Ավագյան — ԵԴ/0339/06/23

ԵԴ/0339/06/23

Հաւ 221"

ՒՆ Վ

ԱՐՑ

ՀՅացցդթ աա

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Տ.Գրիգորյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ռ.Պապոյան

7 փետրվարի 2025 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Տիգրան Ռոբերտի Ավագյանի պաշտպան Գ.Մխիթարյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2023 թվականի ապրիլի 1Լին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երնան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նախաձեռնվել է թիվ 60870623 քրեական վարույթը:

2023 թվականի ապրիլի Լին Տիգրան Ռոբերտի Ավագյանը ձերբակալվել է՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով:

2023 թվականի ապրիլի 2-ին որոշում է կայացվել Տ.Ավագյանին հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով ձերբակալելու մասին:

Երնան քաղաքի դատախազության դատախազ Կ.Իսրայելյանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 2-ի որոշմամբ Տ.Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2023 թվականի ապրիլի 4-ի որոշմամբ հաստատվել է ձերբակալման ընթացքում մեղադրյալ Տ.Ավագյանի իրավունքների խախտման փաստը, մասնակի բավարարվել է նախաքննության մարմնի միջնորդությունը ն մեղադրյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառվել են տնային կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով ն գրավը՝ 2. 000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով:

3. Դատախազի հատուկ վերանայման բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան), 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ բողոքը բավարարել է, բեկանել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 4ի որոշումը, բավարարել է նախաքննության մարմնի միջնորդությունը, ն մեղադրյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել է կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, կալանավորման ժամկետի սկիզբը հաշվելով նրա ձերբակալման օրվանից` 2023

Յ

թվականի ապրիլի Լից՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Տ.Ավագյանի պաշտպան Գ.Մխիթարյանը ներկայացրել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 23-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն առերնույթ թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:

5.1. Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ոչ իրավաչափ ճանաչված ձերբակալումը Վերաքննիչ դատարանը չէր կարող բեկանել, քանի որ հսկող դատախազի բողոքը նման պահանջ չի բովանդակել, հետնաբար Վերաքննիչ դատարանը՝ ի վնաս մեղադրյալի դուրս է եկել բողոքի քննության սահմաններից՝ խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի Լին մասի պահանջը, ն բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն ամբողջությամբ, սակայն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 2րդ մասի 5րդ կետի կիրառմամբ, պետք է չբավարարեր դատախազի բողոքը, քանի որ հիշյալ հոդվածն ունի իմպերատիվ պահանջ:

5.2. Անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, բողոքաբերը նշել է, որ Տ.Ավազյանի կողմից ճանապարհային երթնեկության կանոնի խախտման վերաբերյալ առկա չէ որնէ փաստական տվյալ, ապացույց, չկա փորձագետի եզրակացություն կամ մասնագետի կարծիք, հետնաբար՝ այս պայմաններում հիմնավոր կասկածի առկայությունը հաստատված համարելը եղել է ոջ իրավաչափ: Բողոքաբերը նշել է, որ Տ.Ավազգյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342րդ հոդվածի 4րդ մասով, մինչդեռ

4

վարույթն իրականացնող մարմինը պարեկային ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրով պարզել է, որ վերջինս ունեցել է վարորդական իրավունք, սակայն այն ուժը կորցրել է, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ ն 343րդ հոդվածների դիսպոզիցիաների համապարփակ վերլուծությամբ պարզ է դառնում, որ ուժը կորցրած վարորդական իրավունքով վարելը, որպես առանձին որակյալ հատկանիշ, որնէ հոդվածով նախատեսված չէ:

5.3. Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերին, բողոքաբերը նշել է, որ Տ.Ավազյանը մեղադրվում է նյութական շահ չհետապնդող, անզգուշությամբ կատարված հանցագործության մեջ, հետնաբար այն տեսակետը, որ Տ.Ավագյանը կարող է կատարել նոր հանցանք, հիմնված է ենթադրությունների վրա:

Բողոքի հեղինակը նան նշել է, որ 2022 թվականի մայիսի 18-ի դրությամբ Տ.Ավագյանի դատվածությունը եղել է մարված: Մասնավորապես, պրոբացիոն ծառայությունից ստացված գրության համաձայն` Տ.Ավագյանը նշանակված տուգանքն ամբողջությամբ վճարել է 2021 թվականի մայիսի 18-ին ն հանվել հաշվառումից:

Բողոքաբերը փաստել է, որ հարցաքննված վկաներից որնէ մեկը չի տվել այնպիսի ցուցմունք, որով կարող է հաստատվել կամ հերքվել Տ.Ավագյանի առնչությունը կատարված դեպքին, քննությանը հայտնի չէ վկաների այնպիսի շրջանակ, որոնք կարող են տալ գործի համար էական նշանակություն ունեցող ցուցմունքներ, Տ.Ավագյանն ընդունել է դեպքի պահին ավտոմեքենան վարելու հանգամանքը, իսկ քրեական վարույթի համար էական մյուս հարցերի պարզումը՝ ճանապարհային երթնեկության կանոններ խախտելու կամ խախտած չլինելու հանգամանքը, կարող է դորոշվլ միան 6դատաավտոտեխնիկական

փորձաքննությամբ: Ցուցմունք տալը կամ չտալը մեղադրյալի իրավունքն է, բացի այդ, երկրորդ ցուցմունքով մեղադրյալն ընդունել է, որ դեպքի պահին ավտոմեքենան վարել է ինքը, այլնս չի մեղադրել ոչ ոքի, ն նույնիսկ պատրաստ է իր ցուցմունքի դատական դեպոնացման, եթե վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կլինի նման նախաձեռնություն: Բողոքաբերը եկել է հետնության, որ մեղադրյալի նման զղջումն ինքնին հիմք էր ողջամտորեն ենթադրելու, որ Տ.Ավագյանը հետագայում այլնս նման վարքագիծ դրսնորել չի կարող:

5

Բողոք բերած անձը նան նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի պարագայում դրսնորվելիք օրինական վարքագիծն ապահովելու ռիսկերի տեսանկյունից հիմք է ընդունել 1998 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի գործողության ժամանակ կայացված Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները, սակայն չի մեկնաբանել, թե ինչու է այն նոր օրենսդրության պայմաններում կիրառելի: Մինչդեռ, 2023 թվականի հունվարի Լին ուժի մեջ մտած տնային կալանքն ինքնին ունի բավարար գործիքակազմ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու ն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար, հակառակ պայմաններում կիմաստազրկվի տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ինստիտուտի ներմուծումը ն նշանակությունը:

6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ ն Տ.Ավագյանի նկատմամբ կիրառել ազատազրկման հետ չկապված խափանման միջոց:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ (-) «նա, չունենալով փրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթնեկության կանոնները ն ճանապարհային երթնեկության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետնանքով անզգուշությաւմի առաջացրել է հետիոտն Կարեն Երեմի Խաչատրյանի մահը, որպիսի գործողությունները դրսնորվել են հետնեյալում. Տիգրան Ռոբերտի Ավագյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք ե դրանով խախտելով «Ճանապարհային 6 երթնեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի Լին մասի գ) կետի պահանջը` 2023 թվականի ապրիլի ՕԼին՝ ժամի 03:40ի սահմաններում, փաստացի իրեն պատկանող «Ռենջ Ռովեր» մակնիշի 36 ԽՔ 060 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երնան քաղաքի Երվանդ Քոչար վփողոցով՝

6

Տիգրան Մեծ պողոտայի կողմից Վարդանանց վաղոցի ուղղությամի ն հասնելով Երվանդ Քոչար փողոցի թիվ 5/2 հասցեի դիմացի հավվածին` թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմաւմը հաարաեւտված ճանապարհային երթնեկության Օ -կանոննեի 67րդ ե 103 կերեր, «Ճանապարհային երթնեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահաւնջներին հակասող գործողություններ, այն է` հեւրիովմւ Կարեն Երեմի Խաչատիյանի կողմից չկարգավորվուլ հետիուրնային անցումներով իր ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամիբ երթնեկելի մասը ձախից դեպի աջ դանդաղ քայլքով հատելու ժամանակ ի վիճակի լինելով հայտնաբերել նրան՝ ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել ավվոմնքենան մինչն վրաերթի տեղին հասնելը կանգնեցնելու կամ դանդաղեցնելու համար այն հաշվով, ոյչպեսզի վերջինս դուրս գաւ վփտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում այդ գծանշումների վրա իր վարած ավտոմեքենայի առջնեի աջ հատվածով վրաերթի է ենթարկել Կարեն Խաչափրյանին անզգուշությամբ առաջացնելով վերջինիս մահր՝ իր այդ գործողություններով պայմանավորելով փվյալ վրաերթի առաջացումն` ինքն իրեն զիկելով այն կանխելու հնարավորությունից»':

8. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտը պատճառաբանել է հետնյալ կերպ. «(. Վերոգրյալ իրավանորմեի ն դատողությունների համատեքստում քննարկելով մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանի ձերբակալման իրավաչափությունը դավարանն արձանագրում է, որ րար ձերբակալման արձանագրության 2023 թվականի ապրիլի Էին ժամր 19:00-ին, Երնան քաղաքի Երնան քաղաքի Գրիբոյեդովի 58 հասցեի մուրից Տիգրան Ավագյանը ձերբակալվել է: Դատարանը փաստում է, որ ձերբակալման արձանագրության մեջ որպես ձերբակալման պատճառ նշվել է վրաերթի ենթարկելու հիմնավոր կասկածը, իսկ որպես ձերբակալման հիմ անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածը, սակայն արձանագրությաւն մեջ չի նշվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի Էին մասի Էրդ կերետվ նախատեսված հանցանք կավալրաւծ լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայությունը հիմնավորող հանգամանքներից որեէ մեկը, ինչպես նան ձերբակալման պայմանն ու նպատեւկը: ւՏե՛ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 48-49:

7

2023 թվականի ապրիլի 2ին ժամը 00:30-ին, որոշում է կայացվել Տիգրան Ավագյանին հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալելու մասին նկատի ունենալով, որ Տիգրան Ավագյանն առերնույթ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք, միաժամանակ, նրա վարած «Ռենջ Ռովեր» մակնիշի, 36 ԽԵ 060 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի վրա հայտնաբերվել են ճանապարհազրանակորտաւլյին պատահարին բնորոշ հետքեր ու վնասվածքներ, հերնարար, հայտնաբերվել են նշված հոդվածով նախատեսված արարքի կատարմանը նրա առնչությունը վկայող բացահայվտ հետքեր: Մինչդեր, դատարանը փաստում է, որ ձերբակալման որոշման մեջ րացակայում է ձերրակալմեւն նպավաւկի առկայությունը փաարող որեէ հանգամանք:

Վերոգրյալի հիման վրա դատարանը հանգում է հետնության, որ Տիգրան Ավագյանի ձերբակալումը չի կարող համարվել իրավաչափ ն այդ

գործողությունների արդյունքում խախտվել են ձերբակալված անձի իրավունքները (:-.)»:

9. Դատախազը հատուկ վերանայման բողոքում նշել լթ9է հետնյալը. «(.) Վերոգրյալի հիման վրա գտնում եե որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի Ա6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի Էին ն 3րդ կարերով նախատեսված խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը ն հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող ն դրան խոչընդորող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, փաստում են, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է այն օրենսգիրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու կալանքը միակ խափանման միջոցն է, որն ի զորու է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ն չեզոքացնել մեղադրյալի փախուստը կանխելու ն սույն օրենսգրքով երա վրա դրված պարպտաւկանությունները չկատարելու վտանգը, հետնարար դատարանի որոշումը ենթակա է բեկանման ու նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը՝ 2 ամիս ժամկեվով (..)»:

շ Տե՛ս նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 89-107:

3Տե'ս նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 2-19:

8

10. Վերաքննիչ դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետնյալը. «(..) Դատարանը գտնում է, որ կոնկրետ դեպքում այլընրրանքային խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքը չի կարող չեզոքացնել մեղադրյալի կողմից իր դավավարական պարտականությունները չկատարելու ն նոր հանցանք կատարելու բարձր հավանականությունը՝ հաշվի առնելով այն, որ մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանի վարքագծի նկատմամբ չի կարող իրականացվել այն հսկողությունը, որն իրականացվում է կալանք խափանման միջոցի դեպքում: Ընդ որում, անգամ տնային կալանքի կիրառմամբ մեղադրյալին նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու հաղորդակցության այլ ձներից օգտվելու իրավունքից արգելելու հանգամամնքները նույնպես չեն կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ ապացուցներ հավաքելու փուլում նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, քանի որ դատարանը չի կարող արգելել նրա, հետ համատեղ բնակվող անձանց նամակագրության, հեռախոսային

խոսակցություններ վարելու ն հաղորդակցության այլ ձներից օգվնվելու իրավունքը: Հետնաբար, առկա է ողջամիվ ենթադրություն, որ մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանը կարող է վարույթին միջամտելու նպատակով օգտագործել այլ անձանց հեռախոսները, ն այդ եղանակով կապ հաստեւտել որոշակի անձանց հետ:

Հեփնաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ խափանման միջոց տնային կալանքը, նույնիսկ գրավ խափանման միջոցի հետ համակցված կիրառմամբ, չի կարող ծառայել իր իրավաչափ նպատաւկին, ն այդ առումով Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները հիմնավոր չեն:

Այս կապակցությամի Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է արտահայվում բողոքաբերի այն կարծիքի հետ, որ թեն մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվել են սահմանափակումներ, սակայն վերջինս փաստացի գտնվում է ազավության մեջ ն ոչ ոք չի կարող երաշխավորել, որ տանն իր կամ իր ընտանիքի անդամների բջջային հեռախոսներից չի կարող հաղորդակցվել կամ նրանց միջոցով նամակագրություն հաարեւտել Սնակ Ղարիբյանի կամ քննության համար կարնոր նշաւնակություն ունեցող հարցաքննված ն դեռես չհարցաքննված այլ վկաների հեվ, իր օգտին ցուցմունքներ տալու համար:

9

Միննույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի հետ. տուժող կողմի հնարավոր հաշվեհարդար տեսնելու ենթադրությունը չի բխում քրեական գործի նյութերից, ն ինչպես դրանից, այնպես էլ ակնկալվող պատժից խուսափելու նպատակով Տիգրան Ավագյանի կողմից փախուատրի դիմելու հավանականություն վերաբերյալ Դավփալյխազի ենթադրություններն իրատեսական չեն:

(-)

Հաշվի առնելով սույն որոշման նախորդ կետում բերված հիմնավորումները` Վերաքննիչ դատարանը փաւասվում է, որ խափանման միջոց կալանքը 2 (երկու) ամիս ժամկետով կիրառելու հարցի քննարկման համատեքստում մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանի՝ մշտական բնակության վայր ունենալու, անչափահաս երեխայի՝ Վահան Տիգրանի Ավագյանի խնամքը միայնակ իրականացնելու, առողջական խնդիրներ ունենալու հանգամաւնքները բավարար չեն արձանագրելու, որ ազատությունից փաստացի զրկմամբ չպայմանավորված այլընվրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ դրանց համակցված կիրառումի կարող է երաշխավորել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, այն է՝ չեզոքացնել կամ էապես նվազեցնել նոր հանցանք կատարելու ն դատավարության մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելու միջոցով քրեական վարույթին խոչընդովւնելու ոխսկը, ուստի վարույթի քննության տվյալ փուլում կալանավորումն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիաւնալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:

Միննույն, ժամանակ, խափանման միջոցի հարցր քննարկելիս կարնորելով մեղադրյալի առողջական խնդիրներ ունենալու հանգամաեւնքը (նրա մոտ առկա է հոգեկան ն վարքային խանգարումներ թմրամիջոցների ն այլ հոգեակտիվ նյութերի գործածման հետնանքով (Ի19) ափարորոշումըի, Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում փաարել, որ քրեական վարույթի շրջանակներում, անազատության մեջ պահվող անձանց առողջության ապահովումը պետության պոզիտիվ պարտականությունն է: Մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանը անազամաւթյաւն պայմաններում զրկված :է հիր առողջությունն պափշամճ պահպանելու հնարավորությունից:

10

Հետնաբար, Վերաքննիչ դատարան արձանագրում է, որ մեղադրյալ Տիգրան Ավագյանի նկատմեւմը կալաւնքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ Քննիչի միջնորդությունը մասնակի բավարարելով` Առաջին ատյանի դատարանը թուլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի Ածրդ հոդվածի պահանջների խախպում (:.)»":

1. 2023 թվականի նոյեմբերի 20ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ ԵԴԼ/911/01/23 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Տիգրան Ռոբերտի Ավագյանի: Նախնական դատալսումների ընթացքում 2024 թվականի հունվարի 12-ի որոշմամբ Տ.Ավագյանի նկատմամբ նախաքննության ընթացքում որպես խափանման միջոցներ ընտրված բացակայելու արգելքը ն վարչական հսկողությունը թողնվել են անփոփոխ::

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

12. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը:

ԹԹ. ՃՇ Սահմանադրության 27րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետնյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով

(.)

4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երը առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա. հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետ անձի փախուստը կանխելու նպավալկով. (...:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 2րդ մասի համաձայն՝ «Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկապտմեւմը հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի «Տե՛ս նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 5376:

5 Տե՛ս ԿԿու նաթ» ճո դատական տեղեկատվական համակարգ, թիվ ԵԴՎ/911/01/23 գործը:

1

նկատմամբ ընտրել ավելի խիար հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(..)2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթն դա անհրաժեշվ է՝

1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու հաւմար կում

2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ

3) մեղադրյալի կողմից իր վրա տոն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար»:

3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող ն դրան խոչընդովտղ րոլոր հնարավոր հանգամանքները (...)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2 Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է այն օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 2րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար (...)»:

13.1. Սահմանադրական դատարանը թիվ ՍԴՌՂ1480 որոշմամբ արձանագրել է, որ հաշվի առնելով անձի անձնական ազատության իրավունքին կալանավորման առավել ինտենսիվ միջամտող բնույթը, վարույթն իրականացնող մարմինը յուրաքանչյուր դեպքում այն ընտրելուց առաջ պարտավոր է պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հիմնավորված կերպով բացառել մնացած բոլոր, ավելի մեղմ խափանման միջոցների ընտրության հնարավորությունը:

Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը ն հետնողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձնավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականութան ն հիմնավորվածութան ապահովման «Տե՛ս Սահմանադրական դատարանի՝ 2019 թվականի հոկտեմբերի 15-ի թիվ ՍԴՈ1480 որոշումը:

12

տեսանկյունից կարնոր է կալանավորման հիմքերից որնէ մեկի կամ մի քանիսի ն կալանավորման պայմանների վերաբերալ դատական ակտում ողջամիտ հետնությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով:

14. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «մ. Ձերբակալումը կարող է կիրաովել՝

1 հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում. (..)»:

Նույն օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1 Անձր հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում կարող է ձերբակալվել, եթե`

Ս նա բոնվել է ենթադրյալ հանցանքը կատարելիս կամ այն կատարելուց անմիջապես հեվո.

2) ականատեսն ուղղակի մատնանշում է տվյալ անձին որպես քրեական օրենքով նախատեսված արարքը կատարողի.

3) տվյալ անձի կամ նրա հագուստի կամ նրա կողմից օգտագործվող այլ իրերի վրա, նրա մոր կամ նրա բնակարանում, ներառյալ տրանսպորտային միջոցում, հայտնաբերվել են քրեական օրենքով նախատեսված արարքի կատարմանը նրա առնչությունը վկայող բացահայտ հետքեր.

4) առկա են հանցանքի կատարմանը անձի առնչությունը հաստատող այլ հիմքեր, են միաժամանակ նա դեպքի վայրից կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու փորձ է կատարել կամ չունի բնակության մշտական վայր, կամ նրա ինքնությունը պարզված չէ:

())

5. Արձանագրության մեջ նշվում են՝

1) ձերբակալվածի անունը, ազգանունը, հայրանունը, ծննդյան թիվը, ամիսը, օրը, հաշվառման կամ փաստացի բնակություն հասցեն.

7 Տե՛ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-32/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 ն այլ զործերով կայացված որոշումները:

13

2) անձին ազատությունից փաստացի զրկելու տարին, ամիսը, օրի, ժամը, րոպեն, վայրը, պայմանները, պատճառները ն հիմքերը.

(-)

5. Սույն հոդվածով սահմանված կարգով ձերբակալվածին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից անհապաղ, րայց ոչ ուշ, քան 6 ժամվա ընթացքում պետք է հանձնվի նրան ձերբակալելու կամ ազատ արձակելու վերաբերյալ որոշում, ինչպես նան մեղադրյալի սույն օրենսգրքով սահմանված իրավունքների ն պարվտաւկանությունների ցանկը: Ձերբակալման որոշման մեջ նշվում են այն կազմելու տարին, ամիսը, օրը, ժամը, րուլնու ն վայրը, ձերբակալվածի տվյալները, երան վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, ձերբակալման հիմքը:

9. Եթե ձերբակալվածի նկատմամբ ձերբակալման պահից 72 ժամվա ընթացքում դատարանի որոշմամբ չի ընտրվում կալանք, ապա նա ենթակա է անհապաղ ազավ. արձակման: Կալանավորման հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է սվտեգի նան ձերբակալման իրավաչափությունը (...)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 284-րդ հոդվածի համաձայն՝ «. Սույն օրենսգրքով սաահմանված պատշաճ իխրավական ընթացակարգի շիջանակներում դատարանը քննում է`

Ս վարչական հակողությունը,, տնային կալանքը կամ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունլ, (...)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի համաճայն՝ «Լ. Խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդության քննության արդյունքով դատարանը կայացնում է հեվնյալ երեք որոշումներից մեկր.

1 միջնորդությունը մերժելու մասին.

2) միջնորդությունը մասնակի բավարարելու մասին.

3) միջնորդությունն ամբողջությաւմը բավարարելու մասին:

2 Դատարանը կայացնում է այն հոդվածի Լին մասի Լին կարով

նախատեսված որոշումը, եթե՝

(-)

14

5) հանգում է հետնության, որ այն օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի Լին մասի Լին

կետով սահմանված դեպքում անձին ձերբակալելիս հիմնավոր կասկածը ակնհայտ չի եղել անմիջականորեն ծագած (...)»:

14.1. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ յուրաքանչյուր դեպքում, երբ անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով անձը ճերբակալվել է, ն միջնորդություն է ներկայացվել դատարան՝ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ, դատարանը առաջնահերթ պետք է անդրադառնա ձերբակալման իրավաչափությանը:

Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 2-րդ մասից բխում է, որ վերոնշյալ դեպքում, երբ դատարանը հանգում է հետնության, որ նույն օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի Լին մասի 1ին կետով սահմանված դեպքում անձին ձերբակալելիս հիմնավոր կասկածն ակնհայտ չի եղել անմիջականորեն ծագած, մերժում է խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունը: Այսինքն, դատարանը չունի այլընտրանք, քան մերժել նախաքննության մարմնի միջնորդությունը, ուստի իրավասու չէ նան միջնորդությունը մասնակի բավարարելով` առավել մեղմ խափանման միջոց կիրառել:

5. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

-` Տ.Ավագյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ նա, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթնեկության կանոնները ն ճանապարհային երթնեկության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետնանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Կարեն Երեմի Խաչատրյանի մահըձ:

- Առաջի ։՝-ատյան՝ դատարանը, անդրադառնալով Տ.Ավագյանի

ձերբակալման իրավաչափությանը, արձանագրել է, որ Տ.Ավագյանի ձերբակալման արձանագրության մեջ որպես ձերբակալման պատճառ նշվել է վրաերթի ենթարկելու հիմնավոր կասկածը, իսկ որպես ձերբակալման հիմք՝ անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածը, սակայն արձանագրության մեջ չի նշվել ՀՀ քրեական 8 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

5

դատավարության օրենսգրքի 109րդ հոդվածի 1-ին մասի Լ4րդ կետերով նախատեսված՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայությունը հիմնավորող հանգամանքներից որնէ մեկը, ինչպես նան ձերբակալման պայմանն ու նպատակը:

Առաջին ատյան դատարանը, անդրադառնալով Տ.Ավագյանին

անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալելու մասին որոշմանը, նշել է, որ թեն դրանում նշված է, որ Տ.Ավագյանի վարած ավտոմեքենայի վրա հայտնաբերվել են ճանապարհատրանսպորտային պատահարին բնորոշ հետքեր ու վնասվածքներ, հետնաբար, հայտնաբերվել են նշված հոդվածով նախատեսված արարքի կատարմանը նրա առնչությունը վկայող բացահայտ հետքեր, սակայն որոշման մեջ բացակայում է ձերբակալման նպատակի առկայությունը փաստող որնէ հանգամանք:

Վերոգրյալի հիման վրա, Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է

հետնության, որ Տ.Ավագյանի ձերբակալումը չի կարող համարվել իրավաչափ ն այդ գործողությունների արդյունքում խախտվել են ձերբակալված անձի իրավունքները:

Միննույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ առկա է Տ.Ավագյանի կողմից հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածը, ն վերջինս ազատության մեջ մնալով կարող է խոչընդոտել քրեական վարույթին, չկատարել իր վրա օրենսգրքով դրված պարտականություններ: ն կատարել նոր հանցանք, սակայն այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ տնային կալանքի՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով ն գրավի՝ 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը»:

- Դատախազն իր հատուկ վերանայման բողոքում չի վիճարկել Տ.Ավագյանի ձերբակալումը ոչ իրավաչափ ճանաչելու մասին դատարանի հետնությունը»:

- Վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ կոնկրետ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող չեզոքացնել մեղադրյալի կողմից իր դատավարական պարտականությունները չկատարելու ն նոր հանցանք կատարելու բարձ, հավանականություն, Առաջին Օ-ատյանիկ դատարանի որոշումն 5 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

16

ամբողջությամբ բեկանել է` կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով':

16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 13-14.1.-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանը, նախնառաջ արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Տ.Ավագյանի ձերբակալումը ոջ իրավաչափ է համարել այն հիմքով, որ բացակայել է հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայությունը հիմնավորող հանգամանքներից որնէ մեկը: Հետնաբար, Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն ամբողջությամբ բեկանելով ն Տ.Ավագյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելով, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, քանզի Տ.Ավագյանին ձերբակալելիս անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայությունը Վերաքննիչ դատարանի կողմից չի հաստատվել ն չէր էլ կարող հաստատվել, քանի որ այդ մասով դատախազը հատուկ վերանայման բողոք չէր ներկայացրել:

17. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն ամբողջությամբ բեկանելով, դուրս է եկել հատուկ վերանայման բողոքի սահմաններից, քանզի ձերբակալման մասով դատախազը հատուկ վերանայման բողոք չէր ներկայացրել, իսկ Վերաքննիչ դատարանն էլ իր որոշման պատճառաբանական հատվածում որնէ հետնության չէր հանգել ձերբակալման իրավաչափության վերաբերյալ:

18. Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ Տ.Ավագյանի կողմից հանցանք կատարելու հիմնավոր կասկածի բացակայության վերաբերյալ բողոքաբերի կողմից սույն որոշման 5.2-րդ կետում բարձրացված փաստարկին, ապա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ելնելով դատական վերանայման ծավալի վերընթաց նվազման սկզբունքից, զրկված է դրան անդրադառնալու հնարավորությունից, քանի որ ս Տե՛ս սույն որոշման 10-րդ կետը:

17

բողոքաբերն այդ հիմքով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը չի բողոքարկել Վերաքննիչ դատարանում:

19. Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի՝ սույն որոշման 5.3րդ կետում վկայակոչված փաստարկներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է:

20. Վերոգրյալի հիման վրա, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշումն իրավաչափ չէ:

2. Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, ամբողջությամբ բեկանելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը, թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի խախտում՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որը նույն օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմք է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը բեկանելու համար:

Սակայն, հաշվի առնելով, որ սույն գործով նախաքննության ընթացքում Տ.Ավագյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցները փոփոխվել են, մինչդատական վարույթն ավարտվել է, ն Տ.Ավագյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննության առնելու համար ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասութան քրեական Օ»դատարան, նախնական դատալսումների ընթացքում խափանման միջոցի վերաբերյալ կայացվել է որոշումտ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բացակայում է բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավական հնարավորությունը:

Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

22. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով ՀՀ քրեական ռ Տեա ոաջ ոանոմճ Վճռաբեկ դատարանի` Ռուբիկ Արշալույպյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ԱՐԱԴ/0021/0708 ն «Արդշինինվեարբանկ» փակ բաժնետիրական ինկերության գործով 2015 թվականի հունիսի 5-ի թիվ ԳԴՅ/0001/11/14 որոշումները:

Տե՛ս սույն որոշման 11-րդ կետը:

18

դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28Լրդ 36Էրդ, 363-րդ, ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Տիգրան Ռոբերտի Ավագյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 18-ի որոշումը թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Շ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ