Ալավերդյան — ԳԴ3/0011/01/21

ՀՆ 225

(225 ԱՑ ե ԳԴՅ/0011/01/21

ԱԱ-Ն

ՀՀ աթ Ե7

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Ն.Շովակիմյան

Դատավորներ՝ Կ.Մարդանյան

Ռ.Բարսեղյան

29 նոյեմբերի 2023 թվական ք. Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Արմեն Սերյոժայի Ալավերդյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի հունիսի 30-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ.Ասլանյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1 2021 թվականի հունիսի 26-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային քննչական վարչությունում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 31101621 քրեական գործը:

Նախաքննության մարմնի՝ 2021 թվականի հունիսի 29ի որոշմամբ Արմեն Սերյոժայի Ալավերդյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, ն նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:

Նախաքննության մարմնի՝ 2021 թվականի հունիսի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ալավերդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:

2021 թվականի սեպտեմբերի 7ին քրեական գործը մեղադրական

եզրակացությամբ ուղարկվել է Գեղարքունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:

2. Գեղարքունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան|՝ 2022 թվականի մարտի 18-ի դատավճռով Արմեն Ալավերդյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը, ամբաստանյալ Արմեն Ալավերդյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով: Նրա նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

3. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2022 թվականի հունիսի 30ի որոշմամբ ամբաստանյալ Արմեն Ալավերդյանի պաշտպան Վարդան Ղաջոյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել էն

3

Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պատժի մասով բեկանվել ն փոփոխվել

է. Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի Լին մասով՝ 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չի կիրառվել: Վերջինիս նկատմամբ սահմանվել է փորձաշրջան՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով, իսկ նրա վարքի նկատմամբ վերահսկողություն, հանձնվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան տարածքային ստորաբաժանմանը: Դատավճիռոը մնացած մասով թողնվել է անփոփոխ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ.Ասպլանյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ վարույթ է ընդունվել:

Վճոաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

5. Արմեն Ալավերդյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա «(...) 2021 թվականի հունիսի 26-ին՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, իր՝ Գեղարքունիքի մարզի Ավազան գյուղի Էին փողոցի 9-րդ տան րակում խմելու ջրի ծորակը փակելու շուրջ վիճարանության մեջ է մտել համագյուղացի Արկադի Ֆիիդոնի Հակոբյանի հետ, որի ընթացքում գնացել է տուն, հյուրասենյակի սեղանի վրայից վերցրել է խոհանոցային դանակ ն որից հետո վերադարձել տան բակ, մովեցել է Արկադի Հակոբյանին ն առողջության ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ հիշյալ դանակով հարվածել էԼ Արկադի Հակորյանին՝ վերջինիս առողջությանը պատճառելով որովայնի առաջնային պատի աջ կեսի կտրած-ծակած թավաւնցող վնասվածք, 1 Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող՝ 485րգ հոյվածի 8-րդ մասի, սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող

4

հեմիպերետոնեում լյարդի պարենխիմիայի վնասվածք, հեվտրովայնի ամազային տարածության ամբողջականության հեմատուրիա, երիկամի վնասվածք հարցականով ծանր մարմնական վնասվածքներ»»:

6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն. «(...) (Դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնութն ու հանրության համար վտանգավորությաւն աստիճանը, հանցավորի անձր բնութագրող հանգամանքները, այն, որ նա դատվածություն չունի, բնութագրվում է դրական, տուժողը հաշտվկ է երա հետ:

(-)

Դատարանը հաշվի է առնում նան այն, որ առաջադրված մեղադրանքում: ամբաստանյալ Ալավերդյանն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոարովանական, ճշմարտացի ցուցմունքներ նեն զղջացել կատարած արսերքի համար, բնութագրվում է դրական, ծառայել է ՀՀ ՊՆ-ում 2020 թվականի 28.09 - 25.12ր ներառյալ, որպիսի հանգամանքների համակցությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2րդ մասի համաձայն, հաշվի է առնում որպես նրա պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող ես մեկ հանգամանք:

(-)

Ամբաստանյալի ապատասխանատվություւը ն պատիժը ծանրացնող

հանգամանքներ դատարանը արձանագրում է այն հանգամանքը, որ Ալավերդյանը ինքնակամ չի ներկայացել /հիմք բերման ենթարկելու մեւսին 26.06.2021 թվականի արձանագրություն, դեպքից հետտ չի այցելել տուժողին, չի ցուցաբերել որնէ նյութական կամ բարոյական օգնություն:

Դատարանը, պավփժի անհատականացման ակզբոււքի տեսանկյունից

ամբաարանյալ Ա.Ալավերդյանի կատարած արարքի հանրային

վտանգավորությունը պավշաճ գնահատելիս, ի թիվս վերոգրյալ հանգամանքների՝ հաշվի է առնում.

ա) խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարնոությունը՝ այն, որ ամբասապտաւնյալը ոփտնձգել է այնպիսի հասարակական հարաբերության 2Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 84-85:

5

դեմ, որի խախտումը բացասաբար է անդրադարձել տուժողի առողջական վիճակի վրա,

բ) ամբաստանյալի մով. դանակի առկայության ն հանրորեն վտանգավոր արարքը դանակի գործադրմամբ կատարելու հանգասւմանքը, ինչը կանխորոշում է ամբապրաւնյալին վերագրվող հանցագործությաւն բարձր հանրային վտանգսւվորությունը,

գ) հանցավորի հոգերանական վերաբերմունքն իր արարքի ն դրա

հետնանքների նկատմամի, մասնավորապես այն, որր ամրաապտաւնյալը գիվաւկցել է, որ իր գործողություններով վտւժողի առողջությանը պատճառում է: կյանքին վտանզ սպառնացող ծանր վնաս, նախատեսել է իր արարքի ն հետնանքների միջն առկա անմիջական պատճառական կապը,

դ) պատճառված մարմնական վնասվածքների քանակր ն տեղակայումը, մասնավորապես այն, որ ամբատրանյալը մեկ անգամ հարվածել է տուժող Ա.Հակոբյանի կենսականորեն կարնոր օրգանին՝ վերջինիս որովայնի հափվածին:

Հեփնարար, դավտալաւնը գտնում է, որ իր կատարած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված հանցանքի համար ամբասվանյալ Ա.Ալավերդյանրը ենթակա է պատժի ազատազրկման ձնով 3 (ներեք) տարի ժամկետով, որը համաչափ է կատարված արարքին, ինչպես նան անհրաժեշտ ն բավարար է՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Ալավերդյանին ուղղկու ն նրա կողմից նոր հանցանքի կատաւրումը կանխելու համար:

(-)

Դատարանն ընդգծում է, որ կատարված արարքի բնույթի ն հանրային վտանգաւվորության ասրիճանի վրա ազդող վերոնշյալ հանգամանքներն էականորեն բարձրացնում են հանցավորի անձե ն կատարված արարքի վտանգսւվորության, աստիճանը, ուստի դատարանը գտնում է, որ ամիաարանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամի ազատազրկման ձեով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու կամ օրենքով նախապտեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմքերի րացակայում են, նշանակված պատիժն ամրբաատրանյալ Ա.Ալավերդյանը պետք է կրի, իայ վերջինիս անձր բնութագրող վվյալները, ինչպես նան առկա մեղմացնող հանգամանքները հիմք են հանդիսանում բացառապես

6

հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափ սահմանելու համար: (...»:

7. Վերաքննիչ դատարանը, փոփոխելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, արձանագրել է հետնյալը. «(..,) /Ա/նդրադառնալով պաշտպանի փաստարկներին ամբաարանյալի պավիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգսւմանքների բացակայության մասին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք հիմնավոր են հետեյալ պատճառաբանությամի.

Դատարանի կողմից որպես ամբասվաւնյալ Ա.Ալավերդյանի պատիժը ն պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքեր նշվել են ինքնակամ չներկայանալը, դեպքից հետո տուժողին չայցելելը, տուժողին նյութական կամ բարոյական օգնություն չցուցաբերելը, որպիսի հանգամանքներ՝ որպես պատիժը ն պատասխանատվությունը ծանրացնող, ներառված չեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածում: Հետնաբար պատիժ նշանակելիս Դատարանը չէր կարող այդպիսիք գնահատել որպես ամբաարանյալ Ալավերդյան, պատիժը ն պատասխանաւտվությունը ծանրացնող հանգամանքներ ն հաշվի առնել պատիժ նշանակելիս ն նշանակված պաւվժի կրման հարցր լուծելիս:

Դատարանն անդրադառնալով ամբաստանյալի անձր բնութագրող,

պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին փասվպել է, որ վերջինս բնութագրվում է դրական, դատվածություն չունի, վտւժողի հետ հաշտվել է, ծառայել է ՀՀ ՊՆ-ում 2020 թվականի 28.09-25.12ր, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոռարովանական ցուցմունքներ, աջակցել զործի բացահայտմանը ն զղջացել է կատարած արարքի համար:

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում, րացի Դատարանի կողմից մատնանշված ապատասխանատվություն, ն պատիժը մեղմացնող հանգամեւնքներից, աոկա են նան այլ հանգանմանքներ, որոնք պերք է հաշվի առնվեն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցր լուծելիս:

3Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 140-160:

7

Այսպես. Դավփարանը որպես ամրբասվտաւեյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք նշել Է այն, որ վերջինս ծառայել է ՀՀ ՊՆ-ում 2020 թվականի 28.09-25.12-ի, սակայն չի նշել, թե կոնկրետ ինչ ծառայություն է իրականացրել:

Այսպես՝ համաձայն՝ ՀՀ ՊՆ կողմից տրված 02022022 թվականի Վ/7 տեղականքի՝ 28.09.2020 թվականից -. 25122020 թվականը ամիաստանյալը կամավորական հիմունքներով ծառայել է ՀՀ ՊՆ 75937 զորամասում, ՀՀ ՊՆ կողմից տրված 20.04.2021 թվականի թիվ 462 տեղեկանքի` 2021թ. մարտի 22-ից մինչն ապրիլի 22ր մարտական հերթապահություն է իրականացրել ՀՀ ՊՆ 16936 զորամասի կազմում: Այսինքն մասնակցել է 44-օրյա պատերազմի մարվփաւկան գործողություններին, պատերազմի դադարից հետո շարունակել է իրականացնել մարպտեւկան հերթնւպահություն, որպիսի հանգամանքն էական նշանակություն ունի ամբաստանյալի կողմից պատժի կրման հարցր լուծելիս:

Սույն գործով նշանակված պավ՛ժի կրման հարցը լուծելիս հարկ է ուշադրություն դարձնել նան այն հանգամանքին, որ Արմեն Ալավերդյանը դանակով մեկ անգամ: Ատւժողին հարվածելուց հետո կամովին դադարեցրլ է իր հանցավոր գործողությունները` ունենալով այն շարունակելու ոնալ հնարավորություն, դեպքից հետո դանակը կամովին ներկայացրել է նախաքննության մարմնին, փորձել է տուժողի հետ, հաշվության եզրեր գտնել իր բարեկամների միջոցով, սակայն չի ստացվել, դատաքննության ընթացքում ներողություն է հայցել տուժողից, այսինքն դրսնորել է հետհանցավոր դրական վարքագիծ, ինչր վկայում է նրա անկեղծ զղջման մասին:

Վերր նշված օհանգամանքերըր գնահատելով Դատարանի կողմից

մատնանշված՝ պատիժն ու պատասխանատվությունը, մեղմացնող

հանգամանքների ամբողջության մեջ,։ հաշվի առնելով պատիժն ու պատասխանապտվություն, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նան ամբաստանյալի վւաւրիքը /55 տարեկան է/, այդ ամենր հաշվի առնելով կատարած արարքի բնույթի ն վտանգավորության ատրիճանի համատեքավում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առկա են բավարար տվյալներ գալու համոզմաւն, որ տվյալ դեպքում ամիաատանյալի նկատմամը նշանակված պատիժը

8

պայմանականորեն չկիրառելով կարկի է հասնե պատժի նպատակների իրագործմանը՝` այն է, ստցիալական արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ն հանցագործությունների կանխմեւեր:

(-.)

Դատարանը, Արմեն Ալավերդյանի նկատմամբ չկիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7Օրդ հողվածը, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 6Իրդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաարով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, որը ն ՀՀ քրեական դավավարության օրենսգրքի 395րդ հոդվածի համաձայն՝ վիճարկվող դատական ակտր պապժի կրման մասով բեկանելու ն փոփոխելու հիմք է: (...»":

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

8. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական ն հիմնավորված չէ, բեկանելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, Վերաքննիչ դատարանը թուլ է տվել|իլ դատական սխալ` նյութական ն դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:

Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն եկել է եզրահանգման, որ Ա.Ալավերդյանը նշանակված ազատազրկման ձնով պատիժը պետք է փաստացի կրի: Մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը, Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, պատշաճ չի գնահատել վերջինիս արարքի բնույթը ն դրա հանրային վտանգավորության աստիճանը:

«Տես քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 48:59:

9

Բողոք բերած անձն ընդգծել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով նախատեսված քրեաիրավական նորմը կիրառելիս դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը ն վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին, ինչը տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանի կողմից չի ապահովվել: Ուստի, ըստ բողոքաբերի՝ Վերաքննիչ դատարանը, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ինչն էլ հիմք է կայացված դատական ակտը պատժի մասով բեկանելու ն փոփոխելու համար:

9. Շիմք ընդունելով վերոշարադրյալը՝ բողոքաբերը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի հունիսի 30ի որոշումն ամբողջությամբ բեկանել՝ օրինական ուժ տալով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի մարտի 18-ի դատավճռին:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

10. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավորված են արդյոք ամբաստանյալ Արմեն Ալավերդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի Լին մասով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները:

1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի Լին մասի համաճայն՝ «Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պավզտճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որնէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուսր կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամի, ինչպես նան կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորարով կամ

10

հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորատով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամի կամ թունամոլությամԻ հիվանդացում պատժվում է ազափազիկմամի՝ երեքից յոթ փարի ժամկետով»:

Վճռաբեկ դատարանն առողջությանը դիտավորութամբ ծանը վնաս

պատճառելու դեպքում պատիժ նշանակելու հարցերին անդրադարձել է Արմեն Շահբազյանի գործով որոշման շրջանակներում արտահայտելով հետնյալ իրավական դիրքորոշումը. «Ր..) ՀՀ քրեական օրենսգրքի Արդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտփանգավորի դիտավորությամի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար: Քննարկվող հանցագործությաւն հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վեաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլն նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հերնանքներ` ընդհուպ մինչն Ամտւժողի մահ: Այս հանցագործության առրյեկտիվ կողմը ընութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (...):

(.-.) ՀՀ քրեական օրենսգիքի Արդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվղ տարբեր եղանակներով:

Մասնավորապես, հանցավորը տուժովի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոքով հարվածելով, հրել-վայր գցելով, մարմնի որնէ մաս ջարդելով ն այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար ն այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմնել, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ ն այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղրյուրն օգտագործելով ն այլւն: «Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության ն կատարված հանցագործության

վտանգավորության աստիճանը: Այսպես՝ տուժողի կենսական կարնոր օրգանների

11

շիջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հերնանքների առաջացման անխուսսւփելիությունը, այլն գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով մտւժողին պատճառում է առողջության ծաւնր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար ն անգամ կարող է հանգեցնել մահվան: Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ նե հարսաւկ նախատեսում է իր արարքի ն վտանգավոր հետնանքների միջն աոկա միանշանակ պատճաւոական կապը ն դրա զարգացումը, այդ թվում` գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սաւկայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամը հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետնանքը չի առաջանա: Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության ն կատարված հանցագործության

վտանգաւվորության առավել բարձր աստիճանի մասին, ուարի օրյեկտիվորեն պետք է գնահատվի ն հաշվի առնվի դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս:

(-) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1Ա2րդ հոդվածով նախատեսված

հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգսւվորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու ն որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչուփ միջոց կիրառելու համար դատարանները հավտւկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նան կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի ն դրա հերնանքների նկատմամբ հանցավորի դրսնորած հոգերանաւկաւն վերաբերմունքը: (...)»»:

12. Վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը նս մեկ անգամ փաստում է, որ քննարկվող հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարելու դեպքում պատիժ ՛նշանակելիմ ն ան կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, ստորադաս դատարանները պետք է հաշվի առնեն ինչպես խախտվող հասարակական հարաբերության բնույթն ու 5 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման 157-րդ կետերը:

12

կարնորությունը, այնպես էլ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են անձի հոգեբանական վերաբերմունքն իր կատարած արարք ն դրա հետնանքների նկատմամբ, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մարմնական վնասվածքների քանակը, տեղակայումը, բնույթը ն այլն:

Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում վնաս պատճառելու համար օգվագործված վարատեսակ գործիքները կամ

առարկաները (հրազեն, դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար ն այլն), կյանքի համար վվանգ ներկայացնող վնասի պապտճառումը, հանցավորի պատրատրվածություն, մեղքի դիտավորյալ ձեր (հատկապես ուղղակի դիտավորությունը) իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետնանքների առաջացումը, մեծացնում հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու կամ ավելի մեծ վնաս պատճառելու հավանականությունը: Հետնաբար, նման դեպքերում օբյեկտիվորեն բարձրանում է նան արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը»:

Թ. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Արմեն Ալավերդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի Լին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա 2021 թվականի հունիսի 26-ին, իր տան բակում, խմելու ջրի ծորակը փակելու շուրջ վիճաբանության մեջ է մտել համագյուղացի Արկադի Հակոբյանի հետ, որի ընթացքում գնացել է տուն, հյուրասենյակի սեղանի վրայից վերցրել է խոհանոցային դանակ ն վերադառնալով տան բակ, Ա.ակոբյանի առողջությանը ծանըր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ հիշյալ դանակով հարվածել է վերջինիս` նրա առողջությանը պատճառելով ծանր մարմնական վնասվածքներ՛,

6 Տես, տաքոնչ ոաոմճ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Սարգիս Խաչատրյանի գործով 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ՏԴ/0031/01/14, Նարեկ Խաչատրյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0191/01/14, Արսեն Կարապետյանի ն Ռուբեն Գուլգուլյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28ի թիվ ԵԱԴԴ/0011/01/14, Սերգեյ Աբովյանի գործով 2016 թվականի հունիսի 24ի թիվ ԵԱԴԴ/0038/01/15 որոշումները:

7 Տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը:

13

- Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը ն բնույթը, հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակն ու գործիքը, պատասխանատվությունն ու ու պատիժը մեղմացնող ն ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները՝ գտել է, որ նրա նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժը՝ ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, որը նա պետք է կրի":

- Մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը, չհամաձայնելով Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշման հետ ն հաշվի առնելով Ա.Ալավերդյանի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության կատարման ընթացքում ն դրանից հետո դրսնորած դրական վարքագիծը, տուժողի դիրքորոշումը, 44-օրյա պատերազմի մարտական գործողություննեին նրա մասնակցությունը ն պատերազմի դադարից հետո մարտական հերթապահություն իրականացնելը, արձանագրել է, որ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու սնպատակահարմարության հարցում Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ:։

14. Նախորդ կետում շարադրված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 1112-րդ կետերում մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանը նախ իր համաձայնությունն է հայտնում Վերաքննիչ դատարանի այն դիրքորոշման հետ, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի պատասխանատվությունն ն պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դիտված՝ ինքնակամ չներկայանալը, դեպքից հետո Ամտւժողին այցելելը, փուժողին նյութական կամ բարոյական օգնություն չցուցաբերելը, ներառված չեն պատասխանատվությունը ն պատիժը ծանրացնող ՑՏե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

14

հանգամանքների սպառիչ ցանկը սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածում ն հետնաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանը չէր կարող դրանք գնահատել որպես ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի պատասխանատվությունը ն պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ:

14.1. Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը որպես ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի

պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել այն, որ վերջինս դանակով մեկ անգամ տուժողին հարվածելուց հետո կամովին դադարեցրել է իր հանցավոր գործողությունները՝ ունենալով այն շարունակելու ռեալ հնարավորություն»: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այդ հանգամանքը չի կարող համարվել պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող, քանի որ այն ողջամտորեն չի նվազեցնում ամբաստանյալի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը:

15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ իրավական վերլուծության չի ենթարկել ամբաստանյալի անձի ն նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության վրա ազդող հետնյալ գործոնները.

ա) խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարնորությունը՝ այն, որ ամբաստանյալը ոտնձգել է այնպիսի հասարակական հարաբերության դեմ, որի խախտումը բացասաբար է անդրադարձել տուժողի առողջական վիճակի վրա,

բ) հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունն իր արարքի ն դրա

հետնանքների նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը գործել է ուղղակի դիտավորությամբ, գիտակցել է, որ իր գործողություններով տուժողի առողջությանը պատճառում է ծանը վնաս, նախատեսել է իր արարքի ն հետնանքների միջն առկա անմիջական պատճառական կապը,

գ) հանցագործության գործիքը, մասնավորապես` հանրորեն վտանգավոր արարքը դանակի գործադրմամբ կատարելը,

15

դ) հանցագործության եղանակը ն իրադրությունը՝ այն, որ Ա.Ալավերդյանն իր տան բակում վիճաբանության մեջ մտնելով համագյուղացի Ա.Հակոբյանի հետ, այդ ընթացքում գնացել է տուն, հյուրասենյակի սեղանի վրայից վերցրել է խոհանոցային դանակ ն վերադառնալով տան բակ, առողջությանը ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ, հիշյալ դանակով հարվածել է Ա.Հակոբյանին՝ պատճառելով ծանր վնասվածքներ:

ե) հասցված մարմնական վնասվածքի բնույթն ու տեղակայումը,

մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը հարված է հասցրել տուժողի կենսական կարնոր օրգանների շրջանում որովայնին ն նրա առողջությանը պատճառել ծանը մարմնական վնասվածքներ:

16. Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում կատարված վերլուծությունը Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները պետք է կառուցեր վերոնշյալ հանգամանքների՝ իրենց ամբողջության մեջ մանրամասն վերլուծության արդյունքում, իսկ դրանք անտեսելը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացման:

Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերը շարադրված ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի անձը բնութագրող տվյալներ ն պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, կատարված արարքի հանրային բարձր վտանգավորության մասին վկայող փաստական տվյալների առկայության պայմաններում, չեն կարող ողջամտորեն նվազեցնել Ա.Ալավերդյանի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը ն նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք հանդիսանալ: Ուստի, նման ապայմաններում, Վերաքննի Օ ։»դատարանի կողմից ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքում դրված՝ անձը բնութագրող տվյալները ն պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները բավարար չեն կարող համարվել ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը պայմանական չկիրառելու համար:

16

17. Վերոշարադրյալի հիման վրա, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի Լին մասով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Վերաքննի 0-դատարանի հետնություններըը հիմնավորված չեն: Նշանակված պատիժը ամբաստանյալի կողմից փաստացի չկրելու պայմաններում պատժի նպատակների իրացվելիության վերաբերյալ հետնություն, պետք է հիմնված լինի գործի կոնկրետ հանգամանքների վրա:

18. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Վերաքննիչ, դատարանն ամբաստանյալ Ա.Ալավերդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի ոչ ճիշտ կիրառում, այսինքն՝ թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված նյութական իրավունքի խախտում:

Մինչդեռ, սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի անհրաժեշտ է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի հունիսի 30-ի որոշումը ն օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի մարտի 18-ի դատավճռին՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ, 171-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 361-րդ, 403-406-րդ, 415.-րդ, 418.1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Արմեն Սերյոժայի Ալավերդյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի հունիսի 30-ի որոշումը բեկանել ն օրինական ուժ տալ Գեղարքունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2022 թվականի մարտի 18-ի դատավճռին հիմք

17

ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՀՏ ՕՕ Ս. ՕՇՇԱՆՅԱՆ