Զադոյան — ԵԷԴ/0129/01/17

Բ... ԵԷԴ/0129/01/17

Վ

Խի 22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Մ.Արղամանյան

Դատավորներ՝ Ա.Ազարյան

Ն.Շովակիմյան

24 հունվարի 2023 թվական ք.Երնան

ՀԸ Վճռաբեկ 3Դդգատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Կ.ԲԻՇԱՐՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Միքայել Արթուրի Զադոյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան` Վերաքննիչ դատարան|՝ 2020 թվականի ապրիլի 28-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ.Ապանյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով, 312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով ն 313-րդ հոդվածի 1ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 62228617 քրեական գործը:

2017 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Միքայել Զադոյանը ձերբակալվել է:

Նախաքննության մարմնի՝ 2017 թվականի սեպտեմբերի 29ի որոշմամբ Մ.Զադոյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, ն նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարման համար:

Երնան քաղաքի Արաբկիր ն Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ Մ.Զադոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը՝ երկու ամիս ժամկետով:

Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ Մ.Զադոյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, ն նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարման համար:

Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ թիվ 62228617 քրեական գործից անջատվել է մեղադրյալներ Բաբկեն Գասպարյանի, Գայանե Գալոյանի ն Միքայել Զադոյանի վերաբերյալ թիվ 62239717 քրեական գործը:

2017 թվականի դեկտեմբերի 11ին թիվ 62239717 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի Էրեբունի ն Նուբարաշեն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2019 թվականի հունվարի 25-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Մ. Զադոյանին կալանքից գրավով ազատելը ճանաչվել է թույլատրելի՝ գրավի չափ սահմանելով 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամ գումարը:

Յ

Առաջին ատյանի դատարանի` 2019 թվականի հունիսի 4ի դատավճռով Մ.Զադոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 7 (յոթ) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:

Նույն դատավճռով դատապարտվել է նան Բաբկեն Գասպարյանը, իսկ Գայանե Գալոյանի նկատմամբ համաներման մասին օրենքի ընդունման հիմքով դադարեցվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 313-րդ հոդվածի 1Լին մասով իրականացվող քրեական հետապնդումը:

3. Ամբաստանյալ Մ.Զադոյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը 2020 թվականի ապրիլի 28-ի որոշմամբ բողոքը բավարարել է, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի հունիսի 4-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել ն փոփոխել, Մ.Զադոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացրել ն նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցրել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով: Նույն դատական ակտով որոշվել է Մ.Զադոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը վերացնել, իսկ դատավճիոն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դատարանի դեպոզիտ հաշվին վճարված գրավի գումարը՝ օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ վերադարձնել գրավատուին:

Վերաքննի Օ։»դատարանի դատավոր Մ.Արղամանյան՝ դատական ակտի վերաբերյալ հայտնել է հատուկ կարծիք՝ գտնելով, որ ամբաստանյալ Մ.Զադոյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի հունիսի 4-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոհիշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ.Ասլանյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի 2020 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ դատարանի 2022 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

' Շամաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով:

4

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքի հեղինակի կարծիքով՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա:

Այսպես` բողոքաբերը նշել է, որ գործում առկա ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների անթույլատրելիության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի պնդումները հակասում են «Օպերատիվ-հետախուզական գործունության մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի կարգավորումներին ն հիմնված են Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով որոշման սխալ մեկնաբանման ն կիրառման վրա: Մասնավորապես, ըստ բողոքաբերի՝ նշված որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումները սույն գործի փաստական հանգամանքներին վերաբերելի չեն:

5.Լ Բողոք բերած անձը նշել է նան, որ քրեական գործով ձեռք բերված փաստական տվյալների համակցություն բավարար է եղել թՄ.Զադոյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատված համարելու ն նրա նկատմամբ մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար, սակայն Վերաքննիչ դատարանը սխալ է գնահատել քրեական գործում առկա ապացույցները, խախտել է ապացույցների գնահատման կարգը սահմանող՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի, ինչպես նան դրա վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 ն թիվ ՇԴ/0126/01/12 գործերով որոշումների պահանջները՝ արդյունքում կայացնելով արդարադատության բուն էությունը խաթարող դատական ակտ:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 2020 թվականի ապրիլի 28-ի որոշումը` օրինական ուժ տալով Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի հունիսի 4-ի դատավճռին:

Վճոաբեկ բողոքի պատասխանը, հիմնավորումները ն պահանջը.

7. Ամբաստանյալ Մ.Զադոյանի պաշտպան Հ.Անանյանը ներկայացրել է վճռաբեկ բողոքի պատասխան՝ նշելով, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը հիմնավոր է, օրինական ն պատճառաբանված, իսկ վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման:

5

Անդրադառնալով ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների թույլատրելիությաան վերաբերյալ բողոքաբերի պնդումներին՝ պաշտպանը նշել է, որ դրանք անհիմն են ն Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումները կիրառելի են սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ:

7.2. Վերոշարադրյալի հիման վրա պաշտպան Հ.Անանյանը խնդրել է վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել, իսկ Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը՝ Մ.Զադոյանին արդարացնելու մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

8. 2017 թվականի հուլիսի 14ին Բաբկեն Գասպարյանը ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայություն է ներկայացրել իր որդու օգտին գործողություններ կատարելու դիմաց փաստաբան Գայանե Գալոյանի միջոցով քննիչ Միքայել ՋԶադոյանին առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք տալու ենթադրյալ դեպքի վերաբերյալ հաղորդում՝ միաժամանակ պատրաստակամություն հայտնելով աջակցել ազգային անվտանգության մարմիններին»:

9. 2017 թվականի հուլիսի 17-ին դատարան են ներկայացվել ՀՀ փաստաբանների պալատի փաստաբան Գայանե Գալոյանի ն ՀՀ քննչական կոմիտեի Էրեբունու բաժնի քննիչ Միքայել Զադոյանի նկատմամբ արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ անցկացնելու թույլտվություն ստանալու միջնորդություններ հարուցելու մասին որոշումները, որոնք դատարանի՝ 2017 թվականի հուլիսի 17-ի գաղտնագրված որոշումներով բավարարվել են::

10. 2017 թվականի հուլիսի 18-ին ն 19-ին կազմված «Արտաքին ն ներքին դիտման օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ անցկացնելու մասին»

արճանագրությունների համաձայն 2017 թվականի հուլիսի 18ին ն 19ին Բ.Գասպարյանի մասնակցությամբ Գ.Գալոյաի ն Մ.Զադոյան՝ նկատմամբ 2 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթեր 4-5:

3 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթեր 13-18:

6

իրականացվել են ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ::

1. Առաջին ատյանի դատարանի 20199 թվականի հունիսի 4ի դատավճռով Մ.Զադոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հետնյալ արարքի կատարման համար. «/..)ՐՆայ ՀՀ քննչական կոմիտեի Էրերունի ն Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի հատկանիշներով հարուցված ն իր վարույթում քննվող թիվ 12808616 քրեական գործով Բարկեն Գասպարյանի որդու՝ Սոս Գասպարյանի օգտին իր լիազորությունների շրջանակում գործողություններ կատարելու դիմաց ՀՀ փաստաբանների պալատի փատրաբան Գայանեն Գալոյանի միջնորդությամբ ն նրա միջոցով Բարկեն Գասպարյանից ստացել է առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք: (...)»:

1.1. Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրական դատավճռի հիմքում, ի թիվս այլնի, դրել է նան Գ.Գալոյանի ն Մ.Զադոյանի նկատմամբ իրականացված արտաքին ն ներքն դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում գաղտնատեսանկարահանմամբ ու գաղտնաձայնագրմամբ կատարված՝

ամբաստանյալներ Բ.Գասպարյանի, Գ.Գալոյանի ն Մ.Զադոյանի միջն տեղի ունեցած խոսակցությունները պարունակող լազերային սկավառակները, դրանց զննման արձանագրությունը::

11.2. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է. «(...) (Առաջին ատյանի դատարանը, անդրադառնալով պաշտպանների կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ արտաքին ն ներքին դիտման ընթացքում արացված գաղտնատեսանկարահանման ն գաղվփնաձայնագրառոման՝ որպես ապացույցի օգտագործման անթույլատրելիությունը հատրատելու առումով, փաստում է, Լոմ չի խախտվել տվյալ տեսակի ապացույց ձեռք բերելու ինչպես օրենադրական պահանջը, այնպես էլ դատավարական կարգր (.-.)»՛:

12. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն՝ «/...) Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ արտաքին նե ներքին դիտում օպերատիվհետախուզական Հ Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթեր 19, 30:

5 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 11-րդ, թերթ 103:

6 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 11-րդ, թերթ 45:

7 Տե'ս նույն տեղում:

7

միջոցառումների արդյունքները մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելիս դրանք պափշաճ ուսումնասիրության չեն ենթարկվել: Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ՝

- արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են ոչ թնե օրենքով սահմանված՝ որոնողական-հետախուզական բնույթին համապատասխան երնույթների ն դեպքերի օբյեկտիվ ընթացքը վերահսկելու այլ րար էության, Բարկեն Գասպարյանի միջոցով միջնորդավորված հարցաքննության եղանակով Գայանեն Գալոյանից ն Միքայել Զադոյաւնից գործի համար նշանակություն ունեցող փտաեղեկությունների արացման գործընթացը գաղտնի տեսաձայնագրելու նպատակով: Այսինքն` արտաքին ն ներքին դիտում. օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների շրջանակում փաարացի իրականացվլ է քողարկված հարցաքենություն՝ արժանահավատության բարձր աստիճան ունեցող ապացույց ձեռք բերելու նպատակով անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված` հարցաքննության դատավարական կարգի այնպիսի առանցքային պահանջներ, ինչպիսիք են՝ հարցաքննվող անձանց իրենց իրավունքները ն պարտականությունները, այդ թվում՝ լռելու, իրավարանական օգնություն արանալու հիմնարար իրավունքները պարզաբանելը, ինչպես նան տեխնիկական միջոցների կիրառման մասին տեղեկացեելը՝ անձանց իրավունք վերապահելով այդ առնչությամը ներկայացնելու իրենց դիտողություններն ու հայտարարությունները,

- արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են անձանց իրավունքների ն ազատությունների ոլոր. նվազ միջամտության եղանակի` նույն տեղեկությունների ձեռք բերման դատավարական միջոցի ակնհայվփ առկայության պարագայում: Այսինքն` տվյալ պարագայում չի պահպանվել նան համաչափության ակզրունքը:

Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը փասվաւմ է, որ վերոնշյալ փաստական հանգամանքները պատշաճ ուշադրության չարժանացնելը ն ՀՀ ԱԱԾ համապատասխան ատորաբաւժանումների հնարավորությունների օգտագործմամբ 2017թ. հուլիսի 18-ին ն հուլիսի 19-ին իրականացված արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումների արդյունքները Միքայել Զադոյանի մեղադրանքի հիմքում դնելը հանգեցրել են վարույթի արդարացիության ն րայր այդմ՝ Միքայել Զադոյանի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման: Այլ կերպ,

8

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նշված ապացույցը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի Լին մասի 5րդ կերի ուժով անթույլատրելի է ն չէր կարող դրվել մեղսագրվող արարքի հիմքում Միքայել Զադոյանի մեղավորությունը հիմնավորող ապացույցների զանգվածում: (...)»:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

3. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր են արդյոք Գայանե Գալոյանի ն Միքայել Զադոյանի նկատմամբ իրականացված ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքները որպես ապացույց օգտագործելու անթույլատրելիության մասին Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները:

14. «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքիչ 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «մ. Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նպատակներն են՝

Ս) հանցագործությունների հայտնաբերումի, րացահայտումի, կանխումի ն խափանումը.

2) հանցագործությունը նախապատրասվող, կատարող կամ կատարած անձանց հայտնարերումի, (...)»:

Նույն օրենքի 10-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Օպերատիվ-հերախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններն իրենց խնդիրներն իրականացնելիս իրավունք ունեն՝

(-.)

ԶՁ) հատուցումով կամ անհատույց, պայմանագրով կամ առանց դրա համագործակցելու օպերատիվ-հերախուզական գործունեությու, իրականացնող մարմինների հետ գաղտնի համագործակցելու ցանկություն հայտնած անձանց հեվ (:-.)»:

Նույն օրենքի 21-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Արտաքին դիտումի, առանց բնակարանի անձեռնմխելիության խախտման, անձանց հետնեը կամ առանձին դեպքերի ն իրադարձությունների ընթացքի վերահսկումն է բաց փարսւծությունում կամ: ճ Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 13-րդ, թերթեր 97-99:

92017 թվականի հուլիս ամսվա դրությամբ գործող խմբագրությամբ:

9

հասարակական վայրերում հավակ ն այլ տեխնիկական միջոցների կիրառմամի կամ առանց դրանց, խնեչպեա Օ Օ նան դիտման արդյունքների ամրագրումը տեսանկարահանման, լուսաւնկարահանման, էլեկտրոնային ն այլ կրիչների միջոցով կամ առանց դրանց»:

Նույն օրենքի 22-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Ներքին դիտումը բնակարանում հատուկ ն այլ փեխնիկական միջոցների կիրաոմամի կում առանց դրեւնց անձին (անձանց) հետնելն ու առանձին դեպքերի ն իրադարձությունների ընթացքի վերահսկումն Օ է, գ խեչպեա նան դիտման արդյունքների ամրագրումը տեսանկարահանման, ձայնագրման, լուսանկարահանման, էլեկտրոնային ն այլ կրիչների միջոցով կամ առանց դրանց»:

Նույն օրենքի 3Լրդ հոդվածի 4րդ մասի համաձայն՝ «/Ներքին դիտում, նամակագրության, փտարալյին, հեռագրական ն այլ հաղորդումների վերահսկում, հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկու, ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովում ն ֆինանսական գործարքների գաղտնի վերահսկում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները կարելի է անցկացնել միայն այն դեպքերում, երբ անձր, ում նկատմամի պետք է դրանք անցկացվեն, կասկածվում է ծանր ն առանձնապես ծանր հանցագործությաւն կատարման մեջ, ն եթե կան հիմնավոր ապացույցներ, որ այլ եղանակով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն անցկացնող մարմնի կողմից աոյն օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշտ տփեղեկապտվության ձեռքբերումն անհնարին է»:

141 «Ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառմանն առնչվող օրենսդրական նորմերի մեկնաբանման ն կիրառման առանձնահատկություններին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գոռ Սարգսյանի գործով իրավական դիրքորոշում ձնավորելով այն մասին, որ օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը, լինելով իրավապահ մարմինների կողմից օրենքով իրենց վերապահված լիազորություննեի շրջանակներում իրականացվող պետական գործունեության ինքնուրույն տեսակ, նպատակաուղղված է ենթադրյալ հանցանքների, դրանք ենթադրաբար նախապատրաստող, կատարող կամ կատարած անձանց հայտնաբերմանն ու պարզմանը, այդ կապակցությամբ անհրաժեշտ տեղեկատվության հավաքագրմանը ն պետք է իրականացվի այդ գործունեության բնույթին, նպատակային նշանակությանը ն օրենսդրությամբ առաջադրվող համաչափության պայմաններին

10

համապատասխան` մշտապես երաշխավորելով հանրային շահի ն անհատի իրավունքների միջն արդարացի հավասարակշոռությունը»:

14.2. Միննույն ժամանակ, նույն որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը քրեական գործի նյութերի համակողմանի վերլուծության ն գնահատման արդյունքում արձանագրել է, որ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացվել էր ոչ թե օրենքով սահմանված՝ որոնողական-հետախուզական բնույթին համապատասխան երնույթների ն դեպքերի օբյեկտիվ ընթացքը վերահսկելու, այլ, ըստ էության, հարցաքննության եղանակով վարույթն իրականացնող մարմին կամավոր ներկայացած Գ.Սարգսյանից գործի համար նշանակություն ունեցող տեղեկությունների ստացման գործընթացը գաղտնի տեսաձայնագրելու նպատակով: Այսինքն՝ տվյալ գործով «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակում փաստացի իրականացվել էր քողարկված հարցաքննություն արժանահավատության բարձր աստիճան ունեցող ապացույց ձեռք բերելու նպատակով՝ անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված` հարցաքննության դատավարական կարգի այնպիսի առանցքային պահանջներ, ինչպիսիք են՝ հարցաքննվող անձին իր իրավունքները ն ապարտականությունները, այդ թվում` լռելու, իրավաբանական օգնություն ստանալու հիմնարար իրավունքները պարզաբանելը, ինչպես նան տեխնիկական միջոցների կիրառման մասին տեղեկացնելը անձին իրավունք վերապահելով այդ առնչությամբ ներկայացնելու իր դիտողություններն ու հայտարարությունները:

Տվյալ գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ քննարկվող միջոցառումն իրականացվել էր անձի իրավունքների ն ազատությունների ոլորտ նվազ միջամտության եղանակի՝ նույն տեղեկությունների ձեռքբերման դատավարական միջոցի ակնհայտ առկայության պարագայում: Մասնավորապես, եթե ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին ինքնակամ ներկայացել էր Գ.Սարգսյանը ն հայտնել, որ ինքն է տուժողին պատճառել մարմնական վնասվածքը, ապա գործի համար կարնորություն ներկայացնող տեղեկությունները Գ.Սարգսյանից կարող էին ձեռք բերվել ոչ թե հաջորդիվ նրա նկատմամբ գաղտնիության ռեժիմով «ներքին դիտում» օպերատիվ- օ Տե'ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով 2019 թվականի ապրիլի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0229/01/16 որոշման 17-17.2-րդ կետերը:

11

հետախուզական միջոցառում իրականացնելով, այլ ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգով՝ նրան որպես կասկածյալ հարցաքննելով: Այսինքն՝ տվյալ պարագայում չէր պահպանվել նան համաչափության սկզբունքը":

15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի հուլիսի 17-ի որոշումների հիման վրա 2017 թվականի հուլիսի 18ին ն 19-ին Բ.Գասպարյանի մասնակցությամբ Գ.Գալոյանի ն Մ.Զադոյանի նկատմամբ իրականացվել են արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ»,

- Առաջին ատյանի դատարանը Մ.Զադոյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարման մեջ ն մեղադրական դատավճռի հիմքում, ի թիվս այլ ապացույցների, դրել է նան արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքները՝ գտնելով, որ դրանց ձեռքբերման ընթացքում չեն խախտվել ինչպես տվյալ տեսակի ապացույց ձեռք բերելու օրենսդրական պահանջը, այնպես էլ դատավարական կարգը",

- Վերաքննիչ դատարանը Վճռաբեկ դատարանի` Գոռ Սարգսյանի գործով նախադեպային որոշման հիման վրա անթույլատրելի է ճանաչել արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքները որպես ապացույց օգտագործելը՝ պատճառաբանելով, որ՝

ա) դրանք իրականացվել են ոչ թե օրենքով սահմանված` որոնողական- հետախուզական բնույթին համապատասխան երնույթների ն դեպքերի օբյեկտիվ ընթացքը վերահսկելու, այլ, ըստ էության, Բ.Գասպարյանի միջոցով միջնորդավորված հարցաքննության եղանակով Գ.Գալոյանց ն Մ.Զադոյանից գործի համար նշանակություն ունեցող տեղեկությունների ստացման գործընթացը գաղտնի տեսաձայնագրելու նպատակով: Այսինքն` արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների շրջանակում փաստացի իրականացվել է քողարկված հարցաքննություն,

ո Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգայանի գործով վերը նշված որոշման 18-19-րդ կետերը: ռ Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ ն 10-րդ կետերը:

5 Տես սույն որոշման 11-112-րդ կետերը:

12

բ) արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են անձանց իրավունքնեի ն ազատությունների ոլորտ նվազ միջամտության եղանակի՝ նույն տեղեկությունների ձեռքբերման դատավարական միջոցի ակնհայտ առկայության պարագայում: Այսինքն` տվյալ պարագայում չի պահպանվել նան համաչափության սկզբունքը":

16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 14-14.2-րդ կետերում մեջբերված իրավադրույթների ն իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործի փաստական հանգամանքներն էապես տարբերվում են Գոռ Սարգսյանի գործի փաստական հանգամանքներից: Այսպես Գոռ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել էր, որ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակում փաստացի իրականացվել էր քողարկված հարցաքննություն՝ հաշվի առնելով, որ առկա էր հարուցված քրեական գործ, դրա շրջանակներում հանցագործության մեջ կասկածվող Գոռ Սարգսյանն ինքնակամ ներկայացել էր հետաքննության մարմին ն հայտնել իր կողմից հանցագործության կատարման մասին տվյալներ, որպիսի պայմաններում գործի համար կարնորություն ներկայացնող տեղեկությունները Գոռ Սարգսյանից ողջամտորեն կարող էին ձեռք բերվել ոչ թե նրա իրավունքների նկատմամբ լուրջ միջամտություն ենթադրող՝ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելով, այլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված երաշխիքների ապահովմամբ՝ նրան որպես կասկածյալ հարցաքննելով: Այսինքն՝ տվյալ դեպքում բացակայել է օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներին բնորոշ՝ որոնողական-հետախուզական բնույթին համապատասխան երնույթներ՝ ն դեպքերի օբյեկտիվ ընթացքը վերահսկելու անհրաժեշտությունը:

Մինչդեռ, սույն գործով ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման պայմանները ն իրավիճակն այլ է: Այսպես` սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ Բ.Գասպարյանը 2017 թվականի հուլիսի 14-ին ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայություն է ներկայացրել իր որդու օգտին գործողություններ կատարելու դիմաց փաստաբան Գ.Գալոյանի միջոցով քննիչ Մ.Զադոյանին առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք տալու ենթադրյալ դեպքի Կ Տե՛ս սույն որոշման 12-րդ կետը:

13

վերաբերյալ հաղորդում` միաժամանակ պատրաստակամություն հայտնելով աջակցել ազգային անվտանգության մարմիններին, ինչին հաջորդել են 2017 թվականի հուլիսի 18-ին ն 19-ին վերջինիս մասնակցությամբ Գ.Գալոյանի ն Մ.Զադոյանի նկատմամբ իրականացված` արտաքին ն ներքն դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները: Այսինքն` սույն դեպքում արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների հետ համագործակցող անձի՝ Բ.Գասպարյանի մասնակցությամբ ն հարուցված քրեական գործի բացակայության պայմաններում նպատակ են հետապնդել բացահայտելու բարձըր

լատենտայնութամբ օժտված՝ կոռուպցիոն բնույթի ենթադրյալ

հանցագործությունը: Ուստի, ի տարբերություն Գոռ Սարգսյանի գործի, տվյալ դեպքում թղուռ /ճ66 առկա է եղել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներին բնորոշ՝ որոնողական-հետախուզական բնույթին համապատասխան երնույթների ն դեպքերի օբյեկտիվ ընթացքը վերահսկելու անհրաժեշտություն:

Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը կարնոր է համարում ընդգծել, որ Գոռ Սարգսյանի գործով ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացվել էր ոստիկանության օպերատիվ ծառայողի աշխատասենյակում, որտեղ, մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության բացակայության պայմաններում, ինքնակամ ներկայացա անձի հայտնած տվյալները քրեադատավարական կարգով արձանագրելու փոխարեն, իրականացվել| էր քողարկված հարցաքննություն՝ արժանահավատության բարձր աստիճան ունեցող ապացույց ձեռք բերելու նպատակով: Մինչդեռ սույն գործով ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են էականորեն տարբերվող պայմաններում ն հանգամանքներում «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքվ սահմանված կարգով իրավապահ մարմինների հետ գաղտնի

համագործակցող Բ.Գասպարյանի մասնակցությամբ՝ փաստաբան Գ.Գալոյանի ն քննիչ Մ.Զադոյանի՝ մասնավոր աշխատավայրերում տեղի ունեցած հաղորդակցության շրջանակներում:

ՀՇետնաբար, Վճռաբեկ դատարանն ընդունելի չի համարում սույն գործով Բաբկեն Գասպարյանի միջոցով քողարկված հարցաքննություն իրականացնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունը ն գտնում է, որ տվյալ դեպքում քննարկվող

14

օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են օրենքով սահմանված՝ որոնողական-հետախուզական բնույթին համապատասխան՝ ենթադրյալ հանցագործությունը բացահայտելու նպատակով:

16.1. Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, Վճռաբեկ դատարանն իր անհամաձայնությունն է հայտնում Վերաքննիչ դատարանի այն պնդմանը, որ արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվլ են անձանց իրավունքների ն ազատությունների ոլորտ նվազ միջամտության եղանակի՝ նույն տեղեկությունների ձեռքբերման դատավարական միջոցի ակնհայտ առկայության պայմաններում:

Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, համաչափության սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից անդրադառնալով Գ.Գալոյանի ն Մ.Զադոյանի նկատմամբ ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների իրականացման իրավաչափությանը, պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացրել|Ս լսոււն գործ` փաստական հանգամանքները, մասնավորապես՝ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ Ս.Զադոյանի ն մյուսների կողմից կոռուպցիոն բնույթի հանցանքի կատարմանը ենթադրյալ առնչության հիմք տվող տեղեկատվությունը, ենթադրյալ հանցավոր սխեմայում ներգրավված ենթադրյալ կաշառք ստացողի ն ենթադրյալ կաշառքի միջնորդի փոխհամաձայնեցված գործելու մասին փաստական տվյալների առկայությունը, հարուցված քրեական գործի բացակայությունը` իրականացված միջոցառումների արդյունքները որպես ապացույց օգտագործելու անթույլատրելիության հիմքում դնելով այն ընդհանրական ն չպատճառաբանված դատողությունը, թե գործի համար կարնորություն ներկայացնող տեղեկությունները կարող էին ձեռք բերվել անձանց իրավունքների ն ազատությունների ոլորտ նվազ միջամտության եղանակի նուն տեղեկությունների ձեռքբերման դատավարական միջոցի ակնհայտ առկայության պարագայում՝ չհստակեցնելով ն որնէ ողջամիտ փաստարկ չներկայացնելով առ այն, թե դատավարական ակնհայտ ի՞նչ ավելի մեղմ միջոցի կիրառմամբ էր հնարավոր հասնել ենթադրյալ կաշառք տալու- ստանալու ն կաշառքի միջնորդության վերոնշյալ դեպքի բացահայտմանը:

17. Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում կատարված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ դատարանն իրականացված

15

արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքների թույլատրելիությունը որոշելիս մեխանիկորեն՝ քդ 655010 կիրառել է Գոռ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները ն չի հիմնվել գործի նյութերի բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտման վրա՝ մ. տո փաստական հանգամանքների գնահատմամբ՝ չպարզելով, թե արտաքին ն ներքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացվել են արդյոք դրանց բնույթին ն նպատակային նշանակությանը համապատասխան, ն արդյոք տվյալ դեպքում պահպանվել է համաչափության սկզբունքը:

Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Գայանե Գալոյանի ն Միքայել Զադոյանի նկատմամբ իրականացված ներքին ն արտաքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների արդյունքները որպես ապացույց օգտագործելու անթույլատրելիության մասին Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները հիմնավոր չեն:

18. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ սույն գործով Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն արտահայտվել է անհիմն ն չպատճառաբանված դատական ակտի կայացմամբ, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի՝ հիմք է դատական ակտը բեկանելու ն գործը Վերաքննիչ դատարան նոր քննության ուղարկելու համար:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նոր քննության ընթացքում Վերաքննիչ, դատարանը պետք է սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ գնահատի քրեական գործում առկա ապացույցները ն հանգի համապատասխան հետնության՝ անդրադառնալով նան բողոքաբերի կողմից սույն որոշման 5.-րդ կետում բարձրացված մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցների բավարարության հարցին:

Միննույն ժամանակ, հաշվի առնելով, որ չեն վերացել ամբաստանյալ Միքայել Զադոյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հիմքերն ու պայմանները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը պետք է թողնել անփոփոխ:

16

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ,։ 171Լրդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 361-րդ, 415.1 րդ, 418.1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Ամբաստանյալ Միքայել Արթուրի Զադոյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2020 թվականի ապրիլի 28-ի որոշումը բեկանել ն գործն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության:

2. Ամբաստանյալ Միքայել Արթուրի Զադոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը թողնել անփոփոխ:

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

՞Նախագահող՝ Ս.ՉԶԻՉՈՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Կ.ԲԻՇԱՐՅԱՆ