Ոսկանյան — ԵԿԴ/0184/11/11

Մ. ԵԿԴ/0184/11/11

2 ՈՂԵՏ հ.

էս ՆԱՏ: ՀՀ.

ՀՀԱՅԱՂՈՒՑ7

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Մ.Պետրոսյան

1 սեպտեմբերի 2023 թվական ք. Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ՝ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատախազ՝ Տ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով դիմող Շուշանիկ Ոսկանյանի ներկայացուցի, Կ.Թումանյաի ն ՀՀ գլխավր դատախազի տեղակալ

Գ.Բաղդասարյանի բացառիկ վերանայման բողոքները՝

ՊԱՐՔԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Լ 2010 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, Սլավիկ Ժորժիկի Ոսկանյանի մահվան դեպքի առթիվ, ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Լոռու

2

մարզային քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 19133410 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:

Նախաքննության մարմնի՝ 2011 թվականի ապրիլի 18-ի որոշմամբ Շուշանիկ Ոսկանյանը ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:

Նախաքննության մարմինը 2011 թվականի օգոստոսի 30-ին որոշում է կայացրել թիվ 19133410 քրեական գործով վարույթը կարճելու ու Մարզպետունի Մինասյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին:

Վերոնշյալ որոշման դեմ տուժողի իրավահաջորդ Շ.Ոսկանյանի

ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն Կ.Թումանյանի բողոքը ՀՀ գլխավոր դատախազության ավագ դատախազ Վ.Մուրադյանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 6-ի որոշմամբ մերժվել է:

2. Տուժողի իրավահաջորդ Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն Կ.Թումանյանի բողոքը՝ նախաքննության մարմնի` քրեական գործի վարույթը կարճելու ն քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին 2011 թվականի օգոստոսի 30-ի ն դատախազի՝ բողոքը մերժելու մասին 2011 թվականի դեկտեմբերի 6-ի որոշումների դեմ, Երնան քաղաքի Կենտրոն ն Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2012 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ մերժվել է:

Յ. Դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն Կ.Թումանյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2012 թվականի մայիսի 7-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանի` 2012 թվականի մարտի 15-ի որոշումը՝ թողել օրինական ուժի մեջ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչ Կ.Թումանյանի վճռաբեկ բողոքը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշմամբ վերադարձվել է:

5. Շ.Ոսկանյանի գանգատի հիման վրա, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ՝ նան Եվրոպական դատարան), հանդես գալով Կոմիտեի կազմով, Ոսկանյանն ընդդեմ Հայասվաւնի գործով 2023 թվականի հունվարի 24-ին

3

վճիռ է կայացրել, որով ճանաչել է «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատություննրի ապաշտպանութան մասին եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` նան Եվրոպական կոնվենցիա) 2-րդ հոդվածի ընթացակարգային ն նյութաիրավական դրույթների խախտման փաստը:

6. Որպես նոր հանգամանք վկայակոչելով Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճիռը՝ դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչ Կ.Թումանյանը ն ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանը բացառիկ վերանայման բողոքներ են ներկայացրել Վճռաբեկ դատարան:

Վճոաբեկ դատարանի` 2023 թվականի մայիսի 16ի որոշմամբ դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչ Կ.Թումանյանի բացառիկ վերանայման բողոքի հիման վրա հարուցվել է Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշման բացառիկ վերանայման վարույթ, իսկ 20235 թվականի հունիսի 26-ի որոշմամբ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանի վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման բանավոր ընթացակարգ:

Բացառիկ վերանայման բողոքների հիմքերը փաստարկներ ն

պահանջները.

Վճռաբեկ բողոքները քննվում է հետնյալ հիմքի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.

7 Դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչ Կ.Թումանյանի պնդմամբ՝ Եվրոպական դատարանի կողմից 2023 թվականի հունվարի 24ին Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով կայացված վճիռը նոր հանգամանք է Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշումը վերանայելու համար:

7. Վերոշարադրյալի հիման վրա, դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչ Կ.( Թումանյանը խնդրել է բեկանել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի՝ վճռաբեկ բողոքը վերադարձնելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 15-ի ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2012 թվականի մայիսի 7-ի որոշումներն ու վարույթը փոխանցել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան:

4

8. ՀԸ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանը գտել է, որ Եվրոպական դատարանի կողմից 2023 թվականի հունվարի 24ին Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի ուժի մեջ մտած վճռով արձանագրված՝ «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի ընթացակարգային խախտումը վերացնելու ամենապատշաճ միջոցը՝ վիճարկվող դատական ակտերը բեկանելն ու գործն այդ մասով Առաջին ատյանի դատարան նոր քննության ուղարկելն է:

8... Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոքաբերը խնդրել է նոր հանգամանքի հիմքով վերանայել Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշումը, վերանայման արդյունքում բեկանել Երնան քաղաքի Կենտրոն ն Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 15-ի ն ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2012 թվականի մայիսի 7-ի որոշումները, ն վարույթը փոխանցել Առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:

Բացառիկ վերանայման բողոքների քննության համար էական

նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

9. Նախաքննության մարմնի` քրեական գործով վարույթը կարճելու ն քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին 2011 թվականի օգոստոսի 30-ի որոշմամբ արձանագրվել է, որ «Վանաձոր» քրեակատարողական հիմնարկի կալանավոր Սլավիկ Ժորժիկի Ոսկանյանի մահվան առնչությամբ «Վանաձոր» քրեակատարողական հիմնարկի բժիշկ Մարզպետունն Մինասյանի կողմից մասնագիտական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու վերաբերյալ բավարար ապացույցներ ձեռք չեն բերվել, վնասվածքը պատճառվել է ինքնավնասման միջոցով ն որնէ անձի գործողություներում չկա հանցակազմ, ուստի անհրաժեշտ է քրեական գործի վարույթը կարճել ն քրեական հետապնդում չիրականացնել՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով':

10. Առաջին ատյանի դատարանը, մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնելիս, 2012 թվականի մարտի 15-ի Լ Տե'ս նյութեր, թերթեր 1-15:

5

որոշմամբ արձանագրել է, որ բողոքարկված գործողությունները կատարված են օրենքին համապատասխան, ն անձի իրավունքներր կամ ազատությունները խախտված չեն, իսկ Շուշանիկ Ոսկանյանի ներկայացուցիչների

պատճառաբանությունները դատարանը գնահատել է որպես իրադարձությունների ն դատավարական գործողությունների յուրովի, սուբյեկտիվ մեկնաբանում:

1. Վերաքննիչ. դատարանի որոշման համաձայն՝ «(-) րնդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամի արդեն իսկ տրվել է լիարժեք ն սպառիչ պատասխան ն արձանագրվել է, որ նախաքննական մարմնի կողմից անձի իրավունքներն ու ազատությունները խախտված չեն, որի արդյունքում կայացրել է օրինական, հիմնավորված ու պատճառաբանված որոշում, որպիսին բեկանկու հիմքերը բացակայում են (..)»»:

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

Լ Ներպերական դատական ակտերի վերանայումի.

12. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյալն է. արդյո՞ք Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի՝ ուժի մեջ մտած վճռով՝ Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի ընթացակարգային ն նյութաիրավական դրույթների մասով խախտում արձանագրելու փաստը հիմք է Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշումը վերանայելու համար:

13. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` «Բացառիկ վերանայումի կիրառվում է այն դեպքում, երը (-) նոր հանգամանքի (..) հիմքով բողոքարկվում է, սույն օրենսգրքի 40Լրդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակվլ»:

ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Վ. Բացառիկ վերանայման վարույթներն են՝

Սնոր հանգամանքներով վարույթը.

Ը.)

2. Բացառիկ վերանայման ենթակա են՝

3Տե'ս նույն տեղում:

6

(-)

2) մինչդարական ակտերի վիճարկման վարույթի շրջանակներում կայացված ն օրինական ուժի մեջ մտած այն դապտեւկան ակտը, որով հաարամվում է քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դաղարեցնելու իրավաչափությունը, (-.) կամ վարույթը կարճելու իրավաչափությունը.

3) այն մասի (-) 2րդ կետով) նախատեսված դատական ակտերի

վերանայման արդյունքով վերաքննիչ կամ Վճռարեկ դատարանի կայացրած ն օրինական ուժի մեջ մտած որոշումը»:

Նույն օրենսգրքի 403-րդ հոդվածի համաձայն՝ «մ. Նոր հանգամանքներով բողոք կարող է բերվել հերեյալ հիմքերով

Ը.)

5) Հայաարանի Հանրապետության մասնակցությամի զործող միջազգային դատարանի ուժի մեջ մտած վճռով կամ որոշմամբ հատրատվել է Հայաարանի Հանրապետության միջազգային Օ6պայմանագրով նախատեսված իրավունքի խախտման փասմվ, (:.)»:

14. Մեջբերված նորմերի բովանդակությունից բխում է, որ նոր հանգամանքով դատական ակտի վերանայման հիմք է նան Հայաստանի Հանրապետության մասնակցությամբ գործող միջազգային դատարանի, այդ թվում՝ Եվրոպական դատարանի՝ ուժի մեջ մտած վճիռը, որով հիմնավորվել է անձի՝ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրով նախատեսված իրավունքի խախտման փաստը՝:

5. Ոսկանյանն ընդդեմ Հայատարանի գործով Եվրոպական դատարանը, Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի վերաբերյալ նախկինում ձնավորած դիրքորոշումները կիրառել է սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ.

Մասնավորապես՝ Եվրոպական դատարանը Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի 2023 թվականի հունվարի 24ի վճռով արձանագրել է. «(..) 2010 թվականի Հ Տե՛ս, տանոնջ ուռում Վճռաբեկ դատարանի՝ Գրիշա Վիրաբյանի զորձով 2013. թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ՎԲ-05/13, Ժիրոայր Սեֆիլյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՎԲ.-07/13, Բագրապ., Արնիկ ն Նարինե Նալբանդյամուերի գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ՎԲ.06/15, Բագրատ ն Նարինե Նալբանդյանների գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ՎԲ-04/15, Արայիկ Զալյանի գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ՎԲ-02/6, Հրաչյա Մուրադյանի զործով 2017 թվականի հունիսի 30-ի, Դավիթ Ավետիսյանի գործով 2017 թվականի օգոստոսի 2Լի թիվ ՍԴ3/0088/01/09, Այիկ Մաթնույանի գործով 2018 թվականի հունիսի 15-ի թիվ ՎԲ-05/12 որոշումները:

7

հոկտեմբերի 7ից մինչն իր մահվան օրր՝ 2010 թվականի հոկտեմբերի 24-ր, Ոսկանյանը եղել է կալանավորված ն հետնաբար գտնվել է Հայաստանի իշխանությունների հսկողության փակ: Կողմերը չեն վիճարկում այն փապրը, որ երա մահվանը հանգեցրած վարակն առաջացել է մաշկի տակ թուք

ինքնաներարկելու պատճառով: Անկախ դրանից՝ հաշվի առնելով, որ ՍՈսկանյանը այդ ժամանակ գտնվել է ներպերական մարմինների հսկողության փակ, Դատարանը կոչված է քննելու, թե արդյոք իշխանություններն ամեն րան արել են ողջամտության սահմաններում, բարեխղճորեն ն ժամանակին` փորձելու համար կանխել մահացու ելքը:

Ս.Ոսկանյանի բժշկական քարտի համաձայն՝ նա առաջին անգամ ըժշկական օժանդակություն է խնդրել 2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ին: Այնուամենայնիվ, երան հիվանդանոց տեղափոխելու որոշումը կայացվել է միայն 2010 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, բայց նրա կյանքը փրկելու համար արդեն շատ ուշ է եղել (...):

Բժշկական փասվաթղթերից պարզվել է, որ 2010 թվականի հոկտեմբերի 2-ին բժիշկ Ն-ն կալանավայրի ղեկավարությանն ահազանգել է ՍՈսկանյանի վատթարացող առողջական վիճակի մասին, ն նույն օրը քաղաքացիական հիվանդանոցից հրավիրվել է վիրաբույժ բժիշկ Ա-ն: Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն Ս.Ոսկանյանի րժշկական քարվաում առկա այլ բժշկական գրառումների, որոնք պարունակում են բողոքների մանրամասն նկարագրությունը, օրյեկտիվ ուսումնասիրություն, ն նշանակված րուժումի՝ բժիշկ Ա-ի այցի վերաբերյալ գրառումը որեէ նման նկարագրություն չի պարունակում, ինչը կասկած է հարուցում, թե արդյոք նաւ իրապես զննել է Ս. Ոսկանյանին այդ այցի ընթացքում, թե՝ ոչ: Այդ կասկածները վերահաստատվել են այն ժամանակ, երը հետագայում բոլոր դատաբժշկական փորձագետները հաարապտել են, որ անհրաժեշվ բուժումը հիմնականում. վիրաբուժական բնույթ է կրել, ն որ նույնիսկ թերապնտը պեվք է անհրաժեշտ համարեր Ս.Ոսկանյանի փոխադրումը հիվանդանոց` հաշվի առնելով երա կլինիկական վիճակը, հետնապես վիրաբույժր՝ առավել նս: Հետնարբար չի կարելի համարել, որ անհրաժեշտ վիրարբուժաւկան միջամտության նպատակով Ս.Ոսկանյանին հիվանդանոց փոխադրելը փոխհատուցվել է կալանավայրի ղեկավարության կողմից կազմակերպված այս այցով:

8

Քննության ընթացքում պարզվել է, որ արդեն իակ 2010 թվականի հոկտեմբերի 19-ին աոկա են եղել ավելի լուրջ ախտահարման՝ գազային փտախպտի նշաններ, որն առաջացրել է վարակի բուժման համա, շտապ հոսպիտալացման

անհրաժեշտություն, որով հնարավոր կլիներ կանխել հիվանդության բացասական ելքը:

Չնայած հետագա. փորձագիտական զեկույցում նշվել է, որ չի կարելի որոշակիորեն ասել, որ հնարավոր կլիներ փրկել ՍՈսկանյանի կյանքը, եթե նա ստացած լիներ անհրաժեշվ բուժումը, երկրորդ փորձագիտական խումբը նույնպես եզրակացրել է, ու ՍՈսկանյանի առողջական վիճակը պահանջում է հոսպիտալացում ն վիրաբուժական միջամտություն Ամեն դեպքում նախորդ փորձագիտական խմիի զեկույցի հիմնավորվածությունը` կալանքի փակ գվավելիս Ս.Ոսկանյաւնի բուժման բավարար լինելու վերաբերյալ եզրահանգումների մասով, երբեք կասկածի տակ չի դրվել: Փասվտրեն լրացուցիչ դատական փորձաքննություն նշանակելու միակ նպատակը եղել է հանգուցյալի մարմնից վերցված նմուշներում էթիլային սպիրտի առկայության հեվ. կապված անհամապատասխանությունները պարզելը:

Թեն Դատարանը պատշաճ կերպով է հաշվի առնում Կառավարության փասրարկը՝ մասամի հիմնվելով երկրորդ փորձագիտական իւմիի եզրակացության վրա այն մասին, որ Ս.Ոսկանյանի ինքնավնասմուն վարքագիծը ն վերքերի ոչ պափշաճ հիգիենան կարող էին նպաստել վարակի անկանխատեսելի

զարգացմանը ն տրամադրված բուժման անարդյունավետությանը, այն չի գտնում, որ այդ հանգամանքները որոշիչ են եղել սույն գործի րուն էության համար հետեյալ պատճառներով: Վարակված վերքի մասին հաղորդման առաջին իսկ օրվանից բանտի ղեկավարությունը րար էության իրազեկված է եղել այղ հարցերի մասին: Ավելիի ն որն ավպի կարնոր է, փորձագիտական զեկույցներից ն համապատասխան րժշկական փաստաթղթերից պարզ է դառնում, որ 2010 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ն դրան հաջորդող օրերի ընթացքում Ս.Ոսկանյանի կլինիկական ծանր վիճակը պետք է որ կասկածի վակ չդներ նրա հրատապ հոսպիտալացման անհրաժեշտությունը՝ լուրջ ն արագ տարածվող վարակի՝ գազային փտախտի հիմքով, որի վրա այլես ազդեցություն չի ունեցել անցկացվող

9

բուժումը: Այդ առումով դիահերձման արձանագրությունն ինքնին վկայում է խիար տարածված ն նկատելի վարակի ն հյուսվածքի վնասվածքի մասին:

Հաշվի առնելով փորձագիտական խմիի միասնական եզրակացությունը ՍՈսկանյանին ցուցաբերած թերի բուժօգնության մասին՝ Դատարանը գտնում է, որ հաշվի առնելով վարակի անկառավարելիության աստիճանը՝ բանտի ղեկավարությունը պեւրք է գիտակցեր՝ ինչ փրանգ է սպառնում նրա կյանքին նրա ուշացած փտեղավտխմամբ հիվանդանոց: Քանի որ Դատարանի քննության առարկան է պարզել, թե արդյոք ներպերական մարմինները կատարել են դիմումատուի ամուսնու կյանքը պաշվպանելու իրենց պարվտաւկանությունը նրան պափշա ն ժամանակին րուժում տրամադրելու միջոցով, վերոհիշյալ դիտարկումները Դատարանին հնարավորություն են տալիս եզրակացնել, որ ներպետական մարմինների վարքագիծը ծանր հիվանդ կալանավորված անձի նկատմամի ենթադրում է արգելանքի փակ պահվող անձանց կյանքը պաշտպանելու պետության պարտավորության խախտում:

Դրանից հետնում է, որ պատասխանող պետությունը չի պաշտպանել Ս.Ոսկանյանի կյանքը կալանքի վակ գտնվելու ժամանակ:

Հետփնաբար տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի նյութաիրավական կողմի իւախորում:

Ինչ վերաբերում է ներպետական մարմինների կողմից անցկացված քննությանը, Դատարանը նշում է, որ իշխանության մարմինները մի շարք քննչական գործողություներ են ձեռնարկկ Ս.Ոսկանյանի մահվան հանգամանքները պարզելու համար:

Այնուամենայնիվ, չնայած դատարժշկական փորձաքննությաւմը ձեռք բերված ապացույցներին այն մասին, որ Ս.Ոսկանյանի հիվանդության մահացու ելքը կարելի էր կանխել, եթե վերջինս արացած լիներ համապատասխան րուժում ն ժամանակին տեղափոխված լիներ հիվանդանոց, քննությունը սահմանափակվել է բժիշկ Մ.-ին անձնական քրեական պազտասխաւնապտվության ենթարկելու հարցով ն չի ուսումնասիրել ավելի վաղ հիվանդանոց չտեղափոխելու պատճառը ն չի հայտնաբերել պավաւսխաւնատուներին, հատկապես եթե հաշվի առնենք բժիշկ Մ.-ի հայտարարություններն այն մասին, որ վերջինս հաղորդել է ՍՈսկանյանի

10

առողջության անհանգավաւցնող վիճակի մասին կալանավայրի ղեկավարությանը ն իր վերադասներին:

Դատարանը, հեփենարար, գտնում է, որ քննության եզրակացությունները հիմնված չեն եղել բոլոր կարնոր տարրերի մանրամասն ն օրյեկտիվ վերլուծության վրա: Արդյունքում քննությունը լիովին չի պարզել ՍՈսկանյանի մահվան բոլոր հանգամանքները՝ դրանով մեղավորներին պատասխանապվության չենթարկելով:

Հետփնաբար Դատարանը զտնում է, որ իշխանության մարմինները չեն կարողացել իխրականացնել ՍՈսկանյանի մահվան համապատասխան ն արդյունավեվ քննություն: Ուարի ավելորդ է քննել քննության մյուս հարցերը:

Այսպիսով տեղի է ուննցել Կոնվենցիայի 2րդ հոդվածի ընթացակարգային կողմի խախարում»:

16. Հաշվի առնելով նախորդ կետում ներկայացված փաստերը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաարանի գործով Եվրոպական դատարանի՝ ուժի մեջ մտած վճռով Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի ընթացակարգային ն նյութաիրավական դրույթների մասով խախտում արձանագրելու փաստը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշումը վերանայելու հիմք է:

ԷԱ. Ներպերական դափական ավփյանների կողմից կայացված դատական ակտերի բեկանման հիմքը.

17. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջե բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյալն է. արդյո՞ք Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի՝ ուժի մեջ մտած վճռով արձանագրված` Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի ընթացակարգային ն նյութաիրավական դրույթների մասով խախտումը, հիմք է դիմող Շ.Ոսկանյանի ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն ԿԹումանյանի բողոքի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 15-ի ն Վերաքննիչ դատարանի՝ 2012 թվականի մայիսի 7-ի որոշումները բեկանելու համար:

: Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Ոսկանյանն ընդդեմ Հայաստանի զործով 2023 թվականի հունվարի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 623/13, կետեր 20-33:

1

18. Եվրոպական կոնվենցիայի 46-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` «Բարձր պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են կատարել Դատարունի վերջնական վճիոները ցանկացած գործի վերաբերյալ, որում նրանք կողմեր են»:

Սկոցցարին ն Ջունրան ընդդեմ Իտալիայի գործով Եվրոպական դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «(..) վճիոր, որով Դատարանը խախտում է արձանագրում, պատասխանող պեվաության վրա իրավական պարտավորություն է դնում ոչ միայն շահագրգիո անձանց վճարել արդարացի վտխհավտցման կարգով տրամադրվելիք գումարները, այլ նան Նախարարների կոմիտեի վերահսկողությամբ ընտրել ընդհանուր ն/կամ անհրաժեշտության դեպքում անհատական միջոցներ, որոնք անհրաժեշտ է ձեռնարկել ներպետական իրավական համակարգում՝ վերջ փալու համար Դատարանի արձանագրած խախտումներին նե հնարավորինս շփկելու դրանց հետնանքները: Բացի այդ, Նախարարների կոմիտեի վերահսկողությամը պետություւը ազատ է Կոնվենցիայի 46րդ հոդվածով արանձնած իր պարտավորությունների կատաւրմուն միջոցների ընտրության հարցում` պայմեւնով, որ դրանք համապտեղելի են Դատարանի վճոխ մեջ տեղ գտած եզրակացությունների հե»:

Սելջուկը ն Ասկերն ընդդեմ Թուրքիայի գործով Եվրոպական դատարանը նշել է, որ. «Կռնվենցիայի խախտում արձանագրաւծ Դատարանի վճռով պատասխանող պետության վրա պարտավորություն է դրվում դադարեցնել խախտումը ն դրա հետնանքների համար այնպիսի հատուցում տրամադրել, որ հնարավորինս վերականգնվի խախտումից առաջ առկա իրավիճակը (տեան տ. տատա): Եթե Էօչաննօ0 տ ոաջաաւր գործնականում հնարավոր չէ, ապա պատասխանող պետությունն ազատ է վճիոր կատարկլու միջոցների ընտրության հարցում (...)»՛:

19. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 408-րդ հոդվածի համաճայն՝ «Լ Բացառիկ վերանայման արդյունքով իրավասու դատարանն ամբողջությամբ կամ մասնակի բեկանում է բողոքարկվող դատաւկան ակտը՝ վարույթը փոխանցելով « Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 56022071 ռոմ Օեամո ս. Էռէչ գործով 2000 թվականի հուլիսի 13-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 39221/98 ն 41963/98, կետեր 249-250:

7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Տշլաի ճոճ /4586Ւ . անօ գործով 1998 թվականի ապրիլի 24-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 23184/94 ն 23185/94, կետ 125:

12

համապատասխան արորադասմ դատարան կամ դադարեցնելով քրեական հետապնդումը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նան կարճելով վարույթը:

20. Դատական ակտի վերաբացումը կամ գործի նոր քննությունը՝ որպես մինչն իրավախախտումը գոյություն ունեցած վիճակը վերականգնելու անհատական միջոց, նախատեսված է նան Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների հիման վրա ներպետական մակարդակում որոշ գործերի վերաքննության կամ վերաբացման մասին 2000 թվականի հունվարի 19ի հանձնարարականում, որին ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2013 թվականի մայիսի 31-ի ՍԴՈ-1099 որոշման մեջ նս հղում է կատարել:

Վերոնշյալ հանձնարարականի համաձայն` անհատական միջոցառումների ձեռնարկումն անհրաժեշտ է հետնյալ երկու պայմանների պարտադիր առկայության պարագայում, այն է՝ նյութական կամ դատավարական իրավունքի խախտումը պետք է իր բնույթով լինի այնպիսին, որ լուրջ կասկած հարուցի ներպետական մարմիններում բողոքարկման առարկա վարույթի ելքի արդյունքների կապակցությամբ ն դիմումատուն պետք է շարունակի կրել խնդրո առարկա ներպետական որոշման բացասական հետնանքները, որոնք բավարար չափով չեն վերականգնվում արդարացի փոխհատուցմամբ ն չեն կարող վերացվել այլ կերպ, քան դատական ակտի վերանայմամբ կամ գործի վերաբացմամբ:

21. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ բողոքարկվող դատական ակտերը վերաբերել են դիմող Շ.Ոսկանյանի ամուսնու՝ Ս.Ոսկանյանի մահվան պատճառներին, ինչպես նան այդ հանգամանքների կապակցությամբ իրականացված քննության արդյունավետությանը:

Ոսկանյանն րնդդեմ Հայաարանի գործով Եվրոպական դատարանն

արձանագրել է Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի խախտում ն փաստել, որ պետության կողմից չի պաշտպանվել Ս.Ոսկանյանի կյանքը կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ, ինչպես նան իշխանության մարմինները չեն կարողացել իրականացնել Ս.Ոսկանյանի մահվան համապատասխան ն արդյունավետ քննություն:

22. Մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 16-18-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների նե արտահայտված իրավական

3

դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Եվրոպական դատարանի՝ Ոսկանյանն ընդդեմ Հայասվաւնի վճոով արձանագրված՝ Եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի խախտման (նյութաիրավական ն ընթացակարգային դրույթների մասով) բացասական հետնանքները սույն բողոքների քննության պահի դրությամբ դիմումատուն շարունակում է կրել, ինչը միայն վճռով՝ որպես արդար փոխհատուցում սահմանված գումարի վճարմամբ չի կարող շտկվել, ուստի, տվյալ դեպքում «7շչճաանօ տ. ատու» հնարավորինս ապահովելու տեսանկյունից, անհրաժեշտ է դիմող Շ.սկանյանի ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն Կ.(Թումանյանի բողոքի վերաբերյա՝ ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանել: Միննույն ժամանակ, հաշվի առնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 408րդ հոդվածի իրավակարգավորումները, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում արձանագրված խախտումը վերացնելու անհրաժեշտ համարժեք միջոց կիրառելու նպատակով վարույթը պետք է փոխանցել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:

23. Շիմք ընդունելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վճռաբեկ դատարանի` 2012 թվականի հունիսի 22ի որոշման վերանայման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 15ի ն Վերաքննիչ դատարանի՝ 2012 թվականի մայիսի 7-ի դատական ակտերը պետք է բեկանել ու վարույթը փոխանցել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան` Ոսկանյանն ընդդեմ Հայատիանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 2023 թվականի հունվարի 24-ի վճռով արձանագրված՝ դիմողի ամուսնու` Սլավիկ Ոսկանյանի մահվան պատճառների ն հանգամանքների կապակցությամբ իրականացված քննության ընթացքում թուլ տրված՝ արդյունավետ քննությոն իրականացնելու նյութաիրավական ն ընթացակարգային պահանջների խախտումը վերացնելու անհրաժեշտ համարժեք միջոցը կիրառելու նպատակով:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» Հայաստանի Հանրապետության

14

սահմանադրական օրենքի 1-րդ հոդվածով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 28-րդ, 3Լրդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 352-րդ, 361-րդ, 362-րդ, 363-րդ, 401403րդ ն 408-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքները բավարարել: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի հունիսի 22-ի որոշումը նոր հանգամանքի հիմքով վերանայել:

2. Բացառիկ վերանայման արդյունքում դիմող Շուշանիկ Ոսկանյանի ներկայացուցիչներ Է.Մարուքյանի ն Կ.Թումանյանի բողոքի վերաբերյալ Երնան քաղաք` Կենտրոն ն Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 15-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2012 թվականի մայիսի 7-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՏՕ) 8 Ս. ՕՇԱՆՅԱՆ