Գևորգյան — ԿԴ/0332/13/22

Ե"... ԿԴ/0332/13/22

/228ջ ՄՏԱՆ Լ:

///, էր-Ք ՀԱ Ը:

ՍՔԱՆ,

ԱԱՈՆՏՉԱՄՏՏ

Ս ՍՊ 1

ՀՀԶՅԱղՈՒՑ7

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր Գ.Շահբազյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր Ռ.Պապոյան

10 նոյեմբերի 2023 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով դատապարտյալ Սամվել Սարգսի Գնորգյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 29-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ե.Ավագյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 23ի դատավճռով Սամվել Սարգսի Գնորգյանը դատապարտվել է երկու դրվագ՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) 243.Լրդ հոդվածի 1-ին մասով, ն նրա նկատմամբ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 230.000 (երկու հարյուր երեսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի ժամկետով: Ս.Գնորգյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի վճարման համար սահմանվել է առավելագույնը 1 (մեկ) տարի ժամկետ:

2 202. թվականի դեկտեմբերի 26ին ՀՀ արդարադատության

նախարարության պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնի պետ ԱԲաղդասարյանը միջնորդություն է ներկայացրել Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ Ս.Գնորգյանի նկատմամբ նշանակված՝ 230.000 ՀՀ դրամ տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ:

Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) 2023 թվականի հունվարի 25-ի որոշմամբ ՀԸ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնի պետ ԱԲաղդասարյանի միջնորդությունը մերժվել է:

3. Դատախազ Տ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան|՝ 2023 թվականի մարտի 29-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի հունվարի 25-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ե.Ավագյանը բերել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը

Յ

Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի օգոստոսի 8-ի որոշմամբ վարույթ է ընդունվել ն սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճոաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.

5. Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ ստորադաս դատարանները թույլ են տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի եքի վրա, ինչպես նա. դատական ակտի

պատճառաբանությունները հակասում են Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուն Ասրյանի գործով 2023 թվականի հունիսի 30-ի թիվ ՍԴ/0006/13/22 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

Բողոքաբերը փաստարկել է, որ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու իրավական ընթացակարգը, որպես այդպիսին, կոչված է ապահովելու տուգանք պատժատեսակի կատարումը՝ որպես դրա կատարման եղանակ: Նման պայմաններում, բողոքաբերը գտել է, որ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում դրա չափին համարժեք գույք բռնագանձելու իրավակարգավորումը՝ որպե, անձ վիճակն այ կերպ վատթարացնող օրենք դիտարկելու պայմաններում, տուգանք պատժատեսակի կատարումը գործնականում դառնալու է անհնարին՝ մինչն 2022 թվականի հուլիսի 1- ը հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ, մինչդեռ քրեական օրենսդրությունում այս փոփոխության կատարումը ոչ թե նման նպատակ է հետապնդում, այլ կոչված է տուգանքի դատապարտված անձի վիճակն առանց այլ կերպ վատթարացնելու ապահովել նշված պատժատեսակի կատարումը:

Բացի այդ, բողոքի հեղինակը, Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուն Ասրյանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում, նշել է նան, որ Ս.Գնորգյանի նկատմամբ առկա չէ նշանակված տուգանք պատժատեսակը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու անհնարինություն, հետնաբար գույքի բռնագանձման ինստիտուտը նրա համար վատթարացնող բնույթ չի կարող ունենալ:

4

6. Արդյունքում բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 29-ի որոշումը ն կայացնել նոր դատական ակտ՝ բավարարելով Ս.Գնորգյանի նկատմամբ նշանակված տուգանք պատժատեսակին համարժեք գույք բռնագանձելու միջնորդությունը:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետնյալը. «(...) Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Հայաստանի Հանրապետության 2003 թվականի ապրիլի 18ի քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է դատապարտյալի կողմից վտւգանքը սահմանված ժամկետներում չվճարելու դեպքում այն բացառապես հանրային աշխավաւնքներով փոխարինելու հնարավորություն՝ հաշվի առնելով վաւգանքը վճարելու անհնարինության ն չարամիտ խուսափելու հանգամանքները: Մինչդեռ ՀՀ նոր քրեական օրենսգրքի 59- րդ հոդվածի 1Լրդ մասի համաձայն՝ դատապարտյալի կողմից փուգանքը վճարելուց խուսափելու (չարամտություն դրսնորելու) դեպքում բոնագանձվում է վփուգանքի չափին համարժեք գույք, իակ այդպիսի գույքի բացակայության դեպքում տուգանքը մտխարինվում է ազափւազրկմամբ: Ասվածից հետնում է, որ դատապարտյալի կողմից վտւգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում պատիժը փովտխելու վերաբերյալ ՀՀՇ նոր քրեական օրենսգրքի դրույթը կիրառվել չի կարող, քանի որ դրանով սահմանվում է վաւգանքն ազափազիկմամի, այսինքն` ի տարբերություն հանրային աշխատանքների, ավելի խիար պատժատեսակով փոխարինելու հնարավորությունը: Այլ խոսքով, անձր զրկվում է ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժատեսակի՝ հանրային աշխատանքների կիրառման հնարավորությունից, ինչը բնականարար հանդիսանում է անձի վիճակը վատթարացնող նորմ:

Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, ոչ ՀՀ նոր քրնական օրենսգիքի այն փոփոխությունը, րար որի՝ տուզանքի վճարումից խուսափելու դեպքում չի կարող նշանակվել հանրային աշխատանքներ պավժավտեսակը, համարվում է անձի վիճակը վատթարացնող ն չի կարող ունենալ հետադարձ ուժ:

5

Հեփնաբար, Դատարանը գտնում է, ոյ մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր կատարված հանցագործություն համար նշանակված վտւգանք պատժատեսակի փոփոխման հարցը պետք էԼ լուծվի Հայաստանի Հանրապետության 2003 թվականի ապրիլի 18-ի քրեական օրենսգրքի վերաբերելի դրույթներին համապավաասխան՝ հաշվի առնելով ՀՀ նոր քրեական օրենսգրքի այն դրույթները, որոնք բարելավում են դարապարվյալի վիճակը:

Ելնելով վերոգրյալից` Դափարանն արձանագրում է, որ Սամվել Գնորգյանի նկատմամի (..) նշանակված 230.000 (երկու հարյուր երեսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքին համարժեք գույք բոնագանձելու վերաբերյալ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Կոտաւյքի մարզային բաժնի միջնորդությունը ենթակա է մերժման: (.)»:

8. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «/...) (Տուգանքի ամիողջական վճարումից խուսափող դատապարտյալի գույքն ան- հատուց ն հարկադրաբար վերցնելու իրավակարգավորումն րար էության քրեաիրավական նոր ինարիփում է, որի կիրառումը թեն դատապարվյալների պատիժը չի խազացնեում ( (.:.) գույքի բոնագանձումը առանձին պատժատեսակ չէր ն չե, սակայն վատթարացնում է այն դարապարտյալների վիճակը, ովքեր մինչ այդ կարգավորման ուժի մեջ մտնելն օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիոներով դատապարտվել են վփուգեաւնքի, դրա. գումարը չեն վճարել, ե առկա են բավարար փաստական փվյալներ, այդ թվում՝ ուժի մեջ գտնվող դափական ակփ՝ այն մասին, որ նրանք (չարամվտրեն) խուսավում են. տուգանքի գումարն ամբողջությամբ վճա- րելուց: Ընդ որում, բռնագանձման ենթակա գույքի բացակայությունը, թնե գործող ն թն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգրքերով թվարկված այլ դեպքերն հանգեցնում են տուգանքից խուսափող դափապարմյալի նկապտմեւմը նշանակված ն չվճարված տուգանքն ուղղակիորեն ազատազրկմեւմը փոխարինե- լուն (վիճակը վատթարացնող օրենք է), այն դեպքում, երը հանցանքի կատարման ն դատավճռի ի կատար ածման պահին գործող 2003 թվականի ապրիլի 16-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի ն մինչն 2022 թվականի հուլիսի Էր զործող ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքում կարգավորումները դատապարվյալների վիճա- ւ Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 1, թերթեր 36-40:

6

կը բարելավող են. վմւգանքը կարող էր փոխարինվել ն դատավճռի կատարման գործընթացն ավարտվեր վագանքն ազատազրկումից ավելի մեղմ

պատժատեսակով՝ հանրային աշխատանքներով փոխարինելով ն այդ պատիժը կրելով:

Վերաքննիչ դապտաւլրաւնն արձանագրում է, որ փուգանքին համարժեք գույքի բռնագանձման ինստիտուփի՝ գործող ՀՀ քրեական օրեսգրքի համակարգում զբաղեցրած տեղի ն դերի վերաբերյալ անորոշ ն ոչ հարակ կարգավորման, անցումային դրույթներում այդ ինտիտուտի ներդրման վերաբերյալ կանոններ չնախատեսելու պայմաններում հնարավոր չէ արձանագրել, որ այն դափապարվյալների վիճակը բարելավող օրենք է, մինչդեռ դա է նոր օրենքին (օրենսդրությանը) հետադարձ ուժ տալու ն այն կիրառելու նախապայմաններից մեկը:

Անվիճելի է, որ վերոնշյալ նոր ինարիտուտը թեն պատիժների համակարգում ներառված առանձին պավզժեւտեսակ չէ, սակայն օժտված է պատժի տարրերով, փոխկապակցված ն զուգակցված է հանրային աշխատանքներից ավելի խիար պատժատեսակի՝ ազափազրկման հետ, հերնաբար` դրա քրեաիրավական (պատ- ժիչ) ներազդեցությունը դատապարտյալների վիճակի վրա ողջամվտրեն ավելի ին- տւենսիվ է, քան 2003 թվականի ապրիլի 16-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումները կիրառելու մասնավորապես՝ տուգանքի չվճարած մասր հանրային աշխատանքներով փոխարինելու պարագայում: (...)

Վերաքննիչ դապտաւլրաւնն արձանագրում է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կիրառման պարագայում տուգանքի գումարը վճարելուց (չարամվտրեն) խուսափելու դեպքում դավփապարտյալները կարող էին իրավաչափորեն ակնկալել (կանխատեսել), որ վտւգանքի չվճարած մասր կարող է փոխարինվել կամ փոտխարինվկու է հանրային աշխատանքներով ն

հանցագործությաւն կատարման պահից պետության հետ ծագած քրեաիրավական (քրեակատարողական) հարաբերությունները կարող են ավարտվել այդ ն ոչ թե ազավազրկում պափժատեսակը լրիվ կրելու արդյունքներով:

Գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոնշյալ կարգավորումը տուգանքի վճարումից խուսափող դատապարտյալին զրկում է լեգիտիմ այդ ակնկալիքից, այն

7

է` տուգանքը հանրային աշխավանքներով (գործող պատժատեսակով) փոխարին- վելու հնարավորությունից, որլչ ղարապարվյալների, տվյալ դեպքում՝ նան Սամվել Գնորգյանի համար երաշխավորված է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր գործող, հայցն Դատապարտյալի նկատմամբ դեռես կիրառելի` 2003 թվականի ապրիլի 18- ին րնդուսված ՀՀ քրեական օրենսգրքով ն դրան համապատասխանող քրեակատարողական օրենադրությամը:

(..)

Այսպիսով, գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59րդ հոդվածի Արդ մասի կարգավորումը, այն է՝ վաագանքի վճարումից խուսափող դավտապարվյալից Ամտագզանքի չափին համարժեք գուք բոնագանձելու դրա բացակայության պարագայում՝ տուգանքն ազապտազիկմամը փոխարինելու նորմը

դատփապարվյալների, այդ թվում Սամվել Գնորգյանի վիճակը վատթարացնող 1, հետնաբար` այդ օրենքին հետադարձ ուժ չի կարող տրվել (գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի Լին մաս): Ընդ որում, նույնիսկ եթն մի պահ ընդունվի, որ տվյալ կարգավորումը հանցանք կատարած անձի վիճակը բարելավող օրենք է, այն, գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, պետք է նախատեսվեր օրենքով, ինչը նս չի կատարվել:

(-.) Այսպիսով, Օրենքով տուգանքի վճարումից խուսափող դավապարվյալից մտւգանքի չափին համարժեք գույք բոնագանձելու, դրա բացակայության ն այլ դեպքերում՝ տուգանքն ազատազրկմամբ փոխարինելու

իրավահարաբերությունները կարգավորող որնէ նորմ չի նախատեսվել (օրենսդիր մարմինը չի ընդունել, որի պայմաններում: դատապարտյալների վիճակը վատ- թարացնող վերոնշյալ նոր իրավական կարգավորումը (ինարիվտւտի) նրանց նկատմամբ կիրառելն անթույլատրելի է, դրան հետադարձ ուժ չի կարող տրվել:

(..)

Այսպիսով, քննարկվող քրեաիրավական նոր կարգավորումը (ինարիտուտը) դավապարփյալ Սամվել Գնորգյանի վիճակը ոչ թե մեղմացնող, այլ ընդհակառակը` վատթարացնող է: Դատապարտյալի վիճակը վատթարացնող նորմեր է բռվանդակում նան գործող ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի` վատւգանքի կատարման կարգին ն պայմաններին առնչվող վերաբերելի դրույթները, թեն

8

դատապարմյալ Սամվել Գնորգյանի նկատմամը կայացված դատավճիռն ուժի մեջ էր մրել ն կատարման հանձնվել մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր, հետնարար՝ նրա նկատմամբ առերնույթ կիրառելի են պատժի կատարման պահին գործու՝ մինչն 2022 թվականի հուլիսի Էր գործող ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի (բա- րենպաար) դրույթները: Չի նախապտեավկ (չի ընդունվել) նան գույքի բրոնագանձման ինարիտուտին հետադարձություն տալու մասին օրենք, եթե նույնիսկ պայմանականորեն ընդունվի, որ այդ ինարիտուրի նորմերն անձի վիճակը բարելավող օրենք (օրենսդրություն) են:

Ամփոփելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող քրեաիրավական նոր (կարգավորումը (ինարիտումլ) ն դրա կատարումն ապահովող քրեակատարողական նորմերը դատապարտյալ Սամվել Գնորգյանի նկատմամբ կիրառելի չեն, Առաջին ատյանի դատարանը, ՀՀ ԱՆ պրորացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնի պեր ԱԲաղդասարյանի ներկայացրած միջնորդությունը մերժելով, թույլ չի տվել դատական սխալ՝ քրեական օրենքի խախվում, որը ազդել կամ կարող էր ազդել վարույթի ելքի վրա, ուստի` սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ հիմնավորմամբ Դատախազի ներկա- յացիած բողոքն անհրաժեշվ է մերժել` վիճարկվող դատական ակտի թողնելով անփոփոխ: (.)»:

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՛փ են արդյոք 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1Լրդ մասով նախատեսված տուգանքի չափին համարժեք գույք բոնագանձելու վերաբերյալ կարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող դիտարկելու վերաբերալ ստորադամ դատարանների

հետնությունները:

10. 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 9-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաճձայն՝ «Պատաւսխանապտվություւն մասնակիորեն մեալմացնող ն միաժամանակ 2 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 2, թերթեր 3151:

9

մասնակիորեն խարացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանամտվությունը»:

ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանը վտւգանքը կամ փուգանքի չվճարված մասը փոխարինում է հանրային աշխատանքներով վագանքը վճարելու անհնարինության դեպքում հանրային աշխատանքների երեք ժամը նվազագույն աշխատավարձի դիմաց, իսկ տուգանքը վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքում հանրային աշխատանքների հինգ ժամը նվազագույն աշխատաւվարձի դիմաց: Եթե տուգանքը կամ վտւգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարված հաշվարկի արդյունքը գերազանցում է երկու հազար երկու հարյուր ժամի, ապա նշանակվում է երկու հազար երկու հարյուր ժամ: Տուգաւնքը կամ վտւգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարվող հաշվարկի արդյունքում ժամային արժեքները կլորացնելը կատարվում է դատապարտյալի օգտին»:

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաճայն՝ «/..) 8. Եթե դատփապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ ն ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկեվ է սահմանւմ՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում: Եթե տուգանքը նշանակելուց հեվտ դափտապարվյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետնանքով նա զրկվում է փուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը՝

1) երկարաձգում է փուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկեպտը՝ առավելագույնը 1 տարով,

2) նշանակում է հանրային աշխավտաւնքներ՝ հանրային աշխատանքների 24 ժամի հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:

(-.)

10

1. Տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում բռնագանձվում է դավարանի որոշած տուգանքի չափին համարժեք գույք, եթե այդպիսին առկա է: Եթե այդպիսի գույք առկա չէ, ապա վմնգանքը փոխարինվում է ազատազիկմամբ՝ ազատազրկման 3 օրր հաշվարկելով նվազագույն աշխատավարձի դիմաց»:

1. Վճռաբեկ դատարանը Գարուն Ասրյանի որոշմամբ անդրադառնալով տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու ինստիտուտի էությանը՝ ընդգծել է, որ այն նախնառաջ միտված է ապահովելու տուգանք պատժատեսակի պատշաճ կատարումը, ընդ որում անձի իրավունքներին հնարավորինս նվազ միջամտությամբ: Այսպես` տուգանքի չափին համարժեք գույքի բռնագանձումն ինքնին պատժատեսակ չէ ն ընդգրկված չէ քրեական օրենսդրությամբ սահմանված պավպտժի համակարգում, չունի պատժիչ բնույթ, քանի որ դրա միակ նպատակը դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով նշանակված պատժի կատարումն ապահովելն է: Այս համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնորել է բռնագանձվող գույքի ն տուգանքի չափի միջն համաչափության ապահովման` օրենսդրորեն ամրագրված երաշխիքը, ըստ որի՝ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում բռնագանձվում է դատարանի որոշած տուգանքի չափին համարժեք գույք:

Քննարկվող ինստիտուտը դիտարկելով ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորման համատեքստում, ըստ որի՝ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում այն միանգամից փոխարինվում էր մեկ այլ պապտժապտեսակով՝ հանրային աշխատանքներով, Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ բռնագանձման պարագայում պատժատեսակի փոփոխություն, որպես այդպիսին, տեղի չի ունենում: Այլ կերպ՝ նախքան չվճարված տուգանքն ավելի խիստ պատժատեսակով փոխարինելը, օրենսդրորեն նախատեսվել է միջանկյալ հնարավորություն` վաւգանքի կատարումն ապահովող ինքնուրույն գործիք, որը թուլ է տալիս հասնելու դատարանի դատավճռով նշանակված պատժի կատարմանը՝ անձի իրավունքների համեմատաբար նվազ սահմանափակման արդյունքում:

Վերոշարադրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ տուգանքի չափին համարժեք գույ բռնագանձելու վերաբերյալ կատարված

1

փոփոխությունն ըստ էութան պատասխանատվություն, մասնակիորեն մեղմացնող է, քանի որ թույլ է տալիս տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել ավելի խիստ պատժատեսակով: Հետնաբար, մինչն գործող քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կատարված արարքների դեպքում, եթե դատապարտյալը խուսափում է իր նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելուց, դատարանը համապատասխան միջնորդության քննարկման արդյունքում պետք է տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ դատական ակտ կայացնի: Համապատասխան գույքի բացակայության դեպքում միայն նշանակված տուգանքը կարող է փոխարինվել հանրային աշխատանքներով նախկին դատավարական

ընթացակարգերին համապատասխան, քանի որ գործող քրեական օրենսգրքի 59- րդ հոդվածի 1-րդ մասով սահմանված կարգավորումը վասգանքի չափին համարժեք գույքի բացակայության դեպքում այն ազատազրկմամը փոխարինելը, անձի համար ըստ էության պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող է, ուստի հետադարձ ուժ չի կարող ունենար:

1.1. Վերոշարադրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում հանցանք կատարելու դեպքում տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու ինստիտուտն ըստ էության միջանկյալ գործիք է, որը թույլ է տալիս դատարանի դատավճռով նշանակված տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել հանրային աշխատանքներով, այսինքն՝ դատարանը պետք է նախ ն առաջ քննարկի տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու հարցը, իսկ այդպիսի գույքի բացակայության փաստը հաստատվելու դեպքում՝ տուգանքը փոխարինի հանրային աշխատանքներով":

12. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- Առաջին ատյանի դատարանը մերժել է Ս.Գնորգյանից տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերալ ՀՇ 6արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնի պետի միջնորդությունը` ընդգծելով, որ դատապարտյալի կողմից տուգանքը վճարելուց 3 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Գարու, Ասրյանի գործով 2023 թվականի հունիսի 30ի թիվ ՍԴ/0006/13/22 որոշումը:

«Տե՛ս նույն որոշումը:

12

խուսափելու դեպքում պատիժը փոփոխելու վերաբերյալ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով սահմանվում է տուգանքն ազատազրկմամբ, այսինքն ի տարբերություն հանրային աշխատանքների, ավելի խիստ պատժատեսակով փոխարինելու հնարավորություն, ինչ, հանդիսանում է տանձի վիճակը վատթարացնող նորմ::

- Վերաքննիչ դատարանը մերժել է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի դեմ ներկայացված բողոքը՝ նշելով, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-րդ մասի կարգավորումը դատապարտյալների, այդ թվում` Սամվել Գնորգյանի վիճակը վատթարացնող է, հետնաբար այդ օրենքին հետադարձ ուժ չի կարող տրվել":

13. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 10111րդ կետերում վկայակոչված իրավանորմերի ն դրանց վերլուծության համատեքստում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանների այն դիրքորոշումը, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող է, հիմնավոր չէ: Մասնավորապես, նախկին ն գործող քրեական օրենսգրեր՝ համապատասխան իրավակարգավորումների համակցված

վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ կատարված փոփոխություններն ընդհանուր առմամը անձի համար պավասխանավվությունը մասնակիորեն մեղմացնող են, քանի որ թույլ են տալիս նշանակված տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել ավելի խիստ պատժով` հանրային աշխատանքներով նախատեսելով միջանկյալ գործիքակազմ:

14 Ինչ վերաբերում է Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությանը, որ վերոնշյալ ինստիտուտը զուգակցված է հանրային աշխատանքներից ավելի խիստ պատժատեսակի՝ ազատազրկման հետ, հետնաբար դրա քրեաիրավական ներազդեցությունը դատապարտյալների վիճակի վրա ավելի ինտենսիվ է, քան նախկին քրեական օրենսգրքի կարգավորումները կիրառելու, մասնավորապես՝ տուգանքի չվճարած մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու 6 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

13

պարագայում, ապա Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ հանցանքը նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում կատարվելու դեպքում, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով սահմանված՝ տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ կարգավորումը ոչ թե զուգակցված է ազատազրկման հետ, ինչպես փաստարկել է Վերաքննիչ դատարանը, այլ միջանկյալ գործիք է, որը թույլ է տալիս դատարանի դատավճռով նշանակված տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել հանրային աշխատանքներով: Ուստի, հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ կատարված վերլուծությունը` Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ տուգանքի չափին համարժեք գույքի բացակայության դեպքում այն պետք է փոխարինվի հանրային աշխատանքներով՝ նախկինում գործող դատավարական ընթացակարգերին համապատասխան, քանի որ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-րդ մասով սահմանված կարգավորումը՝ վաագանք չափին համարժեք գույքի ըրացակայության դեպքում այն ազատազիկմամը վոխարինելը, անձի համար ըստ էության

պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող է, ուստի հորադարձ ուժ չի կարող ունենալ:

15. Վերոշարադրյալ դատողությունների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 11-րդ մասով նախատեսված տուգանքի չափին համարժեք գույք բոնագանձելու վերաբերյալ կարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող դիտարկելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնություններն իրավաչափ չեն:

16. Ամփոփելով վերոշարադրյալը Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, սույն գործով դատական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այն է՝ սխալ է մեկնաբանել ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ, 59-րդ հոդվածները, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի՝ հիմք է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 29ի որոշումը բեկանելու ն վարույթը Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:

7 Հատուկ վերանայման արդյունքում դատական ակտր բեկանելուց հետո Վճռաբեկ դատարանի կողմից վարույթը համապատասխան ստորադաս դատարան նոր քննության փոխանցելու

14

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Վերաքննի դատարանը, սուն որոշմամբ արտահայտված իրավական

դիրքորոշումների հաշվառմամբ, պետք է քննութան առնի դատախազ Տ.Առաքելյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը ն ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնի պետ ԱԲաղդասարյանի միջնորդության վերաբերյալ` հանգի համապատասխան հետնության:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով ն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28-րդ, 352-րդ, 359-րդ, 361363րդ ն 400րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Դատապարտյալ Սամվել Սարգսի Գնորգյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2023 թվականի մարտի 29-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՀՏՕՏՏՕ|ՕՋ86 Ս. ՕՇԱՆՅԱՆ

լիազորության վերաբերյալ տե՛ս, Վճռաբեկ դատարանի` Ավաթ Ամինի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումը, կետ 171։