ԵԴ/0678/11/20

ՐՆ Կ Լ ԵԴ/0678/11/20

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ Մ.Շահվերդյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ ԱԴանիելյան

2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ՝ նան Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

ԱՉԻԶՈՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով թիվ ԵԴ/0678/1/20 վարույթով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2022

2

թվականի մարտի 4-ի որոշման դեմ աաա:

ասար աը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Լ 2020 թվականի մարտի 9ին արարո «շու չական

ծառայությունում դիմում է ներկայացրել, այնոհետն բացատրություն է տվել այն մասին, որ ոստիկանության Աաաա ցարը բ.

աաա ԱՒ ՅՆ.....................2

ոստիկանության բաժին բերման ենթարկելիս հարվածել են վերջինին ն նրա հասցեին տվել են հայհոյանքներ: Բացի այդ, որդուն բերման ենթարկելիս նրա իրավունքները չեն պարզաբանել: Վերոգրյալի արդյունքում հոգեբանական ու ֆիզիկական ճնշումների ազդեցության ներքո որդուց խոստովանական ցուցմունքներ են կորզել:

2020 թվականի մարտի 16-ին դեպքի առթիվ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվը: ւան գործը:

Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ ատաոոը ճանաչվել է տուժող:

2020 թվականի մայիսի 30-ին թիվ արննը ւան գործի նախաքննության արդյունքում նախաքննական մարմինը քրեական գործով վարույթը կարճելու ն քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշում է կայացրել:

2, Նախաքննական մարմնի վերը նշված որոշման դեմ աակ.

ներկայացրել ՀՀ գլխավոր դատախազություն, որը ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչութան պետ ՈՏ | 2020 թվականի

հունիսի 25-ի որոշմամբ մերժվել է:

3. 2020 թվականի հուլիսի 24-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանում (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) ստացվել է Աաաա

բողոքը՝ թիվ մարը ւան գործով նախաքննական մարմնի՝ 2020 թվականի

3

մայիսի 30-ի «Քրեական գործով վարույթը կարճելու ն քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին» որոշման դեմ:

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2020 թվականի Կոյեմբերի 26-ի որոշմամբ աաա

ատար ւ լ ոլարարել Է վարույթն իրականացնող մարմնին

պարտավորեցնելով վերացնել անձի իրավունքնեի ն ազատությունների խախտումները:

4. ՇԸ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ ասատոը վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2021 թվականի մայիսի 10-ի որոշմամբ բողոքը բավարարել Է մասնակիորեն, Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2020 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշումը՝ բեկանել ն գործն ուղարկել նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության:

5. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ արարո նը... րել :։

6. Խա

ասար սի: բողոքների քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ

քրեական դատարանը (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2022 թվականի մարտի 4-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանը՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշումը թողնելով անվափախ:

7. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի մարտի 4-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել արկ Ո: ՀՀ ճբ դատարանի

քրեական պալատի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:

2025 թվականի հունվարի 16-ին թիվ ԵԴ/0678/11/20 գործը ըստ ընդդատության փոխանցվել է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատին:

1 Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող Հ8րդ հողխծի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող

4

Վճռաբեկ դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 26ի որոշմամբ

սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը. հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքները քննվում են հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

8. Բողոքների հեղինակի պադմամբ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից չի իրականացվել բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ քննություն, չեն կատարվել այնպիսի գործողություններ, որոնք ուղղված կլինեին հանցագործությունը ն մեղավորներին բացահայտելուն, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրել է տուժողի իրավունքների ն ազատությունների խախտման:

Վարույթն իրականացնող մարմինը ձեռքի տակ նենալով վատ

վերաբերմունքի դըրսնորման մասին տվյալներ, դրանց համարժեք գնահատական չի տվել, չի կատարել արդյունավետ քննություն:

Մասնավորապես, ըստ բողոքարերի՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստացի խոշտանգման փաստի ապացուցման բեռը դրել է տուժող կողմի վրա: Իսկ իրավապահ մարմինների թույլ տված խախտումները վերաբերյալ չի իրականացրել արդյունավետ քննություն:

Ըստ բողոքի հեղինակի՝ քննիչի, դատախազի ն «դատարանների

հիմնավորումները հակասում են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նան՝ Եվրոպական դատարան) վճիռներին ն վերջինների իրարամերժ պատճառաբանությունները չեն եղել հստակ ու համոզիչ ն չեն բխել քրեական գործի նյութերի ծավալից: 0-Մտորադաս դատարանները խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի կասկածները եօգուտ դիմումատուի չեն մեկնաբանել, այլ մեկնաբանել է հօգուտ նախաքննության մարմնի, որը արդյունավետ քննություն չի իրականացրել:

Բողոքաբերի պնդմամբ՝ քրեական գործ հարուցելու պահից վարույթը իրականացնող մարմինը թույլ է տվել ակնհայտ խախտում` քրեական գործը

5

հարուցելով 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) 309-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որը պաշտոնեական լիազորություններն անցնելու հանցակազմն է, սակայն ուսումնասիրելով թե՛ տուժող կողմի ներկայացրած հաղորդումը, ն թե՛ վերջինի ցուցմունքը, ակնհայտ է դառնում, որ քրեական գործը պետք է հարուցվեր ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 3091 հոդվածով, այսինքն խոշտանգման հանցակազմով: Այսինքն, նախաքննական մարմինը ի սկզբանե խոշտանգման դեպքով քննություն չի իրականացրել, հետնաբար չէր էլ կարող խոշտանգման փաստով իրականացնել արդյունավետ քննություն:

Բողոքի հեղինակը փաստել է, որ նախաքննական մարմինը քրեական գործի վարույթը կարճելու համար հիմք է ընդունել ենթադրյալ բռնություն կիրառող ն սպառնալիքի տակ տուժողից ցուցմունք վերցրած ոստիկանության ծառայողների հայտնած տեղեկությունները, սակայն այդ անձանց ցուցմունքները չեն կարող արժանահավատ համարվել, քանի ռր նմանատիպ ցուցմունք տալով

ոստիկանութան աշխատակիցները փորձլ են խուսափել քրեական

պատասխանատվությունից ն պատժից:

9. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել ն փոփոխել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի մարտի 4-ի որոշումը՝ ճանաչելով տուժող ատսաաոը իրավունքների ն ազատությունների խախտման փաստը::

Վճռաբեկ բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

10. Քրեական հետապնդում չիրականացնելու ն քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին 2020 թվականի մայիսի 30-ի որոշումը պատճառաբանվել է հետնյալ կերպ. «/..) (Թյռրծի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ, օրյեկտիվ հերազուրման նպատակով նախաքննության ընթացքում ձեռնարկված հնարավոր ն անհրաժեշտ քննչական ու դազտաւվարական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված ապացույցները վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսակետից գնահատելով՝ պետք է արձանագրել, որ չեն հիմնավորվել ՀՀ ՊՆ

6

ռազմական. ուրիկանության ծառայողներ մոն

Սառ... աաա... .......

ընթացքում: նրան հարվածելու, նրա հասցեին սեռական բնույթի հայհոյանքներ

` հնչեցնելու, ինչպես նան ՀՇ ռարիկանության ծառայողների ն ՆՈ | նամա խմ խորան

բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնելու րացի այդ, փաաարաբան ունենալու ն հեռախոսազանգ կարարելու իրավունքներից աան... ազատ

աստառ. ՀՀ 7ւա լուրեր քննիչ մ որ - "ւ":

ձերբակալված Աարոն նգ կարարելու իրավունքից,

վերջինիս զրկելու հանգամանքները, սպառվել են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները (...)»3:

Լ. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշման համաձայն՝ «/...) Աադրադառնալով բողոքի հիմքերին՝ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նյութերի ուսումնասիրությամը պարզվեց, որ այն գործի նախաքննությամբ կատարվել են հնարավոր րոլոր քննչական ն այ դատավարական գործողությունները, որոնց արդյունքում չի հիմնավորվել ՀՀ քննչական կոմիրեի քննիչ աաա «ոո «րենգրքի

208-րդ հոդվածով ն ՀՀ ՊՆ ռազմական ոստիկանության ծառայողներ ատ աաա

Աաաա «Հ... ուգրոի

309-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունները` ենթադրյալ կափարված լինելու հանգամանքները: Ավելին` քրեական գործի քննության ընթացքում, բացի քրեական գործով շահագրգիռ անձանց ցուցմունքներից, հնարավոր չի եղել ձեռք բերել որ փարական տվյալ որը ըավարար կլինա. նշված հոդվածներով նախատեսված` ենթադրյալ հանցավոր արարքներ կատարված լինելու հիմնավոր կասկածի նվազագույն շեմի հաղթահարված համարելու համար, իսկ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները սպառվել են:

Ը:)

2 Տե'ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 290-307:

7

Ինչպես բողոքի բովանդակության, այնպեա էլ րուլոքի դատական քննության ընթացքում որնէ հիմնավոր փաստարկ չներկայացվեցին դատարանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ ն 309-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցավոր արարքներ` ենթադրյալ կատարված լինելու վերաբերյալ: Բողոքի քննությամբ հիմնավորվեց, որ քրնական գործի քննության ողջ ընթացքում վարույթն խրականացնող մարմնի կողմից ձեռնարկվել են հնարավոր բոլոր քննչական ն դատավարական գործողությունները, մինչդեո գործով ձեռք բերված վպվյալները չեն հաղթահարում: հիմնավոր կասկածի նվազագույնը շեմը ն որնչ կերպ չեն վկայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ ն 309րդ հոդվածներով նախատեսված հանցակազմերի ենթադրյալ առկայության մասին: Եվ բողոքաբերի, ն' վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացված փարական տվյալները որեէ կերպ չեն վկայում ն դատարանի մուր համոզմունք չեն ձնավորում ՀՀ քննչական կոմիտեի աաա

աաա

ու մ ն ւ աաա աԱ ամա աան

նախատեսված հանցագոլծությունները ենթադրյալ կատարելու վերաբերյալ:

(::)

Անդրադառնալով բողոքարեր կողմի այն պնդմանը, որ ի այզբանն ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում: ապառտատոոը կողմից հանցագործության մասին հաղորդումը արանալուց ն նյութեր նախապատրասվելուց հետո պետք է քրեական գործը հարուցվեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309.Էրդ հոդվածով ն նշված հոդվածի շրջանակներում պեփք է նախաքննություն իրականացվեր դատարանը մասնակիորեն իր. համաձայնությունն է արտահայտում բողոքարե կողմի նշած հիմնավորումներին՝ այն առումով, որ թեն կատարված քննչական ն այլ դավամվարական գործողությունները վկայսւմ են այն մասին, որ վարույթն իրականացնուլ մարմնի կողմից իրականացված քննությունն ուղղված է եղել նան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն ենթադրյալ կատարման հանգամանք, պարզելու, սակայն վարույթն իրականացնող մարմինը կայացված որոշմամբ չի վերլուծել ՀՀ քրեական օրենագրքի 309. Էրդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն ու քննարկել դրա

8

ենթադրյալ առկայության կամ բացակայության հարցը: Այդունանդերձ՝ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ովջ ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ձեռնարկված հնարավոր բոլոր քննչական ն այլ դատավարական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված տվյալները որնէ կերպ չեն վկայում նան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309.Էրդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի ենթադրյալ առկայության մասին, ավելին՝ դրանք չեն հաղթահարում հիմնավոր կասկածի՝ նվազագույնը շեմը, ուտի դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կայացված որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3091Լ1րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը չվերլուծելն ու դրա, ենթադրյալ առկայության հարցը չքննարկելը չի ազդել գործի ելքի վրա:

Դատարանն արձանագրում է, որ թիվ Ո | քրեական գործով հիմնավոր կատլածի նվազագույնը շեմի հաղթահարող միակ փաարական տվյալը շահագրգիռ անձանց` պաւժող ցսսո.......... ո. րննառ

ցուցմունքներն են: Նշվածից բացի, որնէ այլ փաարական տվյալ ձեռք չի բերվել: Այսինքն` տուժող ՏՏ | բերման ենթարկելու ընթացքում ՀՀ ՊՆ

ռազմական ոտրիկանության ծառայողներ մանանան

ՏՏ | կողմից վերջինիս հարվածելու, նրա հասցեին սեռական

բնույթի հայխյանքներ հնչեցնելու ՀՀ ոստիկանության ատռատաոը բաժնի աար... ասար րույթի

հայհոյանքներ, հնչեցնելու, փաստարան ունենալու ն. հեռախոսազանգ կատարելու իրավունքներից զրկելու, վերջինիս հասցեին արատավորող տեղեկություններ տարածելու սպառնալիքի եղանակով նրան խոարովանական ցուցմունք տալուն հարկադրելու, ուրիկանության այլ ծառայուլների կողմից աան

հասցեին հայհոյանքներ հնչեցնելու ինչպես նան ՀՀ քննչական կոմիպնի քննիչ պաստա... աաա...

հեռախոսազանգ կատարելու իրավունքից զրկելու դեպքերից յուրաքանչյուրի վերարերյալ ձեռք բերված միակ ապացույցը քրեական գործի ելքով շահագրգոված տտ... ջոց է սծանյյալ՝ նրա ծոր՝ լ.

ատա Ւ. ոշ, մանց հոր ազգակցական

9

հարաբնրությունների մեջ գտնվող երկու անձանց ցուցմունքներ, ովքեր ինչ-որ չափով շառագրգոված են զործի ելքով:

(..) (Անդրադառնալով ըբողոքարեր կողմի այւ պատճառարանությանը, որ տուժողի ն բողոքին առնչվող անձանց առերեսում չի կատարվել` դատարանն արձանագրում է, որ թեն, ի թիվս այոց, նան աաա

աաաաաաաաաաաաաաաաաաթաաաա ցնող մարմնին

ներկայացրած դիմումներով հայտնել են, որ չեն ցանկանում առերես հարցաքննվել հրենց ղեմ վկայած անձի՝ թթաաայոը.......... ւ հակընդդեմ հարցման ենթարկել վերջինիս՝ դրանով իսկ հրաժարվելով իրացնել նրա հայտնած փաստական փվյալների ճշմարտացիությունը վիճարկելու՝ իրենց իրավունքը, այնուամենայնիվ վարույթն իրականացնող մարմինն պարտավոր էր առերեսումներ կատարել՝ նկատի ունենալով, որ ասաոոը ն կասկածի շուրջ հարցաքննված վկաների ցուցմունքներում առկա են էական հակասություններ: Այսինքն` վարույթն իրականացնող մարմինն առերեսումները պետք է կատարեր ոչ թե կասկածի շուրջ հարցաքննված վկաների՝ իրենց դեմ վկայած անձին՝ ասաաոոը հակրեղդեմ հարցման ենթարկելու ն նրա, հայտնած փաստական տվյալների մշմարփացխություն, վիճարկելու իրավունքն ապահովելու այլ ապացոյցնեն ձեռք բերելու համար: Հերնարար՝ դատարանն իր

անհամաձայնությունն է հայտնում նշված հարցի վերարերյալ դատախազի կալմից բերված այն հիմնավորումներին, որ մարան

ղը... ւ ուս հարցաքննվել, քանզի

նոյնիսկ ցուցմունք տալուց հրաժարվելու մալադրյալի կամ կասկածյալի սահմանադրական իրավունքի խրացում, ինքնին չի ըացառում առերեսման

հնարավորությունը:

Այդունանդերձ՝ դատարանը գտնում է, որ թեն վարույթն իրականացնող մարմինը չի կատարել քրեադատավարական օրենադրությամբ սահմանված հմալերատիվ պահանջը, սակայն նշված հանգամանքը ես չի ազդել գործի ելքի վրա, քանզի շահագրգիռ անձանց ցուցմունքներից բացի այլ փատրական տվյալների բացակայության ն դրանով ապայմանավորված՝ փակտիկական հնարքների կիրառման անհնարինության, պայմաններում ապացույցներ ձեռք րերելու համար

10

առերես հարցաքնեություններ անցկացնելն իրատեսական եղանակ չէ ն ամեննին էլ չէր կարող հանդիսանալ ակնկալվող արդյունքին հասնելու անհրաժեշտ ն ողջամիտ միջոց:

Այապիսով՝ դատարանն արձանագրում Է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ, 309-րդ ն 509.-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններից որնէ մեկը ենթադիյալ կատարված լինելու հարցում առկա չեն ողջամիտ ենթադրություններ, որոնց պարզում, պահանջում է գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ ն բազմակողմանի հաորազուտաթյունը շարունակելու անհրաժեշտություն, հորնաբար՝ դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմինն ապահովել է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-րդ հոդվածով ասհմանված՝ գործի հանգամանքների լրիվ, օրյեկտիվ ն բազմակողմանի քննությունը ն հարուցված քրեական գործի շրջանակներում կատարված քննաթյան արդյունքում չի հիմնավորվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ, 309-րդ ն 309-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններից որնէ մեկը ենթադրյալ կատարված լինելու հանգամանքը, հետնաբար՝ րացակայւմ է քննությունը շարունակելու անհրաժեշտությունը:

Ավելին՝ դատարանի գնահատմամը վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրվել են հնարավոր բոլոր ջանքերը ն իրականացվել են բոլոր ողջամիվ: քայլեր, սակայն զործով ձեռք ըբերված փատրական հանգամանքները չեն հատրապտում բողոքարեր կողմի ենթադրություններ: Ընդ որում, այն, որ քննությունը հաջողության չի հասել ն հանգեցրել է վարույթն իրականացնող մարմնի այնպիսի եզրակացության, որը չի համապատասխանում, աստառը ասա ու րերին չի լարող վկայել, որ քննությունը թերի է

իրականացվել ն լրացուցի:։ Օ քննչական գործողություննե կատարելու անհրաժեշտություն կա, քանի որ քննություն կատարելու պարտականությունը վերաբերում է ոչ թե արդյունքին, այլ միջոցներին, ինչը այն դեպքում: լիովին գործադրվել | (...»:

12. Վերաքննիչ դատարանը 2022 թվականի մարտի 4-ի որոշմամբ փաստել է. «(..) Բննարկվող դեպքում, բողոքաբերի ներկայացուցիչների կողմից ներկայացված 3 Տե'ս նյութեր, հատոր 2, թերթեր 80-98:

11

վերաքննիչ բողոքներում բարձրացված հարցադրումները, վերը շարադրված հիմնավորումների համատենքարում, ոչ միայն ըավարար չափով փաստարկված չեն, այլն րար էության, պարունակում են վերջիններիս գնահատականները դրանցում արծարծվող հարցերի վերաբերյալ:

Բացի այդ, (կոնկրեր դեպքում) վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից հիշյալ դատավարական որոշումը կայացնելիս թույլ չի տրվել բողոքաբեր կողմի եյւթական ն դատավարական իրավունքների ու օրինական շահերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հիմ. կհանդիսանային անձի իրավունքների ն ազատությունների խախտումը վերացնելու վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականության մասին համապատասխան դատական ակ կայացնելու համար:

ալ կերպ ասած Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վարույթն

իրականացնող մարմինը, գործի օրինական, հիմնավորված ն արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգաւմաւնքները գնահատելով

պատճառաբանված որոշում է կայացրել:

Այդ որոշման մեջ նշված, քրեական գործով ձեռք բերված փաստական հանգամաւնքների վերաբերյալ վարույթն իրականացնող մարմնի

գնահատականների հետ. բողոքարեր կողմի համամիտ չլինելն ինքնին բավարար չէ՝ արձանագրելու բողոքարեր կողմի իրավունքների ն ազատությունների խախտմուն վաւավմ:

Վեյտգրյալի հաշվառմամբ, վերլուծելով ասյն գործին առնչվող փարական հանգամանքները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հենության, որ քննարկվող դեպքում, բողոքարեր կողմի վերաքննիչ բողոքներում նշված պատճառաթաւնություններն ու այդ առնչությամբ ներկայացված պնդումներն, առկա. պայմաններում, բավարար չեն, տվյալ դեպքում, հաստատված համարելու, որ բողոքաբեր կողմի իրավունքները ն ազատությունները խավխարվել են:

Որպիսի պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հեպնությաւն, որ քննարկվող դեպքում, սույն գործով վիճարկվող դատական ակվում տեղ գտած Դատարանի հետնություննեը նս րատ Էության պատճառաբանված ն

փատրարկված են ն դրանց հետ չիամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր չկան:

12

Նշվածի համատեքարում, անդրադառնալով բողոքարբեր կողմի ներկայացված վերաքննիչ բողոքներում բերված մյուս. փատրարկներին, ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրկ, որ սոյն որոշմամբ վերը մեջ բերված

վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ էության մեջ ներառում են դրանց վերաբերյալ բողոքարկ: կողմի բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուրի դրանց լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է (...)»՛:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

13. Վճռարեկ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքարկված դատական ակտը վճռարեկ վերանայման ենթարկելու նպատակը մարդու իրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտումը վերացնելու սահմանադրական գործառույթի իրացումն է:

14. Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր է արդյո՞ք ստորադաս դատարանների հետնությունն այն մասին, որ ասաաոոը Ուրի հիման վրա իրականացված քննությունը եղել է

արդյունավետ:

15. ՀՀ Սահմանադրության 26-րդ հոդվածի 1Լին մասի համաձայն՝ «Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել խոշտանգման, անմարդկային կամ նվատրացնող

վերաբերմունքի կամ պատժի»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նան՝ Եվրոպական կոնվենցիա) 3-րդ հոդվածի համաձայն «Ու ոք չպերք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ նվատրացնող վերաբերմունքի կամ պատժի»:

5.1. Եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի ընթացակարգային բաղադրիչի՝ արդյունավետ քննության մասով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր դիրքորոշումներում բազմիցս ընդգծել է, ռր Եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդված տեսանկյունց պետության պոզիտիվ պարտականությունն Օ0է խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի դեպքերի արդյունավետ քննության 4 Տե'ս նյութեր, հատոր 3, թերթեր 124-144:

13

իրականացումը: Դատարանը շեշտել է, որ այդ մասին վկայող բողոքների քննությունը պետք է լինի մանրակրկիտ ն ամբողջական: Իրավասու մարմինները պետք է ձեռնարկեն բոլոր հնարավոր քայլերը՝ կատարվածի հետ կապված ապացույցների ամրագրման համարձ։

Խ.2. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից ընդդեմ Հայաստանի կայացված մի շարք վճիռներում արձանագրվել է, որ պետությունն իր պոզիտիվ պարտականության շրջանակներում չի կատարել խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի դեպքերի առնչությամբ արդյունավետ քննություն, ինչը հանգեցրել է Եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի ընթացակարգային բաղադրիչի խախտման Մարդու իրավունքնեի եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ քննությունը չի իրականացվել անհրաժեշտ անհապաղությամբ, ապացույցները ձեռք են բերվել, բժշկական զննություններն իրականացվել են ենթադրյալ վատ վերաբերմունքից հետո տնական ժամանակ անց, ինչը հանգեցրել է կարնոր ապացուցողական տվյալների կորստիծ:

53 «Սոշտանգումնեի ե այլ| լ35դաժան, Օ Օ0անմարդկային կամ

արժանասլագվությունը նվատրացնուլ վերարերմունքի կամ պատժի դեմ» ՄԱԿ-ի 1984 թվականի կոնվենցիայի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ «/..) պետությունին) ապահովում է, որպեսզի իր իրավասու մարմիններն անհապաղ ն անաչառ քննություն անցկացնեն, երը առկա է բավարար հիմք ենթադրելու, որ խոշտանգում: է կիրառվել իր իրավասությանը ենթակա ցանկացած տարածքում»:

Նույն կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի համաձայն «(.) պետությունն) ապահովում է, որ ցանկացած անձ, ով պնդում է, թե ինքն այդ պետության իրավազորության ներքո գտնվող ցանկացած տարածքում ենթարկվղ է խոշտանգումների, ունենա տվյալ պարության իրավասու մարմիններին րողոք 5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ /270ո05165 յ. Լռհմռ գործով 2016 թվականի հուլիսի 5-ի վճիոր, գանգատ թիվ 44898/10, կետ 103:

6 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 801օշոօռ ». 8/01006ռ գործով 2006 թվականի հուլիսի Է-ի վճիռը, գանգատ թիվ 41088/05, կետ 123:

7 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի' /նմեռոգ)ոո ». Ճոռծոքռ գոծով 2015 թվականի մարտի 3Լի վճիռը, գանգատներ թիվ 9935/06, 23339/06, 2ռԼյճո գուռ 01655 . «Լտուօուռ գործով 2016 թվականի մարտի 17-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 36894/04 ն 3521/07, 7/ո1շյօջ)ռո . /ձոռօուռ գործով 2017 թվականի սեպտեմբերի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 52316/09 ն այլն:

Հ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ նույն վճիռները:

14

ներկայացնելու ն նրանց կողմից իր զործի անհապաղ ու անաչառ քննության իրավունք (...)»:

15.4. 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՇԸ քրեական դատավարության օրենսգիրք) Արդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ «Քրեական դատավարության ընթացքում ոչ ոք չպերք է ենթարկվի խոշտանգումների, անօրինական ֆիզիկական կամ. հոգեկան բռնության, այդ թվում բժշկական դեղամիջոցների օգտագործմամի, առվի, ուժասպատման, հիպնոսի, բժշկական օգնությունից զրկվելու ինչպես նան այլ դաժան վերարերմունքի (...)»:

Նույն օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝

«Քրնական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել ասյն օրենսգրքով նախատեսված րոլոր միջոցառումների գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ ն օրյեկտիվ հերազուման համար (...)»:

16. Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային որոշումներում մշտապես ընդգծել է Եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածով նախատեսված` խոշտանգումների, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի արգելքի բացարձակ բնույթը: Միաժամանակ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ճնավորած մոտեցումների լույսի ներքո, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ խոշտանգումների արգելքի բացարձակ բնույթը ենթադրում է ոչ միայն խոշտանգումների, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կիրառումից ձեռնպահ մնալու, այլ նան որոշակի պոզիտիվ գործողություններ կատարելու պետության պարտականությունը: Մասնավորապես, արձանագրվել է, որ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու «վիճելի բողոքի» կամ «վստահելի հայտարարության» կամ այլ բավարար չափով որոշակի նշաններիճ առկայութան դեպքում ծագում է պետութան պոզիտիվ

պարտականությունը կատարելու քննություն, որի .-արդյունավետությունն 7 Տես Վճռարեկ դատարանի` Արայիկ Գզոյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0049/01/09 որոշման 22-րդ կետը, Վարտգեզ Գասպարիի գործով 2017 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ԵԱՔԴ/0190/1/16 որոշման 19-րդ կետը:

Ց Նշված հատկանիշների մասին տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Վարտրգեզ Գսապարիի գործով 2017 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ԵԱՔԴ/0190/11/16 որոշման 19-րդ կետում:

15

ապահովելու համար այն պետք է համապատասխանի որոշակի չափանիշների: Այսպես, Վարտգեզ Գասպարիի վերաբերյալ կայացված որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ խոշտանգումների վերաբերյալ գործերով արդյունավետ քննություն կատարելու չափանիշներն են.

ա) քնառթյուն իրականացնղ մարմիննեի անկախություն ն

անաչառությունըը,

բ) իրավասու մարմինները պետք է գործեն պատշաճ արագությամբջ,

գ) քննությում իրականացնող մարմինները պետք է օժտված լինեն համապատասխան փաստերը հաստատելու, մեղավոր անձանց բացահայտելու ն պատասխանատվության ենթարկելու լիարժեք իրավասությամբ,

դ) պետք է կատարվի մանրամասն քննություն, որն անհրաժեշտ է գործով ապացույցներն ապահովելու համար",

ե) պետք է ապահովվի քննության նկատմամբ հասարակական հսկողությունը ն տուժողի արդյունավետ ներգրավվածությունը քննությանըտ:

Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նան, որ քննություն կատարելու պետության պոզիտիվ պարտականությունը ենթադրում է, որ քննությունը պետք է լինի արագ ն մանրամասն: Դա նշանակում է, որ տեղի ունեցածը բացահայտելու նպատակով իրավասու մարմինները պետք է իրականացնեն լուրջ ջանքեր ն քննությունն ավարտելիս կամ իրենց որոշումները պատճառաբանելիս չհենվեն շտապողական ո Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Օջա՛ 7. 7աեօ) զործով Մեծ պալատի՝ 1999 թվականի մայիսի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21594/93, կետեր 91-92, 4(օխուշէ Քունս Ֆանջոլ ս. տաճ) գործով 2004 թվականի հուլիսի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 40154/98, կետ 37, 1221 5. 7նուշչ գործով 1998 թվականի հուլիսի 28-ի վճիռը, կետեր 83-84:

ռ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 41188655). Թաջջռ գործով 2006 թվականի հունվարի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 77617/01, կետ 109:

8 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Քեշի /0-մնռ չ. մ ՍԹ գործով 2001 թվականի մայիսի 4-ի վճիռը, գանգատ թիվ 24746/94, կետեր 125-130, Թռ. ռոգ Օշո». 1աղնօչ զործով 2004 թվականի հունիսի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33097/96 ն 57834/00, կետ 136, /ռմոծ Օաշօլ 5. Մաո) գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 17-ի վճիռը, գանզատ թիվ 41844/09, կետ 39:

2 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 8ռն ոռ Օ1:օոչ 7. Դաշ) գործով 2004 թվականի հունիսի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33097/96 ն 57834/00, կետ 134:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 8ոմ ռոմ Օմեժտ .. 7աեշ գործով 2004 թվականի հունիսի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33097/96 ն 57834/00, կետ 137, ոտճնտ ոսխոճո5, Օջա՛ ս. Սերո գործով Մեծ պալատի 1999 թվականի մայիսի 20-ի վճիռը, գանզատ թիվ 21594/93, կետ 92, Օջուջճոցնն գոմ Շխօեգո չ. 8ատաղռ գործով 2006 թվականի փետրվարի 23-ի վճիռը, գանգատ թիվ 46317/99, կետ 107, 10:402հնոմ6Ն ռոմ Օատ ն. Թաջտճ գործով 2008 թվականի նոյեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 3013/04, կետ 106:

16

կամ թույլ պատճառաբանված եզրահանգումների վրաճ: Նրանք պետք է կատարեն իրենց համար հասու բոլոր ողջամիտ քայլերը, որպեսզի ապահովեն դեպքի հետ կապված ապացույցները, ներառյալ, ի թիվս այոց, ականատեսների հարցաքննություը ն բժշկական ապացույցները: «Քննության ցանկացած թերություն, որը հարցականի տակ է դնում վնասվածքների պատճառները կամ պատասխանատու անձանց պարզելու կարողությունը, վտանգում է այս չափանիշի իրագործումըտ:

Վերոհիշյալի հիման վրա Վճռարեկ դատարանն արձանագրել է, որ հաշվի առնելով քննության մանրամասն լինելու չափանիշին համապատասխանելու համար անհրաժեշտ դատավարական գործողություննեի սպառի: սահմանման անհնարինությունը, որպես այդպիսի քննության չափանիշներ են հանդիսանում զուրջ ջանքեր գործադրելը» կամ «բոլոր ողջամիտ քայլերն իրականացնելը»

17. Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, հարկ է նկատել, որ խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի դեպքերի կապակցությամբ արդյունավետ քննություն կատարելու անհրաժեշտությանն անդրադարձ է կատարել նան Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանը (այսուհետ նան՝ ՄԻՊ) որպես ազգային կանխարգելման մեխանիզմի գործունեության վերաբերյալ վերջին տարիներին հրապարակվող տարեկան զեկույցներում: Մասնավորապես, ՄԻՊ-ը նշել է, որ հաշվի առնելով Հայաստանի դեմ մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կայացրած վճիռները, ինչպես նան խոշտանգման դեպքերի քննության վիճակագրական տվյալները խոշտանգման դեպքերում պետության պոզիտիվ պարտականության ապահովման տեսանկյունից չափազանց 6 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 455900 գոմ ՕԱ.օոտ ս, Թանռոռ գործով 1998 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 24760/94, կետ 103, 861 գոմ Օմ16:5 5. Ղաղեօչ գործով 2004 թվականի հունիսի 3-ի վճիոր, գանգատ թիվ 33097/96 ն 57834/00, կետ 136 7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Դեռ ս. Պաշ, գործով Մեծ պալատի 1999 թվականի հովիսի 8-ի վճիոր, գանգատ թիվ 23763/94, կետ 104, Օա. 7աղշչ գործով 2000 թվականի դեկտեմբերի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 22676/93, կետ 89:

Ց Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 8016շոօը 7. 810106»օ գործով 2006 թվականի հուլիսի Ա-ի վճիռը, գանգատ թիվ 41088/05, կետ 123:

9 Տե'ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Վարտգեզ Գասսլարիի գործով 2017 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ԵԱՔԴ/0190/11/16 որոշման 23-25-րդ կետերը:

17

կարնոր նշանակություն ունի խոշտանգման դեպքերի արդյունավետ քննությունըտ: Աս առումով անհրաժետ է նկատի ունենալ, որ անձի նկատմամբ վատ վերաբերմունքի ն վերջինիս խոցելիությունն ու իրավունքների չապահովման ռիսկն ավելի մեծ է հենց գործի քննության սկզբնական փուլում: Խոշտանգումների ն անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի Եվրոպայի խարերդի անդամ պետություններում իրականացված ուսումնասիրության արդյունքում կատարված դիտարկման համաձայն անձի նկատմամբ վատ վերաբերմունքի ն վերջինիս խոցելիությունն ու իրավունքների չապահովման ռիսկի գործոնը մեծ է հանցանքի կատարման մեջ կասկածվող անձին արգելանքի վերցնելու

ժամանակահատվածումշ: Նշվածն արձանագրել է նան Միավորված ազգերի կազմակերպության` Խոշտանգումների դեմ կոմիտեն՝ Հայաստանի վերաբերյալ 4-րդ պարբերական զեկույցի եզրափակիչ դիտարկումներում ն իր մտահոգությունը հայտնել անձին արգելանքի վերցնելիս խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու պնդումների առնչությամբշ2:

Միննույյն ժամանակ, Խոշտանգումների դեմ կոմիտեն իր եզրափակիչ դիտարկումներում հայտնել է, որ Հայաստանում խոշտանգման ն վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու դեպքերի քննության արդյունավետությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշա է՝

ա) ապահովել խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի ենթադրյալ զոհերի օպերատիվ բժշկական զննումը, որպեսզի ճշգրիտ արձանագրվեն նրանց վնասվածքները ն ստացվեն կարնոր ապացույցներ՝ հետագա քննության համար,

2 Տես այաստանի «Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ որպես կանխարգելման ազգային մեխանիզմի՝ 2017 թվականի գործունեության վերաբերյալ 2018 թվականի զեկույցը, ինչպես Կան 2018 թվականի գործունեության վերաբերյալ 2019 թվականի զեկույցը:

21 Տե'ս Քոօսօոնոց քօիօօ էօւէաոտ տոմ օհ 1թւոտ օ1 11-եօռեոծոէ -. -ՇՈՇՇեօոտ օո 8004 քւոՇեշօտ ձոզ Ցոտդրքոը ճքքւօո6հտ:, 28Լհ Օ6ոտոո| Թ6քօւէ օէ էհօ ՇՔ՛ր, ՇԵ՛ր/1ո1լ2019)9-քուՆ, /Ճքւմ 26, 2019, կետ 64:

22 Տե'ս Շօուութ Հցոլոտէ ՛ԻՕւէսոօ, Շօոշխժմոց օԵտտւմտեօոջ օո էհտ (Թառի քտոօմՇ էօքօւէ 08 /Ճոոծուռ, արան /Ճզօքէօմ եջ էհօ Ըօոռոու թօ ճէ 115 Բքէ-ուուհ 5655 Թո (7 ԱՕԿօոռեօւ-7 Սօօօու»- 2016),

18

բ) ենթադրյալ խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի քննության նպատակահարմարությունը որոշելիս ապահովել ապացուցման վերաբերելի ն ողջամիտ չափորոշիչներ,

գ) ամրապնդել կոռուպցիայի կանխարգելման ն դրա դեմ պայքարին ուղղված միջոցառումները, որոնք կարող են խոչընդոտել արդյունավետ քննությանը, հետապնդմանը ն պատժմանը՝ կապված խոշտանգման ն վատ վերաբերմունքի գործողությունների հետ,

դ) ամրապնդել Հատուկ քննչական ծառայության քննչական կարողություններն ու անկախությունը ապահովելու համար, ռր անհապաղ իրեն տրամադրվեն խոշտանգումների ն վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ բոլոր բողոքները, ներառյալ ազատությունից զրկված անձանց նման պնդումները, ն որ բոլոր պնդումները խոշտանգումների ն վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ օպերատիվ, անաչառ, մանրակրկիտ նե արդյունավետ քննվեն, իսկ դրանց կատարման մեջ կասկածվողներ, պատշաճ կերպով ներկայացվեն դատարան, ն նրանց մեղավորությունը հաստատվելու դեպքում պատժվեն իրենց գործողությունների ծանրությանը համաչափ ձնով ն որ Հատուկ քննչական ծառայությունը հրապարակավ տեղեկություններ հաղորդի ոչ միայն հարուցված քրեական գործերի, այլն հետապնդման արդյունքի մասին,

ե) առանց վտանգելու անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը՝ ապահովել, որ խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի դըսնորման համար քննության ներքո գտնվող բոլոր անձանց պարտականությունների կատարումը քննության ընթացքում անմիջապես կասեցվիտ:

18. Սույն որոշման 15-17-րդ կետերում վկայակոչված դրույթների ն մեջբերված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը կրկին ընդգծում է խոշտանգումների ն վատ վերաբերմունքի արգելքի բացարձակ բնոյթը ն վկայակոչված միջազգային չափանիշների հաշվառմամբ կարնորում խոշտանգումների ն վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու մասին «վստահելի հայտարարության» կամ «վիճելի բողոքի» կամ այլ բավարար չափով որոշակի աի ՇՕողոունէտօ Յ98մոտէ ՛ԻՕ-էսոծ, ՇՕոօխմնոթ Օետտոցճէօոտ օո էհօ քթսւէհ քօո1օ416 ւօքօ-է օք ՃՃոտծուն, կետ

19

նշանների առկայության դեպքում իրականացվող քննության արդյունավետությունը: Վճռաբկ դատարան` Օ-փաստւմ է,։ ու ադ դեպքերի քննության

բազմակողմանիությունը, լրիվություն ու օբյեկտիվություւը մեծապես պայմանավորված են վարույթն իրականացնող մարմնի օպերատիվությամբ: Մասնավորապես, «տաք հետքերով» տարվող քննության մեթոդիկայի կիրառմամբ անհրաժեշտ է հնարավորինս սեղմ ժամկետներում «զուրջ միջոցներ» ձեռնարկել կազմակերպելու համար՝

ա) ենթադրյալ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի ենթարկված զոհի անկախ բժշկական զննությունը ն վերաբերելի ժամանակահատվածի բժշկական անամնեզիշճ հավաքագրումը, քրեակատարողական հիմնարկում կամ ՁՊՎ-ում ն դրանից դուրս նրա վերարերյալ բժշկական օգնություն ն սպասարկում իրականացնող անձանց կողմից կազմված զննության արձանագըությունների ն բժշկական այլ փաստաթղթերի ձեռքբերումը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նան դատաբժշկական փորձաքննության նշանակումը,

բ) ենթադրյալ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի դեպքի մասին ուղղակի կամ անուղղակի տեղեկություններ ունեցող` դեպքի վայրում գտնված, բժշկական օգնություն կամ իրավաբանական օգնություն ցույց տված անձանց կամ վերաբերելի ժամանակահատվածում ենթադրյալ գոհի հետ շփում ունեցած, արգելանքի տակ պահելու վայր նրան ուղեկցած անձանց հնարավորինս սեղմ ժամկետում հարցաքննությունըտ: Այս համատեքստում, Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնոր է համարում ընդգծել ականատես վկաների հարցաքննության ապահովումը ն անհրաժեշտ տվյալների ձեռքբերումը: Այդ վկաների հաղորդած տվյալները գործի ելքի համար կարող են ունենալ վճռորոշ նշանակություն ն հնարավորություն տալ ստուգելու ինչպես ենթադրյալ զոհի, այնպես էլ ենթադրյալ ոտնձգություն կատարած անձի հայտնած տվյալները: Վերոգրյալի շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը նան կարնոր է համարում նշել, որ ենթադրյալ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի դեպքերով քննության արդյունավետության ցուցիչ է նան այն, որ 24 Տեղեկությունների ամբողջություն է, որոնք ստացվում են բժշկական հետազոտության ընթացքում հենց հետազոտվողի կամ նրա հարազատների հարցման արդյունքում:

» Տես, տամռկջ ոառոմտ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Վիրաբյանը ընդդեմ Հայաարանի գործով 2012 թվականի հոկտեմբերի 2-ի վճիռը, գանգատ թիվ 40094/05, կետեր 176-177:

20

այդ գործերով վերջնական որոշումները չհիմնվեն բացառապես ենթադրյալ ոտնձգություն կատարած անձանց ցուցմունքների վրա ն վերջիններս անվերապահ հիմք չընդունվեն ենթադրյալ զոհի հայտնած տվյալները հերքելու համար: Նշված գործերով յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորության օգտագործմամբ անհրաժեշտ է լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել՝ ենթադրյալ՝ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի իրադարձություններում ներգրավված անձանց ցուցմունքների արժանահավատությունը ստուգելու համար,

գ) ըստ ենթադրյալ զոհի՝ խոշտանգում կատարած կամ վատ վերաբերմունք դըսնորած անձանց մեկուսացումը՝ նվազագույնի հասցնելով նրանց կողմից իրենց ցուցմունքները միմյանց հետ համաձայնեցնելու հնարավորությունը: Օրինակ՝ Ճճուտնհու ճմ 01165 1. ԽԹմառոմչ գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ գործով անցնող ոստիկանները չեն պահվել մեկուսի ն չեն հարցաքննվել երեք օր, որպիսի պայմաններում թեն չկա որնէ ապացույց այն մասին, որ նրանք գաղտնի համաձայնության են եկել միմյանց կամ Ամստերդամի ոստիկանական ուժերի իրենց գործընկերների հետ, այնուամենայնիվ, միայն այն փաստը, որ չեն ձեռնարկվել նման համաձայնության վտանգի նվազեցմանն ուղղված համապատասխան քայլեր, հանդիսանում է նախնական քննության պատշաճության ապահովման էական թերություն7: Նշվածի համատեքստում, Վճռաբեկ դատարանը կարնոր է համարում ինչպես ենթադրաբար խոշտանգում կատարած կամ վատ վերաբերմունք դրսնորած անձանց մեկուսացումը, այնպես էլ խոշտանգում կատարելու կամ վատ վերաբերմունք դրսնորելու մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող անձանց նկատմամբ պաշտոնավարման ժամանակավոր դադարեցում դատավարական հարկադրանքի միջոցի կիրառումը` բ