Դիլանյան — ՎԴ/11450/05/19

222 ՉՏԱՆ, ֆ

2717-Ի"

Լի)

0 || ԽԱԼ ջ)

ԻՐ 22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ վարչական Վարչական գործ թիվ ՎԴ/11450/05/19

դատարանի որոշում 2024թ.

Վարչական գործ թիվ ՎԴ//11450/05/19

Նախագահող դատավոր Ա. Սարգսյան

Դատավորներ՝ Կ. Բաղդասարյան

Ա. Պողոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի վարչական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան) հետնյալ կազմով՝

նախագահող Հ. ԲԵԴԵՎՅԱՆ

զեկուցող Ք. ՄԿՈՅԱՆ

Ա. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

Լ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ

2024 թվականի հունվարի 09-ին

գրավոր ընթացակարգով քննելով Անուշ Դիլանյանի ն Նարինե Պապոյանի (այսուհետ` Համահայցվորներ) վճռաբեկ բողոքը ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 02.02.2022 թվականի որոշման դեմ՝ վարչական գործով ըստ հայցի Համահայցվորների ընդդեմ ՀՀ կադաստրի կոմիտեի, երրորդ անձինք Հայաստանի Հանրապետություն՝ ի դեմս Հայաստանի Հանրապետության կառավարության, «Գիացինտ» արտադրական կոոպերատիվ՝ Երնան քաղաքի Կենտրոն, Աբովյան փողոցի 28 տարածք թիվ 10 հասցեում գտնվող նկուղի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքի պետական գրանցումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Դիմելով դատարան՝ Համահայցվորները պահանջել են անվավեր ճանաչել Երնան քաղաքի Կենտրոն, Աբովյան փողոցի 28 տարածք թիվ 10 հասցեում գտնվող նկուղի

2

նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքի պետական գրանցումը:

ՀՀ վարչական դատարանի (դատավոր Գ. Առաքելյան) (այսուհետ` Դատարան) 05.11.2020 թվականի վճռով հայցը բավարարվել է:

ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) 02.02.2022 թվականի որոշմամբ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է: ՀՀ կադաստրի կոմիտեի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակիորեն՝ ՀՀ վարչական դատարանի 05.11.2020 թվականի վճիռն ամբողջությամբ բեկանվել է, Ա գործն ուղարկվել է նույն դատարան՝ ամբողջ ծավալով նոր քննության:

Սույն գործով վճռաբեկ բողոք են ներկայացրել Համահայցվորները (ներկայացուցիչ Դավիթ Դավիդյան):

Վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

2. Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Սույն վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

Վերաքննիչ դատարանը խախտել է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածը, 144րդ հոդվածի Էին մասը, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրի 192-րդ հոդվածը, «Բազմաբնակարան շենքի կառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ ն 7-րդ հոդվածները:

Բողոք բերած անձինք նշված ց պեդումը պատճառաբանել են հետնյալ փաստարկներով.

Վերաքննի։ դատարանի այն հետնությունը, ըստ որի Հայաստանի

Հանրապետության սեփականության իրավունքը վեճի առարկա անշարժ գույքի նկատմամբ ավելի վաղ է ծագել, քան հայցվորներինը, անհիմն է, քանի որ Դատարանը պարզել է համահայցվորների շահագրգովածությունը, որը հիմնավորվում է գործում առկա սեփականության իրավունքի վկայականներով, որոնց համաձայն՝ հայցվոր Անուշ Դիլանյանը հանդիսանում է ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի թիվ 2 բնակարանի 1/4 բաժնեմասի սեփականատեր, իսկ Նարինե Պապոյանը հանդիսանում է ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի թիվ 3 բնակարանի սեփականատեր, ն տվյալ շենքի բոլոր սեփականատերերի հետ հավասար վեճի առարկա հանդիսացող նկուղի նկատմամբ ունեն բաժնային սեփականության իրավունք, ն որնէ նշանակություն չունի այն հանգամանքը, թե երբ է ծագել նրանց սեփականության իրավունքը, նվազագույնը այն տրամաբանությամբ՝ եթե ք. Երնան, Աբովյան փողոց 28 շենքի թիվ 10 հասցեում գտնվող նկուղի նկատմամբ չգրանցվեր Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքը, Համահայցվորները նշված գույքի նկատմամբ, որպես ընդհանուր բաժնային սեփականատերեր, կարող էին իրացնել օրենքով սահմանված իրենց իրավունքները:

Բացի այդ, հայցվոր Անուշ Սամվելի Դիլանյանը, ով հանդիսանոմ է ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի թիվ 2 բնակարանի 1/4 բաժնեմասի սեփականատեր, նշված բաժնեմասի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ձեռք է բերել դեռնս 28.011993 թվականին Մյասնիկյանի շրջգործկոմի թիվ 2/31 որոշման հիմքով՝ Անուշ Հովհաննիսյան անձնական տվյալներով, այնուհետն 01091993 թվականին անձնական տվյալներում

Յ

կատարվել է փոփոխություն՝ որպես Անուշ Դիլանյան, ն նշված բաժնեմասի նկատմամբ 18.08.2009 թվականին կատարվել է սեփականության իրավունքի պետական գրանցում: Այս հանգամանքը հիմնավորվում է նան Երնան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից թիվ ԵԴ/41859/0219 քաղաքացիական գործով կայացված ն օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով:

Իսկ Նարինե Գուրգենի Պապոյանը, ով հանդիսանում է ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի թիվ 3 բնակարանի սեփականատեր, նշված գույքը ժառանգությամբ ձեռք է բերել իր իրավանախորդից, ում սեփականության իրավունքը նշված գուքի նկատմամբ ծագել է դեռնս Մյասնիկյանի շրջգործկոմի 13.02.1992 թվականի թիվ 3/52 որոշման հիմքով, իսկ սեփականության իրավունքի պետական գրանցումը կատարվել է 02.09.2002 թվականին:

Վերաքննիչ դատարանի կողմից ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածը կիրառվել է այլ մեկնաբանությամբ, այն է՝ Վերաքննիչ դատարանը, պարտավորություն Ան հնարավորություն ունենաով ի պաշտոնե պարզելու Համահայցվորների սեփականատեր լինելու հանգամանքը, չի կատարել այն, որը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նույն նորմին տրված մեկնաբանությանը:

ՀՀ կադաստրի կոմիտեի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում որնէ պահանջ ներկայացված չի եղել համահայցվորներ Անուշ Դիլանյանի ն Նարինե Պապոյանի կողմից դատարան դիմելու շահագրգիռ կողմ լինելու հարցը քննության առարկա դարձնելու վերաբերյալ, ավելին՝ այդպիսի հարց չի քննարկվել նան Դատարանում, նման պարագայում Վերաքննիչ դատարանն իրավունք չուներ առանց բողոքաբերի պահանջի այն քննության առարկա դարձնել ն այդ հիմքով բեկանել օրինական հիմքերով կայացված դատական ակտը:

Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձինք պահանջել են բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 02.02.2022 թվականի որոշումը ն օրինական ուժ տալ Դատարանի 05.11.2020 թվականի դատական ակտին:

3. Վճռաբեկ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեն հետնյալ փաստերը.

Չ Անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման թիվ 02112017-01-0388 վկայականի համաձայն՝ ք. Երնան, Կենտրոն, Աբովյան փողոց, թիվ 28 շենք, 2 բնակարան հասցեի անշարժ գույքի նկատմամբ 02.11.2017 թվականին գրանցվել է նան Անուշ Դիլանյանի (1/4 մասով) ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքը (հատոր 1-ին, գ.թ. 96).

2) Անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման թիվ 2012725 վկայականի համաձայն՝ ք. Երնան, Կենտրոն, Աբովյան փողոց, թիվ 28 շենք, 3 բնակարան հասցեի անշարժ գույքի նկատմամբ 03.04.2006 թվականին գրանցվել է Նարինե Պապոյանի սեփականության իրավունքը (հատոր 1-ին, գ.թ. 100).

3 9հԱնշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքնեի պետական գրանցման թիվ 07112016-01-0188 վկայականի համաձայն՝ ք. Երնան, Կենտրոն, Աբովյան փողոց, թիվ 28 շենքի տարածքի նկատմամբ, ՀՀ կառավարության 20.06.2001 թվականի թիվ 550

4

որոշման ն ՀՀ ԿԱ պետական գույքի կառավարման վարչության 01.09.2003 թվականի թիվ 02-1-629/1ագ գրության հիման վրա 10.09.2003 թվականին գրանցվել է Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքը (հատոր 1-ին, գ.թ. 94).

4) ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գուքի կադաստրի Կենտրոն տարածքային ստորաբաժանման ղեկավարին ուղղված 01.09.2003 թվականի թիվ 02-1-629/ ագ գրությամբ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր պետական գույքի կառավարման վարչությունը հայտնել է, որ նույն գրությանը կից ներկայացվում է ՀՀ կառավարության 20.06.2001 թվականի թիվ 550 որոշմամբ ՀՀ կառավարությանն Օ։`առընթե՝ պետական գույքի կառավարման վարչության տնօրինությանը հանձնված բազմաբնակարան բնակելի շենքերի ոչ բնակելի տարածքների ցանկը, ն խնդրել է իրականացնել ցանկով ներկայացված հիշյալ տարածքների նկատմամբ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական գույքի կառավարման վարչության սեփականության իրավունքի պետական գրանցումը: Նշված գրությանը կից ներկայացվող ցանկում առկա է նան Աբովյան 28 հասցեն (վարչական վարույթի նյութեր).

5) Երնանի քաղաքապետի 12.05.2015 թվականի թիվ 1407-Ա որոշմամբ` Երնան համայնքի Աբովյան փողոց թիվ 28 շենքի ոչ բնակելի տարածքին տրամադրվել է հասցե՝ Աբովյան փողոց, թիվ 28 շենք, շինություն թիվ 10 (վարչական վարույթի նյութեր).

6) Թիվ ԵԴ/41859/02/19 քաղաքացիական գործով 25.12.2020 թվականին կայացրած վճռով Երնան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը հաստատված է համարել այն փաստը, որ Անուշ Դիլանյանը ՀՀ պատգամավորների Երնանի Մյասնիկյանի շրջխորհրդի գործկոմի 28.01.1993 թվականի թիվ 2/31 որոշմամբ մասնակցել է ք. Երնան, Աբովյան փողոց, 28 շենքի, թիվ 2 բնակարանի սեփականաշնորհմանը, այսինքն՝ օրենքի ուժով վերջինիս մոտ ք. Երնան, Աբովյան փողոց, 28 շենքի, թիվ 2 բնակարանի նկատմամբ ծագել է սեփականության իրավունք, ավելին՝ արդեն չափահաս դառնալուց հետո՝ 25.11.2008 թվականին, վերջինիս այդ գույքի վերաբերյալ տրվել է ըստ օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագիր (...) (հատոր 6-րդ, գ.թ. 31-40):

7) Անշարժ գույքի սեփականության իրավունքի գրանցման թիվ 765513 վկայականի համաձայն` Կենտրոն համայնքի Աբովյան 28 շենքի թիվ 3 բնակարանի նկատմամբ 02.09.2002 թվականին գրանցվել է Շողակաթ Պապոյանի սեփականության իրավունքը, ով, թիվ 042773 ծննդյան վկայականի համաձայն, հանդիսացել է Նարինե Պապոյանի մայրը (հատոր 6-րդ, գ.թ. 44-47):

8) 23.03.2006 թվականին տրված ըստ օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագրի համաձայն` Շողակաթ Պապոյանին պատկանող գույքի այդ թվում նան՝ ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի 3 բնակարանի նկատմամբ ժառանգ է ճանաչվել նան Նարինե Պապոյանը (հատոր 6-րդ, գ.թ. 49):

4. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը պայմանավորված է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի առկայությամբ՝ նույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի իմաստով, այն է' բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ

5

Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, քանի որ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի կապակցությանբ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր, ինչպես նան ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքի առկայությամբ՝ նույն հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի իմաստով, այն է՝ առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների Ա ազատությունների հիմնարար խախտում, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի ն 144-րդ հոդվածի 1-ին մասի խախտում, ինչը հանգեցրել է ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ ն 63-րդ հոդվածներով, ինչպես նան «Մարդու իրավունքների Ա հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով նախատեսված արդար դատաքննության իրավունքի խախտման, ինչի հետնանքով խաթարվել է արդարադատության բուն էությունը:

Սույն բողոքի քննության շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառեալ հետնյալ հարցադրմանը.

- արդյոք կարող է վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալ հայցվորի" հայց ներկայացնելու իրավական շահագրգոռվածության հարցին այն պայմաններում, երբ այդ հարցը քննության առարկա չի դարձվել վարչական դատարանում ն վկայակոչված չէ վերաքնեիչ բողոքում:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ գործի փաստական հանգամանքները դատարանը պարզում է ի պաշտոնե ("624 օքիօլօ"):

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ դատարանը կաշկանդված չէ վարչական դատավարության մասնակիցների ներկայացրած ապացույցներով, միջնորդություններով, առաջարկություններով, 0բացատրություներով ն առարկությունեով ն իր նախաձեռնությամբ ձեռնարկում է համարժեք միջոցներ՝ կոնկրետ գործի լուծման համար անհրաժեշտ իրական փաստերի վերաբերյալ հնարավոր ն հասանելի տեղեկություններ ձեռք բերելու համար:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր որոշումներում արձանագրել է, որ գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե ("Թ օքոօօ") պարզելու սկզբունքը դրսնորվում է նան վերաքննության փուլում:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ, 5-րդ ն 6-րդ կետերի համաձայն վերաքննիչ բողոքում նշվում են նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմի այն խախտումը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա, այդ խախտումների, ինչպես նան գործի ելքի վրա դրանց ազդեցության վերաբերյալ հիմնավորումները, բողոք բերող անձի պահանջը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննի: դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքում ներկայացված պահանջի սահմաններում` ձեռնարկելով անհրաժեշտ միջոցներ բողոքն ըստ էության քննելու համար:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նախկինում կայացրած որոշումներից մեկում արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում

6

ամրագրված փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("6 օքոօլօ") սկզբունքը վերաբերում է բացառապես գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելուն, այլ խոսքով, կոնկրետ գործի լուծման համար անհրաժեշտ իրավաբանական փաստերի վերաբերյալ հնարավոր ն հասանելի տեղեկություններ ձեռք բերելուն, այս դատավարական սկզբունքը վերաքննիչ դատարանին հնարավորություն չի ընձեռում սեփական նախաձեռնությամբ ն ինքնուրույն լրացնել վերաքննիչ բողոքի իրավական հիմքերը: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ թեն վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքում ներկայացված պահանջի սահմաններում՝ ձեռնարկելով անհրաժեշտ միջոցներ բողոքն ըստ էության, քննելու համար, սակայն չի կարող սեփական նախաձեռնությամբ դուրս գալ առաջին ատյանի դատարանում գործի քննության շրջանակներից, մասնավորապես՝ փոխել հայցի հիմքը ն կայացնել դատական ակտ այն իրավական ն փաստական հիմքերով, որոնք առաջին ատյանի դատարանում քննության առարկա չեն դարձվել (րես ՀՀ առողջապահության նախարարությունն ըեդդեմ «Ռեվերդի» ՍՊԸ-ի թիվ ՎԴ/327705/2 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 18.07.2014 թվականի որոշումը):

Զարգացնելով վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ գործի վերաքննության փուլում գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("4 օքիօլօ") սկզբունքի բովանդակությունը որոշակիորեն տարբերվում է գործի դատաքննության փուլում այդ սկզբունքի ունեցած բովանդակությունից: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ գործի վերաքննության փուլում գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("« օքոօօ") սկզբունքի բովանդակությունը հանգում է հետնյալին՝ վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ վերաքննիչ բողոքի բոլոր հիմքերն ըստ էության քննության առարկա դարձնելու համար:

Այսպես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ վերաքննիչ դատարանը, մի կողմից՝ չի կարող սեփական նախաձեռնությամբ դուրս գալ վարչական դատարանում գործի քննութան շրջանակներից, այսինքն առանց վերաքննիչ բողոքում համապատասխան հիմքի առկայության կայացնել դատական ակտ այն իրավական ն փաստական հիմքերով, որոնք առաջին ատյանի դատարանում քննության առարկա չեն դարձվել: Իսկ մյուս կողմից վերաքննիչ բողոքում վարչական դատարանի կողմից քննության առարկա չդարձված հիմքի առկայության դեպքում վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է ըստ էության քննության առարկա դարձնել նան վերաքննիչ բողոքի այդ հիմքը՝ այս պարագայում չսահմանափակվելով վարչական դատարանում գործի քննության շրջանակներով:

Փաստորեն, վարչական դատավարությունում գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("64 օքոօլօ") սկզբունքի ուժով վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ վերաքննիչ բողոքի բոլոր հիմքերն ըստ էության քննության առարկա դարձնելու համար անկախ այն հանգամանքից, թե վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված այս կամ այն հիմքը վարչական դատարանում քննարկվել է, թե ոչ: Իսկ այն դեպքում, երբ վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված չէ այնպիսի հիմք, որի վերաբերյալ վարչական դատարանում քննություն չի իրականացվել, ապա վերաքննիչ դատարանը չի կարող դուրս գալ վարչական դատարանում գործի քննության

7

շրջանակներից ն կայացնել դատական ակտ վերաքննիչ բողոքում չվկայակոչված ն վարչական դատարանում քննության առարկա չդարձված հիմքով (տե՛ս, անհատ ձեռնարկատեր Գնորգ Դավթյանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առըեթեր պետական եկամուտների կոմիտեի թիվ ՎԴ/2976/05/15 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 30.11.2018 թվականի որոշումը):

Զարգացնելով վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում հավելել, որ վերաքննության փուլում գործի փաստերն ի պաշտոնե ("54 օքԲօօ") պարզելու սկզբունքի ուժով վերաքննիչ դատարանն իրավասու է անկախ վերաքննիչ բողոքում նման հիմք նախատեսված չլինելու, ինչպես նան այն վարչական դատարանում քննության առարկա դարձված չլինելու հանգամանքներից իր նախաձեռնությամբ պարզել հայցվորի՝ դատարան դիմելու իրավական շահագրգովածության հարցը, եթե դրա առնչությամբ ողջամիտ կասկած է առաջացել վերաքննիչ դատարանում:

Այսպես, ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածով սահմանված է այն անձանց շրջանակը, ովքեր իրավունք ունեն դիմելու ՀՀ վարչական դատարան: Նշված իրավանորմով սահմանվում է, որ յուրաքանչյուր ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի դիմելու վարչական դատարան, եթե համարում է, որ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի վարչական ակտով, գործողությամբ կամ անգործությամբ՝

1) խախտվել են կամ անմիջականորեն կարող են խախտվել նրա՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով կամ այ իրավական ակտերով ամրագրված իրավունքները ն ազատությունները, ներառյալ, եթե՝

ա. խոչընդոտներ են հարուցվել այդ իրավունքնեի ն ազատությունների իրականացման համար,

բ. չեն ապահովվել անհրաժեշտ պայմաններ այդ իրավունքների իրականացման համար, սակայն դրանք պետք է այպլահովվեին Սահմանադրության, միջազգային պայմանագրի, օրենքի կամ այլ իրավական ակտի ուժով.

2) նրա վրա ոչ իրավաչափորեն դրվել է որնէ պարտականություն.

3) նա վարչական կարգով ոչ իրավաչափորեն ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր որոշումներից մեկում արձանագրել է, որ վերը նշված նորմերից բխում է, որ անձն իրավասու է վարչադատավարական կարգով դատական պաշտպանություն հայցել ընդդեմ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի այն վարչական ակտի, գործողության կամ անգործության, որով ենթադրաբար խախտվել կամ անմիջականորեն կարող են խախտվել իր իրավունքներն ու ազատությունները: Անձն իրավասու չէ վիճարկելու այն վարչական ակտի, գործողության կամ անգործության իրավաչափությունը, որն ինքնին չի շոշափում իր որնէ իրավունք կամ ազատություն: Կոնկրետ գործով ՀՀ վարչական դատարանում իրավական պաշտպանություն հայցելու անհրաժեշտ նախապայմանն անմիջական պատճառահետնանքային կապն է վիճարկվող ակտի, գործողության կամ

8

անգործության ն անձի այն իրավունքի կամ ազատության միջն, որի պաշտպանությամբ անձը հայց է ներկայացնում դատարան:

Այսպիսով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ վարչական դատարան դիմելու անհրաժեշտ պայմանը հայցվորի «շահագրգիռ անձ» հանդիսանալու հանգամանքն է (րես, Հայկ Հարությույանն ընդդեմ Երնան համայեքի թիվ ՎԴ/0012/05/22 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 10.02.2023 թվականի որոշումը):

ՀՀ սահմանադրական դատարանը 04.04.2008 թվականի թիվ ՍԴՈ-747 որոշմամբ արձանագրել է, որ համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 19 հոդվածի՝ անձի դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման անհրաժեշտություն ծագում է այն դեպքում, երբ նա խնդիր ունի վերականգնելու իր ենթադրյալ խախտված իրավունքները: Սահմանադրական այս դրույթի հիմքում ընկած է այն տրամաբանությունը, որ յուրաքանչյուր դեպքում անձն իր՝ դատարան դիմելու իրավունքը կարող է իրացնել միայն այն դեպքում, երբ տվյալ գործի առնչությամբ ունի իրավական շահագրգովածություն: Սահմանադրական այս դրույթին համահունչ (...) վիճարկվող 2-րդ հոդվածի 1-ին մասը դատարան դիմելու իրավունքը վերապահել է շահագրգիռ անձին, այն է՝ անձին, ում իրավունքները ենթադրաբար խախտվել են:

Սահմանադրական դատարանը միաժամանակ գտել է, որ «շահագրգիռ անձ» հասկացությունը գնահատման ենթակա հասկացություն է, ն յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով, ելնելով տվյալ գործի կոնկրետ հանգամանքներից, գործը քննող դատարանն է իրավասու գնահատելու այս հասկացությունը ն պարզելու, թե արդյո՞ք տվյալ անձը գործի ելքում ունի իրավական շահագրգովածություն:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նախկինում կայացրած մեկ այլ որոշմամբ արձանագրել է, որ դատարան դիմելու իրավունքն անձի համար ապահովում է իրավական երաշխիքներ՝ իր իրավունքների խախտումների դեպքում ստանալ արդյունավետ իրավական պաշտպանություն: Այստեղից հետնում է այն կարնոր կանոնը, որի համաձայն՝ դատական պաշտպանություն անձը ստանում է վերջինիս՝ ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով Ա այլ իրավական ակտերով ամրագրված իրավունքների ն (կամ) ազատությունների լխախտման դեպքում: Դատական պաշտպանությունը չի կարող լինել ինքնանպատակ, այն ունի հստակ առաքելություն, հստակ սուբյեկտներ ու հասցեատեր ն կոչված է ապահովելու անձի խախտված իրավունքների արդյունավետ վերականգնումը: ՀՀ Սահմանադրությամբ ն Կոնվենցիայով նախատեսված է ընդհանուր կանոն, որ դատարան դիմելու իրավունքը վերապահված է կոնկրետ այն անձին, ում իրավունքները խախտվել են կամ առկա է նրա իրավունքների խախտման վտանգ: Օրենսդիրը, նույնպես առաջնորդվելով այս ընդհանուր կանոնով, ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում ամրագրել է յուրաքանչյուրի՝ իր խախտված իրավունքների պաշտպանության համար վարչական դատարան դիմելու իրավունքը: Անձը կարող է դիմել դատական պաշտպանության, եթե ունի «իրական (ռեալ)» իրավունքներ (ւրե՛՛ս, Կարինե Ջլավյանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առըեթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի թիվ ՎԴ/6403/05/12 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 08.05.2014 թվականի որոշումը):

9

Վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ դատարանում դատարան դիմող սուբյեկտի իրավական շահագրգովածության վերաբերյալ կասկածի առկայության պայմաններում դատարան դիմելու իրավական շահի առկայության հարցի պարզումից է ուղղակիորեն առկախված գործի հետագա ընթացքը:

Ուստի Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանն առաջին ատյանի դատական ակտի օրինականությունը ն հիմնավորվածությունը ստուգելիս բացահայտում է այնպիսի հանգամանքներ, որոնք կասկած են առաջացնում դատարան դիմած սուբյեկտի իրավական շահագրգովածության վերաբերյալ, ապա վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 5-րդ հոդվածով նախատեսված գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("Ջ օքիօօ") սկզբունքի ուժով սեփական նախաձեռնությամբ պահանջել կասկած հարուցող հանգամանքները հիմնավորող փաստական տվյալներ խուսափելով գործի հավելյալ 2շրջապտույտից։ Նման լիազորությունը, սակայն, վերաքննիչ դատարանը պետք է իրացնի դատավարության մասնակիցների կարծիքը կասկած հարուցող հանգամանքների վերաբերյալ լսելուց հետո միայն:

Այսպիսով, ամփոփելով վերագրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանի մոտ կասկած է ծագել հայցվորի` դատարան դիմելու իրավական շահագրգռվածության հարցում, որը քննության չի առնվել առաջին ատյանում, ապա վերաքննիչ դատարանը պետք է սեփական միջոցներով պարզի դատարան դիմելու իրավական շահի առկայության հարցը, քանի որ դրա բացակայությունը պարզապես բացառում է գործն ըստ էության քննելու ն հայցվորի կողմից վկայակոչված հիմքերը քննության առարկա դարձնելու անհրաժեշտությունը: Այլ կերպ ասած` դատարան դիմելու իրավական շահագրգովածության բացակայությունը դատարանի կողմից հայցի հետագա քննությունը բացառող հանգամանք է, ուստի վերաքննիչ դատարանը հայցվորի շահագրգռվածության հարցը պարզելիս սահմանափակված չէ վերաքննիչ բողոքի հիմքերով ն հիմնավորումներով ն կարող է սեփական նախաձեռնությամբ պարզելէ տվյա փաստի առկայություը կամ բացակայությունը՝ փարատելով իր կասկածները:

Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման կիրառումը սույն գործի փաստերի նկատմամբ.

Սույն գործով Համահայցվորները, դիմելով դատարան, պահանջել են անվավեր ճանաչել Երնան քաղաքի Կենտրոն, Աբովյան փողոցի 28 տարածք թիվ 10 հասցեում գտնվող նկուղի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքի պետական գրանցումը:

Դատարանը 05.11.2020 թվականի վճռով հայցը բավարարել է՝ արձանագրելով հետնյալը. «(...) քննարկվող անշարժ գույքի' ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի թիվ 10 շինության եկուղ հանդիսանալու հանգամանքը կողմերը չեն վիճարկել, կողմերն իրենց դիրքորոշումեերում քենարկվող տարածքն անվանում են եկու, ն ավելին' դատաքննության ընթացքում նախագահողի հարցին պատասխանելիս' կողմերը հաստատել են քենարկվող շինության եկուղ հանդիսանալու փաստը: Հատկանշական է

10

եան, որ 12.05.1991 թվականին Մյասնիկյանի շրջխորհրդի գործկոմի թիվ 10/2 որոշման հիմքով «Երազանք» կոոպերատիվին 1991 թվականի հոկտեմբերի 31-ի տրված թիվ 10/2 օրդերում ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքում «Երազանք» կոոպերատիվին հատկացված տարածքը նշվել է որպես եկուղ:

Վերը նշվածից ելնելով դատարանն արձանագրում է, որ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 224րդ հոդվածի Լին մասի ն «Բազմաբնակարան շենքի կառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի համաձայե' քենարկվող նեկուղը' ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի հ. 10 շինությունը (տարածքը), հանդիսանում է նույն շենքի շինությունների սեփականատերերի ընդհանուր բաժնային սեփականությունը:

Այսպիսով, ելեելով ամբողջ վերոգրյալից' դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ բնակելի շենքի շինություների ` սեփականատերերի ընդհանուր 6 բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների տեօրինման հարցը, այդ թվում'

ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի հ. 10 շինության (նկուղի) տնօրինման հարցը չի գտնվում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2001 թվականի հունիսի 20-ի թիվ 550 որոշման կարգավորման առարկայի շրջանակներում, ուստի քննարկվող գույքի' եկուղի նկարմամբ պետական գրանցման Օ համար 6Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2001 թվականի հունիսի 20-ի թիվ 550 որոշումը կիրառելի չէ, որպիսի պայմաններում այն որնէ կերպ չէր կարող հանդիսանալ որպես հիմք պետական գրանցում կատարելու համար, ուստի հայցվորների պահանջը հիմնավոր է ն ենթակա է բավարարման»:

Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ կադաստրի կոմիտեի վերաքննիչ բողոքը բավարարել է մասնակիորեն՝ արձանագրելով հետնյալը. «Վերաքենիչ դատարանի գնահատմամբ մինչն վիճարկվող պետական գրանցման իրավաչափության հարցի լուծումը, Դատարանը պարտավոր էր պարզել Անուշ Դիլանյանի ն Նարինե Պապոյանի սուբյեկտիվ իրավական շահագրգովածությունն այն իրավունքների ն ազատությունների նկատմամբ, որոնք, երանց պեդմամբ, խախտվել են 10.09.2003 թվականի Հայաստանի Հանրապետության անվամբ կատարված սեփականության իրավունքի պետական գրանցմամբ:

(-.) Դատարանը պետք է ձեռնարկեր համապատասխան դատավարական միջոցեեր Անուշ Դիլանյանի ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքի (/4 մասով) պետական գրանցումեերի հիմքում ընկած նոտարի 25.08.2009 թվականի թիվ 9081 սեփականության իրավունքի ն 25.08.2009 թվականի 9082 ըստ օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագրերը, Երնանի քաղաքապետի 29.11.2007 թվականի թիվ 5184-Ա որոշումը թիվ 7991 գլխավոր հատակագիծը, 30.10.2017 թվականի թիվ 2868 նվիրատվության պայմանագիրը ն Նարինե Պապոյանի սեփականության իրավունքի պետական գրանցումների հիմքում ընկած պետեոտարի 23.03.2006 թվականի թիվ 6427 ըսր օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագիրը ձեռք բերելու ուղղությամբ: Այեուհետն, դրանց հետազոտման ն գեահատման արդյունքում Դատարանը պետք է գնահապեր այն իրավական ն փաստական հիմքերը, որոնք կհիմեավորեն կամ կբացառեն Անուշ Դիլանյանի ն Նարինե Պապոյանի սուբյեկտիվ իրավական շահագրգռվածությունն այն իրավունքների ն ազատությունների նկատմամբ, որոնք, վերջիններիս պնդմամբ, խախտվել կամ անմիջականորեն կարող էին խախտվել վիճելի պետական գրանցմամբ ն

11

պարզել, որքանով են Անուշ Դիլանյանը ն Նարինե Պապոյանը հանդիսանում ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի Լիե մասով սահմանված' վարչական դատարան դիմելու իրավունք ունեցող սուբյեկտ:»:

Վերը նշված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո համադրելով սույն գործի փաստերը ն գնահատելով Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումների հիմնավորվածությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է հետնյալը.

Սույն գործով վճռաբեկ բողոքին կից ներկայացված նյութերի համաձայն` թիվ ԵԴ/41859/02/19 քաղաքացիական գործով 25.12.2020 թվականին կայացրած վճռով Երնան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը հաստատված է համարել այն փաստը, որ Անուշ Սամվելի Դիլանյանը ՀՀ պատգամավորների Երնանի Մյասնիկյանի շրջխորհրդի գործկոմի 28.01.1993 թվականի թիվ 2/31 որոշմամբ մասնակցել է ք. Երնան, Աբովյան փողոց, 28 շենքի, թիվ 2 բնակարանի սեփականաշնորհմանը, այսինքն՝ օրենքի ուժով վերջինիս մոտ ք. Երնան, Աբովյան փողոց, 28 շենքի, թիվ 2 բնակարանի նկատմամբ ծագել է սեփականության իրավունք, ավելին՝ արդեն չափահաս դառնալուց հետո` 25.11.2008 թվականին, վերջինիս այդ գույքի վերաբերյալ տրվել է ըստ օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագիր (...) (հատոր 6-րդ, գ.թ. 31-40):

Անշարժ գույքի սեփականության իրավունքի գրանցման թիվ 765513 վկայականի համաձայն` Կենտրոն համայնքի Աբովյան 28 շենքի 3 բնակարանի նկատմամբ 02.09.2002 թվականին գրանցվել է Շողակաթ Պետրոսի Պապոյանի սեփականության իրավունքը (հատոր 6-րդ, գ.թ. 44-46), ով, թիվ 042773 ծննդյան վկայականի համաձայն, հանդիսացել է Նարինե Գուրգենի Պապոյանի մայրը (հատոր 6-րդ, գ.թ. 47): Այնուհետն, 23.03.2006 թվականին տրված ըստ օրենքի ժառանգության իրավունքի վկայագրի համաձայն` Շողակաթ Պետրոսի Պապոյանին պատկանող գույքի այդ թվում նան՝

ք. Երնան, Աբովյան 28 շենքի 3 բնակարանի նկատմամբ ժառանգ է ճանաչվել Նարինե Պապոյանը (հատոր 6-րդ, գ.թ. 49):

Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, ունենալով կասկածներ հայցվորների դատարան դիմելու իրավական շահագրգովածության վերաբերյալ, գործի փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելու ("Օչ օքոօլօ") սկզբունքի ուժով չի ձեռնարկել համապատասխան դատավարական գործողություններ՝ փարատելու իր կասկածները: Այսինքն, ունենալով իրավական հնարավորություն՝ ինքնուրույն պարզելու հայցվորների մոտ իրավական շահի առկայության/բացակայության հարցը, այդ թփվում՝ լսելու դատավարության մասնակիցների կարծիքը նշված հարցի վերաբերյալ, բեկանել է Դատարանի դատական ակտը ն գործն ուղարկել նոր քննության:

Ավելին, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ սույն գործում առկա նյութերով հաստատվում է այն հանգամանքը, որ Համահայցվորները հանդիսանում են Երնան քաղաքի Կենտրոն, Աբովյան փողոցի 28 տարածք թիվ 10 հասցեում գտնվող նկուղի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության սեփականության իրավունքի պետական գրանցման իրավաչափությունը վիճարկելու շահագրգիռ անձինք՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վիճարկվող վարչական ակտի առկայության պայմաններում Համահայցվորները չեն կարողանում օգտվել ընդհանուր բաժնային

12

սեփականություն հանդիսացող նկուղի նկատմամբ սեփականության իրավունք ձեռք բերելու հնարավորությունից:

Վերոգրյալի արդյունքում պարզ է դառնում, որ Համահայցվորներն ունեն իրական շահ ն պետք է համարվեն դատարան դիմելու իրավունք ունեցող անձինք, քանի որ, ինչպես արդեն իսկ նշվեց, վիճարկվող վարչական ակտով կատարված գրանցումը բացառում է հայցվորների կողմից վեճի առարկա նկուղի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը, հետնաբար վերջիններս ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի ուժով հանդիսանում են դատարան հայց ներկայացնելու իրավասությամբ օժտված շահագրգիռ անձինք, իսկ Համահայցվորների իրավունքների ենթադրյալ խախտման վերաբերյալ գնահատականը կարող է տրվել գործի քննության արդյունքում գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի շրջանակներում:

Միաժամանակ նկատի ունենալով, որ Վերաքննիչ դատարանը բողոքարկվող որոշմամբ անդրադարձել է միայն Համահայցվորների՝ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված` վարչական դատարան դիմելու իրավունք ունեցող սուբյեկտ հանդիանալու հարցի պարզմանն ուղղված Դատարանի կողմից դատավարական գործողություններ ձեռնարկված չլինելուն, ըստ այդմ` չի անդրադարձել ՀՀ կադաստրի կոմիտեի վերաքննիչ բողոքի մյուս հիմքերին ն հիմնավորումներին՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ կադաստրի կոմիտեի վերաքննիչ բողոքի հիմքերը քննության առնելու ն դրանց հիմնավորվածությունը ստուգելու նպատակով գործն անհրաժեշտ է ուղարկել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարան՝ նոր քննության:

Այսպիսով, սույն վճռաբեկ բողոքի հիմքի առկայությունը Վճռաբեկ դատարանը համարում է բավարար՝ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 150-րդ, 152-րդ ն 163-րդ հոդվածների ուժով Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու համար:

5. Վճռաբեկ դատարանի ապատճառաբանություններըը ն եզրահանգումները դատական ծախսերի բաշխման վերաբերյալ.

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատական ծախսերը կազմված են պետական տուրքից ն գործի քննության հետ կապված այլ ծախսերից:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ կողմը, որի դեմ կայացվել է վճիռ, կամ որի բողոքը մերժվել է, կրում է Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտի՝ վկաներին ն փորձագետներին վճարած գումարների հատուցման պարտականությունը, ինչպես նան մյուս կողմի կրած դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը այն ծավալով, ինչ ծավալով դրանք անհրաժեշտ են եղելրլ դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար: Դատական պաշտպանության այն միջոցի հետ կապված ծախսերը, որ իր նպատակին չի ծառայել, դրվում են այդ միջոցն օգտագործած կողմի վրա, անգամ եթե վճիռը կայացվել է այդ կողմի օգտին:

Վճռաբեկ դատարանը, նկատի ունենալով, որ վճռաբեկ բողոքը ենթակա է բավարարման, ն գործն ուղարկվում է նոր քննության, գտնում է, որ տվյալ պարագայում

13

դատական ծախսերի բաշխման հարցին պետք է անդրադառնալ գործի նոր քննության ընթացքում:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-171-րդ հոդվածներով, 172-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակի: Բեկանել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 02.02.2022 թվականի որոշումը ՀՀ կադաստրի կոմիտեի բողոքը բավարարելու մասով, ն գործն այդ մասով ուղարկել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարան՝ նոր քննության: ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 02.02.2022 թվականի որոշումը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:

2. Դատական ծախսերի բաշխման հարցին անդրադառնալ գործի նոր քննության ընթացքում:

Յ. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն բողոքարկման ենթակա չէ:

Նախագահող Հ. ԲԵԴԵՎՅԱՆ

Զեկուցող Ք. ՄԿՈՅԱՆ

Ա. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

Լ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ