Գրիգորյան — ԵԴ/1485/01/21

թ. «22 : էք ԵԴ/1485/01/21

(2 Հարավի լնն Ֆ

1/7: ԾՈՆ

վ Մե

ՀԱԱ 2ԹՅՆ)

9 ՊՋԵ՝ (Տ:

ա

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Մ.Մարտիրոսյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Մ.Արղամանյան

դատավորներ՝ Գ.Հովհաննիսյան

Ռ.Պապոյան

23 ապրիլի 2026 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ ՀՇ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Հակոր (Թելմանի Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 27-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1 2021 թվականի հունիսի 28-ին ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության շտաբի հետաքննության բաժանմունքում հարուցվել է թիվ 59152621 քրեական գործը 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) 226.2-րդ հոդվածի 1Լին մասի հատկանիշներով:

Նախաքննության մարմնի՝ 2021 թվականի հուլիսի 16ի որոշմամբ Հակոբ Թելմանի Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:

Նախաքննության մարմնի՝ 2021 թվականի հուլիսի 22ի որոշմամբ Հակոբ Գրիգորյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ն նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:

202. թվականի հոկտեմբերի 28ին քրեական գործը մեղադրական

եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան):

2. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դատավճռով Հակոբ (Թելմանի Գրիգորյանը մեղավոր է ճանաչվել 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ` նան ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 330-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ արարքի կատարման ժամանակ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հարյուրհիսունապատիկի՝ 150.000 (հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: Նույն դատական ակտով Հ.Գրիգորյանին թույլատրվել է տուգանքը վճարել 1 (մեկ) տարում՝ յուրաքանչյուր ամիս վճարելով 12.500 (տասներկու հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամ: Հ.Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է:

3. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան|՝ 2023 թվականի ապրիլի 27-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Հ.Գրիգորյանի ն պաշտպան Ռ.Մելիքյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է. Առաջին ատյանի

3

դատարանի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դատավճիռը բեկանվել է, Շ.Գրիգորյանը ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացվել է՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:

3.. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 27-ի որոշման վերաբերյալ դատական կազմի դատավոր՝ տվյալ գործով նախագահող Մ.Արղամանյանը հայտնել է հատուկ կարծիք:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի փետրվարի 14ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

5. Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական ն հիմնավոր չէ, դրանով թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է՝ նյութական ն քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք ազդել են վարույթի ելքի վրա: Մասնավորապես, ըստ բողոքաբերի՝ ստորադաս դատարանի կողմից նյութական օրենքի սխալ մեկնաբանման, ինչպես նան ձեռք բերված ապացույցների ոչ պատշաճ հետազոտման ն գնահատման հետնանքով Հ.Գրիգորյանի կատարած արարքին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական չի տրվել, ինչի արդյունքում նա առաջադրված մեղադրանքում անհիմն արդարացվել է:

5. Ի հիմնավորումն վերոնշյալի վկայակոչելով վերաբերելի իրավական նորմեր, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ն Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներ նե դրանց լոյսի ներք անդրադառնալով ՀՇ.Գրիգորյանին Օ»`առաջադրված մեղադրանքի անորոշության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի դատողություններին, բողոքաբերը փաստարկել է, որ քաղաքական հայացք ունենալու կամ արտահայտելու համար պարտադիր չէ լինել քաղաքական գործիչ քաղաքական հայացքն անձի դաստիարակությամբ, մտավոր

4

ունակություններով, հոգեբանական առանձնահատկություններով, արժեհամակարգով ն այլ տարաբնույթ գործոններով պայմանավորված երկրի վիճակին, ներքին իրադրությանը վերաբերող կարծիքների ամբողջություն է, ուստի ակնհայա է, որ" "2" ն նրա ընտանիքի անդամների նկատմամբ հնչեցված բռնության կոչերր՝ պայմանավորված են հենց քաղաքական հայացքների տարբերությամբ, իսկ մեղադրանքի ձնակերպման մեջ չնշելը, թե ինչպիսի՞ն է" ՔԲԲԲԲԲԲո վարած քաղաքականությունը կամ ինչպիսի՞ քաղաքական հայացքներ ունի Շ.Գրիգորյանը, ամեննին էլ չի հանգեցնում մեղադրանքի անորոշության ն չի վկայում այն մասին, որ մեղադրանքի ձնակերպման մեջ նշված փաստական տվյալները վերացական են:

Նուն համատեքստում անդրադառնալով Վերաքննի. դատարանի այն

պնդմանը, որ առաջադրված մեղադրանքում չի կոնկրետացվել մեղսագրված հանցավոր արարքի կատարման ժամանակ ամբաստանյալի գործողությունների շրջանակը, ինչը հնարավորություն կտար գնահատելու քննարկվող հանցակազմի օրյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշի, այն է՝ բռնություն գործադրելու իրական վտանգի առկայությունը` բողոքաբերը նշել է, որ Հ.Գրիգորյանը "" տարեկան երեխաների գիտակցության վրա ազդել է իր անձով՝ որպես 44555885: ուսուցիչ, ինչպես նան իր խոսքով, որպիսի տվյալների նկարագիրն այնքանով, որքանով անհրաժեշտ է մեղադրանքի ն մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի ապահովման համար, տրված է մեղադրանքի ձնակերպման մեջ:

Բողոքաբերն ընդգծել է նան, որ անչափահասները՝ որպես ենթադրյալ բոնութան կոչ ընկալող սուբյեկտներ, իրենց տարիքային ն դրանով պայմանավորված սոցիալ-հոգերանական առանձնահատկությունների ուժով առավել խոցելի են, ն վերջիններիս ներկայությամբ արված բոնության կոչերի արդյունքում վտանգավոր հետնանքների առաջացման հնարավորությունը շատ ավելի բարձր է՝ պայմանավորված նան նրանց կողմից կոչը քննադատական մտածողությամբ ընկալելու նվազ հավանականությամբ:

5.2. Բացի այդ, բողոք բերած անձի պնդմամբ` ապացույցների բավարար համակցության բացակայության մասին Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումները չեն բխում սուն գործով ձեռք բերված ն դատարանում հետազոտված

5

ապացույցներից, որոնք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ, հաստատում են Հ.Գրիգորյանի մեղավորություն Օիրեն առաջադրված մեղադրանքում, ն հակասում են ապացույցների գնահատման վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք գործերով արտահայտված իրավական

դիրքորոշումներին:

5.3. Անդրադառնալով Հ.Գրիգորյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքի որակյալ հատկանիշին ն Վերաքննիչ դատարանի այն պնդմանը, որ Հ" ուսուցիչը չի հանդիսանում պաշտոնատար անձ, ուստի նրան վերագրվող գործողությունների կատարումը չի կարող դիտվել որպես պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով կատարված՝ բողոքաբերը փաստարկել է, որ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրքը տարանջատում է հանցանքը պաշտոնատար անձի կողմից կատարելը ն հանցանքը պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով կատարելը՝ որպես որակյալ դարձնող առանձին հանգամանքներ, ն այն դեպքում, երբ անձը հանցանքը կատարում է իր որոշակի պաշտոնից բխող լիազորություններն իրականացնելիս դրանք օգտագործելով, հանցանքը որակվում է նշված ծանրացնող հանգամանքով՝ անկախ տվյալ անձի պաշտոնատար անձ լինելու կամ չլինելու հանգամանքից:

6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 27-ի որոշումը ն օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դատավճռին:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Շակոր Գրիգորյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ «/...) (Նյու, աշխատելով "ոո" "Իր»»ւ "ւ թթու», կրցեում գործող """" անվան թիվ """ որու դարոցում որպես """"" ուսուցիչ, համաձայն չլինելով "" "Ի Իթ ՀԹ» մարած քաղաքականության հեվ ն քաղաքական այլ հայացքներ ունենալու հանգամանքով պայմանավորված, 2021 թվականի մայիսի 2Լ-ին՝ ժամի 12:00-ի սահմաններում, "-րդ դասարանի " ճ" դասաժամին, օգտագործելով իր պաշփտոնեսւկան դիրքը, աշակերտների ներկայությամբ «ո ԻԻ թթ թթուն

6

երա ընտանիքի անդամների նկատմամբ արել է բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր, այն է՝ հայտարարել է, որ" կյելիք է սպանել, նրան ն նրա ընտանիքին պեփք է հրապարակում վառել»':

8. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով արձանագրվել է հետնյալը. «(...) Ստուգելով ամիաատանյալի ցուցմունքները, համադրելով դրանք քրեական գործով ձեռք բերված ն հարազոտված մյուս ապացույցների հեփ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությաւմի գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ ն օրյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամը՝ Դատարանը գտնում է, որ առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորող տեղեկությունների մասով դրանք արժանահավատ են, հաստատվում են քրեական գործի քննությամբ ձեռք բերված ն հետազոտված ապացույցների համակցությամբ, իսկ մեղադրանքը հերքվելու մասով հայտնած տեղեկություններն իրականությանը չեն համապատասխանում, քրեսւկան պատասխանատվությունից ն պատժից խուսաւփելու նպատակ են հետապնդում ն հերքվում են վերոհիշյալ ապացույցների համակցությամի:

Պաշտպանական կողմի պատճառարանություններն այն մասին, որ Հ ուսուցիչը պաշտոնատար անձ չի հանդիսանում ն այդ պատճառով պաշտոնեական դիրքն օգտագործել չի կարող` անհիմն է, քանի որ պաշվտնատար անձ չլինելով հանդերձ՝ անձր կարող է օգվագործել ծառայության բերումով իր զբաղեցրած պաշտոնեական դիրքը, այդ թվում "` ապուցչի պաշվտնեական դիրքը` Թ» առարկան դասավանդելիս: Այդ մասին է վկայում ՀՀ քրեական նախորդ օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի Լին մասի (...) բովանդակությունը:

Եթն օրենսդիրը սահմանել է իր պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելը պաշտոնատար անձի կողմից` ակնհայտ է. որ իր պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործել կարող է նան իր ծառայողական պարտականությունները կատարող ոչ պաշտոնավտաւր աւնձի, տվյալ դեպքում ԻՔ» ղլուցիչը:

ւՏե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթ 66:

7

Դավարանը գտնում է, որ ամիաարանյալ, «Ի ԻրԻԻԻՒ ԻԻ ԻԻՑՑՆ Թթ թթ աաթոորը դպրոցի" ուսուցիչ հանդիսացած Հակոր Թելմանի Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամի, ո" Բ ՅՅԹ» այլդարկայի դասաժամին իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով, քաղաքական ն այլ հայացքներով պայմանավորված` բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր անելն ապացուցված է, երա արարքը ճիշվ է որակված ն համապատասխանում է ՀՀ քրեական նախորդ օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ն գործող ՀՀ քինական օրենսգիքի 330-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախավպտեսված հանցագործության հատկանիշներին: (...)»՛:

8... Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռի հիմքում, ի թիվս այլնի, դրել է նան հետնյալ ապացույցները.

- Ամբաստանյալ Հակոր Գրիգորյանի գուցմունքներն այն մասին, որ 2017 թվականից մինչն 2021 թվականի հունիսի 28-ն աշխատել է ոՀ ՀՀՀՒՅՅ» «ԵՀՀ ՀՀՀ» որ որթ դպրոցում որպես "որթ": ուսուցիչ, դասավանդել է "ից "րդ դասարաններում: 2021 թվականի մայիսի 21ին, նշված դպրոցի "-րդ դասարանում, իր կողմից դասավանդվող """ դասաժամին երեխաներից մեկն իրեն հարցեր է տվել արցախյան վերջին պատերազմի վերաբերյալ, որին ի պատասխան` ինքը բացատրել է տեղի ունեցած իրադարձությունները, հիշել Շուշիի ն Հադրութի կորստի մասին ն հուզված վիճակում այդ ամենում մեղադրել ՀՀ ռազմաքաղաքական ղեկավարությանը: Խոսակցության ընթացքում, գտնվելով հուզական վիճակում, ՔՔ» |լ նրա ընտանիքի անդամների հասցեին ուղղված արտահայտություններ է արել՝ այդ կերպ արտահայտելով իր զայրույթը պատերազմում պարտվելու կապակցությամբ: Հետագայում, արդեն ոստիկանության բաժանմունքում լսելով իր կողմից կատարված արտահայտությունները՝ հասկացել է, որ աշակերտների մոտ այդպիսի արտահայտություններ անելն անթույլատրելի էր: Ինքը հասկացել է իր սխալը ն այդ պատճառով հետագայում իր դիմումի համաձայն ազատվել է աշխատանքից: ՅՅ" վերաբեյալ արված արտահայտությունները

պայմանավորված են եղել Արցախում տիրող իրավիճակով, կապված չեն եղել քաղաքականության հետ: Ձայնագրություններում առկա արտահայտություններն 7 Տե՛ս քրեական զործ, հատոր 3-րդ, թերթեր 58-59:

8

արվել են իր կողմից: Գտնում է, որ դրանք ընդունելի չեն, բայց չի կարծում, որ այնպիսի արարք է կատարել, որի համար պետք է պատասխանատվություն կրի:

- Անչափահաս վկա ԱՍ-ի ցուցմունքն այն մասին, որ 2021 թվականի մայիս ամսին, հերթական դասաժամի ընթացքում Հ.Գրիգորյանը բարկացած է եղել ն ասել

է. «Շուշին դավաճանաբար է հանձեվել թուրքին, դրա համար մեղավոր է ՅՅ կ երան պեփք է վառել, մեզ պետք է նոր Սողոմոն Թեհլերյան»:

- Անչափահաս վկա ԱՀ.-Ս-ի ցուցմունքն այն մասին, որ 2021 թվականի մայիս ամսին՝ հերթական դասաժամի ընթացքում, Հ.Գրիգորյանը բարկացած է եղել ն իր կարծիքն արտահայտելով պատերազմական գործողությունների վերաբերյալ՝ ասել

է. «Դավաճանը հանձեել է Շուշին ն մեղավորներին պետք է պատժել»:

- Անչափահաս վկա :(ՃՄ-ի ցուցմունքն այն մասին, որ հերթական դասաժամերից մեկի ժամանակ Հ.Գրիգորյանը զայրացել է ն ասել. ««"""" դավաճան է, նրան պետք է վառել, կախել, նա է մեղավոր երկրում արեղծված վիճակի համար»:

- Անչափահաս վկա Ռի նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ 2021 թվականի մայիս ամսին` հերթական դասաժամի ընթացքում, Հ.Գրիգորյանը քննադատել է Պո ՀՅ «Հ ԵՅՅՅՅ: |լ ասել. «Նա է մեղավոր Շուշի քաղաքի հանձնման համար, նրան ն նրա ընտանիքին պետք է վերացնել»: Շատկապես պատերազմի ավարտից հետո Հ.Գրիգորյանը հաճախակի է դժգոհել ՀՅ

- Վկա /.Պ-ի ցուցմունքն այն մասին, որ հանդիսանում է Հոր" ԲԻՅՅՅ ՅՅ ՀԴՅՅՅՒՀՅՒՒ "2 դպրոցի տնօրենը: Հ.Գրիգորյանը շուրջ չորս տարի եղել է դպրոցի """՞" Թթ»: ըլկուցիչը: Վերջինիս կողմից "522": հասցեին արված վիրավորական արտահայտությունների ն բռնության կոչերի մասին լսել է, երբ նրա խոսակցության վերաբերյալ ձայնագրությունը հայտնվել է համացանցում: Դասաժամը նպատակին չծառայեցնելու ն աշխատանքային պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու համար Հ.Գրիգորյանը ստացել է նկատողություն, որից հետո՝ 2021 թվականի հունիսի 28ին, իր դիմումի համաձայն ազատվել է աշխատանքից: Նմանատիպ խոսակցություններ նախկինում դպրոցում չեն եղել: Աշակերտներն ասում էին, որ դա միակ դեպքն է, իսկ պատճառը հավանաբար եղել է բարկությունը: Դեպքից հետո խոսել է Հ.Գրիգորյանի հետ, ով հայտնել է, որ զղջում է իր կողմից արված արտահայտությունների համար:

9

- Դատարանում հետազոտված, 2021 թվականի մայիսի 21-ին տեղի ունեցած՝ "55 ՀՅ» աղարկայի դասաժամի ընթացքում Հ.Գրիգորյանի կողմից արված արտահայտությունների ձայնագրությունը, համաձայն որի՝ ձայնագրությունը տնում է 27 րոպե 54 վայրկյան, այն սկսվում է տղամարդու ձայնով, ով ի սկզբանե վիրավորական արտահայտություններ է հնչեցնում "Հ." Ա նրա ընտանիքի անդամների հասցեին ն խոսում «Հոր» չոռ կողմից «որրրրի բթթթթուր որթի վարքագիծ դրսնորելու մասին: Ձայնագրության մեջ լսվում են երեխաների ձայներ, ովքեր դիմում են նշված տղամարդուն «պարոն Գրիգորյան» դիմելաձնով: Այնուհետն` վերջինս ներկայացնում է «ՀԲԲ: գործողությունները՝ նշելով, որ Ցոաորաոաը գաթոո Բորորթա: ժամանակ նա «ոոթոի չռռոոթ: ը ոո Հ որր», իսկ Շուշին ն Հադրութը թշնամու կողմից չեն գրավվել, ՀՀ" Հոր Իո թո»

Ձայնագրության 01:05-ից մինչն 01:13րդ վայրկյաններին նշված տղամարդը հայտնում է հետնյալը. «""»""՛ պիտի բերես """ "Ճոոոյոր ԻԻթթռղ ոթորրոու քոյրը վիժվածքներով ու հրապարակում վառես, ես սա ասում եմ ամենայն պատասխանատվությաւմը»:

Ձայնագրության 01:52-ից մինչն 02:02-րդ վայրկյաններին նա ասում է. «ավ էրեխեք ես ձեր հետ. կխոսեմ փաստերով, որ վաղը մեր ապագան եք, որ """"" չդառնաք, որ ատեք»:

Ձայնագրության 02:46-ից մինչն 02:52-րդ վայրկյաններին ասում է. «Մեզ հիմա մի հատ Սողոմոն Թեհլերյան ա պետք, որ "" սպանի ու շուփ. պրծնենք՝ իրա ընտանիքով»:

Ձայնագրության տարբեր հատվածներում նշված տղամարդը խոսում է Ցար»: կրղմից «որԲթթթոոիԻ թթԹոոո Ցոորաարու որոոաթո | դրվածության ն այլ հանգամանքների մասին, պարբերաբար վիրավորական արտահայտություններ հնչեցնում "25: ոլ նրա ընտանիքի անդամների հասցեին:

Ձայնագրության 09:05-րդ վայրկյանին ասում է հետնյալը. «"""" դասն էլ փակվեց, էս էլ բացեք», ինչից հետո դիմելով աշակերտներին՝ հայտարարում է դասաժամը սկսելու մասին:

10

Ըստ ձայնագրության՝ դասաժամը տեղի է ունեցել 2021 թվականի մայիսի 2Լին, ինչի վերաբերյալ տվյալ տղամարդը հայտարարում է աշակերտներին»:

9. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն՝ «/...) Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի Լին մասով (...) |ւախատեսված| հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի երկրնփրելի է ն դրսնորվում է ակտիվ գործողություններով՝ բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչով, ինչպես նան նման րբոնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելով կամ քարոզելով (...):

(չ..) Կոչեր ասելով պեվք է հասկանալ անձանց գիտակցության ն կամքի վրա այնպիսի ազդեցություն, որն ուղղված է անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ բոնություն գործադրելուն:

(:-.) Քննարկվող հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ է հանդիսանում նան բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի, նման րոնության հրապարակայնորեն Օ`արդարացման կամ քարոզի՝ օրենքում նշված հանգամանքներով պայմանավորված լինելը:

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի իրական լինելու հանգամանքը նս անհրաժեշտ պայման է նշված հանցակազմի առկայության համար:

Բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերն իրական են համարվում այն դեպքում, երբ հանցավորը ոչ թե ձնականորեն միայն հայտարարում է, որ անհրաժեշտ է անձի կամ անձանց խմբի նկատմաւմը բոնություն գործադրել, այլ այդպիսի հայտարարություն հետ մեկտեղ նան փորձում է տարբեր եղանակներով ազդել անձանց գիտակցության ն կամքի վրա:

Ընդ որում, հարկ է արձանագրել նան, որ րոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի իրական լինելր հավատրելու համար կարնոր է նան տուժողի սուբյեկտիվ ընկալման գնահատումի, օրինակ՝ երբ տուժողը բավարար հիմքեր է ունենում վախենալու դրա իրականացումից: Այլ կերպ ասած՝ վուժողը պետք է կարծի, որ բոնության իրականացումը հնարավոր է: Սակայն հարկ է նշել, որ 3 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3-րդ, թերթեր 57-58:

1

արարքի որակման համար տուժողի սուբյեկտիվ ընկալման գնահատումն ածանցյալ նշանակություն ունի, առաջնայինն օրյեկտիվ իրադրության գնահավտումն է: (...) Օբյեկտիվ իրադրության գնահատումը ենթեւդրում է, որ անհրաժեշվ է հաշվի առնել այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են կոչերի բովանդակությունը, կոչով դիմելու եղանակը, այդ թվում նան՝ հրապարակային լինել կամ չլինելը, ժամանակը, դրանք հանրությանը հասու դարձնելու համար տարաբնույթ միջոցների ձեռնարկումը, հանցավորի ն տուժողի միջն հարաբերությունների բնույթը, հանցավորի անձր, հասարակությունում ունեցած դերը, զրիաղեցրած պաշտոնը, հանրության վրա հնարավոր ազդեցություն գործադրելու ունակությունը ն այլն:

(.-.) Անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ամբաարանյալին առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությունից պարզ է դառնում, որ դրանում չի ներառվել քննարկվող արարքի քրեաիրավական որակման համար անհրաժեշտ այն փաարական տվյալները, որոնք պետք է բնութագրնեին հանցակազմի տարրերից օբյեկտիվ կողմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները ն հնարավորություն վային փաստելու դրանց առկայությունը: Մասնավորապես, մեղադրանքի ձնեակերպումից հետնում է, որ (րր ԲԲՒԹՅՅՅ» րելք է սպանել, նրան ն նրա ընտանիքին պետք է հրապարակում վառել» արփահայտությունները Հակոր Գրիգորյանի կողմից արվել են դասաժամի ինթացքում՝ "-իդ դասարանի աշակերփների ներկայությամի (...։ Սակայն նշվածը ոչ թն միայն ձնական հայտարարություն, այլ բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր դիտարկելու համար անհրաժեշտ էր փաարել, թե Ամբաստանյալն ի՛նչ միջոցների ձեռնարկմամբ է ազդել `" տարեկան երեխաների գիտակցության ն կամքի վրա բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերը հասու դարձնելու համար, որոնք օրյեկտիվ իրադրության գնահավտման արդյունքում հիմք կտային նան այդ կոչերն իրական գնահատելու համար: Այսինքն՝ առաջադրված մեղադրանքում չի կոնկրերացվել մեղսագրված հանցավոր արարքի կատարման ժաւմանակ Ամբաստանյալի գործողությունների շրջանակը, ինչը հնարավորություն կտար գնահավելու քննարկվող հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշի, այն է` բոնասթյուն գործադրելու իրական վտանգի առկայությունը: Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ օբյեկտիվ իրադրությունը ն գործի

12

հանգամանքները հիմք չեն տալիս նշված հայտարարությունները՝ որպես իրական՝ բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր գնահատելու համար:

Դրանից րացի, ամբատրանյալ Հակոր Գրիգորյանին առաջադրված

մեղադրանքի ձնակերպումից պարզ չէ նան, թն որո՛նք են «այլ հայացքները» ն ի՛նչ բնույթի են, ինչպիսի՞ն է "" «Բ» «թ թթ» արած քաղաքակսմությունը ն ինչպիսին Լ Հակոր Գրիգորյանի քաղաքական հայացքները, որոնք հիմք են հանդիսացել րոնությունը գործադրելու հրապարակային կոչեր անելու համար, այսինքն՝ հանցանքի կատարման շարժառիթն առաջադրված մեղադրանքում հափակեցված չէ, դրա վերաբերյալ ձնակերպումները վերացական բնույթի են: Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանը կրկին փաստում է, որ քննարկվող հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ է հանդիսանում նան րոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի՝ օրենքում նշված հանգամանքներով, այդ թվում նան քաղաքական հայացքներով պայմանավորված լինելը:

(.-.) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Հակոբ Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությունն չի համապատասխանում «մեղադրանքի» վերաբերյալ միջազգային ն ներպետական պահանջներին, ինչպես նան ՀՀ վճռաբեկ դատարեունի կողմից Գնորգ ձաղարյանի ն մյուսների գործով որոշմամբ սահմանված չափանիշներին: Մասնավորապես` մեղադրանքի ձնակերպումը պարունակում է միայն 2003 թվականի ապրիլի 16-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիքի 226.2-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայի նկարագրությունը, նե դրանում նշված չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք հնարավորություն կրնձեռեն հիմնավորված կերպով եզրահանգելու, որ Հակոր Գրիգորյանի արարքը համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 226.2-իդ հոդվածին:

Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հակոբ Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը՝ անձի նկատմամի քաղաքական այլ լ 9հայացքներով պայմանավորված րոնություն գործադրելու հրապարսւկային կոչեր հնչեցնելու վերաբերյալ, անորոշ է. իրավական գնահատման ենթակա փատրական փվյալներ ներկայացված չեն, իրավական բնորոշումը ներկայացված է վերացականորեն:

13

(-) Օրենքով նախատեսված պահանջների պահպանմամբ մեղադրանքը չձնակերպելու պայմաններում, Ամբասվանյավը զիկվել է պատշաճ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը, ինչպես նան չի ապահովվել կողմերի դատավարական իրավահավասարությունը սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու ն մյուս կողմի փատրարկների հերքելու համար: Օրենքով ամրագրված սկզբունքներից թուլ տրված շեղումները հանգեցրել են արդար դատաքննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման:

Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ` վերը շարադրվածը ինքնին բացառում է Ամբաստանյալի նկատմամբ մեղադրական դատավճիո կայացնելու

հնարավորությունը:

(-) Սույն որոշման նախորդ կետում արձանագրվածից րացի Վերաքննիչ դատարանն ահրաժեշտ է համարում նան անդրադառնալ ամիաստանյալ Հակոր Գրիգորյանի ՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 226.2րդ հոդվածի 2րդ մասի 2րդ կերով մեղսագրված հանցագործությանը վերջինիս մասնակցությունն ապացուցված լինել կամ չլինելու հարցին: (...)

Թնահավելով սույն գործի փարական հանգամանքները` Վերաքննիչ դատարաուեր գտնում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողաւկաւն չափանիշով հնարավոր չէ հեվփնություն անել ամբաստանյալ Հակոր Գրիգորյանին՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածությաւն ն օրինականության վերաբերյալ:

Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամի սույն գործով չի ձնավորվել վերաբերելի, թույլատրելի ն հավաարի ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որպեսզի դրանք ապահովեն ամբաստանյալ Հակոր Գրիգորյանի արարքում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 226.2- իդ հոդվածով նախավեսված հանցակազմի օբյեկրիվ ն առբյեկտիվ կողմը բնութագրող հատկանիշների ` առկայության վերարերյալ դատարանի հեզնությունների արժանահավատությունը, այլ ոչ թե ենթադրությունը, ինչպես ներկայացված է մեղադրական եզրակացությունում:

(-.) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ (..) մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցներով որնէ կերպ չի հիմնավորվում, որ Հակոբ Գրիգորյանն իրեն

14

վերագրվող բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչերն իրական են եղել: Մասնավորապես` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հակոբ Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքից որնէ կերպ չի հետնում, ավելին՝ գործում առկա որեէ փատրական տվյալով չի հիմնավորվում, որ Հակոբ Գրիգորյանն անձի կամ անձանց խմիի նկատմամբ քաղաքական այլ հայացքներով պայմանավորված րոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր է հնչեցրել, ավելին` անգամ չի հիմնավորվում, որ վերջինս փորձել է որն: նլանակով ազդել անձանց գիտակցության ն կամքի վրա՝ հիմնավորելու այդ գաղափարով առաջնորդվելու անհրաժեշտություն: Ալ կերպ՝ Վերաքննիչ դավփարանի գնահավմամի օրյեկտիվ իրադրությունը ն գործի հանգամանքները հիմք չեն տալիս Հակոր Գրիգորյանի արտահայտությունները որպես իրական՝ րոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր գնահատելու համար:

Վերաքննիչ դատարանը նման դիրքորոշման գալիս հաշվի է առնում նան այն հանգամանքը, որ գործով ձեռք չեն բերվել փաարական տվյալներ այն մասին, որ "" ԳՈԻՅՅ ՀՅ ԹԵՑ»: | կղ ընտանիքի անդամները մտավախություն են հայտնել կամ բավարար հիմքեր են ունեցել վախենալու դրա իրականացումից, առավել ես, երբ վերոհիշյալ կոչերն արվել են "-րդ դասարանի աշակերտներին, որոնք այդ պահին շուրջ" լղարեկան են եղել:

(-) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Հակոբ Գրիգորյանի կողմից հրապարակային՝ "-րդ դասարանի աշակերտներին, դիտավորությամի բոնություն գործադրելու հրապարակային կոչեր հնչեցնելու վերաբերյալ մեղադրանքի կողմի հեվզնությունները ենթադրություն է, քանի որ այն չի հաարատվում գործում առկա ն դափարանում օբյեկտիվ, լրիվ ն բազմակողմանի հետազուրված, փոխկապակցված, թույլատրելի, վերաբերելի ն հավաարի ապացույցների բավարար համակցությամբ: Այլ կերպ ասած՝ հիշյալ հանգամանքների վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտ առկա է չփարատված կասկած, |որը| պեզք է մեկնաբանվի հօգուտ: ամբաստանյալ Հակոբ Գրիգորյանի:

(-) Անդրադառնալով Ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցավոր արարքի որակյալ հատկանիշին, մասնավորապես, այդ արարքը պաշտոնական դիրքն օգտագործելով կատարելու հանգամանքին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում:

15

է (.., որ ՅՅ ուսուցիչը չի հանդիսանում պատոնատար Անձ, ուարի նրան վերագրվող գործողությունների կատարումը չեն կարող դիտվել որպես պաշտոնեական դիրքն օգվագործելով, հետնարար, հակառակի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դավմարանի ապատճառարանութնունն Օ ու հետնությունը, մասնավորապես, որ պաշտոնատար անձ չլինելով հանդերձ իր պաշտոնական դիրքը ծաւտայության շահերին հակառակ օգտագործել կարող է նան իր ծառայողական ապարտականությունները կատարող ոչ պաշտոնատար անձր, անհիմն է:

(.-.) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Հակոբ Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքում պետք է արդարացնել (... հանցակազմի բացակայության հիմքով (:»"

9.1. Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Արղամանյանը վերոնշյալ որոշման վերաբերյալ հայտնել է հատուկ կարծիք՝ գտնելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված ապացույցները բավարար են «հիմնավոր կասկածից» վեր ապացուցողական չափանիշով Հ.Գրիգորյանի մեղքը հաստատված համարելու համար, դասաժամի ընթացքում վերջինիս` որպես "85555544 ուսուցչի հնչեցրած խոսքերը ենթակա են որակման որպես բռնություն գործադրելը հրապարակայնորեն արդարացնող ու խրախուսող կոչեր, ուստի Առաջին ատյանի դատավճիոր պետք է թողնել անփոփոխ»:

Վճոաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածով ն ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 330-րդ հոդվածով նախատեսված՝ բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի հանցակազմի մեկնաբանման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման ն իրավունքի զարգացման խնդի, ուստի, անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենշային լինել «Տես քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 43-72:

5 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 4-րդ, թերթեր 73-78:

16

նույնաբնույթ գործերով միատեսակ իրավակիրառ պրակտիկայի ձնավորման համար:

10. Մույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՞ր է արդյոք ամբաստանյալ Հակոբ Գրիգորյանի արարքում ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 226.2-րդ հոդվածի 2րդ մասի 2րդ կետով նախատեսված հանցակազմի բացակայության մասին Վերաքննիչ դատարանի հետնությունը:

11. ՀՀ Սահմանադրության 42-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք

ունի իր կարծիքն ազատ արտահայվելու իրավունք: (...)

(-:)

3. Կարծիքի արտահայտման ազատությունը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով՝ պերական անվտանգության, հասարակական կարգի, առողջության ն բարոյականության կամ այլոց պատվի ու բարի համբավի ն այլ հիմնական իրավունքների ն ազավությունների պաշտպանության նպավաւկով»:

11.1. ՀԸ Սահմանադրական դատարանը, 2022 թվականի ապրիլի 29-ի թիվ ՍԴՈ- 1646 որոշման շրջանակներում անդրադառնալով կարծիքի ազատ արտահայտման իրավունքին ն դրա սահմաններին, ձնավորել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները.

- կարծիքի արտահայտման ազատություշխը ժողովրդավարության

անկյունաքարային արժեք է, քաղաքացիական հասարակության կայացման ու զարգացման կարնոր միջոց, որին համարժեք Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրական մակարդակով երաշխավորվում է այդ ազատության իրացումը,

- կարծիքի արտահայտման ազատությունը, հանդիսանալով քաղաքացիական հասարակության ն ժողովրդավարության հիմնասյուներից մեկը, երաշխավորում է հասարակական կամքի ազատ ձնավորումը, հասարակության ն պետության միջն բաց, անկաշկանդ հաղորդակցությունը: Հասարակության շրջանում գաղափարների ն կարծիքների փոխանակման ազատությունը բազմակարծության երաշխիքն է, որի միջոցով էլ կենսագործվում է ժողովրդավարությունը,

- կարծիքի արտահայտման ազատությունը նան հանրային իշխանության նկատմամբ հասարակական վերահսկողության յուրահատուկ դրսնորում է ազատ

17

խոսքի, այդ թվում` սուր քննադատության, առկա թերությունների, հանրային ն անհատական մակարդակում առկա խնդիրների վերհանման ն ներկայացման ու դրանց հաղթահարմանն ուղղված հանրային իշխանության քայլերի վերաբերյալ բարձրաձայնելու ազատության միջոցով,

- կարծիքի արտահայտման ազատություն, Օ բացարձակ չէ, որովհետն Սահմանադրության ուժվ ի սկզբանե որոշված են դրա սահմանները, ն միաժամանակ այն որպես սուբյեկտիվ իրավունք կարող է սահմանափակվել օրենքով` պետական անվտանգության, հասարակական կարգի, առողջության ն բարոյականության կամ այլոց պատվի ու բարի համբավի ն այլ հիմնական իրավունքների ն ազատությունների պաշտպանության նպատակով:

Շիմնական իրավունքների սահմանափակումը ենթադրում է դրա իրավական, մեծամասամբ՝ օրենսդրորեն ամրագրված բովանդակության ծավալային շրջանակների նեղացում ն նույնպես հետապնդում է այոց իրավունքների պաշտպանության իրավաչափ նպատակ,

- քաղաքացիական հասարակության կայացման ն կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ է, որ հասարակության անդամները դրսնորեն հանդուրժողականություն միմյանց նկատմամբ՝ առաջնորդվելով իրավական նորմերով: Այս հարցում կարնոր է պետության որդեգրած կայուն քաղաքականությունը ձնավորել այնպիսի հասարակություն, որտեղ տեղ չունեն ատելության խոսքը, բոնության կոչերն ու սպառնալիքները, հայհոյանքը, վիրավորանքն ու անպարկեշտ վարքագիծը, որոնք խաթարում են առողջ սոցիալական միջավայրըձ:

12. «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ նան Կոնվենցիա) 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ «մ. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատորեն արտահայտվելու իրավունք: (...)

2 Այս ազատությունների իրականացումը, քանի որ այն կապված է պարվավորությունների ն պափասխանամվությաւն հեվ, կարող է պայմանավորվել այնպիսի ձնականություններով, պայմաններով, սնսմանափակումներով կամ պատժամիջոցներով, որոնք նախատեսված են օրենքով ն անհրաժեշտ են 6 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2022 թվականի ապրիլի 29-ի թիվ ՍԴՈ-1646 որոշման 5.2.2- 5.2.4-րդ կետերը:

18

ժողովրդավարական հասարակությունում ի շահ պետական անվտանգության, տարածքային ամբողջականության կամ հասարակության անվտանգության, անկարգությունները կամ հանցագործությունները կանխելու, առողջությունը կամ բարոյականությունը, ինչպես ն այլ անձանց հեղինակությունը կամ իրավունքները պաշտպանելու, խորհրդապահական պայմաններով ստացված տեղեկատվության բացահայտումը կանխելու կամ արդարադատության հեղինակություն ու անաչառությունը պահպանելու նպատակով»:

121. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նան Եվրոպական դատարան), երաշխավորելով խոսքի ազատության իրավունքը ն ընդգծելով, որ Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածով սահմանված արտահայտվելու ազատությունն ընդգրկում է ոչ միայն դրականորեն ընկալվող, ոչ վիրավորական կամ չեզոք, այլն վիրավորական, ցնցող կամ անհանգստացնող «տեղեկատվությունը» կամ «գաղափարները»՝ դրանք համարելով բազմակարծության,

հանդուրժողականության ն լայնախոհության պահանջներ, առանց որոնց չի կարող լինել «Ժողովրդավարական հասարակություն», շր 4ՃՏ ». էԷտռուռ գործով արձանագրել է, որ Կոնվենցիայով հռչակված ն երաշխավորված արժեքների հետ անհամատեղելի արտահայտությունները, այդ թվում՝ ատելության խոսքը ն բռնություն հրահրող կոչերը դուրս են Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածով սահմանված իրավական պաշտպանության շրջանակներից: Ընդ որում` հարկ է նկատել, որ Եվրոպական դատարանը խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակումը թույլ է տալիս Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված նպատակներով՝ պայմանով, որ դրանք պետք է նեղ մեկնաբանվեն, ն ցանկացած սահմանափակման անհրաժեշտությունը պետք է համոզիչ կերպով հիմնավորվիչ, ն այս առումով 7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ի թիվս այլ վճիռների, ՕԵ6/5ժմաւ ս. ստեղն գործով 1991 թվականի մայիսի 23-ի վճիռր, գանգատ թիվ 11662/85, կետ 57, 4/0166 . Իա գործով 2015 թվականի ապրիլի 23-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29369/10, կետ 124, 8606է ,. ՏալլշՂճոմ 2016 թվականի մարտի 29-ի վճիռը, գանգատ թիվ 56925/08, կետ 48, ՏճռՕնօ2 ւ. Ք՛ռոճճ գործով 2023 թվականի մայիսի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45581/15, կետ 145:

ծ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 721 415 . 851օուռ գործով 2015 թվականի հունիսի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 64569/09, կետեր 136, 140։

» Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ի թիվս այլ վճիռների, 5161 7. Տաշօղճում գործով 2007 թվականի դեկտեմբերի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 69698/01, կետ 101, Քշռնուոծո Մ. Քնմռոճգործով 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 11882/10, կետ 87:

19

Եվրոպական դատարանը խոսքի ազատության իրավունքի երաշխավորումը դիտարկում է ոչ միայն պետության բացասական պարտավորությունների լույսի ներքո` զերծ մնալու այդ իրավունքին անհարկի միջամտելուց, այլն դրական պարտավորությունների շրջանակներում, այն է՝ պետություններին պարտավորեցնում է ձեռնարկել այնպիսի դրական միջոցառումներ, որոնք կոչված կլինեն ապահովելու այդ իրավունքի իրական ն արդյունավետ իրականացումը»:

Ավելին՝ Եվրոպական դատարանը, ընդունելով հանդերձ, որ Կառավարության, պետական ծառայողների, պաշտոնատար անձանց ն քաղաքական գործիչների նկատմամբ քննադատության թույլատրելիության շրջանակն ավելի լայն է, քան մասնավոր անձանց դեպքում, քանի որ ժողովրդավարական հասարակությունում կառավարության գործողությունները կամ անգործությունը պետք է լինեն ոջ միայն օրենսդիր ն դատական իշխանության, այլն հասարակական կարծիքի ուշադրության առարկա", իր մի շարք որոշումներում նշում է նան, որ պետությունները կարող են ձեռնարկել միջոցներ (այդ թվում՝ քրեաիրավական ներգործության), որոնք ուղղված կլինեն նման խոսքին համաչափ արձագանքմանը, իսկ այն դեպքերում, երբ նման խոսքը հրահրում է բռնություն անհատի, պաշտոնատար անձի կամ բնակչության որնէ խմբի նկատմամբ, պետական իշխանություններն ունեն խոսքի ազատության իրավունքի իրականացմանը միջամտելու ավելի մեծ հայեցողություն»:

12.2. Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Ատելության խոսքի դեմ պայքարի մասին» թիվ ՇԽՆՄԻՏՇ«(2022)16 ու Ռասիզմի ն անհանդուրժողականության դեմ եվրոպական հանձնաժողովի ընդհանուր քաղաքականության թիվ 15-րդ հանձնարարականներով նս նշվում է, որ քրեական պատասխանատվությունը, իհարկե միայն որպես վերջին միջոց, անհրաժեշտ է կիրառել ատելության խոսքի . Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Օտ գոմ Օ1ոջ ս. 56ելո գործով 2022 թվականի սեպտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 24738/19, կետ 77:

ո Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ի թիվս այլ վճիռների, Տ(թուռիհմ ս. Թաջ գործով 2018 թվականի մայիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 52273/0, կետ 89, 7նոռոշօ Օօողօշ ս. Տքզեւ գործով 2018 թվականի նոյեմբերի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 26922/14, կետ 65:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Շշյմոռ ». Դաշ, գործով 1999 թվականի հուլիսի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 23556/94, կետ 34, Տոո 767ծոէջծ» . Թաջջո գործով 2018 թվականի օգոստոսի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10692/09, կետ 65:

20

առավել ծանր դրսնորումների նկատմամբ, որոնցից է, ի թիվս այլնի, ատելություն, բռնություն կամ խտրականություն հրապարակային կերպով հրահրելըտ:

12.3. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը սույն որոշման 12.1-րդ կետում նշված իրավական դիրքորոշումներն արտահայտելիս ն ատելության կամ բռնության հրահրման պարագայում խոսքի ազատության իրավունքի խախտման առկայությունը որոշելիս իր նախադեպային իրավունքում զարգացրել ն բազմիցս կիրառել է խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակման իրավաչափության գնահատման եռատարը թեստը՝ բաղկացած հետնյալ հարցերից.

- արդյո՞ք իրավունքի սահմանափակումը նախատեսված է օրենքով,

- արդյո՞ք իրավունքի սահմանափակումը հետապնդում է իրավաչափ նպատակ,

- արդյոք իրավունքի սահմանափակում` բավարար ն անհրաժեշտ է ժողովրդավարական հասարակությունում հետապնդվող իրավաչափ նպատակին հասնելու համար, այլ կեր