդ հոդվածի 5-դ մեւտւվ նախապեաված դեպքերում` բանավոր ընթացակարգով: Բանավոր ընթացակարգով բողոքի քննությունն իրականացվում է դատալսումների ձնռվ` բողոքը ներկայացրած անձի կամ նրա ներկայացուցչի կամ պաշտպանի պարտադիր մասնակցությամբ: Եթե նշված անձանցից ոչ ոք դավաւկան նիտրին չի ներկայացել, ապա. դատարանի որոշմեւմի վարույթը կարճվում Է»:

Նույն օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի 1-ին մասին համաձայն՝ «մ. Մինչդատական ամտի վիճարկման վարույթի արդյունքով դատարանը որոշմամի ամբողջությամբ կամ մասնակի բավարարում է բողոքը կամ մերժում է այն»:

Ծ. Վերոշարադրյալ քրեադատավարական նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ մինչդատական ակտի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթով կարող է կայացվել հետնյալ հինգ, այն է՝ բողոքը վերադարձնելու, վարույթի

հարուցումը մերժելու, բողոքը մերժելու, բավարարելու կամ վարույթը կարճելու մասին որոշումներից որնէ մեկը: Ընդ որում, բողոքը վերադարձնելու մասին որոշումը կայացվում է, եթե այն չի համապատասխանում օրենքով նախատեսված որնէ պահանջի, վարույթի հարուցումը մերժվում է, եթե չեն պահպանվել բողոքարկման առարկայի ն ընթացակարգի վերաբերյալ դատավարական պահանջները, բողոքը մերժելու կամ բավարարելու մասին որոշումները կայացվում են բողոքի ըստ էության քննության արդյունքում, իսկ վարույթը կարճելու մասին որոշման կայացման հիմքը բողոքի քննությանը դատական երաշխիքների վարույթին պարտադիր մասնակիցների բացակայությունն է: Ընդ որում, ելնելով դատական պաշտպանության ն դրա բաղադրատարրը կազմող՝ դատական ակտի բողոքարկման իրավունքի երաշխավորման նպատակից՝ օրենսդիրն իրավաչափորեն նախատեսել է ոչ միայն բողոքի ըսա էության քննության արդյունքում կայացված, այլ նան. ինքնին վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշման բողոքարկման հնարավորություն՝

14

իրավաչափորեն ելնելով այն հանգամանքից, որ այդ որոշման կայացմամբ անձը զրկվում է իր ներկայացրած բողոքի ըստ էության քննության հնարավորությունից: Եվ այնքանով, որքանով վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշումը խոչընդոտում է դատական պաշտպանության իրավունքի իրացմանը, անձն օրենսդրական հնարավորություն ունի վիճարկելու այդ որոշման կայացման՝ օրենքով նախատեսված հիմքերի առկայության մասին դատարանի որոշման իրավաչափությունը: Մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքներով դատարանի կողմից մինչդատական ակտի վիճարկման բողոքով հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշում կայացնելն ըստ էության եզրափակում է վարույթը՝ բացառելով անձի իրավունքները ենթադրաբար խախտած մինչդատական ակտի դեմ ներկայացված բողոքի բովանդակային քննարկումը: Վարութը կարճելու մասին որոշումն իր առաջացրած իրավական հետնանքներով հավասարազոր է վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշմանը, որի բողոքարկման հնարավորությունը, ի տարբերություն վարոյթը կարճելու մասին որոշման, ուղղակիորեն նախատեսված է քրեադատավարական օրենքով:

ԾԼ Բողոքի ըստ էության քննությունը բացառելու հանգամանքով պայմանավորված՝ վարույթը կարճելու մասին որոշումը խոչընդոտում Է դատական պաշտպանության իրավունքի իրացմանը, սակայն օրենսդիրն այդ որոշման՝ հատուկ վերանայման կարգով բողոքարկման ուղղակի հնարավորություն չի նախատեսել՝ ոչ իրավաչափորեն սահմանափակելով անձի դատական պատպանության

մատչելիության համատեքստում վարույթը կարճելու մասին որոշումը կայացնելու հիմքերի առկայութան կամ բացակայության հարցը դատական կարգով բողոքարկելու իրավունքը, ինչն անհամատեղելի է ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածով ն Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածներով երաշխավորված` դատական պաշտպանության նե իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունքների հետ: :

16. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

5

- Առաջին ատյանի դատարան է ստացվել արարը

ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վերաբերյւլ պաշտպան ատտտ....։

- Առաջին ատյանի դատարանը, 2023 թվականի հուլիսի 9-ի որոշմամը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 303-րդ հոդվածի Լին մասով, ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վարույթը կարճել է այն հիմնավորմամբ, որ կողմերից ոչ ռք չի ներկայացել նշանակված դատական նիստին::

- Նշված դատական ակտի դեմ բերված բողոքը Վերաքննիչ դատարանը թողել է

առանց քննության՝ այն հիմնավորմամբ, որ բողոքը բերվել է այնպիսի դատական ակտի դեմ, որը ենթակա չէ վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման ն փաստել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածով նախատեսված ցանկում չընդգրկված կամ այլ հատուկ նորմում չնախատեսված դատական ակտերը ենթակա չեն հատուկ վերանայման կարգով անմիջական բողոքարկման, քանի որ մեկնաբանման Ժշքոշտ80 առաչ կանոնից բխում է, որ սպառիչ ցանկում որնէ տարը չներառելը պետք է մեկնաբանել դրա բացառման իմաստով: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի նշված դատական ակտը չի խոչընդոտում դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացմանը կամ կասեցնում գործի քննության հնարավորությունը, քանի որ այն վերաբերում է գործի քննությունը կազմակերպելու Առաջին ատյանի դատարանի դատավորի հայեցողությանը, ն Վերաքննիչ դատարանի կողմից գնահատականներ տալը տույն դեպքում ըստ էության կեսթադրի դատարանի կողմից օրենքով չնախատեսված ն անհամաչափ միջամտություն վարույթն իրականացնող մարմնի գործունեությանը::

17. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 1-15.Լրդ կետերում վկայակոչված իրավանորմերի, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի, Եվրոպական դատարանի ն Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած դիրքորոշումների համատեքատում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման բողոքով Ց Տե'ս, սույն որոշման 7-րդ կետը:

5 Տե'ս, սույն որոշման 8-րդ կետը:

16

հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշումը հավասարազոր է վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշմանը: Ուստի այնքանով, որքանով օրենսդիրը նախատեսել է միչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշումը բողոքարկելու ն, ըստ այդմ, նշված որոշումը կայացնելու հիմքերի առկայության մասին դատարանի հետնության իրավաչափությունը վիճարկելու հնարավորություն, դատական պաշտպանության մատչելիության իրավունքի երաշխավորման տեսանկյունից անձը պետք է հնարավորություն ունենա բողոքարկելու ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վարույթը կարճելու մասին որոշումը՝ վերադաս դատական ատյանի տոջն բարձրացնելով նման որոշում կայացնելու հիմքերի առկայության հարցը ն փատտացի վիճարկելով, օրինակ, պատշաճ ծանուցված չլինելու հանգամանքը ն այլն: Կոնկրետ դեպքում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վարույթը կարճելու մասին որոշումը բողոքարկելու հնարավարություն անձին ընձեռելը կոչված է երաշխավորելու, նշված որոշման բեկանման պարագայում, անձի կողմից

իրեն ազատությունից զրկելու իրավաչափությունը դատական կարգով վիճարկելու իրավունքը, որն ուղղակիորեն երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածով ն Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 4-րդ կետով: Մասնավորապես, կոնվենցիալ այ դրոյթը ենթադրում է անձի կողմից իրեն ազատությունից զրկելու օրինականությունը վիճարկելու իրավական պաշտպանության միջոցի առկայություն:

18. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման վերաբերյալ բողոքի կապակցությամբ հարուցված վարույթը կարճելու մասին որոշումը հատուկ վերանայման կարգով բողոքարկման ենթակա չէ, իրավաչափ չէ:

19. Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելով, թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածում ամրագրված` դատական պաշտպանության ապահովման սկզբունքի խախտում, ինչը ՀՀ քրեական - " Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Քշ/ք» ճում ոշ» ս. Ցանքողո գործով 2014 թվականի հունիսի 24-ի վճիռը, գանգտտներ թիվ 50027/07 ն 50781/09, 67-րդ կետը։

17

դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում է ն հիմք է դատական ակտը բեկանելու ն վարույթը նոր քննության փոխանցելու համար":

Նոր քննության ընթացքում Վերաքննիչ դատարանը, սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ, պետք է քննության առար... աաա... վերանայման վերաքննիչ

բողոքը ն հանգի համապատասխան հետնության:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով ն Շայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 352-րդ, 361-363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Աաաա... հատուկ վերանայման

բողոքն առանց քննության թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի օգոստոսի 3-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ. ՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ ԱԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Լ.ԼԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՊՈՂՈՍՅԱՆ

7 Տե՛ս, մոնտ ումոոզտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Հրայր Հովսեփյանի գործով 2020 թվականի մայիսի | 25-ի թիվ ԵՂ/0426/1118 ն Սվաթ Ամինի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումները: