ԵԱՆԴ/0057/01/15

ԵԱՆԴ/0057/01/15

«շք ՀՏՐ

2 ԽՈՅ 122.:

/ 177 ` Վ 7"

ՍԱՏԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Դ. Հարությունյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Գ.Հովհաննիսյան

դատավորներ` Լ.Աբգարյան

Մ.Արղամանյան

30 մայիսի 2025 թվական ք. Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ամբաստանյալ արորը ասար ււ երյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2024 թվականի փետրվարի 28-ի որոշման դեմ պաշտպան Ր | հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

շ

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան) 2022 թվականի ապրիլի 5-ի դատավճոով աաա .2:ւաւի ապրիլի 18-ին ընդունված

ՇԸ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ` նան ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ, 7-րդ, 10-րդ կետերով առաջադրված մելադրանքը վերաորակվել է, արը ւո Է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի

104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) տարի ժամկետով:

ՆՈ | նկատմամբ որպե խափանման միջոց ընտրված

կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչե դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

2. Առաջին ատյանի դատարանի հիշյալ դատավճոի դեմ պաշտպաններ աաա, ասս...

իրավահաջորդ արը յացուցիչ արար րոններ

Կ.Շարությունյանը ն Վ.Հարությունյանը ներկայացրել են վերաքննիչ բողոքներ, որոնք ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան|՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշմամբ ընդունվել են վարույթ, ն նշանակվել է դատական քննություն: Նույն որոշմամբ ամբաստանյալ ՆՈ | նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ:

3. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 16-ի որոշմամբ, ՆՈ | նկատմամբ՝ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումն այլ տեսակի խափանման միջոցներով փոխարինելու մասին պաշտպան ասար թյուն մերժվել է:

4. Վերաքննիչ դատարանը 2024 թվականի փետրվարի 28-ին կրկին որոշում Է կայացրել արը ւււմբ որպես խափանման միջոց կիրառված

3

կալանավորումը այլ տեսակի խափանման միջոցներով փոխարինելու վերաբերյալ պաշտպան տաղը միջնորդությունը մերժելու մասին:

5. Վերաքննիչ դատարանի հիշյալ որոշման դեմ պաշտպան ատռաոոը ներկայացրել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 10-ի որոշմամբ ընդանվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Հատուկ. վերանայման վճուսբեկ բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ

` փաստարկներով.

6. Բողոքի հեղինակի կարծիքով` Վերաքննիչ դատարանը թոյլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որը կարող է խաթարել արդարադատության բուն էությունը:

7. Բողոքաբերը միաժամանակ նշել է, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն անենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, քանի որ տվյալ հարցի վերաբերյալ առկա են ստորադաս դատարանների կողմից կայացված՝ միմյանց հակասող դատական ակտեր: Այսպես, մի դեպքում՝ ստորադաս դատարանները 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ նան ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգիրք) սահմանված կարգով քրեական գործը քննելու հանգամանքը մեղադրյալի

նկատմամբ կիրառված կալանավորումը 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՃ քրեական դատավարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ նան ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգիրք) նախատեսված այլրանրանքային խափանման միջոցներով` անային կալանքով ն (կամ) դրա հետ համակցված այլ տեսակի խափանման միջոցներով փոխարինելու հնարավորությունը քննության առարկա դարձնելու խոչընդոտ չեն համարել, իսկ մյուս դեպքում՝ առկա է այն մոտեցումը, որ եթե քրեական գործը քննվում է ՀՀ նախկին քրեական դատավարության

4

օրենսգրքով սահմանված կարգով, ապա մելադրյալի նկատմամբ կարող են կիրառվել միայն այնպիսի խափանման միջոցներ, որոնք նախատեսված են եղել ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով:

7.. Բողոքաբերը փաստարկել է, որ քրեական գործը ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով տահմանված կարգով քննելու փաստը չի կարող բացառել մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանք, վարչական հսկողություն կամ համակցված մի քանի խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության թե նախկին, ն թե գործող օրենսգրքով նախատեսված` խափանման միջոց կիրառելու միակ սպատակը՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելն է՝ ղեկավարվելով նվազագույնի սկզբունքով:

8. Բողոք բերած անձը փաստարկել է նան, որ ՆՈ | նկատմամբ

որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքն այլ տեսակի խափանման միջոցով փոխարինելու մասին միջնորդության քննության օրվա դրությամբ լրացել էր աստանը ւււ ոսկ պահելու 9 տարի 1 ամիսը Առաջին ատյանի

դատարանի կողմից նշանակված ազատազրկման ձնով պատժի ժամկետի 2/3-րդը: Բողոքաբերի պնդմամբ` տնային կալանք կիրառելու դեպքում արորը պարտավոր էր լինելու չրացայակել բնակության վայրից, իսկ նրա շարժը հսկվելու էր Պրոբացիայի ծառայության կողմից: Բողոքաբերը փաստել է, որ տնային կալանքի հետ համակցված՝ 15.000.000 (տասնհինգ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավի կիրառումն ի զորու էր չեզոքացնելու ց ատիժը կրելուց խուսափելու, ինչպես նան դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու՝ Վերաքննիչ դատարանի մտավախությունը:

9. Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է

ամբողջությամբ բեկանել Վերաքննիչ դատարանի` 2024 թվականի փետրվարի 28-ի որոշումը ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակա՝ ՆՈ | նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքն այլ տեսակի խափանման միջոցով փոխարինելու մասին:

5

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

10. տատը մեղադրանք է առաջադրվել հետնյալ արարքի համար. «/..)

6

Արարատը

Արարատ

Աաաա

Արարատը

Արատտա

աաա

Արարատը

Արարատ

Արարատ

կաա

րրա

ղարա

Արարատ

Արարատը

րարատ

Արարատը

աաա...

1. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի փետրվարի 28-ի որոշման համաձայն` «(.) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաարանյալ Ո | նկատմամբ րնտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը

վերացնելու կամ վավախելու հիմքեր չկան, նկատի ունենալով, որ նրաւ նկատմամի մեղադրական դատավճիռ կայացված լինելու ն ազատազրկման ձնով պատիժ նշանակված 1ինելու պայմաններում: նրա կողմից քրեական

պատասխանավվությունից ն նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու, ինչպես նան դատավճոխ կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը րարձր է:

(::)

"Տիսվարույթի նյութեր թերթեր 6465: |

7

ասա ուծ փանման միջոց կալանավորումը

այլ խափանման միջոցներով` մասնավորապես գրավով փոխարինելու հարցի քննարկման համատեքառում, Վերաքննիչ դափարանի համոզմամի վերոնշյալ ռիսկերը չեն կարող չեզոքացվել կամ էապես նվազեցվել ազապաթյունից փաստացի զիկմամբ չպայմանավորված այլ խափանման միջոցի՝ գրավի կիրառմամբ: Այլ կերսլ` քննության տվյալ փուլում կալանավորումը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որ, կարով է գործուն երաշխիք հանդիսանալ ամբատրանյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:

(-)

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն միջնորդության քննության ժամանակ, կղեկավարվելով| (.) 1998 թվականի հուլիսի Էին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով, ինչպես նան 2022 թվականի հուլիսի Էին գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական դավաւվարության օրենագրքի 463-րդ հոդվածի իրավական կարգավորումներով ն արձանագրելով, որ նախորդ օրենսգրքով նախավպմաված չի եղվ փնային կալանքը՝ որպես ինքնուրույն խափանման միջոց` գտնում է, որ ամբատրանյալ մարը նկատմամը տնային կալանք խափանման միջոց կիլառելու մասին պաշտպանի պեղումները նման պայմաններում առարկայազուրկ են (...)»7:

12. Վերաքննիչ քրեական դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 4-ի

որոշմամբ, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի ապրիլի 5-ի դատավճիոր մասնակիորեն բեկանվել է ն փոփոխվել: արը լոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 10-րդ կետերով ն դատապարտվել ազատազրկման՝ 18 (տասնութ) տարի ժամկետով: Դատական ակտն օրինական ուժ է ստացել':

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

Տես վարույթի նյութեր, թերթեր 89:98:

3 Տե՛ս Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի ապրիլի 4-ի թիվ ԵԱՆԴ/0057/01/15 որոշումը: «Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԱՆԴ/0057/01/15 որոշումը:

8

13. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործը ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով քննելիս մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցնեի կիրառման

հնարավորության հարցի վերաբերյալ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման խնդիր: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն վարույթով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ նշված հարցի առնչությամբ միասնական դատական պրակտիկա ճձնավորելու համար:

14. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով ստաահմանված կարգով դատական քննության պայմաններում մեղադրյալի (ամբաստանյալի) նկատմամբ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու անհնարինության մասին Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը:

15. ՀԸ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ «Անձնական ազատութրանից զրկված լյուրաքանչրաւ ոք իրավունք ունի վիճարկելու իրեն ազատությունից զրկելու իրավաչափությունը (...)»:

16. «Մարդու իրավունքների նե հիմնարար ազատությունների

պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` նան Կոնվենցիա) 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Վ. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազավսսթյան ն. անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, բան հետնյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով.

(.-.)

գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախաում՝ կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացեեղու նպամաւկով կամ այն դեպքում, երը դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հեկստ նրա փախուստը կանխելու համար,

9

(:)

3. Սույն հոդվածի Էին կերի «զ» ենթակետի դրոայթներին համապատասխան ձերրակալված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ փարվում Է դատավորի կամ այլ պաշտոնավար անձի մուր, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխանություն ն ունն ողջամիտ ժամկեւրում դատաքննության իրավունք կամ մինչն դատաքննությունն ազատ. արձակվելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննաթյան ներկայանալու երաշխիքներով:

4. Յարաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զիկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման օրինականությունը (...)»:

16.. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ` նան Եվրոպական դատարան) ձնավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետը ոչ միայն երաշխավորում է ողջամիտ ժամկետում դատաքննության կամ մինչն դատաքննությունն ազատ արձակվելու իրավունքը, այլ նան ամրագրում է, ռր ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով»: Ընդ որում որոշելիս, թե արդյոք անձը պետք է ազատ արձակվի, թե կալանավորվի, վարույթն իրականացնող մարմինն Օ պարտավոր է քննարկել 0գատաքննությանը ներկայանալու այլընտրանքային երաշխիքները":

16.2. Ինչ վերաբերում է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 4-րդ կետին, ապա այն երաշխավորում է ազատությունից զրկված անձի' դատարանի կողմից իր կալանավորման օրինականության վերաբերյալ սեղմ ժամկետում որոշում կայացնելու ն ապօրինի ազատությունից զրկելու դեպքում դատարանի կողմից 5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 7մամեյօօս ). Թատառ գործով 2005 թվականի մայիսի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 6847/02, 183-րդ կետը, 161457: 7. 8օլտնառ: գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1/287/03, 97-րդ կետը, Տիճեռու . Տանեծոռոգ գործով 2009 թվականի նոյեմբերի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29044706, 62-րդ կետը:

«Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 100195». Քաջջնռ գործով Մեծ պալատի 2012 թվականի մայիսի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 5226/03, 140-րդ կետը:

10

ազատ արձակվելու իրավունքը: Կոնվենցիոնալ այս դրույթը պահանջում է ազատությունից զրկված անձի կողմից իր կալանավորման օրինականությունը վիճարկելու իրավական պաշտպանության միջոցի առկայությունձ: Նման միջոցի

| առկայության պարագայում դրան հասանելիությունը չի կարող թողնվել վարույթն իրականացնող մարմնի «բարի կամքին»: Ընդ որում, այդ միջոցը պետք է լինի բավականաչափ հստակ, ոչ միայն տեսականորեն, այլ նան գործնականում, հակառակ պարագայում այն չի համապատասխանի կոնվենցիոնալ այս դրույթի իմաստով մատչելիության ն արդյունավետության պահանջներին:

17. ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի համաճայն՝ «մ. Խատփանման միջոցները հարկադրանքի միջոցներ են, որոնք կիրառվում են կատկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական գործով վարույթի ընթացքում նրանց ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ն դատավճոխ կատարումն ապահովելու նպատակով:

2. Խափանման միջոցներն են՝

1) կալանավորումը

2) գրավը

(-)

4. Սույն հոդվածի, երկրոդ մասով նախատեսված խափանման միջոցները չեն կարող կիրառվել մեկը մյուսի հե կապակցված (..)»:

ՇԸ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի համաձայն` «1 խափանման միջոցներն են կալանքը ն այլընրրանքային խափանման միջոցները:

7 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ մլռտշիծո 1. Օօոոճո) գործով Մեծ պալատի 2018 թվականի դեկտեմբերի 4-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 1021/12 ն 27505/14, 251-րդ կետը, 1Ժմուրը ճ4 Օօ 2. 1ոլ) գործով Մեծ պալատի 2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16483/12, 131-րդ կետը:

6 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Խ212Ե16հ ». Թստմռ գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 58973/00, 44-րդ ն 45-րդ կետեր, Օ.8. ռոմ Օ.օո5 ». 1եեօ) գործով 2019 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4633/15, 178-րդ կետը:

5 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Թճշ»մժյ մ. Խաջջն գործով վերը նշված վճռի 44-րդ կետը:

5 Տե'ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Շ.8. ճմ Օ1շոտ 5. Պաուծ) գործով 163-րդ կետը:

11

2. Այլրարրանքային խափանման միջոցներն են՝

1) տնային կալանքը.

2) վարչական հակողությունը.

3) գրավը.

42) պաշտոնավարման կասեցումը.

5) բացակայելու արգելքը.

6) երաշխավորությունը.

2) դաապկվարակչական հսկողությունը.

8) զինվորական հակողությունը»:

Նույն օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դառսրական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող 1 երկարաձգվել յուլւաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկարով»:

Իսկ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը»:

18. Վերոշարադրյալ իրավական նորմերի առնչությամբ Վճռաբեկ

դատարանը կրկնում է, ռր խափանման միջոցների դասակարգումը

կալանավորման ն կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցների, նպատակ ունի ապահովելու քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Խափանման միջոցները կարող են կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ բավարար հիմքեր կան եսթագրելու, որ անձը կարող է կատարել ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված գործողությունները կամ դրանցից որնէ մեկը: Ընդ որում՝ վերոնշյալ նպատակի իրականացման համար անհրաժեշտ ն պիտանի խափանման միջոցի կոնկրետ տեսակի ընտրության հարցն օրենսդիրը վերապահել է վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողությանը միաժամանակ երաշխավորելով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ ապահովելու հնարավորությունը: Մասնավորապես,

12

օրենադիրն ամրագրել է, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս, վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիտտ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Ընդ որում, այս սկզբունքի լավագույն իրացմանն է նպաստում նան ՃՇ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված` խափանման միջոցները համակցված կիրառելու կանոնը՝ ի տարբերություն նախկին քրեադատավարական կարգավորումների, որոնք, բացառությամբ ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի (որը կարող էր կիրառվել գրավի, անձնական ն կազմակերպության երաշխավորության հետ) նման օրենսդրական հնարավորություն չէին ընձեռում, ինչը կարող էր սահմանափակել վարույթն իրականացնող մարմնի` կալանքի փոխարեն այլ խափանման միջոց ընտրելու հնարավորություն: Մինչդեռ խափանման միջոցների համակցված կիրառման հնարավորութուն ընձեռող գործող օրենսդրական կարգավորումները սահմանում են վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու առավել ճկուն մեխանիզմներ:

18.1. Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծլով քրեադատավարական այս նոր կարգավորումները Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք միանգամայն համահունչ են Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով երաշխավորված՝ ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի համատեքստում պետության` այս իրավունքին ոչ իրավաչափ միջամտությունը բացառելու համար անհրաժեշա քայլեր ձեռնարկելու պոզիտիվ պարտականությանը: Ընդլայնելով այլընտրանքային խափանման միջոցների շրջանակը ն նախատեսելով դրանց համակցված կիրառման հնարավորությունը՝ օրենագիրն իրավական հիմքեր է ստեղծել այլընտրանքային երաշխիքների կիրառմամբ կալանքից ազատ արձակվելու իրավունքի ապահովման համար: Ընդ " Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արշակ Հակորյանի գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ/194/06/21 որոշման 13.1-րդ կետը:

13

: որում, կալանավորման օրինականության վիճարկման իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոց նախատեսելու` Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 4-րդ կետով նախատեսված երաշխիքի իրացմանն է ուղղված դատական վարույթում առնվազն եռամսյա պարբերականությամբ անձին կալանքի տակ պահելու իրավաչափության ստուգման օրենսդրական պահանջի նախատեսումը:

19. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի` անցումային դրույթներն ամրագրող 483-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝՝ «/...) Այն քրեական գործերը, որոնցով մինչն աույյն օրենսգիրքն ումի մեջ մրնելը դավական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում ն լուծվում են մինչն 2022 թվականի հուլիսի Էր գործող կարգով»:

20. Այս նորմի տառացի մեկնաբանությունից բխում է, որ այն քրեական գործերը, որոնցով մինչն սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում ն ըածվում են ՀԸ նախկին րեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով: Անդրադառնալով վերոնշյալ նորմում առկա քննվում ն ըածվում են եզրույթներին Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հիշյալ եզրույթները վերաբերում են բացառապես գործի ըստ էության քննությանը ն լուծմանը: Վերոշտրադրյալ մեկնաբանության օգտին է խոսում այն հանգամանքը, որ առաջին ատյանի դատարանում բուն դատաքննությունը կարգավորվում է առանձին՝ 10-րդ բաժնի նորմերով, որոնք իրավաչափորեն չեն անդրադառնում խափանման միջոցներին ն դրանց կիրառման կարգին, քանի որ այս հարցի քննարկումը ոչ թե ենթադրում է գործի ըստ էության քննություն ու լուծում, այլ մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովմանն ուղղված դատավարական հարկադրանքի միջոցի կիրառման կամ արդեն իսկ կիրառված միջոցի իրավաչափության շարունակական ստուգում: Վերոհիշյալ նորմի այն մեկնաբանությունը, որը ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված՝ խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորում է գործի ըստ էության քննության կարգով, ոչ իրավաչափորեն սահմանափակում է նվազագույնի սկզբունքով կալանավորման փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ

14

անձին կալանքից ազատ արձակելու հնարավորությունը, ինչը հակասում է անձի ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության կոնվենցիոնալ իրավունքի երաշխավորման պետության պոզիտիվ պարտականությանը: Ընդ որում, վերոնշյալ մեկնաբանությունն իրավաչափորեն կիրառելի է նան առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի ըստ էության քննության արդյունքում կայացված դատական ակտերի դեմ բերված վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքներով խափանման միջոցի հարցի քննությանը:

21 Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի ապրիլի 5-ի դատավճռով աաա ւո ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) տարի ժամկետովշ:

- Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ բերված բողոքների

քննության ընթացքում Վերաքննիչ դատարանը, 2024 թվականի փետրվարի 28-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում քննության առնելով ամբաստանյալ ՆՈ | նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումն այլ տեսակի խափանման միջոցներով փոխարինելու մասին պաշտպանի միջնորդությունը, որոշում է կայացրել միջնորդությունը մերժելու մասին՝ արձանագրելով, որ քննության տվյալ փուլում կալանավորումն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ ամբաստանյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար: Միննույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չի եղել տնային կալանքը՝ որպես ինքնուրույն խափանման միջոց, ռրի պայմաններում առարկայազուրկ է համարել ՆՈՍ | նկատմամբ տնային կալանք խափանման միջոց կիրառելու

մասին պաշտպանի պնդումներըտ:

ռ Տե'ս սույն որոշման Լին կետը:

5 Տե'ս վարույթի նյութեր, թերթեր 89-98:

15

22. Սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 15-20-րդ կետերում վկայակոչված իրավանորմերի ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով դատական քննության պայմաններում մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու

անհնարինության մասին Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումն իրավաչափ չէ:

23. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՃՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի՝ անցումային դրույթներն ամրագրող 483-րդ հոդվածի 7-րդ մասով սահմանված` մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր գործող կարգով քրեական գործերը քննելու ն լոծելու կանոնը պետք է մեկնաբանվի այն հաշվով, որ քրեական գործը ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով դատական քննության նշանակված լինելը չի բացառում ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը (Ուստի, Վճռաբեկ դատարանի այս դիրքորոշման հաշվառմամբ, դատական պրակտիկան պետք է զարգանա այն ուղղությամբ, որ քրեական գործը ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով քննելու ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, դատարանները պետք է առաջնորդվեն ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված

կարգավորումներով:

Ուստի հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը, ինչպես նան հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վիճարկվող դատական ակտը կայացվել է նախքան Վճռաբեկ դատարանի կողմից սոյն որոշմամբ վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումն արտահայտելը, ինչպես նան այն, որ սույն գործն ըստ էության լուծող դատական

16

ակտ է կայացվել, որն օրինական ուժ է ստացել" Վճռաբեկ դատարանը գանում է, որ զաաարաարաաաա ոյա ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝

2024 թվականի փետրվարի 28-ի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ` հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

24. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 174-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 66-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 361-րդ, 363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Ամբաստանյալ Աաաա սլ ՀՀ վերաքննիչ

քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի փետրվարի 28-ի որոշումը թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ Է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԶԸ Ը Լ (ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՊՈՂՈՍՅԱՆ

6 Տե'ս սույն որոշման 12-րդ կետը