Քոչարյան — ԵԴ/0253/01/19

ԵԳ/0253/01/19

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԳԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՇԸ վճռարեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննութան դատական կազմը (այսոհետ նան` Վճոաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՄԱՐԱԲՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

2024 թվականի փետրվարի 26-ին քաղաք Երնանում

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Ռորերտ Սեդրակի Քոչարյանի պաշտպան Շ.Խուդոյանի նոր հանգամանքի՝ ՀՇ Մահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշման հիմքով բերված վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Լ 2008 թվականի մարտի 2-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում 2008 թվակասի մարտի Լից 2-ս ընկած ժամանակահատվածում Երնան քաղաքում տեղի

ունեցած հրազենի, պայթուցիկ սյութերի գործադրմամբ, սպանություններով զուգորդված զանգվածային անկարգություններ հրահրելու ն կազմակերպելու դեպքերի առթիվ հարուցվել է թիվ 62202608 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի (այսոհետ նան՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 225-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:

ԼԼ 2018 թվականի հուլիսի 3-ին թիվ 62202608 քրեական գործին միացվել է 2008 թվականի փետրվարի 23-ից մարտի 2-ս ընկած ժամանակահատվածում Հայաստանի Հանրապետության գործադիր մարմնի ղեկավար անձի ՀՇ պաշտպանության նախարարի կողմից, այլ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ, Հայաստանի Շանրապետության սահմանադրական կարգը տապալելու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի էին մասովնույն օրը հարուցված քրեական գործը:

2018 թվականի հուլիսի 26-իս Ռորերտ Սեդրակի Քոչարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1-րդ հոդվածի էին մասով:

2018 թվականի հուլիսի 26-ին Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրովին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի էին մասով:

12. 2018 թվականի օգոստոսի 3-ին թիվ 62202608 քրեական գործին է միացվել սան պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով արդարադատությանը խոչընդոտելու նպատակով դատարանի գործունեությանը միջամտելու դեպքի առթիվ ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 332- րդ հոդվածի 3-րդ մասովնԿնույն օրը հարուցված քրեական գործը:

Նուն օրր Արմեն Անդրանիկի Գնորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 332-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:

Լ3. 2018 թվականի հոկտեմբերի Լիս թիվ 62202608 քրեական գործին է միացվել բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց կողմից առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք ստանալու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 31-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2- րդ կետով նույն օրը հարուցված քրեական գործը:

2018 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Սեյրան Մուշեղի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածի 1-ին մասով:

Լ4. 2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ռ.Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածի Էին մասով ն Յ3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով:

2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ս.Օհանյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով:

2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ա.Գնորգյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Էրդ հոդվածի Լին մասով, 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Էին կետով ն Յ3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով:

2019 թվականի փետրվարի 12-ին Յոււ.Խաչատուրովին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով:

Լ5. 2019 թվականի փետրվարի 14ին որոշում է կայացվել քրեական գործից մեղադրյալներ Ռ-Քոչարյանի, ՅուԽաչատուրովի, Ա. Գնորգյանի ն Ս.Օհանյանի վերարերյալ թիվ 62202919 քրեական գործն անջատելու մասին:

Լ6. 2019 թվականի ապրիլի 29-ին քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան):

2. Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի մայիսի /-ի որոշմամբ թիվ ԵԳ/0253/0Ն19 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:

Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխվել էն խափանման միջոց է կիրառվել անձնական երաշխավորությունը:

3. Դատախազ Պ.Պետրոսյանի, տուժող Ա.Ավագյանի ն վերջինիս ներկայացուցիչ Ս.Սաֆարյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում, Վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսոհետ նան` Վերաքննիչ դատարան) 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշմամբ բողոքները բավարարվել են, Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը բեկանվել է ն ամրաստանյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը:

4. Վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշման դեմ ամրաստանյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպաններ Հ.Ալումյանի, Ա.Օրբելյանի ն Հ.Խուդոյանի վճռարեկ բողոքները վարույթ ընդունելը մերժվել է:

5. Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացրել, ի թիվս այլնի, ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու հարցով ՀՀ Սահմանադրական դատարան (այսուհետ նան՝ Սահմանադրական դատարան) դիմելու ն մասին:

ՇՇ քրեական օրենսգրքի 300..րդ հոդվածի` ՀՀ Մահմանադրությանը համապատասխասնությունը որոշելու հարցով Սահմանադրական դատարան է դիմել նան Ռ.Քոչարյանը:

5.. Մահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300..րդ հոդվածը ճանաչվել է ՀՀՇ Սահմանադրության 78-րդ ն /9-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր:

6. 2021 թվականի հունիսի 30-ին Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Խուդոյանը վճռաբեկ բողոք է բերել` որպես նոր հանգամանք վկայակոչելով Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը:

ք. 2021 թվականի հոկտեմրերի 12-ին Վճռաբեկ դատարանը որոշում է կայացրել նոր հանգամանքի հիմքով դատական ակտի վերանայման վարույթ հարուցելու ն ներկայացված բողոքը Վճռաբեկ դատարանի վարույթ ընդունելու մասին: 2022 թվականի հուլիսի 14-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՇ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմին:

Վճռաբեկ դատարանի 2024 թվականի փետրվարի 16-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջր.

Վճոաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

8. Բողոքի հեղինակը գտել է, որ Սահմանադրական դատարանի՝ 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը հիմք է Վճոաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի օրինական ուժի մեջ մտած որոշման վերանայման համար:

Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Սահմանադրական դատարանի պրակտիկան հանգում է նրան, որ նորմի հակասահմանադրականության պարագայում դատական ակտը պետք է փաստի ուժով հանգեցսի հակասահմանադրական նորմի հիման վրա կայացված դատական ակտի բեկանման: Սույն քրեական գործի պայմաններում բողոքարկվող դատական ակտը, ինչպես նան դրան նախորդած դատական ակտերը կայացվել են հիմք ընդունեով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.-Ւրդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքի ենթադրյալ կատարումը:

Բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300..րդ հոդվածի՝ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելու պայմաններում նոր հանգամանքի ուժով այս դատական ակտերը, որոնք հանգեցրել են Ռ.Քոչարյանի

Լ Համաձայն ««Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում լրացումներ ն փոփոխություններ կատարելու մասին» 2022 թվականի փետրվարի 9-ի ՀՕ-24-Ն սահմանադրական օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-րդ մասի՝ կոռուպցիոն հանցագործությունների գործերով կայացված դատական ակտերի դեմ քրեական պալատի վարույթ ընդունած բողոքները ենթակա են վերաբաշխման Վճոարեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատին:

ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի տնական սահմանափակման, ենթակա են վերանայման: Շակառակ պարագայում Սահմանադրական դատարանի որոշումների իրավական արժեքր կարող է բովանդակազրկվել ն Ռ.Քոչարյանի սահմանադրական ն կոնվենցիոն իրավունքների վերականգման միակ հասանելի միջոցը դատական ակտերի վերանայման վարույթի հարուցումն է:

Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշմամբ ճանաչվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.էրդ հոդվածի հակասահմանադրականությունը ոչ թե 2021 թվականի մարտ ամսվա ն դրան հաջորդող ժամանակահատվածի դրությամբ, այլ նշված հոդվածի ընդունման պահից՝ 2009 թվականի մարտ ամսից, ուստի բոլոր այն դատական ակտերը, որոնցով որպես Ռ.Քոչարյանի իրավունքների սահմանափակման հիմք դիտարկվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածով սախատեսված արարքի մեղսագրվելը, ենթակա են վերանայման, քանի որ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածը իր ընդունման պահից չպետք է ն չէր կարող առաջացնել որնէ իրավական հետնանք:

8.1 Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 31-րդ հոդվածով սախատեսված հանցավոր արարքի ենթադրյալ կատարման համար Ռ-Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքին՝ բողոքաբերը գտել է, որ անգամ այն պարագայում, երբ առկա է հիմնավոր կասկած նան ՀՇ քրեական օրենսգրքի այլ հոդվածով սախատեսված արարքի ենթադրյալ կատարման վերաբերյալ, միննուն է հոդվածներից որնէ մեկի հակասահմանադրականության հաստատման պարագայում անձնական ազատության

վերարերյալ դատական ակտերը պետք է ենթակա լինեն վերանայման:

Բողոք բերած անձը գտել է, որ Ռ-Քոչարյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱ-րդ հոդվածի շրջանակներում առաջադրված մեղադրանքը չէր կարող բավարար դիտարկվել կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար, հատկապես այն պայմաններում, երբ ինչպես Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի մարտի 15-ի ն 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշումներով, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանը 2019

թվակասի ապրիլի մ-ի որոշմամբ հաստատել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՅԱրդ հոդվածով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարման հիմնավոր կասկածի բացակայությունը:

8.2.Վերոգրյալի արդյունքում բողոքաբերը խնդրել է հարուցել թիվ ԵԴ/0253/01/19 քրեական գործով Վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմրերի 20-ի վճռարեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժելու մասին որոշման վերանայման վարույթ՝ կայացնելով նոր դատական ակտ, այն է՝ բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի հունիսի 25- ի որոշումը ն օրինական ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը:

Վճոաբեկ բողոքի քննութան համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

9. Նախաքննության մարմնի կողմից Ռ.Քոչարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Էին մասով ն 3-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ

կետով նախատեսված այն արարքների առերնույթ կատարման համար, որ. «..) (Նյա, 1998 թվականի ապրիլի Չ-ից մինչն 2008 թվականի ապրիլի Չր զբաղեցնելով ՀՀ Նախագահի պաշտոնը, ՀՇ Սահմանադրության ուժով հանդիսանալով պեւրության գլուխը ն կրելով ՀՇ Սահմանադրությանը հետնելու, օրենսդիր, գործադիր ն դատական իշխանությունների բնականոն գործունեությունն ապահովելու պարտականություններ, ինչպես նան օժտված լինելով մշրապես կազմակերպչական տնօրինական ն վարչափտարեսական գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձի լիազորությաններով, այլ անճանց հեյւ հանցակցությամբ, պապալել է ՀՀ սահմանադրական կարգը, ինչպես նան իր պաշվտնեական դիրքն օգկագործելով «Թի Էս էսա Սի Այմենիա» ՍՊ ընկերության միակ մասնակից ն ւնօրեն Սիլվա Համբարձումյանի օգպփն գործողություններ կատարելուն նպաստելու, այն է՝ այդ ընկերությանը տրամադրված ընդերքն օգփտակար հանածոների շահագործման նպատակով ասամնասիրության հատուկ լիցենզիաներով ընկերության 100 ւփոկոս

բաժնեմասը ՀՇ-ավ ոչ ռեզիդենա ընկերությանը վաճառելու գործարքին չյխոչընդունելու համայ. 2008 թվականի փետրվարին են մայիսին Սամվել Մայրապեւտյանի օժանդակությամբ նրանից ստացել է առանձնապես խոշոր չափերով` 927000.000 ՀՇ դրամին համարժեք 3.000.000 ԱՄՆ դոլար կաշառք, որոնք արվպահայտվել են հետնյալում.

2008 թվականի փեւվարի 19-ին անցկացվել է Հայաարանի Հանրապետության Նախագահի րըրեփրաթյանը, որի նախապատրապտումը ն անցկացումը մեծ դժգոհություններ են առաջացրել բազմաթիվ քաղաքացիների աան Տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, իրավապաշտպան կառույցներ, որոնց թվում՝ Հայապրանի Հանրապետության մայտդու իրավունքների պաշվպանը, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը, Եվրոպայի խորհրդի` Մարդու իրավունքների հանձնակատարը ն բազմահազար քաղաքացիներ րեպկսւթյունների րնթացքում արձանագրված խախաումները վերագրել են Հայաարանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Նախագահ Ռորերկւ Քոչարյանի ն նուն ժամանակ գործող վարչապեւր, Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցներին: Ըս նրանց` ըարրաթյունների րնթացքում փեղի ունեցած ապօրինությունները խախտել են Հայաապրանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Սահմանադրության 4րդ հոդվածում` ամրագրված` ըարրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, որի արդյունքում ժողովուրդը զրկվել է ազա ընտրությունների միջոցով իր իշխանությունն իրականացնելու հնարավորությունից, ինչով պայմանավորված, 2008 թվականի փետրվարի 20-ից սկսած, Եյրնանի Ազատության հրապարակում կազմակերպվել ն անցկացվել են քաղաքացիների` այդ ժամանակ գործող ՀՀ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածով երաշխավորված խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ:

Հավաքների դուրս եկած բազմահազար քաղաքացիները պահանջել են անվավեր ճանաչել, իրենց կարծիքով` կեղծված ընտրությունները, չեղարկել ընրրական տեղամասերից արացված արդյունքները: Միաժամանակ, ՀՇ գործող իհշխանաթյոններից ակնկալել են, որ կպահպանվի սահմանադրական կարգը, այն է՝

կապահովվի մարդու ն քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների իրացման հնարավորությունը ն պեւռական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք կգոլւծեն ՀՀ Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան:

Հասարակության լայն շրջանակներում` աճող դժգոհությունը ն խաղաղ հավաքներին մարդկանց նոր զանգվածների ներգրավումը լուրջ անհանգափություն է պատճառել գործող իշխանությաններին: Այն բանից հեռո, երբ հավաքների թվացյալ ոչ իրավաչափ լինելու մասին ռարիկանության հայտարաքաթյուններով ն կոչերով հնարավոր չի եղել խոչընդուրել շուրջօրյա խաղաղ հավաքների անցկացումը, ՀՇ Նախագահ Ռոբեր Քոչարյանը ցանկալի իշխանական համակարգր պահելու համար` իշխանությունն իր մտերիմ Սերժ Սարգսյանին ցանկացած եղանակով հանձնելու, ընթացող իրավական, քաղաքական գործընթացների վրա բազմամարդ հավաքների ազդեցության՝ իր համար անցանկալի հեւնանքները ցանկացած եղանակով կանխելու, ընտրության արդյունքների վիճարկման իրավական գործընթացներն ապօրինի վերահակելու նպատակով, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշվաանոթյան նախարարի տփեղակալ, Երնանի կայազորի պեր Յարի Խաչատուրովի, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շրարի պեսւ Սեյրան Օհանյանի ն այլ անձանց հես, ՀՇ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Ազգային անվվանգության խորհրդի քայպտապար Արմեն Գնորգյանիէ օժանդակությամբ իրականացրել են Հայաարանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը բռնությամբ փտապալելուն ուղղված գործողություններ` զինված ուժերի, ապօրինի զինված քաղաքացիական անձանց հեւընրական քաղաքական հարցերում` հանցավոր ներգրավմամբ, ինչպես նան ակնհայտորեն իրենց լիազորությունների շրջանակից դուրս դխրավորյալ այլ գործողություններով, քաղաքացիների հիմնական իրավունքների անհիմն ն ապօրինի խախվաամըբ ն սահմանափակմամբ երկրում փաարացի վերացրել են սահմանադրական կարգի համապատասխան հիմնադրույթները՝ յուրացնելով իշխանությունը:

Սահմանադրական կարգի փապալմանն ուղղված գործողությունները հանգեցրել են 2008 թվականին գործող Սահմանադրության Լին հոդվածով նախափտփեսած՝

Հայաարանի Հանրապեւտությունը ժողովրդավարական ն իրավական պեւռություն է, 2րդ հոդվածով նախատեսված` Հայապրանի Հանրապետությանում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, 3-րդ հոդվածով նախատեսված` պեւրությունն ապահովում է մարդու ն քաղաքացու հիմնական իրավունքներ: ն ազակոությունների պաշփպանությանը` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, 5-րդ հադվածով նախատեսված` պերական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը ն օրենքներին համապաասխան, պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելա միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրաթյամբ կամ օրենքներով ն 6րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված` Սահմանադրությունն անի բարձրագույն իրավարանական ուժ, ն նրա նորմերը գործում են անմիջականորեն, նորմերը փապարացի վերացնելով, այդ ժամանակահափվածում՝ իրավական համակարգում դրանց գործողության դադարեցմամբ, որն արրահայտվել է ՀՇ Նախագահի րեւրրություններին հաջորդող՝ 2008թ. փետրվարի 23-ից մարտի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում` ժողովրդավարական ն իրավական պեսռությունում ժողովրդին պատկանող իշխանության իրացման միջոցներ հանդիսացող` ՀՀում քաղաքացու` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան երաշխավորված` իր կարծիքն ազատ արտահայտելու, խոսքի ազատության, լրատվամիջոցների ն տեղեկարվական այլ միջոցների ազատության, խաղալ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու, իրավական ն դատական պաշտպանության արդյունավեւր միջոցների իրավունքները` վերը նշված պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լիազորությունների սահմանազանցմամբ խախտելով:

Այսպես.

ՀՇ Նախագահ Ռորերցւ Քոչարյանը, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարարի տեղակալ, Երնանի կայազորի պեւր Յուրի Խաչատուրովի, ՀՀ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շարի պեր Սեյրան Օհանյանի ն այլ անձանց հեւ հանցակցությամբ, խախանելով 2008 վականին գործող ՀՀ

10

Սահմանադրության 8.2-րդ հոդվածն այն մասին, որ «Հայապարանի Հանրապեւռության զինված ուժերն ապահովում են Հայապրանի Հանրապետության անվտանգությունը, պաշփպանությունն ն փարածքային ամբողջականությունը,, նրա սահվանների անձեոնմխելիությունը, զինված աժերը քաղաքական հարցերում` պահպանում են չեզոքություն ն գտնվում են քաղաքացիական վերահսկողության ներքո», ինչպես նան Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի Ծ-րդ կեւռն այն մասին, որ Հանրապեւության վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վվւանգի առկայության կամ պատերազմ հայտարարվելու դեպքերում կարող է ՀՇ Նախագահը հայտարարել ռազմական դրության ն որոշում ընդունել զինված ուժերի օգպփագործման մասին, զինված ուժերն օգրագործել է քաղաքական հարցերում` խաղաղ հանրահավաքների մասնակից քաղաքացիների դեմ:

Մասնավորապես.

ՇՇ Նախագահ Ռորնրկւ Քոչարյանը, մկադրաթյան ունենալով ցանկացած եղանակով իշխանությունը փոխանցել Սերժ Սարգսյանին, օգտվելով այն հանգամանքից, որ ՀՀ Սահմանադրության Այդ հոդվածի համաձայն` զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է ն համակարգում է պաշտպանության բնագավպաոում պետական մարմինների գործունեությունը, 2008 թվականի փետրվարի 23ին ՀՀ պաշտպանության նախարարության ն Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի բարձրապարիճան պաշտոնատար անձանց հեւռ խորհրդակցություն է անցկացրել ն, ակնհայտ անցնելով իր լիազորությունները, բանավոր հրահանգել է` զորքերը բերել մարտական պարտրաապպածության` հաջորդ օրը` ժամր 00:00-ից, հայտարարելով արտակարգ դրություն սահմանելու մասին: Առաջադրված խնդիրների ն պատված ակնհայտ ապօրինի հանձնարարության կատարումն ապահովելու նպատակով ՀՀ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանը նույն օրը արորագրել է հույժ գաղտնի թիվ 0038 ակնհայվւ ապօրինի հրամանր: Չնայած այդ պահին ՀՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշմամր ընտրության վերջնական արդյունքները դեռնս ամփոփված ն հրապարակված չեն եղել, սակայն Միքայել

11

Հարությունյանի արձակած հրամանում խաղաղ ցուցարարները ընորոշվել են որպես «ՀՇ նախագահական րեպրությունների արդյունքները չընդունող, իրավիճակն ապակայունացնող քաղաքական ուժել»: Նույն հրամանով հանձնարարվել է «երկրի բնականոն զարգացումը» ապահովելունպատակով ՀՀՇ զինված ուժերի ողջ անձնակազմը փետրվարի 23ին՝ ժամը 18:00-ից, պեղափոխել զորանոցային վիճակի, ՀՇ ՊՆ կեարրոնական ապարատի վարչություններում, առանձին բաժիններում` արեղծել սպայական խմբեր, որոնց զինել փաբելային զենքերով, իակ Երնանի կայազորի պեր, պաշտպանության նախարարի պաեղակալ Յարի Խաչափուտվի հեւագա

գործանեության ապահովման նպատակով արռեղծվել է կայազորի պես վարչակազմ:

Նշված հրամանով ՀՇ պաշվպանության նախարարության ն զինված ուժերի գխավոր շտաբի վարչությունների պարերին, առանձին զորամասերի հրամանատարներին հանձնարարվել է սապաեղծել բարձր շարժունակությամբ, բարդ իրավիճակներում արդյունավեւր գործելու ունակ հավաքական ատորարաժանումներ, այդ արորարաժանումները համալրել առավել պատրապտված, հոգերանորեն կայան ծառայողներով, նրանց զինել հրաձգային զենքերով: 2008 թվականի փետրվարի 23-ի դրոաթյամը ակնհայտ խաղաղ բնույթ կրող հավաքներ անցկացվելու պայմաններում հիշյալ հրամանով հանձնարարվել է նշանակված արորաբաժանումներին հապպկացնել զինամթերք, իսկ անձնակազմը հանդերձավորել սաղավարտներով ն զրահարաճկոններով: Նշված ուժերի ն միջոցների` Երնանի կայազորի պերի ենթակայության տակ անցնելու ժամկե է սահմանվել 2008 թվականի փեւրվարի 24ի՝ ժամը 11:00-ն: ՀՇ ՊՆ ռազմական ռարիկանության պեւրին էլ հանձնարարվել է` Երնանի կայազորի փարածքում տեղակայվող յուրաքանչյուր սրորաբաժանմանը հատկացնել անհրաժեշտ ուժեր ն միջոցներ, ապահովել ժամանող ուժերի ն միջոցների ուղեկցումը մինչն նշանակության վայրեր:

Դրանից հեւռռ ՀՇ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը 2008 թվականի փետրվարի 24ին ատիոփել Լէ ըեւրրության արդյանքները ն ընդունել իր թիվ 240

12

որոշումը, համաձայն որի՝ Հայաարանի Հանրապեւրաթյան Նախագահ է րնւրրվել Սերժ Սարգսյանը:

Երնան քաղաքոմ խաղաղ հանրահավաքները շարանակվել են, որոնց մասնակիցները պահանջել են քվեարկության արդյունքների վերահաշվարկ կատարել:

ՀՇ Նախագահ Ռոբերկւ Քոչարյանի հանձնարարությամբ ն ՀՇ պաշվպանության նախարար Միքայել Հարությանյանի` 2008 թվականի փետրվարի 23ի թիվ 00538 հրամանի համաձայն` զինված ուժերի հակասահմանադրական օգպրագործման շրջանակներում, այդ հրամանով ձնավորված զինվորական կառավարման ապօրինի նոյն կառույցի կազմակերպմամբ, փերրվարի 24ի գիշերն իրականացվել է բանակային արորաբաժանումների տփեղաշարժ զինված աժերի մի շարք սպատրարաժանումներ, զինված ն զրահատեխնիկայով համալրված, դուրս են բերվել փեղակայման հիմնական վայրերից, այդ թվամ սահմանային մարական հերթափոխ իրականացնող զորամասերից, ն տեղափոխվել Երնան քաղաքում կամ մայրաքաղաքի մերձակայքում տեղակայված զորամասեր: Մասնավորապես, ՀՇ ԶՈՒ 2րդ բանակային կորպուսի համապատասխան զորամասից ԱԼ պայմանագրային զինծառայողներ, Մարադ Աբրահամյանի հրամանատարությամբ, դեռնս 2008 թվականի փետրվարի 24-ի գիշերը ն փետրվարի 25-ին դուրս են բերվել իրենց Աշրական տեղակայման վայրից, տեղափոխվել են Երնանի մերձակայքում տեղակայված հրետանու բրիգադ, ռրուեղ իրականացրել են հանրահավաքները ցրելու զորավարժություններ: Այնուհեւրն, 2008 թվականի փետրվարի 27ից 28յրւ նշված անձնակազմը տեղափոխվել Էէ Երնան ն կւեղակայվել Հանրապետության հրապարակում` Մելիք-Ադամյան փողոցի երկայնքով: Նույն կերպ իրենց փեղակայման վայրերից դուրս են բերվել ն Երնան քաղաք տեղափոխվել ՀՀ ՀՈՒ բանակային մյուս կորպուսների զորամասերից պայմանագրային ն սպայական անձնակազմից կազմված հավաքական արորարաժանումներ, որոնք տեղակայվել են. 3- րդ բանակային կոյպոսի 4 զորամասերից, ընդհանուր` շուրջ 100 /խարաքանչյուր զորամասից 20-25, այդ թվում` մայրական հերթապահության իրականացնող, հանգարացող հերթափոխի մեջ գպնվող սպաներ, ն պայմանագրային

13

զինծառայողները` 2008 թվականի փետրվարի 24ից` Աշկարակ-Երնան ափտոճանապարհին գտնվող ՀՇ ՊՆ թիկունքի զորամասում, որպեղ իրականացրել են հանրահավաքները ցրելու զորավարժություններ, այնուհեւրն` մարտի Էին՝ ժամը 12-ից 14-ն ընկած ժամանակահատվածում, տեղափոխվել են Հանրապեւտության հրապարակ: Էին բանակային կորպուսի արորարաժանումները` ընդհանուր ՈՅ հոգի, ն 4րդ բանակային կորպուսի արորարաժանումները` ընդհանուր 87 հոգի, 2008 թվականի փետրվարի 24-ի գիշերը տեղափոխվել են ՀՀ ՊՆ 5-րդ բանակային կորպուսի մշտական տեղակայման վայր` Երնան քաղաքի Նարարաշեն վարչական շրջան, ոյաեղ վերջիններս նույնպես իրականացրել են հանրահավաքները ցրելու զորավարժությաններ, իսկ մարտի Էին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում, տեղափոխվել են Երնանի Հանրապեւռության հրապարակ: Ժրդ բանակային կորպուսի Արարատի գնդի պատրարաժանումը` շարջ 70 զինծառայողներով ն 6 «ԲՌԴՄ» պաեսակի զրահափոխադրիչներով, տեղակայվել են Երնան-Մասիս ավտոճանապարհին, իսկ 5-րդ բանակային կորպուսը՝ Երնան քաղաքի իրենց մշտական տեղակայման վայրերում:

Նույն ժամանակահափվածում Երնան քաղաք է փեղափոխվել Այցախի Հանրապետության պաշփպանության բանակի շուրջ 1000 պայմանագրային զինծառայողներից ն սպաներից կազմված համահավաք գումարտակ: Նշված ծառայողների մի մասր տեղակայվել է ՀՇ Կառավարության վարչական շենքի նկուղային տարածքում, իսկ մյուս մասր՝ ՀՀ ՊՆ կենտրոնական հավաքակայանում: Երնան քաղաքում փտեղակայվելուց հեւռո, Արցախի Հանրապետության ՊԲ զինծառայողներին տրամադրվել է ՀՇ ՊՆ համազգեստ, իսկ ւաւտրանսպորփային միջոցների «ՊԲ» համարանիշերը փոխարինվել են «ՊՆ» համարանիշերով քողարկելով այդ ուժերի ապօրինի ներգրավման հանգամանքը: Բացի այդ, Եյնան քաղաք են փեղափոխվել ն «Հրազդան» հյուրանոցում տփեղակայվել Արցախի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայության հատուկ նշանակության ջոկատի շուրջ 20 ծառայողներ:

Երնանի կայազորի ենթակայության պակ ժամանած վերը նշված համահավաք արորարաժանումները զինվել են մարփտական գործողաթյանների ժամանակ

14

յուրաքանչյար զինծառայողին հասանելիք, պարբեր վաեսակի հրազեններով ն համապատասխան սպառազինությամըբ` մեկ մարական հաշվարկով: 2008 թվականի փետրվարին, հիշյալ արորարաժանումների` Եյնան քաղաքում ն մերձակա բնակավայրերում գփտեվող զորամասերում կաեղակայվելուց հեկ, Սեյրան Օհանյանն այցելել է այդ զինծառայողներին, պեղում սկաւգել է հանրահավաքները ցրելու պարապմունքների րնթացքլ, միաժամանակ, արդարացնելով վերջիններիս ներգրավվածությունը ներքաղաքական գործընթացներին` անձնակազմերի հետ ունեցել է ոգնորիչ ն խրախուսող կոչեր պարունակող ելույթներ: Մասնավորապես, Սեյրան Օհանյանը նշել է, որ Լենոն Տեր-Պեւրրոսյանի շուրջն են համախմբել թմրամոներ, խառնակիչներ ու հանցավոր փարրեր, ովքեր ցանկանում են երկրում` հեղաշրջում կատարել: Գերագույն գլխավոր հրամանատար Ռոբեր Քոչարյանի հրամանն է՝ Կահպանել Հայաարանի պետականաթյունը, բանակի խնդիրն Է` մնալ գերագույն գլխավոր հրամանատարի կողքին, թույլ չրալ երկրում իրավիճակի ապակայանացումն ն հեղաշրջումը, ապահովել կայունությունը:

ՇՇ պաշտպանության նախարարի պաղակալ-Երնանի կայազորի պես Յուրի Խաչատուրովը ն թիվ 0038 հրամանով արեղծված վարչակազմը տեղակայվել են ՀՇ կառավարության շենքում: Նա վարչակազմում ընդգրկված` ՀՇ պաշպանության նախարարության ն ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շրտարի կարնորագույն վարչությունների ն առանձին բաժինների միջոցով կազմակերպել է կայազորի աշխատանքները, ապահովել զինվորական կարգապահությունը, անհրաժեշկւ պայմաններ սվւեղծել զորքերի ամենօրյա կենսագործունեության ն պատրաստության համար, անցկացրել զորքերի մասնակցությամբ կայազորային միջոցառումներ, ինչպես նան հակողություն սահմանել Երնան քաղաք տեղափոխված ռազմական տփեխնիկայի, նյութական այլ միջոցների պահպանության նկատմամբ: Այդ նպատակով Յուրի Խաչատուրովը մշակել է ծրագրել, արձակել կարգադրություններ ն հրամաննել, որոնցով հր փրամադրության դակ անցած ՀՇ զինված աժերի Ապտրարբաժանումների զինծառայողներից կազմել է առանձին դասակներ, յարաքանչյուրը՝ 30 հոգի կազմով, նշանակել հրամանատարներ,

15

որոնք փտեղարաշխվել են Երնան քաղաքի կենարրոնական փողոցներում, ինչպես նան Երնան քաղաք մտնող ճանապարհներին՝ կոնկրեււ խնդիրներ իրականացնելու համար: Մասնավորապես, Յարի Խաչատուրովի հրահանգով ՀՇ ՊՆ 2րդ ն 4Հրդ բանակային կորպուսների սպտրարաժանումները, որպես ոարիկանության զորքերին օգնական ուժեր, մարտի Էին՝ ժամը 20:00-ի սահմաններում տեղափոխվել են Պարոնյան ե Լեռ փողոցներ, իսկ Էին, 3-րդ ն 5-րդ բանակային կորպուսների, ինչպես նան ՊՆ կենփրոնական ապարարի տարբեր վարչություններից կազմավորված արորարաժանումները` Երնան քաղաքի կենտրոնական փողոցներում ն Երնան քաղաք մփնող ավփտոճանապարհներին տեղակայված «Ճանապարհային ռարիկանության» ծառայության պահակակեւերում՝ իրականացրել են պարեկապահակակետային ծառայություն: Իր գործունեության րնթացքում Յարի Խաչատուրովը համագործակցել է ինչպես ՀՇ ռարիկանության, այնպես էլ այլ պեւրական մարմինների հետ:

Այդ ընթացքոմ տեղի անենցող քաղաքացիների խաղաղ, առանց զենքի հավաքներին զոգահեռ Հանրապետության Նախագահի թեկնածունեւ Տիգրան Կարապեւյանը ն Լնոն Տեր-Պեւրրոսյանը, համապատասխանարար` 2008 թվականի փետրվարի 27ին ն 29-ին, ՀՇ Նախագահի րետրության արդյանքներն անվավեր ճանաչելու պահանջով դիմումներ են ներկայացրել ՀՀ Սահմանադրական դատարան` վիճարկելով ՀՇ կենտրոնական րատրրական հանձնաժողովի 2008 թվականի փետրվարի 24-ի՝ «Հանրապեսսսթյան Նախագահ ընւրրվելու մասին» թիվ 24-Ա որոշումը:

2008 թվականի փետրվարի 29-ին` Ռորերպւ Քոչարյանը Երնանի պեւական համալսարանի ուսանողների հեւռ հանդիպման ընթացքում, րարության արդյունքներից դժգոհ քաղաքացիների կողմից Երնանի Ազատության հրապարակում անցկացվող խաղաղ ցույցերը որակել Է «թատերական բեմադրություն» ն որպես այդ ցույցերը դադարեցնելու տարբերակ Է նշել ռարիկանական գործողություններ կիրառելով` այդ հրապարակը մաքրելը:

Նույն օրը` երեկոյան, Ազակասթյան հրապարակում խաղաղ հավաք անցկացնող քաղաքական ուժերի առաջնորդների ելույթներում անդրադարձ է կատարվել նան

16

գործող Նախագահի կոլմից խաղաղ հավաքը, դրանով իսկ քաղաքացու ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված իրավանքի իրացումը որպես թատերական բեմականացում որակելու հանգամանքին, ապա հայտարարվել, ոյւ 2008 թվականի մարտի Լին նախակապում է ավելի բազմամարդ հավաքի անցկացում` նկատի ունենալով նան, որ այն ոչ աշխատանքային օր է:

Ըարրըությունների արդյունքներից բողոքող անձանց թվի շարանակական աճից վրանգ կանխազգալով՝ հավանական բազմամարդ հավաքի անցկացումը խոչընդուրելու, քաղաքական ոչ բոնի իրադարձությանները, ըերությունների արդյունքները չեղարկելու քաղաքացիների պահանջը վերջնական ճնշելու ն ցանկալի իշխանական համակարգը պահելու նպատակով, ՀՇ քաղաքացու` սահմանադրությամբ երաշխավորված իրավունքների /խաղաղ հավաք անցկացնելու ազատ տեղաշարժման ն այլն/ իրացումն արգելելու, դրանով իսկ ՀՀ Սահմանադրության` այդ իրավունքները նախատեսող նորմերը փաատրացի վերացնելու դխրավորությամբ, Ռոբեր Քոչարյանի գիփությամբ, 2008 թվականի մարտի Էին՝ ժամր 06:30-ի սահմաններում: ռարիկանության շուրջ 1200 ծառայողներ, Ազատության հրապարակում` նարռացույց իրականացնող հարյարավոր խաղաղ ցուցարարներին բռնությամբ ցրելու նպատակով, ֆիզիկական ուժ ն հարոկ միջոցներ ապօրինի գործադրելով, հարկադրաբար հիշյալ հրապարակից դուրս են հանել քաղաքացիներին: Նսակւացույց անող անճանց Ազատության հրապարակից բռնությամբ կփտարհանելուց հեռո, ռարիկանական ուժերը շարունակել են բռնության գործադրմամը հետապնդել նրանց քաղաքի կեպրրոնական հատվածներում` քաղաքացիների կուրակումները` հնարավոր ցույցերն ու հավաքները բացառելու համար: Դրա արդյունքում` ցուցարարներն սկպփպված հանգրվանել ես Մյասնիկյանի արձանի հարակից տարածքում` որպես դեսպանատներով շրջապատված անվտանգ տարածք:

Հետագայում, ռարիկանության կողմից կատարված հիշյալ գործողությունների օրինական լինելու պարրանք արեղծելու, այդ գործողությունները, իրըն իրավաչափ ներկայացնելու նպատակով, ռարիկանության մի խումբ ծառայողներ հեւրին ամսաթվով՝ 2008 թվականի փեւրվարի 29-ի թվագրմամբ, կազմել, սպտրագրել ն շրջանառության

17

մեջ են դրել ակնհայտ կեղծ, իրականությանը չհամապատասխանող բովանդակությամբ պաշկտնական փաստաթղթելւ առ այ, իբրն ոակփկանության ւտփարբեր արորաբաժանումներում սկւացվել են տեղեկություններ Ազատության հրապարակում նարացույցի մասնակցող անձանց մուռ զենքի, զինամթերքի, պայթուցիկ սարքերի առկայության մասին: Նույն ժամանակահապպվածում կազմվել է «տեղանքի հետազոտում» օպերատիվ հերախոզական միջոցառում իրականացնելու մասին ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ մինչ այդ իրականացված` խաղաղ ցույցը ցրելու ապօրինի գործընթացը` որպես օպերատիվ հերախուզական միջայառում` ներկայացնելու նպատակով:

Նշված գործողություններից հեռո խաղաղ ցուցարարների թիվը սկսել է աձել ն, արդեն ցերեկը, ՀՇ Նախագահ ն զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար Ռորերկւ Քոչարյանի գիտությամբ ն ի կավարումն 2008 թվականի փետրվարի 23-ին տեղի ունեցած խորհրդակցության րեթացքում ներկայացված հանձնարարությունների, ՇՇ պաշտպանության նախարարության արորարաժանումները, հյլենց պաեխնիկայով, ինքնաձիգներով զինված, տեղակայվել են Հանրապետության հրապարակում, Տիգրան Մեծ, Մելիք-Ադամյան ն մայրաքաղաքի կենտրոնական այլ փողոցներում:

Մայրաքաղաքում տեղի ունեցող ներքաղաքական խաղաղ գործընթացները ճնշելու նպատակով զինված ուժերի ապօրինի ներգրավման շարունակվող գործողություններին օրինական տեսք տալու նպատակով 2008 թվականի մարտի Լին Հայապրանի Հանրապետության Նախագահ Ռորերվւ Քոչարյանը, համաձայն ՀՇ Սահմանադրության 56-րդ հոդվածի, պարտավոր լինելով հրապարակել ՀՀ Սահմանադրությանը ն օրենքներին չհակասող հրամանագրեր, ՀՇ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 14րդ կերի խախտմամբ` սահմանադրական կարգին անմիջական վտանգի սպաոնալիքի բացակայության պայմաններում, ընդունել է «Արաակարգ դրության հայտարարելու մասին» ՆՀ-35-Ն հրամանագիրը: Նշված հրամանագրով Եյնան քաղաքում 2008 թվականի մարտի Լից 20 օրով հայրարարվել է արտակարգ դրություն, իսկ արտակարգ դրության իրավական ոեժիմի ապահովումը Հայաարանիէ Հանրապեւտության

18

ռարիկանությունից բացի, վերապահվել է նան Հայապանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությանը:

Միաժամանակ, ակնհայտորեն դուրս գալով իր լիազորություններից, խախարելով ՀՀ Սահմանադրության 44րդ հոդվածով սահմանված դրույթն առ այն, որ մարդու ն քաղաքացու առանձին հիմնական իրավանքներն ու ազատությունները կարող են ժամանակավորապես սահմանափակվել միայն օրենքով սահմանված կարգով, ռազմական կամ` արտակարգ դրաթյան ժամանակ` արպակարգ իրավիճակներում պարտավորությաւններից շեղվելու վերաբերյալ արանձնած միջազգային պարտավորությունների շրջանակներում, արտակարգ դրության իրավական ռեժիմը կարգավորող օրենք Հայապրանէ Հանրապետությունում` ընդանված չլինելու պայմաններում, Ռոբեր Քոչարյանն իր` վերը նշված հրամանագրով ապօրինի սահմանել Է արտակարգ դրության ռեժիմ՝ դրանում ներառելով այնպիսի միջոցառումներ ն ժամանակավոր սահմանափակումներ նախատեսող գործողություններ, որպիսիք նախատեսված են եղել 2006 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ընդունված` «Ռազմական դրության իրավական ռեժիմի մասին» ՀՇ օրենքում: Մասնավորապես, հրամանագրի 4- րդ կեւրով սահմանվել են արտակարգ դրություն հայտարարված տարածքում հեւռնեյալ ժամանակավոր սահմանափակումները. 1) ժողովների, հանրահավաքների, ցույցերի, երթերի ն այլ զանգվածային միջոցառումների իրականացման արգելում. 2) գործադոպների ն կազմակերպությունների գործունեություն դադարեցնող կամ կասեցնող այլ միջոցառումների արգելում. 3) իրավապահ մարմինների կողմից, անհրաժեշտության դեպքում, անճանց, վկրանսպորտային միջոցների ւպեղաշարժի սահմանափակում` ն զննության իրականացավ. 4) զանգվածային լլապպամիջոցների կողմից պետական ն ներքաղաքական հարցերի առնչությամբ հրապարակումները կարող են իրականացվել բացառապես պետական մարմինների պաշվտնական փտեղեկատվաթյան սահմաններում. 5) առանց համապատասխան պեւական մարմինների թույլրվության թռուցիկներ ն այլ ձնով քաղաքական քարոզչության իրականացման արգելում. 6) արպակարգ դրություն հայտարարելու համար հիմք

19

ծառայող հանգամանքների վերացմանը խոչրնդուրող կոսակցոթյունների ն այլ հասարակական կազմակերպությունների գործանեության կասեցում. 7) արտակարգ դրաթյան իրավական ռեժիմը խախտած ն տփվյալ տարածքում չբնակվող անձանց փրարում: Նշված միջոցառումները ն ժամանակավոր սահմանափակումները նախատեսված են եղել վերը նշված օյւենքի 8-րդ հոդվածի Էին մասի «տ, «թ» ն «ժր» կերերով, այսինքն` Երնան քաղաքում արեղծվել է ռազմական դրությանը բնորոշ ռեժիմ:

Իշխանությունը պահելու, ընթացող քաղաքական գործընթացները ճնշելու գործին ներգրավվել են նան Ռոբեր Քոչարյանի ն Սերժ Սարգսյանի մերձավոր շրջապատի որոշ անձինք, ովքեր 2008 թվականի փեւրրվարի 29-ից մինչե մարտի էր` երեկոյան, իրենց թիկնազորի անդամներից կամ վարահելի, այդ թվում՝ հանցավոր հեղինակություն ունեցող անճանցից ստեղծել են խմբեր, որոնց ապօրինի զինել են արբեր փտեսակի հրազեններով, նրանց ինքնությունը ն իրադարձություններին իրական մասնակցության շարժառիթները քողարկելու նպատակով ՀՇ կառավարության շենքի մուռ տրամադրել են ՀՇ ՉՈՒ թիկունքի բազայի իրային պահեարից արռացված զինվորական համազգեարներ՝ հիշյալ անձանցից բաղկացած խմբերին ներգրավելով 2008 թվականի մարվփ Էին ն 2ին Երնան քաղաքի տարբեր փողոցներոմ իրականացվող քաղաքացիների` Սահմանադրությամբ երաշխավորված իրավունքներն ու ազատություններն ակնհայտ խախտող հանցավոր գործողությունների իրականացմանը: Մասնավորապես` 2008 թվականի մարտի էին` երեկոյան ն մարտի 2ի գիշերը զինված ուժերի ն ռարիկանության արորարաժանումները, ինչպես նան վերը նշված խմբերը, Երնանի կեարրոնական փողոցներում զենքի, պայթուցիկ նյութերի ն հատակ միջոցների գործադրմամբ իրականացրել են գործողություններ խաղաղ հավաքը ցրելու, անզեն ցուցարարներին փողոցներից հեռացնելու, այդօրինակ միջոցառումները ժամանակավոր արգելելու ուղղությամբ:

Բացի այղ, զինված ուժերի ն ռարիկանության արորարբաժանումները, ինչպես նան վերը նշված խմբերը, այդ օրերին Երեանի Մաշտոցի պողուրայի ն Գրիգոր Լուսավորչի փողոցների խաչմերուկում, ապա Պարոնյանի ն Լեոյի փողոցներում: բախվելով

20

ցուցարարների առանձին խմբերի հեւ, կիրառել են հրազեն, մասնավորապես` 2-րդ բանակային կորպուսի համապատասխան զորամասի զինծառայողներն իրենց ամրակցված ինքնաճձիգերից ն ատրճանակներից համազարկ ու անկանոն կրակահերթեր են արձակել ցուցարարների, ինչպես նան հարակից բնակելի ն հասարակական նշանակության շենքերի, շինությունների աղղոթյամբ: Կրակահերթերի արդյունքում կրակված առանձին գնդակներ ներթափանցել են քաղաքացիների բնակարաններ, բնակելի շենքերի առաջին հարկերում տեղակայված հասարակական նշանակության օբյեկարննր: Նույն օրը ռարիկանության զորքերի հեււ ցուցարարների տփտաղաշարժը կանխելուն ապղղված գործողաթյուններ են իրականացրել Երնանի Լեոյի, ապա Պարոնյան փողոցներում՝ ՀՇ ԶՈՒ 4-րդ բանակային կորպուսի, իսկ Մաշտոցի պողուայի ն Ամիրյան փողոցի խաչմերուկում 3րդ բանակային կորպուսի զինծառայողները: ՀՀ զինված ուժերի մյուս բանակային կորպուսների արրարաժանումների ծառայողներն արգելափակել են Երնան քաղաքի կենտրոնական փողոցների ն քաղաքի մուտքի ավվտճանապարհները:

Հերագայոմ` Երնան քաղաքում մարտի Լին ն 2ին ւփեղի անեցած

իրադարձությունների վերարերյալ քննվող քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, այդ իրադարձություններին զինված ուժերի, ինչպես նան զինված խմբերի մասնակցության ու վերջիններիս կողմից հրազենի ապօրինի գործադրման իրական հանգամանքները թաքցնելու նպատակով դեպքի վայրի` Պարոնյանի, Լեռյի փողոցների տարբեր տեղամասերից զննությամբ հայտնաբերված կարբեր փտեսակի հրազեններից կրակված, իրեղեն ապացույց հանդիսացող շուրջ 1000 պարկուճները փոխարինվել են ՀՀ ռարիկանության զորքերի սպառազինության մեջ մկւնող նույն փտրամաչափի այլ հրազեններից կրակված պարկուճներով, իսկ Մաշտոցի պողովայում՝ հայտնաբերված «Մակարով» փեսակի ատրճանակի աոնվազն 32 կրակված պայկուճները՝ ՀՀ ռարիկանության Էրերունու բաժնի սպառազինության Անջ տրտնող նույն տփեսակի ատրճանակներից կրակված պարկուճներով:

21

Բացի այդ, մարտի Լին ն 2ին Երնան քաղաքում վւաղի ունեցած

իրադարձությունների ժամանակ ՀՇ ոատիկանության անօրինական գործողությունները քողարկելու, այդ փրադարձություններին զինված ուժերի մասնակցության հանգամանքները թաքցնելու նպատակով ՀՇ արդարադատության նախարարի տեղակալ, իսկ 2008 թվականի հուլիսի 2-ից` ՀՇ Նախագահի օգնականի պաշտոնին նշանակված Գնորգ Կռարանյանի ն ՀՇ Նախագահի օգնական, իսկ 2008 թվականի հուլիսի 2ից` ՀՀ ռարիկանության պերի փեղակալի պաշվտնին նշանակված, ներկայումն` հանգուցյալ Գնորգ Մհերյանի հանձնարարությամբ ՀՀ ռարփիկանության մի խումբ բարձրաարիճան պաշտոնատար անձինք, այդ թվում` ՀՀ ռարիկանապես Հայկ Հարությանյանը, վերջինիս պաեղակալ Ալեքսանդրը Աֆյանր, ինչպես նան ՀՀ ռարիկանության քրեական հեւրախուզության վարչության պեււ Հայկ Միլիպտոնյանը, վերջինիս տեղակալ Հովհաննես Թամամյանը ն ռարիկանության զորքերի մի խումբ ծառայողներ, 2008 թվականի մայիսի 29-ին ՀՇ ռարիկանության պեււ նշանակված Ալիկ Սարգսյանը հերին ամսաթվով արորագրել են կեղծ պաշտոնական փապատրաթղթեր, որոնք տրամադրել են վմարվփ Լին ն 2ին Եյրնան քաղաքոամ պեղի անեցած իրադարձություններն ուսումնասիրող ՀՀ ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովին ն Փորձագետների փապարահավաք խմբին, վերջիններիս հայտնել են իրականությանը չհամապատասխանող փեղեկություններ, իսկ հիշյալ դեպքի աոթիվ հարացված քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնին տփվել են ներկայացված փապարաթղթերի բովանդակությանը համահունչ սուր ցուցմունքներ:

Հրազենի, ռազմամթերքի, պայթուցիկ նյութերի ն հատուկ միջոցների գործադրման հետնանքով հարյուրավոր մարդիկ արացել են ծանրության պարբեր ապրիճանի մարմնական վնասվածքնել, պեվությանը, Երնան համայնքին ն քաղաքացիներին պատճառվել է առանձնապես խոշոր չափերի գայքային վնաս: Տեղի ունեցած գործողությունների ն իրադարձությունների ընթացքում զոհվել է 8ծքաղաքացիական անձ ն ռարիկանության զորքերի 2 ծառայող: Արդյանքում իրագործվել է խաղաղ հավաքն ամեն կերպ ն ցանկացած եղանակով, այդ թվում` քաղաքացիների կյանքի իրավունքի

22

խախտմապբ, ցրելու հանցավոր նպատակը, ինչը, ի թիվս վերը նշված հանրորեն վրանգավոր հեւրնանքների, հանգեցրել է նան Հայաարանի Հանրապեւասթյան՝ որպես միջազգային իրավունքի սությեկրրի, էական հեղինակազրկման:

Իրականացված ակնհայկւ հանցավոր գործողաթյուններին ներգրավված ՀՀ զինված ուժերի զինծառայողներին ու սպաներին «վարձահատայց» լինես նպատակով, ՀՇ զինված ուժերի գլխավոր շրարի պետ Սեյրան Օհանյանի հանձնարարությամբ ն ՀՇ ԶՈՒ Երնանի կայազորի պետ Յուրի Խաչատուրովի կողմից հաարատված ցուցակների համաձայն` օրենքի խախտմամբ, 120 մլն ՀՀ դրամ մասնավոր միջոցներից, նրանցից յուրաքանչյուրը ապօրինի վարձատրվել է 50.000 ն ավելի ՀՇ դրամի չափով:

Շարունակելով սահմանադրական կարգի կապալմանն ուղղված

գործողությունները, ապօրինի կերպով ՀՀ զինված ուժերն օգափտագործելով Երնան քաղաքում` տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացներում` ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պեփ Սեյրան Օհանյանը, վկայակոչելով Ռոբեր Քոչարյանի՝ արտակարգ դրություն հայտարարելու մասին ապօրինի հրամանագիրը, 2008 թվականի մարտի 2ին հանրային հեռուապրատեսության ուղիղ հեռարձակմամբ դիմել է ՀՀ քաղաքացիներին, րար Լության, բռնություն կիրառելու սպառնալիք պարունակող կոչով նախազգուշացրել, ու արտակարգ դրաթյամր արգելված միջոցառումների կազմակերպմանը կամ մասնակցությանը ներգրավվելու ցանկացած փորձ ՀՇ զինված ուժերի կողմից արժանանալու է համարժեք ն խիար հակազդեցության` դրանից բխող բոլոր հեւռնանքներով, հորդորել է զերծ մնալ Երնան քաղաքում, թեկուզն փոքր խմբերով հավաքվելու փորձերից: Սեյռան Օհանյանը, հանդես գալով ՀՀ զինված ուժերի անունից, արանձնել է, իլ բնորոշմամբ` «օրինազանցների» նկատմամբ համապատասխան միջոցներ ձեռնարկելու ՀՇ Սահմանադրությամբ ն օրենքներով չնախատեսված պարտականություն:

Հանրապետության Նախագահի թեկնածուներ Տիգրան Կարապետյանի ն էնոն Տեր-Պեւրոսյանի կողմից Կենտրոնական ընատրական հանձնաժողովի 2008 թվականի փետրվարի 24ի թիվ 24Ա որոշումը վիճարկելու, այն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ

23

դիմումի քննությունը ՀՇ Սահմանադրական դատարանում նշանակվել է 2008 թվականի մարտի Ց-ին: Մինչ այդ, ՀՇ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, շարունակելով ՀՀ սահմանադրական կարգի փապալմանն ուղղված գործողությունները, ՀՇ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Ազգային անվտանգության խորհրդի քարպաղար Արմեն Գնորգյանի ներգրավմամբ, դարարանի անդամների նկատմամբ ճնշում գործադրելով՝ ներազդել է նրանց վրա, որպեսզի վերջիններս քվեարկեն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հիշյալ որոշման վավերական ն օրինական ճանաչվելու օգտին, իսկ Արմեն Գնորգյանը, օգտագործելով իր պաշտոնեական դիրքը, արդարադատության իրականացմանը խոչընդուրելու նպատակով միջամտել Է դատարանի գործունեությանը` դրանով իսկ օժանդակելով սահմանադրական կարգի տապալմանը:

Այսինքն` Ռոբերպ Քոչարյանն այլ անձանց հեւռ հանցակցությամբ տապալել է Հայաատրանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը` կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300. Էրդ հոդվածի Էին մասով նախատեսված հանցավոր արարք:

Սիլվա Համբարձումյանը, հանդիսանալով «Թի Էս էսա Սի Արմենիա» ՍՊ ընկերության միակ մասնակիցն ու տաօրենլ, 2007 թվականին այդ ընկերության միջոցով սահմանված կարգով ձեռք է բերել ընդերքն օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության, ՀՇ ընապահպանության նախարարության կողմից 2007 թվականի հոկտեմբերի 18-ին տրված` ոսկի-րբազմամերաղի ուսումնասիրության՝ թիվ 54, կապարի, ցինկի, պղնձի ուսումնասիրության թիվ 56 ն պղնձի, պղինճ-

մոլիրդենիումի ուսամնասիրության թիվ 55 հատուկ լիցենզիանները: Լիցենզիաների ձեոք բերման աճուրդներին առանց իառրնդուրների մասնակցելու ն հաղթելու համալ,

Սիլվա Համբարձումյանն իր մպտերիմ, ՀՇ արպաքին գործերի նախկին նախարար Վարդան Օսկանյանի միջոցով դիմել է ՀՇ սախագահի աշխատակազմի ղեկավար Արմեն Գնորգյանին, իսկ վերջինս հանձնարարել է ՀՀ բնապահպանության նախարարին` աջակցել նրան: «Թի Էս Էս Սի Արմենիա» ՍՊ ընկերության կողմից նշված լիցենզիաները ձեռք բերելուց հեպռո, 2008 թվականի փեւրվարի 3-ին կնքված նախնական, իսկ 2008 թվականի մարտի 25-ին կեքված հիմնական առուվաճառքի պայմանագրերով, Սիլվա

24

Համբարձումյանն իրեն պատկանող այդ ընկերության 100 պտոկոս բաժնեմասերը 12 մլդ 360 մլն ՀՀ դրամին համարժեք 40 մլն ԱՄՆ դոլարով վաճառել է Արաբական Միացյալ Էմիրությաններում գրանցված «ՌԱԿ ՄԻՆԵՐԱԼՋՉ ԸՆԴ ՄԵԹԱԼՋՉ ԷՖ ԶԵԹ» ՍՊ ընկերությանը:

Հխշյալ գործարքը կնքելու համաձայնություն ատանալու համար Սխվա Համբարձումյանը 2008 թվականի հուսվարի վերջին օրերին Վարդան Օսկանյանի միջոցով նախապես դիմել է ՀՇ բարձրաարիճան պաշտոնյաներին, այդ թվում` Ռոբերտ Քոչարյանին: Նրանց համաձայնությունը ափրանալու հեռ միաժամանակ, Սխվա Համբարձումյանը մտադրվել Է վերջիններիս կաշառք տփալ, որպեսզի նրանք իրենց պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով չխոչրենդութեն իր բաժնեմասերի օկւարման գործարքի կնքմանը ն լիազոր մարմնի միջոցով ընկերությանը չզրկեն հարուկ լիցենզիաներից: Կաշաոք փալու առաջարկը, Սիլվա Համբարձումյանը Վարդան Օսկանյանի միջոցով հայտնել է հիշյալ պաշտոնատար անձանց: Մի քանի օր անց Սիլվա Համբարձումյանը, Վարդան Օսկանյանից տեղեկացել է, ոյ ընկերության բաժնեմասերի առուվաճառքի գործարքը կնքելու համար հիշյալ պաշվտնատար անձինք ընդունել են նրա` կաշաոք պալու մասին առաջարկը: Վարդան Օսկանյանը Սիլվա Համբարձումյանին հայտնել է նան, որ կաշառքի գումարը արանալու համար հիշյալ պաշտոնատար անձանց անունից ներկայանալու է Այամեն Գնորգյանի մտերիմ, գործարար Սամվել Մայրապետյանը:Կաշառք արանալու առաջարկն ընդանած ՀՀ բարձրապտիճան պաշփոնափտար անձինք 2008թ. ւփերրվարից մայիսն ընկած ժամանակարնթացքում Սիլվա Համրարձումյանից մաս-մաս արացել են կաշառքի իրենց մասնարաժինները: Մասնավորապես, Ռորեյա Քոչարյանը կաշառքի իր մասնարաժինը՝ առանձնապես խտշոր չափերի` 927.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք 3.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարը արացել է 2008 թվականի փետրվարին ն մայիսին` Սամվել Մայրապետյանի օժանդակությամբ, ով հանդես գալով Ռորթերկւ ՀՔոչարյանի անունից, վերջինիս մասնարաժինը կազմող 3.000.000 ԱՄՆ դոլար կաշառքից 310.000.000 ՀՇ դրամին համարժեք Լ000.000 ԱՄՆ դոլարը Սիլվա Համրարձումյանից վերցրել է կանխիկ` 2008

25

թվականի փետրվարի 14-ին, Երնան քաղաքի Ամիրյան փողոցի նրա բնակարանուվ, իսկ 310.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք Լ000.000 ԱՄՆ դոլարը` փեարրվարի 15-ին՝ իր` Բայրոնի 3 հասցեում փտեղակայված գրասենյակում, իսկ 307000.000 ՀՀ դրամին համարժեք Լ000.000 ԱՄՆ դոլարը Սիլվա Համրարձումյանի «ՎՏԲ Հայաարան բանկ» ՓԲ ընկերության հաշվեհամարից 2008 թվականի մայիսի 6-ին ն 26-ին 500.000-ական ԱՄՆ դոլար մասնարաժիններով իր` ԱՄՆում գրանցված «Լռկալ ԳԴիվելոփրըզ» ՍՊ ընկերության «Էյչ-Էս-Բի-Սի Հայապրան բանկ» ՓԲ ընկերությունում սպասարկվող 217001057777151 հաշվեհամարին` որպես Սիլվա Համբարձումյանի կողմից իրենից վերցված «փոխատության մարում», այն դեպքում, երբ վերջիններիս միջն նրրնէ փոխատության պայմանագիր չի կեքվել ն Սիլվա Համբարձումյանը փոխառություն չի արացել: Այնահեւրն Սամվել Մայրապեւյանն իր կնոջ որդու` նշված ընկերության հիմնադիր ն տփեօրեն Լնոն Սուլթանյանի միջոցով ընկերության հիշյալ բանկային հաշվից 2008 թվականի մայիսի 1-ին, 26-ին ն 29-ին կանխիկ արացել է հիշյալ 1000.000 ԱՄՆ դոլարը տվել է Ռոբեր Քոչարյանին:

Նշված գումարները նույն, ինչպես նան դրան հաջորդող ժամանակահատվածում՝ Ռոբեր Քոչարյանի որդին` Սեդրակ Քոչարյանը, տարբեր մասնարաժիններով կանխիկ մուրքագրել է ՀՇ աոնփրային բանկերում` սպասարկվող իր անձնական հաշվեհամարներին:

Այսինքն, Ռոբեր Քոչարյանը արացել է առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք՝ կատարել է ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱրդ հոդվածի 4Հրդ մասի 2-րդ կեւռով նախատեսված հանցավոր արարք»:

10. Վերաքննիչ դատարանի` 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշման համաձայն «..) Քննարկվող հարցին առնչվող ն այդ առնչությամբ ընդհանուր իրավասության առաջին արյանի դատարանում դարախազների կողմից ներկայացված փաարարկները շարադրված են վիճարկվող դարական ակտում, ինչպես նան դարախազի վերաքննիչ բողոքում բերված փաարարկները գործի քննության ներկա փուլում /դարարանում,

2Տե'՛ս քրեական գործի հավելված, հատոր 8-րդ՝ թերթեր 75-89:

26

քրեական գործի նախապատրապարական: փուլում/ ինքնին բավարար են մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին այդ թվում նան ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱԷրդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կեւռով վերագրվող արարքում հիմնավոր կասկածի շեմը հաղթահարելու համար:

Ընդ որում, /ներկայամս, այդ թվում նան դավկարանում, քրեական գործի նախապաստրապատական փուլում, խափանման միջոցի հարցի քննարկման ժամանակ/ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱԷյդ հոդվածի 4րդ մասի Հյտ կերով վերագրվող արարքը որպես այդպիսին շարունակում է ներառված լինել վերջինիս առաջադրված մեղադրանքի ծավալում:

Դրա հեւ մեկտեղ, հարկ է փաատել, որ քրեական դատավարությունում՝ ամրագրված է ապացույցների նախադատելիությունը բացառող սկզրունք, համաձայն որի ոչ մի ապացույց նախապես հապրափտված ապացույցի ուժ չանի /կռես՝ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 2-րդ մասր"

Որպիսի պայմաններում, դարարանը որնէ կերպ զրկված չէր տվյալ փոլի համար խնդրո առարկա հարցին առնչվող ծավալով, իյ տրամադրության պակ եղած քրեական գործի շրջանակներում` ննրկայացված փապրակազմերի ն այդ թվոմ նան դարախազների կողմից ներկայացված փաապրարկների վերլուծության արդյունքում: մեղադրանքի այդ մասով հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցում ինքնուրույն հեւռնություններ անելու հնարավորաթյունից:

Ինչը /կոնկրեւր դեպքում/ դարարանի կողմից չի արվել ն ինչը հանգեցրել է դարավարական իրավունքի այնպիսի խախտման, որն իր հերթին ազդել է քննարկվող հարցում /խափանման միջոցի առնչությամբ/ չհիմնավորված հեւռնությունների հանգելու ն արդյունքում դայարանի կողմից ոչ ճիշփ որոշում կայացնելու վրա:

Բացի այդ, դատարանն արդեն իսկ քրեական գործն իր վարույթ ընդունելու պարագայում, մինչն գործն րար Լության լուծող դատական ակտի կայացման պահր, իր գործոլություններով, այդ թվում նան՝ որոշումներով, որնէ կերպ չպերք է դիրքորոշում: հայտնի մեղադրյալին ներկայացված քրեական մեղադրանքի հիմնավորվածության կամ անհիմն լինելու մասին:

27

Վերոգրյալի հաշվառմամբ, վերաքննիչ դարարանը գրնում է, որ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱրդ հոդվածի 4րդ մասի 2րդ կեվտվ վերագրվող արարքի իմաստով հիմնավոր կասկածի առկայության առուվով, դատարանը հանգել Էէ չհիմնավորված ն վերը վկայակոչված փաապրարկներից չբխող հետնությունների:

Հարկ է արձանագրել նան, որ /դատարանում, քրեական գործի

նախապափտապրական փուլում/ քննարկելով մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի խափանման միջոցի հարցլՆ դայարանը փապտել է, որ այն քննարկելիս աոնվազն առկա է ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.1 հոդվածի Էին մասով վերագրված արարքում վերջինիս առնչությանը հիմնավորող փապարական տվյալներ /հիմնավոր կասկածը"

Այլ կերպ ասած, դատարանն արդեն իսկ մեղադրանքի այդ մասով հիմնավոր կասկածի գենահամփման տիրույթում կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1 հոդվածի Է ին մասր, փապտելով նան, որ ՀՇ քրեական օրենագրքի 300.1 հոդվածի Էին մասով վերագրված արարքի առնչությամբ քրեական գործում առերնույթ առկա են հիմնավոր կասկածը հիմնավորող բավարար ապացույցներ /վկայակոչված են մեղադրական եզրակացությունում/:

Հարկ է արձանագրել նան, որ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով վերագրվող արարքամ հիվնավոլւ կասկածի առկայությունը վիճարկելու առումով, պայն գործով վիճարկվող դարական ակտր /ներկա փուլում/ չի բալոքարկվել:

Ամփոփելով, վերը նշված վեյլուծություններն ու դատողությանները՝ Վերաքննիչ դարարանն արձանագրում է, որ դարարանն էության մեջ ճիշ հենության է հանգել մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի կողմից առերնույթ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300. Էրդ հոդվածի Էին մասով նախատեսված ենթադրյալ հանցագործություն կատարված լինելա հիմնավոր կասկածի առկայության մասին, որպիսի հենության հեւռ չհամաձայնելու իրավաչափ հիմքեր չկան:

28

Որպիսի պայմաններում, /գործի քննության ներկա փուլում/ վերը ներկայացվածն ինքնին բավարար է մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Էին մասով ն ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱրդ հոդվածի 4րդ մասի 2-րդ կեվտվ վերագրվող արարքների իմաստով հիմնավոր կասկածի շեմը հաղթահարելու համար: (..)

Այլ կերպ ասած, վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չեն վիճարկվող դատական ակտում տեղ գված դատարանի հեւռնությունները կալանավորման հիմքերն րար էության բացառելու վերաբերյալ:

Ափփոփելով վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամր անձնական երաշխավորությունը կիրառելու հիմքերի առնչությամո դատարանի հեպփնությանները չեն տոյամ վերը մեջրերված փաարարկներից, ն դրանց հեռ համաձայնելու իրավաչափ հիմքեր չկան:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննարկվող դեպքում, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու ն գործով անցնող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու միջոցով արդարադատության իրականացմանը շխատչրնդոտկլու բարձը ոիսկերի առկայության պայմաններում` մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ անազատության հեւ չկապված որնէ խափանման միջոցի, այդ թվում նան՝ անձնական երաշխավորության կիրառումը գործուն երաշխիք համարվել չի կարող:

Վերը նշված հանգամանքները պատշաճ իրավական վերլուծության ն գնահատման չենթարկելու հերնանքով դարարանը զրկված է եղել մեղադրյալ Ռոբեր Քոչարյանի անձի մասին ճիշկւ պատկերացում կազմելու ն նրա հեւագա վարքագծի վերաբերյալ հիմնավորված ենթադրություն անելու հնարավորությունից, որպիսի պայմաններում որպես խափանման միջոց անձնական երաշխավորությունը ընտրելու վերաբերյալ օրինական, հիմնավորված ն պավպտառարանված որոշում կայացնել հնարավոր չէ: (..)»:

29

1. Վճռաբեկ դատարանի՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի վճռաբեկ բողոքները վարույթ ընդունելը մերժելու մասին որոշման համաձայն՝ «1) Պաշտպան Հ.Ալումյանն իր վճռարեկ բողոքում խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի` 2019 թվականի հանիսի 25-ի որոշումն ամբողջությամբ բեկանել ն օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի` 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշմանը, Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը վերացնել ն նրան ազատ արձակել:

Բողոք բերած անձր փապրարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4Ա4-2յրդ հոդվածի Էին մասի էին ն 2-րդ կեւռերով սահվանված հիմքերը, այն է բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճոաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի ն այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համայ, ն առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտում:

Մասնավորապես, բողոքարերի պնդմամբ` Վերաքննիչ դատարանը գործը քննել է ոչ օրինական կազմով, դատարանի կազմր ձնավորվել է կամայականորեն, ինչը «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կռնվենցիայի (այսուհետ նան Եվրոպական կոնվենցիա) 5-րդ հոդվածի էին կեւրի, 6-րդ հոդվածի Էին կեպի խախտամ է: Միննույն ժամանակ բողոքաբերը փաապրարկել է, ոյ Վերաքննիչ դայարանը գործը չի քննել օրենքով սահմանված ընթացակարգով, ինչպես որ դա պահանջում է Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի Էին կեսը:

Բողոքի հեղինակը նշել է նան, որ Վերաքննիչ դատարանը, ակնհայտ ու կոպիտ կերպով խախտելով ՀՀ քրեական դարավարության օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի Էին մասի 9-րդ ն 18-րդ կերերը, 102-րդ հոդվածի 2-րդ մասր, 288-րդ հոդվածի 4րդ մասր, 39Է րդ հոդվածի 2-յդ մասր, զրկել է Ռ Քոչարյանին վերաքննիչ դատավարության ընթացքում պաշփպանվելու բոլոր դատավարական գործիքներից, խախտել Լ կողմերի հավասարությունը: ի վեաս պաշտպանական կողմի:

Անդրադառնալով ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱրդ հոդվածի 4րդ մասի 2-րդ կեսով հիմնավոր կասկածի առկայության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հեւռնությանը՝

բողոքարերն ընդգծել է, որ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածով սահմանված լիազորաթյունները Վերաքննիչ դատարանը կիրառել է այնպիսի մեկնարանմամբ, որը հակասում է Վճոարեկ դատարանի՝ 2016 թվականի մայպփ 30-ի թիվ ԵԱՆԴԳ/0081/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

Բողոքարերի փասվարկների, սույն գործի նյութերի, Վճոարբեկ դատարանի վկայակոչված ոյտշմանՆ, ինպես նան շրալոքարկվող դատական ակվփփ պատճառարանությանների համադրված վերլուծության այտդյանքում` Վճոարեկ դատարանը գտնում Լ, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված Վերաքննիչ դատարանի կողմից գործը ոչ օրինական կազմով, ինչպես նան օրենքով չսահմանված ընթացակարգով քննելու, ՀՇ քրեական օրենսգրքի 31Էրդ հոդվածի Հրդ մասի 2յդ կեւով հիմնավոր կասկածի առկայությունը հաարատելիս Վճոարեկ դատարանի թիվ ԵԱՆԳ/0081/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին հակասելու, կողմերի հավասարությունը խախվպու ն պաշփապանվելու բոլոր դատավարական գործիքներից Ռ.Քոչարյանին զրկելու հարցերի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի ն այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համալ, ն որ առերնույթ առկա է մարդուիրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտում:

Հենարար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2րդ հոդվածի Էին մասի Լինն 2րդ կեւռերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն:

2) Պաշտպաններ Ա.Օրբելյանը ն Հ.Խուդոյանն իրենց վճռաբեկ բողոքում խնդրել են Վերաքննիչ դատարանի` 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշումն ամբողջությամբ բեկանել ն օրինական ուժ կալ Առաջին ապյանի դատարանի` 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշմանը, Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանվան միջոց ընտրված կալանքը վերացնել ն նրան ազատ արձակել:

Բողոք բերած անձինք փաարարկել են, ոյւ վճոաբեկ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414-2րդ հոդվածի Լին մասի Լին ն 2րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն Է բողոքում

31

բարձրացված հարցի վերարերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշամը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի ն այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համայ, ն առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների ն ազավոությոնների հիմնարար խախտում:

Մասնավորապես, բողոքաբերների պնդմամբ` Վերաքննիչ դատարանր գործը քննել է օրենքով նախատեսված ընթացակարգի բացակայությամբ: Բացի այղ, Վերաքննիչ դարարանը թույլ Է տվել մրցակցության սկզբունքի կոպխր խախտում անձր կալանավորվել է առանց դատավարությանը փաարացի ներգրավվելու, քանի որ զրկվել է դիրքորոշում ներկայացնելու հնարավորությանից:

Բողոքի հեղինակները, անդրադառնալով ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածով ն ՅԱրդ հոդվածի 4րդ մասի 2-րդ կելով հիմնավոր կասկածի առկայության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հեւնությանը, ընդգծել են, ոլ դատարանն իլ լիազորությանները կիրառել է այնպիսի մեկնաբանմամբ, որը հակասում է Վճոարեկ դատարանի` 2016 թվականի մարտի Յ0ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

Բողոքարերների փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճոարբեկ դատարանի վկայակոչված որոշման, ինչպես նան բողոքարկվող դատական ակտի պատճառարանությունների համադրված վերլուծության արդյունքում Վճոարեկ դարարանը գտնում է, որ բողոքաբերների կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում: բարձրացված Վերաքննիչ դարարանի կողմից մրցակցության սկզբանքի կոպիտ խախպոում թույլ ալու, ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300. Էդ հոդվածով ն 31-րդ հոդվածի 4- րդ մասի 2րդ կեւով հիմնավոր կասկածի առկայությունը հապրատելիս Վճոարբեկ դատարանի թիվ ԵԱՆԳ/0081/01/14 ոլոշմամրո արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին հակասելու հարցերի վերարերյալ Վճռոարեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի ն այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համայ, ն ոյւ առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտում:

32

Ինչ վերաբերում է բողոքարերների այն փապարարկին, ոյւ Վերաքննիչ դատարանը գործը քննել է օրենքով նախատեսած ընթացակարգի բացակայությամբ, ապա Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությունն իրականացվել է առկա քրեադատավարական կարգավորումների շրջանակներում:

Հեւրնարար, բերված բողոքում ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2. րդ հոդվածի Էին մասի Լին ն 2րդ կեւռերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն:

ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 314.3 հոդվածի Էին մասի համաձայն վճռաբեկ բողոքը վարայթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի

414. Էրդ հոդվածի Լին ն 2րդ մասերով ն 4Ա4-2յտդ հոդվածի Էին մասով նախատեսված հիմքերը, ուարի ներկայացված բողոքները վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման:(..)»Հ

12. Սահմանադրական դատարանի` 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշման համաձայն` «(..) Սահմանադրական նորմերն իրենց էությամբ փարբերվում են այլ հրավական նորմերից նրանով, որ դրանք բնորոշվում են առավել կայունությամբ, ներքին ինքնարավությամբ ն արտահայտում են այն պատմական ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական, իրավական իրողությունները, որոնց պայմաններում ընդունվում են: Ընդունման պահից մինչն 2015թ. փոփոխությանները Սահմանադրությունը բնորոշվել է որպես կոշփտ Սահմանադրություն, որի նորմերի ցանկացած փոփոխություն կատարվում էր առավել բարդ ընթացակարգով:

Հայապրանի Հանրապետության նախագահին աորենթեր Սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի կայմից 2014 թվականին հրապարակված սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգում

սահմանադրական կարգի հիմունքները կազմող խրավունքի գերակայության, իշխանությունների փարանջատման, ժողովրդավարության սկզբունքների լավագույնս իրացման նպատակով համապատասխան սահմանադրական նորմերում

բարեփոխումներ կատարելու առնչությամբ դրա հեղինակների կողմից բերվում են մի

3 Տե՛ս քրեական գործի հավելված, հատոր 10-րդ՝ թերթեր 5-9:

33

շարք հայեցակարգային ծանրակշիռ հիմնավորումներ: Հայեցակարգի,

Սահմանադրության 2005 ն 2015 թվականի խմրագրություններում` վիճարկվող նորմերի

պփտեքարերի համակարգային վերլածաթյունը վկայում է, ոյւ հեղինակներ, իսկ

հեւրագայում սահմանադիրը, ի դեմս ՀՀ ընտրական իրավունք ունեցող քաղաքացիների`

էականորեն նոր բովանդակություն են ներդրել սահմանադրական հիշյալ նորմերի մեջ: (..)

Տվյալ պարագայում: Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, ոյւ 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխաթյուններից հեւրռ օրենսդրի կողմից` փեական ժամանակ Օրենսգրքի վիճարկվող հոդվածում համապատասխան: փուոռխություններ չկարարելու հանգամանքը թե՛ իրավակիրառի, թե՛ շահագրգիռ անձի համար արեղծում է իրավական որոշակիության խնդիրներ:

Վերոգրյալի հիման վրա` Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով Օրենսգրքի 300.Ւին հավածը բլանկերային հղմամբ վկայակոչում է իր ընդանման պահին գործած, սական կիրառվան պահին Սահմանադրության փոփոխված նորմերը, խնդրահարայց է Սահմանադրության ՛Ժրդ հոդվածով սահմանված իրապական ոյտշակիության սկզրունքի կռեսանկյունից, քանի որ հնարավորության չի տալիս անձին հայւակ պատկերացում կազմել Օրենսգրքով նախատեսված համապատասխան հանցակազմի բաղկացոցիչ տարրերի մասին ն հարակ կանխատեսել, թե իյ ո՛ր գործողությունները (անգործությունը) կառաջացնեն քրեական պարասխանատվություն:

(..)

Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ օրենսդրի կողմից նկարագրված դիապոզիցիայում՝ օգրագործվող: «նորմը փաստացի. վերացնելը» («1 /եճօ» վիճակը) ն «իրավական համակարգում այդ նորմի գործողության դադարեցումը» («45 յա՛օ» վիճակր) ճնակերպումները որնէ մեկնարանվան պարագայում չեն կարող լինել միմյանց հեսւ տրամաբանական-իրավական շաղկապվածության մեջ: Այդ ճձնակերպումներով ենթադրվող իրավիճակները միմյանց հեւր գտնվում են իմաստային հակադրության նջ,

քանի որ որնէ նորմի «Ժշ /ճճԼ6» վերացման վիճակը չի կարող ինքնարերարար հանգեցնել նորմի «6 յաօ» դադարման վիճակին: Այլ կերպ` սահմանադրական կարգի փապալման հանցակազմի դիսպոզիցիայի ձեակերպումն օրենադրի կողմից իրականացվել է, ի թիվս այլնի, տարբեր եզրույթների անհամատեղելի համակցմամբ:

Այսպիսով` վիճարկվող դրույթը, որն առավել ինփենսիվ միջամտություն է նախատեսում անձի անձնական ազատաթյան հիմնական իրավունքին, ձնակերպված է այնքան անորոշ, որ հնարավորություն չի տալիս ընկալել դրա իմատրը, կարող է հանգեցնել անկանխատեսելի, հերնապես՝ նան կամայական կիրառման, ն թուլ է տալիս ընդլայնել հանցագործության սահմանները պայմանավորված չափազանց բարձրը վերացականության ապտրիճման ունեցող սահմանադրական նորմերին հղում անելու հանգամանքով: Վերացականության բարձր ապարիճանն ինքնին խնդրահարույց չէր լինի, եթե հանցակազմի դիսպոզիցիան ճնակերպված լիներ հարակ ն թույլ տար ողջամտորեն նույնականացնել նկարագրվող արարքի արմատայտման եղանակը:

(..)

Այսպիսով, Սահմանադրական դատարանը գտնամ է, որ վիճարկվող հոդվածը համահունչ չէ Սահմանադրության 78 ն 79-րդ հոդվածներինչլ..)»3:

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

13. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի աոջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյալն է. արդյո՛ք Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը հիմք է Վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշումը վերանայելու համար:

14. ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 426.Լրդ հոդվածի համաձայս՝ «. Նոյ երնան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման ենթակա է միայն օրինական ուժի մեջ մԱկւած դատական ակտը:

4 Տե՛ս Սահմանադրական դատարանի՝ 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը:

35

2. Նոր երնան եկած կամ նոր հանգամանքներով առաջին ակսյանի դատարանի դատական ակր վերանայում է վերաքննիչ դատարանը, իսկ վերաքննիչ ն վճոարեկ դատարանների դատական ակտերը` վճռաբեկ դարարանը»:

ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 426.4-րդ հոդվածի համաձայն «Լ Նոր հանգամանքների հեփտնանքով դատական ակտերը վերանայվում: են հեւռնյալ դեպքերում.

1) Հայաարանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանը կպյալ քրեական գործով դատարանի կիրառած օրենքի դրույթը ճանաչել է Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր կամ այն ճանաչել է Սահմանադրությանը համապատասխանող, սակայն որոշման եզրափակիչ մասում բացահայտելով դրա սահվանդրաիրավական բովանդակությունը՝ գրել է, որ այդ դրույթը կիրաովել է այլ մեկնաբանությամբ:

(..):

2. Սույն հոդվածի առաջին մասի Լին կելով) նախատեսված նոր հանգամանքլրը) հապրափտված (է) համարվում համապատասխանարար Հայաարանի Հանրապեսոության սահմանադրական դատարանի որոշմավմիր (...) դրմա/ ուժի մեջ մրնելու պահից (...)»:

15. Մեջբերված նորմերի բովանդակություսից բխում է, որ նոր հանգամանքով դատական ակտի վերանայման հիմք է սան Սահմանադրական դատարանի՝ ուժի մեջ մտած որոշումը, որով Սահմանադրական դատարանը տվյալ քրեական գործով դատարանի կիրառած օրենքի դրույթը ճանաչել է Մահմանադրությանը հակասող ն անվավեր:

16. Սույն գործի նյութերից երնում է, որ՝

- Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի մայիսի 18-ին որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Ռ-Քոչարյանի նկատմամբ մինդատական վարութի ընթացքում կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխելու ն անձնական երաշխավորություն խափանման միջոցը կիրառելու մասիտ,

5 Տե՛ս քրեական գործի հավելված, հատոր 9-րդ՝ թերթեր 83-16:

- Դատախազ Պ.Պետրոսյանի, տուժող Ա.Ավագյանի ն վերջինիս ներկայացուցիչ Ս.Սաֆարյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի՝ 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշմամբ բողոքները բավարարվել են ն Առաջին ատյանի դատարանի` 2019 թվականի մայիսի 18ի որոշումը բեկանվել է: Ամբաստանյալ Ռ.Քոչարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի էին մասով ն 3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով սախատեսված հանցանքներով հիմնավոր կասկածի առկայության հաստատմամբ՝ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը:

- Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացրել, ի թիվս այլնի, ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու հարցով Մահմանադրական դատարան դիմելու մասինծ: ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.-րդ հոդվածի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու հարցով Սահմանադրական դատարան է դիմել նան Ռ. Քոչարյանը:

- Վճռաբեկ դատարանը՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ Ռ.Քոչարյանի պաշտպաններ Հ.Ալումյանի, Ա.Օրբելյանի ն Հ.Խուդոյանի վճռարեկ բողոքները վարույթ ընդունելը մերժել է` արձանագրելով, որ բողոքաբերների փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճռարեկ դատարանի վկայակոչված որոշման, ինչպես սան բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբասությունների համադրված վերլուծության արդյունքում բողոքաբերների կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածով ն ՅԱ-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով հիմնավոր կասկածի առկայությունը հաստատելիս Վճոաբեկ դատարանի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին հակասելու հարցերի վերաբերյալ Վճոաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ

6 Տե՛ս քրեական գործի հավելված, հատոր 9-րդ՝ թերթեր 117-157:

37

օրենքի ն այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համար, ն որ առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտում:

- Սահմանադրական դատարանի` 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒՖ1586 որոշմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300..րդ հոդվածը ճանաչվել է ՀՀՇ Սահմանադրության 78-րդ ն 79-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր:

17. Վերոշարադրյալ փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 14-րդ 15-րդ կետերում վկայակոչված իրավական նորմերի ն արտահայտված իրավական դիրքորոշման լոյսի սերքո Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը Վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշումը վերանայելու հիմք է:

18. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյայն է. արդյո՛ք Սահմանադրական դատարանի՝ 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԳԴՈՒ-1586 որոշումը հիմք է դատախազ Պ.Պետրոսյանի, տուժող Ա.Ավագյանի ն վերջինիս ներկայացուցիչ Ս.Սաֆարյանի վերաքննիչ բողոքները բավարարելու ն ամբաստանյալ Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումը կիրառելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի՝ 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշումը բեկանելու համար:

19. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում կայացված վճիռների հիման վրա ներպետական մակարդակով որոշակի գործեր վերաքննելու կամ վերաբացելու մասին Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի՝ 2000 թվականի հունվարի 19-ի թիվ Թ(2000)2 անդամ պետություններին ուղղված հանձնարարականի էին կետի համաձայն` Պայմանավորվող կողմերին կոչ է արվել երաշխավորել ազգային մակարդակով «՛ՉՏԱխԱօ նռ Աաշցոատ»՝ հնարավորինս ապահովելու համար անհրաժեշտ համարժեք հնարավորությունների առկայությունը:

Նույն հանձնարարականի 2-րդ կետի համաձայն Նախարարների կոմիտեն խրախուսում է Պայմանավորվող կողմերին, մասնավորապես՝ վերլուծել իրենց ազգային

իրավական համակարգերը` նպատակ հետապնդելով երաշխավորել գործի

վերաքննության համար անհրաժեշտ համարժեք հնարավորությունների գոյությունն այն դեպքերի համար, երբ Եվրոպական դատարանը հայտնարերել է Կոնվենցիայի խախտում, հատկապես երբ.

ն) Տուժող կողմը շարունակում է համապատասխան ներպետական որոշման ելքի պատճառով կրել շատ ծանր բացասական հետնանքներ, որոնք համարժեքորեն չեն շտկվում արդարացի հատուցման տրամադրմամբ ն չեն կարող շտկվել, բացառությամբ գործի վերաքննության կամ վերաբացման միջոցով, ն

(ն) Դատարանի վճիռը հանգեցնում է այն եզրակացության, որ

ա) վիճարկվող սերպետական որոշումն ըստ էության հակասում է Կոնվենցիային, կամ

բ) հայտնաբերված խախտումը հիմնված է այնպիսի ծանրության դատավարական սխալների կամ թերությունների վրա, որ լուրջ կասկածի տակ է հայտնվում բողոքի առարկա ներպետական վարույթի ելքը:

19.Լ Վերոնշյալ հանձնարարականի կապակցությամբ Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի մեկնաբանությունների համաձայն` կոնվենցիոն մարմինների փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հատկապես քրեական իրավունքի ոլորտում գործերի վերանայումը, սերառյալ վերաբացումը, ուսի հիմնարար նշանակություն:

Նշված չափանիշներից (յ)-ը, ըստ Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի, վերարերում է օրիսակ այն անձանց, ովքեր դատապարտվել են ազատությունից զրկելու հետ կապված երկարատն պատիժների ն դեռնս գտնվում են քրեակատարողական հիմնարկում, երբ կոնվենցիոն մարմինների կողմից քննվում է գործը: Այդ չափանիշի բավարարման համար պետք է լիսի ուղիղ պատճառահետնանքային կապ՝ հայտնաբերված խախտման ն տուժող կողմի համար առաջացած շարունակական բացասական հետնանքների միջն:

Վերոնշյալ պայմանի առկայության պարագայում, ըստ Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի, (ւ) խմբում ներառված չափանիշները սպատակաուղղված են

39

ընդգծելու խախտումների բնույթը, որոնց պայմաններում գործերի վերանայումը կամ վերաբացումը հատկապես կարնոր է՛:

20. ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 426.9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայսն՝ «ՐԵռյըւ երնան եկած կամնոյչ հանգամանքների հիմքով հարացված/ վարույթի արդյունքում` կայացված դատական ակտում դատարանը կարող է չփոփոխել վերանայված դատական ակտի եզրափակիչ մասր, միայն եթե ծանրակշիռ փաարարկների մափնանշվավբ հիմնավորում է, որ սույն օրենսգրքի 426.3 կամ 426.4 հոդվածներով նախատեսված հանգամանքներն ըակռ էության չէին կարող ազդել գործի ելքի վրա: (...)»:

20.Լ Վերոնշյալ իրավադրույթի կապակցությամբ Սահմանադրական դատարանը ձնավորել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումը...) (Իյրավաչափ նպատակ է հեարապնդում վեճի առարկա դրույթով նախատեսվող լրացուցիչ պահանջը: Այն պետք է դիտարկել ոչ թե իրավոնք կամ ասբյեկրիվ հայնցողություն դարական ակտն անփոփոխ թողնելու համար, այլ նորմատիվ պարտադրանք նման հնարավոր դեպքերում ծանրակշիռ փապարարկներով հիմնավորում ներկայացնելու վերարերյալ: Պարզապես այսպիսի իրավակարգավորումը նույնպես ենթադրում է իրավական մշակույթի պափշաճ մակարդակ ն «ծանրակշիռ փաարարկների մականանշմամբ հիմնավորում» եզրույթի հայեցողական սահմանների իրավական հարակեցում, ինչն օրենսդրի ն դատական համարժեք նախադեպ արեղծելու խնդիրն Է: (...) Անհրաժեշտ է կան հաշվի աոնել, ոռ նման փապրարկների բացակայության պայմաններում վերանայված դատական ակվփ եզրափակիչ մասի անփոփոխ թողնելը կհակասի իրավունքի գերակայության սկզրանքին ն իրավական պետության հիմնարար արժեքներին»ած:

2. Վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ` Վճոաբեկ դատարանը գտնում է, որ նշված մոտեցումը կիրառելի է նան այն դեպքում, երբ օրինական ուժի մեջ 7 ՏԱԿ Քւքեոձնցո ոշոօռոմսո, Շօսում օք Քսւօքօ, ՇՕօտտումմօօ օք հԱոնտԼօտ, Քօօօոոծոմանօո Թ (2000)2 օո հօ ոշ-

օտուոձեօրո ՕԼ ԼօՕքՇուոՋ Օէ ՇՇԼէՅԼՈ ՇՅՏՇՏ Յէ զօտՇՏԱՇ 16ՀՀԼ թԱօսղոծ )սմջօոՇոն Օք էհօ ՔԱւօքօՅո ՕօԱՒէ օք Ոսոձո Քյքհնչ: ՑՏե՛ս ՀՇ Սահմանադրական դատարանի՝ 2013 թվականի մայիսի 3Լի թիվ ՍԴՈ-1099 որոշման 6-րդ կետր:

մտած դատական ակտի վերանայման հիմքը որպես նոր հանգամանք, Սահմանադրական դատարանի որոշումն է:

22. Գործի Կյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ սույն գործով բողոքարկվող դատական ակտը՝ թիվ ԵԴ/0253/0119 քրեական գործի դատական քննության փուլում Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված անձնական երաշխավորությունը վերացնելու ն որպես խափանման միջոց կալանավորումը կիրառելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն է, որի դեմ բերված վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվել է Վճռաբեկ դատարանի` 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ:

Գործի դատական քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանի` 2020 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ պաշտպաններ Հ.Ալումյանի ն Ա.Վարդնանյանի միջնորդությունները` Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնելու կամ փոփոխելու, որպես խափանման միջոց անձնական երաշխավորություն ընտրելո, խափանման միջոց կալանավորումը գրավով փոխարինելու վերաբերյալ, մերժվել է:

Պաշտպաններ Ռ.Սահակյանի ն Հ.Խուդոյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը 2020 թվականի հունիսի 18-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2020 թվականի մայիսի 13-ի որոշումը մասնակիորեն բեկանել ն փոփոխել է, բավարարել է պաշտպան Ա.Վարդնասյանի միջնորդությունը, վերացրել է ամբաստանյալ Ռ.Քոչարյանի նսկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը ն նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառել գրավը՝ 2.000.000.000 (երկու միլիարդ) ՀՇ դրամի չափով":

Վճռաբեկ դատարանը 2021 թվականի հուլիսի 30-ի որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանի` 2020 թվականի հունիսի 18-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Գավթյանի, տուժողներ Ա.Հարությունյանի, Ս.Հովհաննիսյանի ներկայացուցիչ

41

9 Տե՛ս թիվ ԵԴ/0253/01/19 քրեական գործը դատական տեղեկատվական համակարգում՝

հէէքՏ://զոնԱօւՅո/ՉոքքՀՃքքՇՅՏ6Տ6ուՇհՃքՅՋՉՀԱՀնՅԱԼՃԱՅԵ-Ըղուոմ հղումով: 0 Տե'ս թիվ ԵԴ/0253/0119 քրեական գործը դատական տեղեկատվական համակարգում:

Ա.Ղարագյոզյանի, տուժող Ա.Ավագյանի ներկայացուցիչ Ս.Սաֆարյանի, տուժողների իրավահաջորդների ներկայացուցիչ Տ.Եգորյանի ն Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վճռարեկ բողոքները մերժել է, Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ դատական ակտը թողել օրինական ուժի մեջ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի ապրիլի 6-ի որոշմամբ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.-րդ հոդվածի Լին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով: Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով ն Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը գրավը վերացվել էր:

23. Նախորդ կետում մեջրերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 19-20-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն բողոքի քննության պահի դրությամբ Ռ.Քոչարյանը գտնվում է ազատության մեջ ն չի շարունակում կրել բողոքարկվող դատական ակտերից բխող որնէ բացասական հետնանք, ավելին Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդումը դադարեցվել է: Նման պայմաններում Վճոաբեկ դատարանը փաստում է, որ Ռ.Քոչարյանի սախսական կալանքի վերաբերյալ դատական ակտր եղել է ժամանակավոր ն դրա բեկանումը չի վերականգնի միս խախտումն առկա իրավիճակը:

24. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Սահմանադրական դատարանի` 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշումը հիմք չէ ստորադաս դատարանի դատական ակտր բեկանելու համար: Հետնաբար,

ն Տես թիվ ԵԴ/0253/0119 քրեական գործը դատական տեղեկատվական համակարգում: Ք Տես թիվ Ե՛Խ/0253/01/19 քրեական զործը դատական տեղեկատվական համակարգում:

Վճոաբեկ դատարանի` 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշումը նոր հանգամանքի հիմքով վերանայելու արդյունքում Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Խուդոյանի կողմից ներկայացված բողոքները պետք է մերժել` հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելսելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, Լ՛Էրդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետութ- յան քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 36ԼԷրդ, 415.Էրդ, 418.Է րդ, 419-րդ, 422-423-րդ, 426.Լրդ, 426.2-րդ, 426.4-րդ, 426.7-րդ ն 426.9-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ ՀՇ վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշումը, նոր հանգամանքի հիմքով, վերանայել:

2. Վերանայման արդյունքում Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանի պաշտպան ՇԽուոյանի վճռաբեկ բողոքը մերժել` հիմք ընդունելով Վճոաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն

ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Ս.ՄԱՐԱԲՅԱՆ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆ

43