Ամիրյան — ԵԴ/0228/01/19

ԵԴ/0228/01/19

(ԱՏՆ

ՀՏՏՀՏՎԱՆ Շ՛

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Մ.Մարտիրոսյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա՞Նահապետյան

Կ.Ամիրյան

Ա.Հովհաննիսյան

ՀԸ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ` նան Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

ՌՈ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին քաղաք Երնանում

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան|՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանի, պաշտպան Գ.Գրիգորյանի

2

ն ամբաստանյալ Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանի իրավահաջորդ ԱՕԳրիգորյանի վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Լ 2019 թվականի ապրիլի 16-ին Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանի ն Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանի վերաբերյալ թիվ 62202719 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան):

2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին Մ.Գրիգորյանը մահացել է:

Առաջին ատյանի դատարանի` 2020 թվականի դեկտեմբերի Լի որոշմամբ թիվ ԵԴ/0228/0119 քրեական գործի վարույթը շարունակվել է, հիմք ընդունելով ամբաստանյալ Մ.Գրիգորյանի իրավահաջորդ Ա.Գրիգորյանի առարկությունն առ այն, որ գործի քննությունն անհրաժեշտ է մահացածի իրավունքների վերականգնման համար:

ԼԼ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 27-ի դատավճռով Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, երկու դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 256-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-290-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքներում ն Մ.Գրիգորյանի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվել՝ մահացած լինելու պատճառաբանությամբ:

Նույն դատավճռով ամբաստանյալ Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 46-256-րդ հոդվածի 3- րդ մասի 3րդ կետով նախատեսված հանցանքներում ն պատիժների մասնակի գումարման սկզբունքի կիրառմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 5 (հինգ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով` 101232.917 (հարյուր մեկ միլիոն երկու հարյուր երեսուներկու հազար ինը հարյուր յոթ) ՀՀ դրամ գումարին համարժեք գույքի կամ դրամական միջոցների` որպես հանցավոր ծագում ունեցող եկամտի բռնագրավմամբ:

3

«Էրեբունի-Երնանի հիմնադրման 2800-ամյակի ն Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7- րդ կետի կիրառմամբ ամբաստանյալ Ն.Ամիրյանը ազատվել է ազատազրկման ձնով նշանակված պատժից:

ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցը բավարարվել է ն Մ.Գրիգորյանի գույքից ն դրամական միջոցներից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձվել է 1255.003.300 (մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամ՝ որպես վատնման եղանակով հափշտակություն կատարելու դրվագով Հայաստանի Հանրապետությանն անմիջականորեն պատճառված վնասի ն 562.013.12 (հինգ հարյուր վաթսուներկու միլիոն տասներեք հազար տասներկու) ՀՀ դրամ գումար` որպես հարկեր վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դրվագներով Հայաստանի Հանրապետությանը պատճառված վնասի հատուցում:

Քաղաքացիական հայցվոր ««» հասարակական կազմակերպության

քաղաքացիական հայցը Մ.Գրիգորյանի հօշգոտ «2» հասարակական

կազմակերպության 102.408.095 (հարյուր երկու միլիոն չորս հարյուր ութ հազար իննսունհինգ) ՀՀ դրամ գումար՝ որպես ՀՀ պետական բյուջե վճարման ենթակա գումարի ն դրա չվճարման համար նշանակված տույժերի հանրագումար բռնագանձելու պահանջի մասին, մերժվել է անհիմն լինելու պատճառաբանությամբ, ինչպես նան մերժվել է Մ.Գրիգորյանից հօգուտ «"""» հասարակական կազմակերպության 101232917 (հարյուր մեկ միլիոն երկու հարյուր երեսուներկու հազար ինը հարյուր տասնյոթ) ՀՀ դրամ գումար վնասից` 82.700.000 (ութսուներկու միլիոն յոթ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ ընդհանուր արժեքով, իրեղեն ապացույց ճանաչված «Ուազ» մակնիշի ավտոմեքենաներն որպես սեփականություն հանձնելու պահանջի մասին հայցը այդ ավտոմեքենաներն որպես իրեղեն ապացույց տնօրինման ենթակա լինելու պատճառաբանությամբ:

Տուժողի իրավահաջորդ "որո" քաղաքացիական հայցը՝ Հորրորթթթթթոոոո» քաղաքի Հ": լիողոցներիի խաչմերուկի հյուսիսարնելյան մասում գտնվող բենզալցակայանն իրեն որպես տուժողի իրավահաջորդի վերադարձնելու, իր սեփականության իրավունքը դրա նկատմամբ ճանաչելու, Մ.Գրիգորյանից նան 2000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու ն այդ բենզալցակայանի նկատմամբ

4

«ՊԻԹթԵ6 ՍՊ ընկերության սեփականության իրավունքը դադարեցնելու պահանջի մասին, բավարարվել է մասնակիորեն ն Արմավիրի մարզի ՀՅ" քաղաքի ԳՀՀ» լիողոցների խաչմերուկի հյուսիսարնելյան մասում գտնվող, 2007թ. սեպտեմբերի 12ին որպես «Հ» ՍՊ ընկերության սեփականություն գրանցված (սեփականության վկայական թիվ "25", կադաստրի ծածկագիր ՀՅ» բենզալցակայանի նկատմամբ ճանաչվել է տուժող

Թորոորթթաթթթ իրավահաջորդ ՀԺթթրթթթթթւ սեփականության իրավունքը՝ դադարեցնելով այդ անշարժ գույքի նկատմամբ «Հ» ՍՊ ընկերության սեփականության իրավունքը: Մնացած մասով հայցադիմումը թողնվել է առանց քննության:

Նույն դատավճռով Մ.Գրիգորյանի գույքից, դրամական միջոցներից ն Ն.Ամիրյանի գույքից, դրամական միջոցներից համապարտությամբ, հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բոնագանձվեկլ է թիվ 181243 եզրակացությամբ ներկայացված ձայնագրառման փորձաքննության, թիվ 59441801 եզրակացությամբ ներկայացված դատաձեռագրաբանական փորձաքննության, Օ թիվ 61081801 6եզրակացությամբ ներկայացված դատաձեռագրաբանական փորձաքննության, թիվ 18-1203 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, սննդային, մանրէաբանական, նյութագիտական համալիր փորձաքննության, թիվ 18-326 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, դատասննդային ն մանրէաբանական համալիր փորձաքննության, թիվ 181276 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, դատասննդային, մանրէաբանական համալիր փորձաքննության ն թիվ 18-1237 եզրակացությամբ ներկայացված սննդային փորձաքննության արժեք հանդիսացող՝ 5.737.200 (հինգ միլիոն յոթ հարյուր երեսունյոթ հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար՝ որպես դատական ծախս:

2 ՀԸ գլխավոր դատախազության ավագ դատախազ Ա.Ժամկոչյանի ն

ամբաստանյալ Ն.Ամիրյանի ն պաշտպան Գ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը Ն.Ամիրյանի մասով մասնակիորեն փոփոխվել է ն դատավճռի եզրափակիչ մասի 2-րդ կետից հանվել են «101232.917 (հարյուր մեկ միլիոն երկու հարյուր երեսուներկու հազար ինը հարյուր յոթ) ՀՀ դրամ

5

գումարին համարժեք գույքի կամ դրամական միջոցների՝ որպես հանցավոր ծագում ունեցող եկամտի բռնագրավմամբ» բառերը, դատավճռի եզրափակիչ մասի 2-րդ կետից հանվել են ««Էրեբունի-Երնանի հիմնադրման 2800-ամյակի ն Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետի կիրառմամբ ամբաստանյալ Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանին ազատել ազատազրկման ձնով նշանակված պատժից:» բառերը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ն.Ամիրյանի նկատմամբ որպես վերջնական պատիժ նշանակված՝ 5 (հինգ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չի կիրառվել՝ սահմանվելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով, դատավճռի եզրափակիչ մասի 6-րդ կետը շարադրվել է հետնյալ կերպ. «(Թիվ 18-1243 եզրակացությամբ ներկայացված ձայնագրառման փորձաքննության, թիվ 59441801 եզրակացությամբ ներկայացված դատաձեռագրաբանական փորձաքննության, թիվ 61081801 եզրակացությամբ ներկայացված դատաձեռագրաբանական փորձաքննության, թիվ 18-1203 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, սննդային, մանրէաբանական, նյութագիտական համալիր փորձաքննության, թիվ 18-326 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, դատասննդային ն մանրէաբանական համալիր փորձաքննության, թիվ 181276 եզրակացությամբ ներկայացված դատաապրանքագիտական, դատասննդային, մանրէաբանական համալիր փորձաքննության ն թիվ 18-1237 եզրակացությամբ ներկայացված սննդային փորձաքննության արժեք հանդիսացող՝ 5.737.200 (հինգ միլիոն յոթ հարյուր երեսունյոթ հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարից 2,788,800 ՀՀ դրամը Մանվել Գրիգորյանի, իսկ 2,948,400 ՀՀ դրամը համապարտության կարգով նան Նազիկ Ամիրյանի գույքից, դրամական միջոցներից բռնագանձել հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի՝ որպես դատական ծախս»: Դատավճիոը մնացած մասով թողնվել է անփոփոխ:

3. Վերոնշյալ որոշման դեմ ամբաստանյալ ՝Ն.Ամիրյանը, պաշտպան Գ.Գրիգորյանը ն ամբաստանյալ Մ.Գրիգորյանի իրավահաջորդ Ա.Գրիգորյանը բերել են վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 23-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

6

3.. 2025 թվականի նոյեմբերի 28-ին տուժողի իրավահաջորդ ՀՀՀ ներկայացուի ր" կողմից ներկայացվել է վճռաբեկ բողոքի պատասխան:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

4. Բողոքաբերները փաստել են, որ ստորադաս դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա ն խաթարել արդարադատության բուն էությունը:

4.. Բողոքաբերները գնահատելով ն վերլուծելով նախաքննությամբ ձեռք բերված ն դատաքննությամբ հետազոտված յուրաքանչյուր 6ապացույց՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, հանգել են այն հետնության, որ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները ամբաստանյալներ Մ.ԿԳրիգորյանին ն Ն.Ամիրյանին առաջադրված մեղադրանքներում հանցագործության հատկանիշների առկայության մասին չեն հիմնավորվում քրեական գործով ձեռք բերված ն փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ:

Ըստ բողոքաբերի՝ դատավճռում բացակայում է պատճառաբանական մասը, ստորադաս դատարանը վերացական ն ընդհանուր բնույթի դատողություններով հաստատված է համարել ամբաստանյալներ Մ.Գրիգորյանն ն Ն.Ամիրյանին առաջադրված մեղադրանքները:

42. Բացի այդ՝ բողոքաբերները գտել են, որ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր կապված այն հարցադրման հետ, թե արդյոք մահացած մեղադրյալի դեմ կարող է ներկայացվել քաղաքացիական հայց:

Մասնավորապես, ըստ բողոքաբերների սույն քրեական վարույթով հանրային մեղադրողի կողմից քաղաքացիական հայցը դատարան է ներկայացվել այն ժանամակ, երբ Մ.Գրիգորյան, արդեն մահացած է եղել, իսկ վերջինիս իրավունակությունը դադարած ն ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն քաղաքացիական հայցի վարույթը ենթակա է եղել կարճման:

7

5. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերները խնդրել են բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշումը, ճանաչել ն հռչակել Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանի ն Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանի անմեղությունը առաջադրված մեղադրանքներում, ՀՀ գլխավոր դատախազութան ն տուժողի իրավահաջորդ Դ" քաղաքացիական հայցերի կապակցությամբ վարույթը կարճել ն վերացնել նախաքննության մարմնի կողմից դրված գույքի կալանքները:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

6.2019 թվականի սեպտեմբերի 17ին տուժողի իրավահաջորդ ՀՀՀ

ներկայացուցիչ "225" քաղաքացիական հայց է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան:

6.. Մահվան մասին թիվ """""""" վկայականի համաձայն` Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանը մահացել է 2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին»,

6.2. 2023 թվականի մայիսի 23-ին ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հայցադիմում է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան՝ Մանվել Գրիգորյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի՝ վատնման եղանակով հափշտակություն կատարելու դրվագով մեղսագրված հանցագործության կատարման արդյունքում ՀՀ-ին պատճառված 1255.003.300 (մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամ գումար ն որպես հարկ վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դրվագզով մեղսագրված հանցագործության կատարման արդյունքում ՀՀ-ին պատճառված վնաս 562.013.012 (հինգ հարյուր վաթսուներկու միլիոն տասներեք հազար տասներկու) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջով:

7 Առաջին ատյանի դատարանը, Մ.Գրիգորյանի դեմ ներկայացված

քաղաքացիական հայցերի մասով արձանագրել է հետնյալը. «(.) ՀՀ գլխավոր դատախազություն, Դատարանից խնդրել է ամբատրանյալ ն քաղաքացիական պատասխանող Մանվել Գրիգորյանից հօգում ՀՀ պետական բյուջեի րոնագանձել 1255.003.300 /մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր/

Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 43-րդ, թերթեր 52-53:

Հ Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 49-րդ, թերթ 161:

3 Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 113-րդ, թերթեր 8-16:

8

ՀՀ դրամ գումար ն 562015.012 /հինգ հարյուր միլիոն տասներեք հազար տասներկու ՀՀ դրաւմ գումար՝ որպես հանցագործություններով պատճառված վնասի հատուցում:

Հաշվի առնելով, որ ամբաարանյալ Մանվել Գրիգորյանի կողմից կատարված վերոհիշյալ հանցագործությունների հետնանքով ՀՀ պետական բյուջեին նշված գումարների չափով վնաս պատճառեկը հաստատվել է դատական քննությամը՝ Դատարանը գտնում է, ոլ, ամբաարանյալ ն քաղաքացիական պատաւսխանող Մանվել Գրիգորյանի գույքից ն դրամական միջոցներից հօգուր ՀՀ պետական բիյուջեի՝ 1255.005.500 /մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար ն 562015.012 /հինգ հարյուր միլիոն տասներեք հազար տասներկու ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու մասին ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցը հիմնավորված է ն ենթակա է բավարարման, ամբաստաւեյալ ն քաղաքացիական պատասխանող Մանվել Գրիգորյանի գույքից ն դրամական միջոցներից հօգուտ ՀՀ պետական րյուջեի պետք է րոնագանձել 1255.003.300 /մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար ն 56201012 /հինգ հարյուր միլիոն տասներեք հազար փտասներկու/ ՀՀ դրամ գումար որպես հանցագործություններով պատճառված վնասների հատուցում:

Քննելով քաղաքացիական հայցվոր «""» հասարակական կազմակերպությաւն քաղաքացիական հայցր՝ Մանվել Գրիգորյանից հօգուր «"» հասարակական կազմակերպության 102:408.095 /խարյուն երկու միլիոն չորս հարյուր ութ հազար իննսունհինգ/ ՀՀ դրամ գումար՝ որպես ՀՀ պետական բյուջեն վճարման ենթակա գումար ն դրա չվճարման համար նշանակված տույժերի հանրագումար րոնագանձելու պահանջի մասին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման՝ անհիմն լինելու պատճառարանությամբ, քանի որ հայցադիմումում նշված գումարը ներառված է ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից ներկայացված հայցադիմումում՝ որպես պետությանն պատճառված վնաս, «"» հասարակական կազմակերպության՝ հարկերից խուսափելու դրվագով վնաս է պատճառվել ոչ թե «""""» հասարակական կազմակերպությանը, այլ ՀՀ պետական բյուջեին:

Քննելով քաղաքացիական հայցվոր «""» հասարակական կազմակերպությաւն քաղաքացիական հայցր՝ Մանվել Գրիգորյանից հօգուր «"» հասարակական կազմակերպության 101232.917 /հարյուր մեկ միլիոն երկու հարյուր երեսուներկու հազար ինը հարյուր տասեյոթ/ ՀՀ դրամ գումար վնասից` 82700000 /ութսուներկու միլիոն յոթ

9

հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ ընդհանուր արժեքով, իրեղեն ապացույց ճանաչված «Ուազ» մակնիշի ավտոմեքենաներն որպես սնփաեւկանություն հանձնելու, իսկ մնացած 18.532917 /րասնութ միլիոն հինգ հարյուր երեսուներկու հազար ինր հարյուր տասեյոթ/ ՀՀ դրաւմը՝ որպես քաղաքացիների ն կազմակերպությունների կողմից «""» հասարակական կազմակերպությանը հատկացված ն հափշտակված պարենային, տնտեսական ն ոժշկական ապրանքների արժեք բոնագանձելու պահանջի մասին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման, քանի որ նշված ավտոմեքենաներն ենթակա են տնօրինման որպես իրեղեն ապացույց, իսկ մնացած՝ 16532917 /րասնութ միլիոն հինգ հարյուր երեսուներկու հազար ինր հարյուր փասնյոթ/ ՀՀ դրամ գումարի վնասը ներառված է ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից ներկայացված հայցադիմումում:

Քննելով վաւժողի իրավահաջորդ "Հ ՀԻԲՒՅԻԻԻոՒ քպդաքացիական հայցը՝ Թորո» շորթման արդյունքում հափշտակված, 0 ՀոԻթթԵԵՑթԻՒ, քաղաքի ՀԻԹ» փողոցների լ խաչմերուկի հյուսիսարնկլյան մատւմ գտնվող բենզալցակայանն իրեն որպես փտուժովի իրավահաջորդի վերադարձնելու, իր սեփականության իրավունքը դրա նկատմամը ճանաչելու, Մանվել Գրիգորյանից նան Զ2000000 /նրկու միլիոն ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու ն այդ բենզալցակայանի նկատմամի ՀԻ» ՍՊ րնկերության սեփականության -իխյավունքը

դադարեցնելու պահանջի մասին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակիորեն՝ հետեյալ պատճառաբանությաւմի.

Քրեական գործի դատական քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբապրանյալ Մանվել Գրիգորյանը 2004-2007թթ. ժամանակահատվածում, Հ ՀՅ» օլաղաքում կազմակերպել է տուժող ոո ՅՅ» սրլիականության իրավունքով 2004 թվականից պատկանած, Հորթ ըաղաքի «ՄԻԻԻԹԹԹԹթթաաոոոոոոո:

փողոցների խաչմերուկի հյուսիսարնելյան Օ Օմատսմ գտնվող, կիսակառույց բենզալցակայանի հափշտակությունը շորթմաւն եղանակով:

Այդ բենզալցակայանը Մանվել Գրիգորյանի կազմակերպմամբ ներդրվել 1 «Հ ""Պ" ԹԹ» ՍՊ ընկերությունում, որի բաժնետերերը ձնականորեն հանդիսացել են տարբեր անձինք, այդ թվում Մանվել Գրիգորյանի հրահանգները կատարող, իրականում նշված ՍՊ ընկերության հետ որնէ առնչություն չունեցող, ««"""» մականվամբ "ՊԻ" ԻԻԲԳԻԵ», Վերջինիս ընտանիքի անդամները նույնպես տեղեկացված են եղել այդ մասին: Ադ պատճառով Դ ՅՅ մահից հերո նրա հարազատներն

10

ընդունելով ժառանգությունը՝ (ՄԻԵՒ ԻԵՈՒՅՅԻՒՒՆ) ՍՊ ընկերությանը սեփականության իրավունքով պատկանող նշված բենզալցակայան, Մանվել Գրիգորյանին հանձնելու նպավակով նշված ՍՊ ընկերության բաժնեմասերը նվիրել են Մանվել Գրիգորյանի կին Նազիկ Ամիրյանին:

Հետնաբար Իթ» կրզի »ոոորրթթթիթաթաթա: քադաքի «""թրթթռւ

ՀԵՅ» փողոցների խաչմերուկի հյուսիսարնելյան մասում գվնվող, 2007թ. սեպտեմբերի 12-ին որպե «Ե» ՍՊ ընկերության սեփականություն գրանցված (սեփականության վկայական թիվ """""""ռ կադաարրի ծածկագիր ՀՅ) ոնրցալցակայանի նկատմամբ ենթակա է ճանաչման տուժող Բ

թոր» իհրապվահաջորդ "«""ԻԻթթթթւ եփակամաթյան իրավունքը`

դադարեցնելով այդ անշարժ գույքի նկատմամի «""""ԻԻՈՐՈՒՒԻԻԻԻ ԵՑ Ց ՍՊ ընկերության սեփաւկանության իրավունքը:(...)»':

8. Վերաքննիչ դատարանը 2024 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշմամբ նշել է հետնյալը. «(.) 5173. Անդրադառնալով քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ պաշտպանական կողմի վերաքննիչ բողոքում բարձրացված փաարարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին փաատրարկը վերաբերում է Մանվել Գրիգորյանի մահվան հիմքով քաղաքացիական հայցը կարճելու անհրաժեշտությանը: Որպես նշված փասրարկի հիմնավորում` րողոքաբերները մատնանշում են ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի այն կարգաւվորումը, որ գործին մասնակցող հայցվորի կամ պատասխանողի մահից հետ վիճելի իրավահարարերությունը բացառում է իրավահաջորդությունը: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վկայակուված իրավակարգավորումը վերաբերում է իրավահաջորդության հարցի լուծմանը ն քննության առարկա դեպքի նկատմամը չի կարող հանդես գալ՝ որպես կիրառման ենթակա իրավական նորմ: Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քաղաքացիական հայցը քրեական դատավարության կարգով լուծվում է դատավճռով, իսկ տվյալ դեպքում Մանվել Գրիգորյանի մահից հետ վերջինիս իրավահաջորդի դիրքորոշումը հաշվի առնելով՝ գործի քննությունն շարունակվլ է, ինչն Առաջին ատյանի դատարանին հնարավորություն է փվել դավզաւվճոով լուծել քաղաքացիակաւն հայցի հարցը:

«Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 116-րդ, թերթեր 1-115:

11

Ինչ վերաբերում է այն փաարարկին, որ ՞""""-ին որոշ կազմակերպությունների ն անհատների կողմից փրամադրվել են որոշակի միջոցներ, նյութական բարիքներ, ինչով պայմանավորված վերջիններս պետք է ճանաչվեն դատավարության մասնակից ն հանդես գաւն տուժող կողմ, ապա. Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ այդ հյաթական բարիքները "իս փրամադրելու պահից այդ

կազմակերպություններն ու անձինք այլես չեն հանդիսացել դրանց սեփականատերը, ինչն իրավաչափ է դարձնում վերջիններիս՝ քննության առարկա գործով տուժողի դատավարական կարգավիճակով չօժտելու հանգամանքը:

Ինչ վերարերւմ է համապատասխան կատարողական վարույթների

առկայության վերաբերյալ պաշվապանական կողմի վերաքննիչ բողոքում բարձրացված փաստարկին, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է առնվազն այն, որ փվյալ դեպքում բողոքաբերների կողմից չի մատնանշվել կոնկրետ օրենայրական այնպիսի կարգավորում, որը բացառում է կատարողական վարույթի առկայության պայմաններում դատարանի կողմից քրեական գործով ներկայացված քաղաքացիական հայցի քննարկումն ու լուծումը: Բացի այդ, ներկայացված բողոքն այս մասով անհրաժեշտ չափով պատճառարանված են փաստարկված չէ: Ինչ վերաբերում է կրկնակի պատասխանաւտվությաւնը, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հանցավոր արարքի կատարման արդյունքում պատճառված վնասր չի կարող կրկնակի հատուցման ենթակա լինել'(...)»:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

9. 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգիրք) անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաճայն՝ «Մինչն սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ ն վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր գործող կարգով»:

Վերոգրյալից հետնում է, որ 2022 թվականի հուլիսի Լից հետո կայացված դատական ակտերի դեմ վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են ՀՀ գործող

5 Տե՛գործի նյութեր, հատոր 120-րդ, թերթեր 1-157:

12

քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով: Հետնաբար, սույն բողոքի քննությունն իրականացնելիս որպես Վճռաբեկ դատարանում բողոքի քննության ընթացակարգ հիմք է ընդունվում 2022 թվականի հուլիսի 1Լից գործող կարգը: Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացրել է, իսկ Վերաքննիչ դատարանն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի իրավաչափությունը գնահատել է 1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների շրջանակներում, ուստի ստորադաս դատարանների հետնությունների իրավաչափության գնահատման համար Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում 1998 թվականի հուլիսի 1- ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգիրք) իրավակարգավորումները:

91. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքարկված դատական ակտը վճռաբեկության կառուցակարգով վերանայման ենթարկելու նպատակն օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման սահմանադրական գործառույթի իրացումն է: Այդ շրջանակներում մահացած մեղադրյալի (ամբաստանյալի) դեմ քաղաքացիական հայց ներկայացնելու ն այն քննելու իրավաչափության կապակցությամբ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նման գործերով միասնական դատական պրակտիկայի ձնավորման համար:

10. Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչափ է արդյոք ստորադաս դատարանների կողմից Մ.Գրիգորյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցերի բավարարումը նրա մահվանից հետո:

1. ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունն իր իրավունքների ն ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք»:

ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ ն անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի հրապարակային ն ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք»:

13

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, երը որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտփականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի աոնչությամի, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկեվում արդարացի ն հրապարակային դատաքննության իրսւվունք»:

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Դաւրարանի դատավճիոր պերք է լինի օրինական ն հիմնավորված: (...):

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Քրեական դատավալրությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում ն լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով:

2 «Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեսւկան դատավարության օրենսգրքին, ն քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով:

Յ Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենադրության նորմերին համապատասխան:

4. Քրեական դատավալրությունում քաղաքացիական հայցի վրա չեն տարածվում քաղաքացիական օրենադրությամը սահմանված հայցային վաղեմության ժամկետները»:

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Քրեական դատաւվարությունում հարուցված քաղաքացիական հայցը, որը դատարաւնի կողմից թողնվել է առանց քննության, կարող է հետագայում հարուցվել քաղաքացիական դավաւվարությաուն կարգով»:

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի համաճձայն՝ « Լ Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայց կարող է հարուցվել յոււաքանչյուն պահի սկսած քրեական գործի հարուցումից մինչն դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի հեռանալը խորհրդակցական սենյակ:

2. Քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ոմ վրա կարող է գույքային -պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար»:

14

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննությաւն:»:

12. Վերոգրյալ իրավական ակտերի վերլուծությունից բխում է, որ քաղաքացիական հայցի հարուցման, ապացուցման ն լուծման կապակցությամբ կիրառվող նորմեր են հանդիսանում ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով ամրագրված դրույթները, որտեղ մահացած մեղադրյալի (ամբաստանյալի) դեմ քաղաքացիական հայց հարուցելու ն լուծելու կառուցակարգեր առկա չեն: Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է քննարկել քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով այդպիսի հայց հարուցելու իրավական կառուցակարգերը:

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատարանը պարտավոր է կասեցնել գործի վարույթը, եթն՝

(-.)

4) գործին մասնակցող անձր մահացել է, ն վիճելի իրավահարաբերությունը թույլ է տալիս իրավահաջորդություն.»:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածի համաձայն՝

«Լ. Քաղաքացիական իրավունքներ ունենալու ն պարտականություններ կրելու ունակությունը (քաղաքացիական իրավունակություն) բոլոր քաղաքացիների համար ճանաչվում է հավասարապես:

2. Քաղաքացու իրավունակությունը ծագում է նրա ծննդյան պահին ն դադարում է մահվամբ:»:

ՀԸ քաղաքացիական օրենսգրքի 434րդ հոդվածի համաձայն «Լ.

Պարտավորությունը դադարում է պարտաւպանի մահով, եթե կատարումի չի կարող տեղի ունենա առանց՝` Ձ ՁՋջպարտփապանի անձնական մասնակցության, Օ0կամ պարտավորությունն այլ կերպ անխզելիորեն կապված է պարտապանի անձի հեր:»:

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատավարությունից գործին մասնակցող անձանցից մեկի դուրս գալու դեպքում (քաղաքացու մեաւհ, իրավարանական անձի վերակազմակերպում, պահանջի զիջում,

15

պարդմքի փոխանցում ն այլն) դատարանը որոշում է կայացնում գործին մասնակցող անձին նրա իրավահաջորդով փոխարինելու վերաբերյալ:

2. Դատավարական իրավահաջորդությունը հնարավոր է դազմավարությաւն ցանկացած մոլում»:

13. Վճռաբեկ դատարանը քաղաքացիական գործի շրջանակներում դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ գործի վարույթի կասեցումը գործի քննության ընթացքում այնպիսի հանգամանքի ի հայտ գալն է, որն ըստ էության արգելակում է գործի հետագա ընթացքը: Միաժամանակ, օրենքով գործի վարույթի կասեցման համար նախատեսված են երկու խումբ հիմքեր: Դրանցից առաջին խումբը վերաբերում է սպառիչ թվարկված այն հիմքերին, որոնց առկայության դեպքում գործի քննության շարունակումը դառնում է անհնարին, ն դատարանը պարտավոր է դրանցից որնէ մեկի ի հայտ գալուց հետո կասեցնել գործի վարույթը: Այդպիսի հիմքերից է նան գործին մասնակցող քաղաքացու մահը, որի դեպքում գործի կողմերից մեկը դուրս է մնում հետագա դատավարությունից, ինչը բացառում է դրա շարունակումը: Իսկ երկրորդ խումբը վերաբերում է այն հիմքերին, որոնց առկայությունը գործի քննության հետագա շարունակումը կարող է դարձնել անհնարին կամ դժվարացնել, ն դատարանը, ելնելով գործի փաստական հանգամանքներից, յուրաքանչյուր դեպքում պետք է որոշի գործի հետագա քննության շարունակման սպատակահարմարությունը Այդ իսկ պատճառով երկրորդ խումբ հիմքերն օրենքով սպառիչ թվարկված չեն, այլ դատարանին իրավունք է տրված օրենքով նախատեսված այլ դեպքերում նս կասեցնել գործի վարույթը: Այսինքն՝ գործի վարույթի կասեցումը չի կարող կրել ձնական բնույթ» իսկ դրա միակ նպատակը գործի շարունակմանը խոչընդոտող հանգամանքների վերացումն է: Մասնավորապես՝ գործին մասնակցող քաղաքացու մահվան դեպքում նրան իրավահաջորդով փոխարինելը հետապնդում է դատավարությունում այդ կողմի ներկայությունն ապահովելու ն դրա միջոցով նրա՝ ՀՀ Մահմանադրությամբ, օրենքներով ն այլ իրավական ակտերով սահմանված կամ պայմանագրով նախատեսված իրավունքների, ազատությունների ն օրինական շահերի պաշտպանության ապահովման նպատակ, որի բացակայության դեպքում գործի վարույթը վկայակոչված հիմքով կասեցվել չի կարող, քանի որ իրավունքների պաշտպանությունը կարող է իրականացվել միայն շահագրգիռ անձի

16

կողմից որոշակի դատավարական գործողություններ կատարելու դեպքում, այդ թվում նան՝ վերաքննիչ բողոք ներկայացնելու միջոցով::

13.1. Միննույն ժամանակ օրենսդիրը սահմանել է նան, որ որպես ընդհանուր կանոն, հայցը ներկայացվում է դատավարական իրավունակություն ն գործունակություն ունեցող հայցվորի կողմից ընդդեմ դատավարական իրավունակութուն ն գործունակություն ունեցող պատասխանողի: Այն դեպքում, երբ գործին մասնակցող անձը մահացել է, ն վիճելի իրավահարաբերությունը թույլ է տալիս իրավահաջորդություն, ապա դատարանը կրում է դատավարական պարտականություն՝ կասեցնելու հարուցված գործի վարույթը՝ մինչն իրավահաջորդության հարցի լուծումը: Այսինքն՝ այն դեպքերում, երբ գործին մասնակցող անձի մահվան հիմքով վերջինս դուրս է մնում հետագա դատավարությունից, ապա դատարանը պարտավոր է բացառել գործի ըստ էության հետագա շարունակումը՝ մինչն իրավահաջորդության հարցի լուծումը: Գործող քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը պատասխանողի մահվան դեպքում նախատեսում է երկու դատավարական հետնանք, մասնավորապես` գործի վարույթի կարճում՝ եթե հայցը հարուցվել է մինչն հարուցումը մահացած պատասխանողի դեմ (ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետ) ն գործի վարույթի կասեցում՝ եթե հայցը հարուցելիս դատավարական գործունակությամբ օժտված գործին մասնակցող անձը (այդ թվում` պատասխանողը) մահացել է, ն վիճելի իրավահարաբերությունը թույլ է տալիս իրավահաջորդություն (ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի Լին մասի 4-րդ կետ) Օրենսդիրը սահմանել է այն տարբերակված մոտեցումը, որ եթե պատասխանողը մահացել է մինչն հայցի հարուցումը, ապա վերջնիս դեմ հարուցված հայցը չի կարող լինել կենսունակ ն տվյալ դեպքում, բացառելով իրավահաջորդությունը, նախատեսել է միայն գործի վարույթը կարճելու դատարանի պարտականությունը: Մինչդեռ, այն դեպքում, երբ հայցը հարուցելիս գործին մասնակցող անձը (տվյալ դեպքում՝ պատասխանողը) եղել է կենդանի, օժտված է եղել դատավարական գործունակությամբ, ապա հայցը հարուցելուց հետ. Օ6»դատավարությաան ցանկացած փուլում մահանալու դեպքում, վիճելի իրավահարաբերության բնույթով պայմանավորված, վերջինս պետք է փոխարինվի

"Տես թիվ ԵԿԴ/0808/02/10 քաղաքացիական գործով Հ վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի նոյեմբերի 6-ի որոշումը:

17

իրավահաջորդով: Այսինքն՝ երկրորդ դեպքում դատավարական հետնանքը մահացած պատասխանողին իրավահաջորդով փոխարինելն է՝ եթե վիճելի

իրավահարաբերությունը թույլ է տալիս իրավահաջորդություն:

14. ՀՀ սահմանադրական դատարանը՝ 2025 թվականի փետրվարի 5-ի թիվ ՍԴՈ- 1767 որոշմամբ փաստել է, որ քրեական վարույթում դատարանի կողմից հաստատվող անձի մեղավորությունը ն արարք կատարելը հաստատվում են ողջամիտ կասկածից վեր շեմով, մինչդեռ գույքային հայցը լուծվում է քաղաքացիական դատավարության ապացուցողական շեմով Դրա ապացույցն է այն, որ 2021 թվականի քրեական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Արդարացման դատավճիռ կայացնելու, քրեական հերապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու դեպքում, ելնելով հայցի ապացուցվածությունից, դատարանն իրավասու է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու»: Նշված կարգավորումների հիման վրա Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ անգամ քրեական վարույթում արարքը կատարելու ն հայցի ապացուցվածության հետ կապված փաստերը հաստատող որոշումները չեն կայացվում այն շեմից բարձր շեմով, որով նույն հարցերը լուծվում են քաղաքացիական վարույթի ընթացքում կայացվող որոշումներով: Հետնաբար՝ գույքային հարցերի լուծմա՝ Օ։»քրեադատավարական կարգն օրենսդրի հռչակած կամ իրավաչափորեն հնարավոր նպատակների իրագործելիության տեսակետից որնէ կերպ ավելի արդյունավետ համարվել չի կարող` դատավարական այլ կարգերի համեմատ՛:

15. Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանն անդրադառնալով քրեական վարույթի ընթացքում քաղաքացիական հայցի ներկայացման ապահովման հնարավորության հարցին նշել է, որ արդար դատաքննության իրավունքը պետք է մեկնաբանվի օրենքի գերակայության սկզբունքի համատեքստում, որը ենթադրում է, որ յուրաքանչյուր անձ պետք է ունենա արդյունավետ դատական պաշտպանության միջոց՝ իր քաղաքացիական իրավունքները պաշտպանելու համար: Հետնաբար, յուրաքանչյուր անձ իրավասու է դատարան կամ այ իրավասու մարմին ներկայացնել իր քաղաքացիական իրավունքներին ու պարտավորություններին վերաբերող ցանկացած պահանջ: Այսպիսով, Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը սահմանում է

7 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 5-ի թիվ ՍԴՈ-1767 որոշումը:

18

«դատարան դիմելու իրավունքը», որի բաղադրիչ մաս է հանդիսանում դատարան դիմելու մատչելիության իրավունքը, այսինքն՝ քաղաքացիական բնույթի հարցերով դատական վարույթ նախաձեռնելու հնարավորությունը:4

Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը Ք6722 5. Բ՛ռոօճ գործով կայացած վճռով ընդգծել է, որ այն դեպքում, երբ քրեական դատավարության շրջանակում ներկայացվում է քաղաքացիական հայց՝ վնասի հատուցման պահանջով, այդ պահանջը ձեռք է բերում քաղաքացիաիրավական բնույթ, որը ներառված է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետում ն քաղաքացիական հայցի քննությունը պետք է ապահովվի արդար դատաքննության երաշխիքներով` անկախ քրեական գործի ելքից կամ մեղադրանքի արդյունքից:

16. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- 2019 թվականի ապրիլի 16-ին թիվ 62202719 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, երկու դրվագ՝ 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 38-205րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 38-182-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2րդ կետով, Նազիկ Հովհաննեսի Ամիրյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 38-179- րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Առաջին ատյանի դատարան, գործին տրվել է թիվ ԵԴ/0228/01/19 համարը,

- 209 թվականի սեպտեմբերի 17ին տուժողի իրավահաջորդ ՀՀՀ

ներկայացուցիչ """""" քաղաքացիական հայց է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան,

- 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացվել Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանի մահվան մասին թիվ """""""" վկայականը, համաձայն որի՝ Մանվել Սեկտորի Գրիգորյանը մահացել է 2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին»,

8 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Օօ/26- ». 0յշ Սուլօմ Խոոքմծու, 21 Իշերու) 1975. 4Է թամ ճոճ ՃլԹունոզ լոք ժոծու 11-Ը. յ. ՏԵՍՀօոնոմ |ՕԸլ, ոօ. 5809/08, 8 126, 21 )սոօ 2016: Խող-Լմուռո

5. Տանօոոոմ |ՕԸլ, ոօ. 51357/07, 8 113, 15 Խմուօհ 2018: ռոմ Պոշօնաօ 17Իք նս 14ոռտօ, ՇԱՇՎ 85046, Տ 192)

5 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Ք2762 . Բ՛ռոօծ գործով 2004 թվականի փետրվարի 12-ի վճիռը:

/6 Տե'ս զործի Կյութեր, հատոր 49-րդ, թերթ 161:

19

- Առաջին ատյանի դատարանի 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշմամբ թիվ ԵԴ/0228/0119 քրեական գործի վարույթը շարունակվել է, հիմք ընդունելով ամբաստանյալ Մ.Գրիգորյանի իրավահաջորդ Ա.Գրիգորյանի առարկությունն առ այն, որ գործի քննությունն անհրաժեշտ է մահացածի իրավունքների վերականգնման համար:"

- 20235 թվականի ապրիլի 7-ին «""""» հասարակական կազմակերպությունը հայցադիմում է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան` Մանվել Գրիգորյանից հօգուտ «""» հասարակական կազմակերպության 102.408.095 (հարյուր երկու միլիոն չորս հարյուր ութ հազար իննսունհինգ) ՀՀ դրամ գումար` որպես հարկեր չվճարելու նպատակով, «"""» հասարակական կազմակերպության հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր չներկայացնելու ն փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տվյալներ մտցնելու եղանակով վճարումից խուսափած, ՀՀ պետական բյուջե վճարման ենթակա գումարի ն դրա չվճարման համար նշանակված տույժերի հանրագումար բռնագանձելու պահանջով":

- 2023 թվականի մայիսի 23-ին ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հայցադիմում է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան՝ Մանվել Գրիգորյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի՝ վատնման եղանակով հափշտակություն կատարելու դրվագով մեղսագրված հանցագործության կատարման արդյունքում ՀՀ-ին պատճառված 1255.003.300 (մեկ միլիարդ երկու հարյուր հիսունհինգ միլիոն երեք հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամ գումար ն որպես հարկ վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դրվագզով մեղսագրված հանցագործության կատարման արդյունքում ՀՀ-ին պատճառված վնաս 562.01