Քոչարյան — ԵԴ/0253/01/19

ԵԴ/0253/01/19

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Ռ.Բարսեղյան

2024 թվականի հունիսի 5-ին քաղաք Երնանում

ՇՇ Վճոարեկ դատարանի հակակոոոպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննութան դատական կազմը (այսոհետ` Վճռաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան` Վերաքննիչ դատարան) 2021 թվականի մարտի 15-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վճռարեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

` Շամաձայն ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի էր գործող կարգով:

2

Լ 2019 թվականի ապրիլի 29-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր

իրավասության դատարանում (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) ստացվել է Ռ.Քոչարյանի ն մյուսների վերաբերյալ թիվ ԵՊԽ/0253/0Ն1Ղ9 քրեական գործը:

2019 թվականի ապրիլի 30-ին քրեական գործն ընդունվել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Վ.Գրիգորյանի վարույթ, ում կողմից 2019 թվականի մայիսի 6-ին կայացվել է որոշում՝ ինքսաբացարկ հայտնելու վերարերյալ:

2019 թվականի մայիսի 7-ին քրեական գործն ընդունվել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Դ.Գրիգորյանի վարույթ:

2019 թվականի օգոստոսի 19-ին քրեական գործը վերարաշխվել է` դատավոր Դ.Գրիգորյանի լիազորությունների կասեցված լինելու հիմքով ն 2019 թվականի օգոստոսի 20-ին ընդունվել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Գանիբեկյանի վարույթ:

2. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին» որոշմամբ, ի թիվս այլնի, որոշվել է Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնել անփոփոխ ն առաջին դատական նիստում, կողմերի մասնակցությամբ քննության առնել մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ այլ խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ պաշտպան Հ.Խուդոյանի միջնորդությունները:

3. Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վերաքննիչ բողոքը Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 16-ի որոշմամբ թողնվել է առանց քննության:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանը բերել է վճռարեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի 2019 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ դատարանի 2021 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

5. Վճռաբեկ դատարանի 2021 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ վճռարեկ բողոքը մասնակիորեն բավարարվել է, մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպան ՀՇ.Ալումյանի վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ

3

դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 16-ի որոշումը բեկանվել ն գործն ուղարկել

է սույն դատարան նոր քննության:

6. Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի մարտի 3-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ ն նշանակվել դատական քննության: Վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ բողոքը մերժվել է, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի որոշումը` թողնվել օրինական ուժի մեջ:

ք. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի պաշտպաս Հ.Ալումյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի 2021 թվականի օգոստոսի 2-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:

7.ԼԴատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

8. 2022 թվականի հունվարի 16-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՀ վճոաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոս հանցագործությունների քննության դատական կազմին:

9. Վճոաբեկ դատարանի 2024 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճոաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

10. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը:

Մասնավորապես, բողոք բերած անձը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ռ-Քոչարյանին շարունակաբար կալանքի տակ պահելու մասին որոշումն առանց մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի ն սրա պաշտպանի մասնակցության կայացնելիս թուլ է տվել «Մարդու իրավուքներ ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նան՝ Կոնվենցիա) 5-րդ հոդվածի էին ն 3-րդ կետերի խախտումներ:

4

Ստորադաս դատարանի դատական ակտն այն մասով, որ վերաբերում է

մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի խափանման միջոցին, զուրկ է կալանավորման հիմքերին ն պայմաններին վերաբերող պատճառաբանություններից, այլ միայն հղում է պարունակում Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշմանը, որով անփոփոխ էր թողնվել մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը:

Մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանին անորոշ ժամկետով կալանքի տակ պահելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ խախտվել է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի Լիս կետով ամրագրված օրինականության սկզբունքը: Անձին ազատությունից զրկելու հետ կապված լսումները պետք է լինեն մրցակցային ն բոլոր դեպքերում ապահովվես կողմերի հավասարությունը: Տվյալ դեպքում դատավարության որնէ սուբյեկտ չի միջսորդել, որպեսզի Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ կիրաված կալանքը երկարաճգվի: Առաջին ատյանի դատարանն առանց մեղադրանքի կողմի միջսորդության, որոշում է կայացրել Ռ.Քոչարյանին կալանքի տակ պահելն անորոշ ժամկետով երկարացնելու մասին:

Ա. Բողոքարերի կարծիքով, Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ լուծում չի

տրվել կալանքը գրավով փոխարինելու վերաբերյալ մեղադրյալ Ռ-Քոչարյանի պաշտպանի՝ 2019 թվականի հունիսի 27-ի ն օգոստոսի 14-ի միջնորդություններին, այլ հետաձգել է դրանց քննությունը մինչն 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ը՝ չնշելով, թե ինչ էական հանգամանքներ պարզելու սպատակով է հետաձգվում դրանց քննարկումը:

12.Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի մարտի 15-ի որոշումը ն այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի սեպտեմբերի 2ի որոշումը մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի մասով բեկանել ն փոփոխել:

Վճոաբեկ բողոքի քննութան համար էական նշանակություն ունեցող

փաստական հանգամանքները.

13. Առաջին ատյանի դատարանը, 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի՝ «Քրեական

գործը դատական քննության նշանակելու մասին» որոշմամբ անդրադառնալով Ռ-Քոչարյանի սկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցիս, արձանագրել

5

է.«..) (Սյույն քրեական գործը դայական քննության նախապատրաստելու փուլում`

նշանակված դատական նիատում Ռորերպւ Քոչարյանի ն նյա պաշտպանների մասնակցությամբ դատարանը քննության է առել Ռոբերկւ Քոչարյանի նկատմամբ մինչդարական վարույթի ընթացքում որպես խափանման միջոց րեւրրված կալանավորման վերացման, փոփոխման կամ պահպանման հարցը ն 2019 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ փոփոխելով այն որպես խափանման միջոց ընտրել է անձնական երաշխավորությանը: ՀՇ վերաքննիչ քրեական դափարանի` 2019 թվականի հԽանիսի 25-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը բեկանվել է, Ռոբեր Քոչարյանի նկակաամբ որպես խափանման միջոց ընւրված անձնական նրաշխավորությունը վերացվել ն նրա նկատմամր որպես խափանման միջոց կիրառվել Է կալանավորումը կայանքի սկիզբը հաշվելով փաարացի արգելանքի վերցնելու պահից:

Այսպիսով, ՀՇ Սահմանադրական դավպարանի 26.06.2018թ. թիվ ՍԳՈՒ121 որոշմամբ ձնավորված իրավական դխլքորոշման համապատասխան, ասյն քրեական գործը դատական քննության նախապատրապրելա փուլում` Ռոբեր Քոչարյանի կողմից իրացվել է հիր անձնական ազատության սահմանափակման հարցը քննարկելիս դատարանի կողմից լսված լինելու սահվանադրական իրավունքը, որպիսի պայմաններում դատարանի կազմի վաափոխությունը չի ենթադրում դաավարության նույն փուլում խափանման միջոցի հարցը դատական նիստում կրկին քննարկելու անհրաժեշտություն: Հերնարար, նկատի ունենալով, որ Ռոբերպ Քոչարյանի նկատմամբ ընտրված խափանվան միջոց կալանավորման վերացման, փոփոխման կամ պահպանման հարցր դայավարության ներկա փուլում` արդեն իսկ լուծվել է ՀՇ վերաքննիչ քրեական դասարանի 25.06.2019թ. որոշմամբ, դատարանը գտնում է, ոյւ նշված ոյտշմամբ կիրառված խափանման միջոցը կալանավորումը, տվյալ պահին պետք է թողնել անփոփոխ: Միաժամանակ, անդրադառնալով Ռոբեր Քոչարյանի պաշտպան Հովհաննես Խուդոյանի կողմից ներկայացված միջնորդություններին «Մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման հեր չկապված խափանման միջոց րերել վերաբերյալ» ն «Մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորման այլրենրրանքային խափանման միջոց գրավի կիրառումը թույլարրելի ճանաչելու ն նրա նկատմամբ գրավը ոյւպես կալանավորման այլընտրանքային խափանվան միջոց կիրառելու մասին»,

6

դատարանը գնում է, որ նշված միջնորդությունները պետք է առաջնահերթության

կարգով քննության առնվեն դակական քննության փոլում առաջին դատական նիատում, կողմերի մասնակցությամբ (...)»-:

14. Վերաքննիչ դատարանը 2021 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ արձանագրել է.«(..) (Հ/Հ Սահմանադրական դատարանի 26.06.2018թ. թիվ ՍԴՈՒ1421 որոշմամբ ձնավորված իրավական դիրքորոշումների համատեքատրում՝ էականորեն փոփոխվել է (Օյրենսգրքի 293-րդ հոդվածի կիրառման տրամաբանությունը, որը հաշվի չի առել բողոքաբերը:

Ինչպես երնում է Օրենսգրքի 293րդ հոդվածի 2րդ մասից` դավական քննություն նշանակելու մասին որոշման մեջ, ի թիվս այլ հարցերի, պետք է բռվանդակվեն նան որոշամ` խափանման միջոցները վերացնելու, փոխելու կամ րարրելու մասին: Ընդ որում, այս նորմը համակարգային առումով փոխկապված էր նույն օրենսգրքի 300-րդ հոդվածի հետ, որում` սահմանված էր, ոյ դակարանը, որոշումներ կայացնելու հետ միաժամանակ, բացի գործն ըա ընդդատության ուղարկելու մասին որոշումից, պարտավոր է քննել մեղադրյալի նկատմամր խափանման միջոցներ ընտրելու կամ չրեւրելու ն դրա տեսակի հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցը խափանման միջոցն ընպտրված լինելու դեպքում: Ըար այդմ` Դատարանները խափանման միջոցի մասին որոշումը ներառում` էին դայական քննություն նշանակելու մասին որոշման մեջ ն լուծում դրա հարցը` առանց նիար անցկացնելու, այսինքն՝ կայացվում էր միասնական որոշում:

ՇՇ սահմանադրական դատարանի 26.06.2018թ. թիվ ՍԳՈՎ421 որոշմամբ Օրենագրքի 300-րդ հոդվածը` ՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ճանաչելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՇ սահմանադրական դատարանն անդրադարձ չի արել այդ հոդվածի հեւռ համակարգային կապի մեջ գնվող Օրենսգրքի 293 հոդվածին, արդյունքում արացվում է այնպես, որ անկախ նրանից, որ դարարանլ, կատարելով ՀՇ սահվանադրական դատարանի վերոնշյալ ոյտշման պահանջը, սիառ է նշանակում ն առանձին որոշմամբ լուծում խափանվան միջոցի հարցը, պարտավոր է դատական քննություն նշանակելու մասին որոշմամր նս անդրադառնալու խափանման միջոցի հարցին ն որոշում կայացնել դրա մասին, հակառակ դեպքում` դատական քննություն նշանակելու մասին որոշումը չի համապատասխանի օրենքի

2 Տե՛ս նյութեր, հատոր 1 թերթեր Էէ5:

իմպերատիվ պահանջին: Սակայն, ասվածը չի նշանակում, որ երբ ն արարանը. դատական քննություն նշանակելու մասին որոշմամբ, անդրադարձ է կատարում` խափանման միջոց կալանավորման հարցին, ապա խախտում է անձի հիմնարար իրավունքները` ինչպես պնդում է բողոքաբերը, քանի որ այն այդեն իսկ ապահովված է եղել մինչ այդ որոշման կայացումը:

Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, ոյւ Օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը` խափանման միջոց կալանավորման մասով պերք է մեկնաբանել այլ փտրավարանությամբ, քան այն, որը գործում էր մինչն ՀՇ սահմանադրական դատարանի 26.06.2018թ. թիվ ՍԴՈՒ1421 որոշումը, այն է` կամ այն պես է դխրարկել ձնական պահանջ ն չկիրառել կալանավորման համատփտեքարում, կամ եթե կիրառվում է, ապա չպեարք Լ դիտարկել անձի իրավունքների խախարման համատեքատում, քանի ոյ. Սահմանադրական դատարանի որոշումից հեպատ՝ դատական քննության նշանակելու մասին որոշման մեջ խափանման միջոց կալանավորման մասով պեւրք է միշփր վկայակոչվի մինչ այդ դարական նիարում քննարկված ն կայացված որոշումը` անկախ նրանից դրանով պահպանվել է խափանման միջոցը, թե վասիռխվել կամ վերացվել:

Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ` Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ է մեկնարանել ն կիրառել օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, քանի որ պարզապես վկայակոչել է արդեն իսկ դատական նիարում քննարկված ն դրա արդյունքում` կայացված որոշումը (ՀՇ վերաքննիչ քրեական դատարանի 25.06.2019թ. որոշումը) ն ինքնուրույն այդ հարցը դատական նիստում կրկին չի քննարկել՝ նկատի ունենալով, ռր մինչ այդ երաշխավորված է եղել ՀՇ սահմանադրական դատարանի որոշմամբ սահմանված պահանջների կատարումը: ՃԲալոքարերի փրամարբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում` դատարանը հենց ղեկավարվեց Օրենսգրքի 293րդ հոդվածի 2-րդ մասով ն ոլտշում կայացրեց նան խափանման միջոց կալանավորման մասին, ապա թույլ է տալիս անձնական ազափության իրավունքի խախտում, թեկոազն մինչ այդ առանձին նիատրով քննության առարկա դարձրած լինի խափանվման միջոց կալանավորման հիմնավոր կամ անհիմն լինելու հարցը ն որոշում` կայացրած լինի դրա հիմնավոր լինել մասին: Եթե հիմք ընդունվի այն հնարավոր մեկնարանությունլ, ոյ դատարանը պարտավոր էր առանձին նիա հրավիրելու ն քննարկելու խափանման միջոցի հարցր, քանի որ փեղի Է ունեցել

դատավորի փոփոխություն, ապա ՀՇ սահմանադրական դատարանի քննարվվող որոշման մեջ ձնավորած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` էական է այն, որպեսզի գործը դարախազի կողմից դարարան ուղարկելուց հեռո մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկվի դատական նիստում, որպեսզի անձը կանգնի դատարանի առաջ ն լսված լինի դարարանի կողմից, որպիսի հանգամանքը աան գործով պահպանված է` անկախ նրանից, թե դարարանը տվյալ դեպքում ներկայացրել է նախագահող դարավոր Դ.Գրիգորյանը, թե Ա.Դանիրեկյանը: Այն էական նշանակություն չանի ն չի կարող ունենալ, եթե դատավորը համապատասխանում է «օրենքի հիման վրա արռեղծված դատարանի» չափանիշին, որպիսին սույն դեպքում` բողոքում չի ներկայացվել: Ընդ որում, ինչն առավել կարնոր է աայն գործի փապարական հանգամանքների պայմաններում, դատարանը թեն դատական քննություն նշանակելու մասին որոշմամբ անդրադարձ կատարել է մեղադրյալի խափանման միջոցի հարցին, սակայն նշանակել է նան կոնկրեւը օր՝ խափանման միջոց կալանավորման հարցը քննության առնելու մասին, ինչը նշանակում է, որ դարարանը. մեղադրյալին չի զրկել դարական նիարում իր նկատվամը րետրված խափանվան միջոց կալանավորման հարցը քննարկելու իրավունքից:

Այս փեսանկյունից` Վերաքննիչ դատարանը նան ցանկանում է արձանագրել, որ սուն գործի փապւաական հանգավանքներիէ պայվաններում` (այն առանձնահատուկ է, քանի որ մինչ դատական քննություն նշանակելը տեղի է ունեցել դատավորի փոփոխություն) անձի իրավունքների ապահովման համար Լական նշանակություն չուսի նան այն, թե դատարանը խափանման միջոց կալանավորման հարցը դակպական նիատամ քննության է նշանակում` դատական քննության նախապատրապրական փուլում, թե դատական քննության փուլում, կարնոր է, որպեսզի անձին երաշխավորվի լսված լինելու ն դատարանի առաջ կանգնելու իրավունքը: Ինչպես երնում է բողոքարկված որոշմամբ` դարարանն ապահովել է մեղադրյալի իրավունքների իրացման հնարավորությանը կռեկրետ օր նշանակելով խափանման միջոցի քննարկման համար: Հերնարար` բողոքաբերի պնդումն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 02.09.2019 թվականի որոշումն այն մասով, որը վերարերում է պարոն Ռ. Քոչարյանի խափանման միջոցին, կայացվել է առանց

9

պարոն Քոչարյանի ն նրա պաշտպանների փապարարկները լսելու, առանց այղ

հարցի քննարկմանը նրանց մասնակից դարձնելու, անհիմն է:

Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքամ նշված այն պնդմանլ, որ Առաջին ատյանի դայարանի որոշումն այն մասով, որը վերարերում է պարոն Ռ. Քոչարյանի խափանման միջոցին, զուրկ է կալանավորման հիմքերին ու պայմաններին վերաբերող որնէ պատփճառարանությունից, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, ոչ, ինչպես նշվեց վերնում՝ Առաջին այյանի դաարանը մեղադրյալի նկակաամբ կալանավորումը, որպես խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկման առարկա չի դարձրել, այլ վկայակոչել է Վերաքննիչ դարարանի 25.05.2019թ. որոշումը ն կիրառված խափանման միջոցը: կալանավորումը տվյալ պահին թողել է անփոփոխ, հեւրնարար փտրամարանական է նան, ոյւ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման մեջ առկա չեն անդրադարձներ կալանավորման հիմքերին, հիմնավորումներին ն պատճառարանություններին, որոնց անդրադառնալու համար դատարանը նշանակել է կոնկրետ օր:

Ինչ վերարերում է բողոքարերի այն պնդմանր, որ Առաջին ասյանի դատարանի 02.09.2019 թվականի որոշմամբ, լուծում չի տրվել կալանքը գրավով փոխարինելու վերաբերյալ պարոն Ռ.Քոչարյանի պաշտպանի 27.06.2019 թվականի ն 14.08.2019 թվականի միջնորդություններին, Վերաքննիչ դատարանը փապրոմ է, որ նախ՝ Առաջին ատյանի դարարանի կողմից նշված միջնորդությունների քննարկումը որոշվել է առաջնահերթության կարգով քննության առնել դատական քննության փուլում առաջին դատական նիատում (2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին), կողմերի մասնակցությամբ (Տես սույն որոշման 3-րդ կերը), երկրորդ` թեն դարարանի կողմից այդ միջնորդությունների քննարկման օյւ որոշելը որոշակիորեն անհամատեղելի է ՀՇ քրեական դատավարության օրենագրքի 102-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` «միջնորդությունները ն պահանջները պետք է քննության առնվեն ն լուծվեն դրանք հայտարարելուց անմիջապես հեւռո» պահանջին, սակայն այն պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սույն քրեական գործով տփտեղի է անեցել դատավորի փոփոխություն, իսկ միջնորդությունները ներկայացնելու պահին սույն քրեական գործը դեռնս մակագրված չի եղել դատավոլ Ա. Դանիրեկյանին (2019 թվականի օգոստոսի 20-ին քրեական գործն ընդունվել է Երնան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Ա. Գանիրեկյանի վարույթ), ինչը նշանակու

10

է, որ նա չէր կարող այդ միջնորդություններին անդրադառնալ անմիջապես, իսկ

գործի մակագրությունից հերո դատարանը փաարացի վարույթ է ընդունել քրեական գործը ն որոշում կայացրել դատական քննություն նշանակելու մասին, որում նան սահմանել է միջնորդությունների քննության օրը՝ ինչի մասին նշվեց վերնում:

Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքում նշված այն պնդմանր, որ Ռ. Քոչարյանի նկատմամբ կիրառվել է անժավկեււ կալանավորում, Վերաքննիչ դակարանն արձանագրում է, որ նախ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում սահմանված չէ կայանքի տակ պահելու ժամկեւռային սահմանափակում` դայական քննության փուլի համար, հեւրնարբար դատարանը չէր էլ կարող կոնկրեւր ժամկեսւ սահմանել` կալանավորման տակ պահելու, սակայն նկատի ունենալով, որ դատարանը կարող է ինչպես սեփական նախաձեռնությամբ, այնպես էլ կողմերի միջնորդությամբ անդրադառնալ կալանավորման հարցին դատական քննության փուլում` առանց որեէ սահմանափակումների ն պայմանների, հետնարար խոսք լինել չի կարող դարարանի կողմից մեղադրյալի իրավունքների ն ազատությունների խախտման մասին:

Բացի այղ, Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշման մեջ հարակ օր է նշել (2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին), թե երը է քննության առնելու մեղադրյալի նկատվաամը ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հարցր, որով ն մեղադրյալին արդեն իսկ տրվում Է իր նկարվամբ րնտրված խափանման միջոց կալանավորումը վիճարկելու հնարավորություն: Հերրնարար խոսք լինել չի կարող անժամկերռ կալանավորման, առավել նս անձի կամայականություններից պաշտպանվելու պատշաճ հնարավորությունից զրկելու մասին, ինչպես նշված է վերաքննիչ բողոքում (...)»Հ

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

12. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի աոջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր է արդյո՞ք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն այն մասին, որ Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումն անփոփոխ թողնելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն իրավաչափ է:

3Տե՛ս, նյութեր հատոր 2, թերթեր 3Է58:

Ա

13. ՀՇ Սահմանադրության 2/րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն

«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազապության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հեւռնյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով.)

4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հեւռռ անձի փախուարը կանխելու նպակակով. (..)»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայս՝ «Լ Յուրաքանչյար ոք ունի ազապոության ն անձնական անձեոնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հեւռնյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով. (...)

գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը: իհրավախախկում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշր է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելաց հեւրռ նրա փախուաը կանխելու համար.

(..)

3. Սույն հոդվածի Էին կեւրի «գ» ենթակեւրի դրույթներին համապազասխան ձերբակալված կամ կալանավորված յարաքանչյուն ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշտոնատար անձի մոկ. որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխանության ն անի ողջամիւ ժամկեկում դատաքննության իրավունք կամ մինչն դափաքննությանն ազատ արձակվելու իրավանք: Ազակպր արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով...»

1998 թվականի հուիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ` ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 292-րդ հոդվածի համաձայն` «Քրեական գործն իր վարույթ ընդունած դատավորը հեւրազոտում է գործի նյութերը ն քրեական գործը վարայթ ընդունելու պահից 15 օրվա ընթացքում կայացնում հեւոնյալ որոշումներից մեկը

12

1) դատական քննություն նշանակելու մասիեւ(...)»:

Նույն օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «2 Գափական քննություն նշանակելու մասին որոշման մնջ պետ է բռվանդակվեն՝...) որոշում խափանման միջոցները ն պատճաոված վնասի ապահովման միջոցները վերացնելու, փոխելու կամ ընտրելու մասին, որոշումներ դատավարության մասնակիցների հարոցած միջնորդությունների, բացարկներէ ն այլ հայտարարությունների առթիվ(...):»:

Նույն օրենսգրքի 300-րդ հոդվածի համաձայն` «Որոշումներ կայացնելու հեւր միաժամանակ, բացի գործն րակն ընդդատության ուղարկելու մասին ոյտշումից, դատարանը պարկավոր է քննել մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցներ րատրրելու կամ չընտրելու ն դրա տփեսակի հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցը խափանման միջոցն րենապտրված լինելու դեպքում»:

13.Լ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2018 թվականի հունիսի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1421 որոշմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 300-րդ հոդվածն այն մասով, որ չի սախատեսում գործը դատական քննության նախապատրաստելիս դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ չընտրելու ն կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցի քննությանը մեղադրյալի ն (կամ) նրա պաշտպանի մասնակցության հնարավորություն, ճանաչվել է ՀՇ Մահմանադրության 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասիս, 63-րդ հոդվածի Լին մասիս, 75-րդ ն 8Էրդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր:

Մասնավորապես, ՀՇ Սահմանադրական դատարանն արձանագրել է

հետնյալը. «ք. մ(Գյործն դատական քննության նախապատրաստելու շրջանակներում դարարանի կողմից առանց մեղադրյալի ն/կամ նրա պաշտպանի մասնակցության մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ չրնրրելու, կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելա հարցը քննելու ժամանակ, մասնավորապես, անձնական ազատության, արդար դատաքննության

իրավունքների, քրեական դատավարության ընթացքում մրցակցության սկզբունքի ապահովման օրենսդրական երաշխիքներ նախատեսված չեն:

(..)

13

Սահմանադրական դատարանը, կարնորելով անձի արդար դավաքննության

իրավունքի երաշխավորումը, միաժամանակ գտնում է, ոյւ գործը դատական քննության նախապատրաստելու փուլում` դատարանի կողմից կալանքի որպես խափանման միջոցի վերաբերյալ հարցի քննության ընթացքում պեւրք է ապահովել ինչպես պաշտպանության, այնպես էլ` մեղադրանքի կողմի մասնակցությունը ելնելով քրեական դատավարության ընթացքում մրցակցության սկզբունքի ապահովման անհրաժեշտությունից:

(..)

Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ գործը դատական քննության նախապատրապտելու փուլում դատարանն իր նախաձկոնությամբ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ըեպրելու կամ չրեարրելու, կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցը որոշելիս չի կարող ազատվել կողմերի կարծիքը լսելխ պարտականությունից, ն կողմերը չեն կարող զրկված լինել իրենց դիրքորոշումները ներկայացնելու հնարավորությունից: Հակառակ պարագայում` այն կարող է պարունակել վվւանգ, ոյ դայարանն իր վրա է վերցնում մեղադրանքի կամ պաշտպանության գործառույթներ: Բացի դրանից, դարարանը զրկվում է հարցր բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ քննելու փապարացի հնարավորությունից, որի երաշխավորման կարնոր նախապայման է նան կողմերի կարծիքները, փաարարկները, դիրքորոշումները լսելը: Սահմանադրական դատարանր գտնում է, որ անձնական ազատության սահմանադրական իրապանքի սահմանավակումն իրավաչափ է միայն դարարանի որոշմամբ, որն ընդունվել է դարական նիարում՝ դարարանի կողմից կայանքը որպես խափանման միջոց րարրնլու, ինչպես նան րերրված կայանքի հիմքերի ն հիմնավորումների համակողմանի ն անաչառ քննության, այդ թվում` մեղադրյալի ն (կամ) նրա պաշտպանի իր դիրքորոշումը դարարանին ներկայացնելու հնարավորության առկայաթյան դեպքում:

Ելնելով վերոգրյալից` Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ սասյն գործով վիճարկվող իրավակարգավորումն այն մաավէ որ չի նախավաաոմ գործը դարական քնասթյան նախապարրաարկլին դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց րերրելա կամ չրարրկու ն կայանքը որպես խափանման միջոց րերրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր

14

լինելու կամ չլինես հարցի քնեաթյանը մեղադրյալի ն (կա) ներա պաշտպանի մասնակցության հնարավորության, չի ապահովում` անձի` դարարանի կողմից լսվելու սահմանադրական իրավոնքի իրացամը` օրենքով սահմանված կարգով: Հերնարար այն չի համապատասխանում նան արդար դատաքնասթյան

չափանիշներին:

(..)

(Գյործը դապական քննության նախապատրաստելու փուլում` վիճարկվող իրավակարգավորման ուժով մեղադրյալի նկատմամբ անձնական ազատության իրավունքի սահմանափակում նախատեսող խափանման միջոցի վերարերյալ հարցի քննության արդյունքում ընդունվում է որոշում (Օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի 2-րդ մսա), որն, ի թիվս այլնի, Օրենսգրքի 65-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 20-րդ կեւրի, ինչպես նան Օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի 15-րդ կետի աոժով կարող է բողոքարկվել մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կողմից (ինչը ն կատարվել Է ապն գործում առկա ԵՒԴ/0063/01/17 ն ԵԿԳ/0250/01/17 քրեական գործերի շրջանակներում), ն այդ բողոքի քննությանն Օրենսգրքի ընդհանուր իրավակարգավորումների շրջանակներում` (մասնավորապես, Օրենսգրքի 390 ն 418 հոդվածներ) մեղադրյպի ն նրա պաշտպանի մասնակցության հնարավորություն նախատեսված է: Ուարին, Սահմանադրական դատարանը գտնամ է, ոյ աայն գործով վիճարկվող իրավակարգավորոմը խեդրատարույց չէ ՀՇ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 5- րդ մասի համարտեքարոմ այն առումով, որ Օրենսագրքամ, մասնավորապես, առկա են կալանքի որպես խափանման միջոցի վերաբերյալ հարցի քննության արդրանքամ` րըրենդանված որոշման դատական րողոքարկման (ապսագման) օրենսդրական երաշխիքներ:

(..)

Ելնելով վերոգրյալից Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ պայն գործով վիճարկվող իրավակարգավորումն այն մասով, որը չի նախատեսում գործը դարական քնասթյան նախապարրաարկլին դատարանի կողմից մեղադրյալի նկարմամբը կայանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ չրերրելու ն կայանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում` դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինես հարցի քնեաթյանը մեղադրյալի ն (կա) ներա պաշտպանի մասնակցոթյան հնարավորության, համահունչ չէ ՀՀ վավերացրած մարդա

15

իրավանքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործոլ մարմինների պրակտիկայի շրջանակներում ձնավորված անձնական ազատության իրավունքի սահմանափակման չափորոշիչներիե (..):

(..)

Ելնելով մարդու հիմնական իրավունքների անմիջական գործողության սահմանադրական պահանջից, ինչպես նան դատարանի կողմից կալանքի՝ որպես խափանման միջոցի, ըեպտրության ն հիմնավորվածության հարցի քննության քրեադատավարական ընթացակարգերի օրենսդրական կարգավորումների ընդհանուր փրամարբանությունից` Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ մինչն ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից համապատասխան իրավակարգավորումներ սահմանելը դարական պրակտիկան պետք է առաջնորդվի այն մուրեցմամբ, որ քրեական գործը դատական քննության նախապատրաստելիս դատարանի կողմից մեղադրյապի սկափաամբ կալանքը ոյաես խափանման միջոց ըեարրելու կամ չրեարրելու ն կայանքը որպես խափանվան միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելա կամ չլինելու հարցի քննությանը պետք է ապահովվի, մասնավորապես, մեղադրաի ն (կամ) նրա պաշվպանի մասնակցության հնարավորությունը (ինչպես սախատեսված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, մասնավորապես, 285րդ ն 312րդ հոդվածներով)՝ առաջնորդվելով անձնական ազատության իրավունքի, արդար դարաքննության բաղադրատարրը հանդիսացող լսվելու իրավունքի լիարժեք ն արդյունավեււ իրացման, քրեական դարավարության րնթացքամ մրկակցաթյան ակզրանքի ապահովման

անհրաժեշտությամբ»:

13.2. Ամփոփելով ՀՀ Մահմանադրական դատարանի վերոնշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ այն պայմաններում, երբ գործը դատական քննության սախապատրաստելու շրջանակներում դատարանի կողմից մեղադրյալի սկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ չընտրելու, կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցը քննարկվում է առանց մեղադրյալի կամ սրա պաշտպանի մասնակցության, չեն ապահովվում անձի

4 Տես ՀՇ Սահմանադրական դատարանի՝ 2018 թվականի հունիսի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ42Լ որոշման 4.Լ4.4-րդ կետերը:

16

անձնական ազատության, արդար դատաքննության իրավունքների, քրեական

դատավարության ընթացքում մրցակցության սկզբունքի ապահովման օրենսդրական երաշխիքները:

Շետնաբար, ելնելով ազատության, արդար դատաքննության բաղադրատարրը հանդիսացող լսվելու իրավունքի լիարժեք ն արդյունավետ իրացման, քրեական դատավարության ընթացքում մրցակցության սկզբունքի ապահովման անհրաժեշտությունից՝ քրեական գործը դատական քննության նախապատրաստելիս դատարանի կողմից մեղադրյալի սկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ չընտրելու ն կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցի քննությանը մեղադրյալի ն (կամ) նրա պաշտպանի մասնակցության հնարավորությունը պետք է ապահովվի:

15. Սույն գործի Կյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին» որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը որոշել է Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ ն առաջին դատական նիստում` կողմերի մասնակցությամբ քննության առնել մեղադրյալ Ռ-Քոչարյանի նկատմամբ այլ խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ պաշտպան Հ.Խուդոյանի միջնորդությունները»,

Հ Վերաքննիչ դատարանը, օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, արձանագրել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ է մեկնաբանել ն կիրառել օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, քանի որ պարզապես վկայակոչել է արդես իսկ դատական նիստում քննարկված ն դրա արդյունքում կայացված որոշումը (Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշումը) ն ինքնուրույն այդ հարցը դատական նիստում կրկին չի քննարկել՝ նկատի ունենալով, որ մինչ այդ երաշխավորված է եղել ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ սահմանված պահանջների կատարումը:

Ըստ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունների՝ ՀՇ Սահմանադրական դատարանի քննարկվող որոշման մեջ ձնավորած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ էական է այն, որպեսզի գործը դատախազի կողմից դատարան ուղարկելուց հետո մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննարկվի

ՏՏես սույն որոշման 13-րդ կետը:

17

դատական նիստում, որպեսզի անձը կանգնի դատարանի առաջ ն լսված լինի

Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, որպիսի հանգամանքը սույս գործով պահպանված է` անկախ նրանից, թե դատարանը տվյալ դեպքում ներկայացրել է նախագահող դատավոր Դ.Գրիգորյանը, թե Ա.Դանիբեկյանը: Դատարանը, թեն դատական քննություն նշանակելու մասին որոշմամբ անդրադարձ կատարել է մեղադրյալի խափանման միջոցի հարցին, սակայն նշանակել է նան կոնկրետ օր՝ խափանման միջոց կալանավորման հարցը քննության առնելու մասիս ինչը նշանակում է, որ դատարանը մեղադրյալին չի զրկել դատական նիստում իր նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հարցը քննարկելու իրավունքից: Ասձի իրավունքների ապահովման համար էական նշանակություն չունի նան այն, թե դատարանը խափանման միջոց կալանավորման հարցը դատական նիստում քննության է նշանակում` դատական քննության սախապատրաստական փուլում, թե դատական քննութան փուլում, կարնոր է, որպեսզի անձին երաշխավորվի լսված լինելու ն դատարանի առաջ կանգնելու իրավունքը: Ինչպես երնում է բողոքարկված որոշման բովանդակությունից` դատարանն ապահովել է մեղադրյալի իրավունքների իրացման հնարավորությունը կոնկրետ օր նշանակելով խափանման միջոցի քննարկման համարծ:

16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 12-14-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին» Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն օրինական ուժի մեջ թողնելով` Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել սույն գործում առկա մի շարք փաստական հանգամանքներ:

Նախնառաջ, Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել այն հանգամանքը, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2019 թվականի մայիսի 18ի «Մինչդատական վարույթի ընթացքում որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման վերացման, փոփոխման կամ պահպանման հարցը քննության առնելու մասին» որոշմամբ մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ընտրված կալանքը փոփոխվել է, որպես խափանման միջոց ընտրվել է անձնական երաշխավորությունը

ՏՏե՛ս սույն որոշման 14-րդ կետը:

18

ն վերջինս անհապաղ ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճից, այնուհետն

Վերաքննիչ դատարանի 2019 թվականի հունիսի 25-ի որոշմամբ վերը հիշատակված որոշումը բեկանվել է, մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված անձնական երաշխավորությունը վերացվել է ն սրա նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը: 2019 թվականի օգոստոսի 19-ին քրեական գործը վերաբաշխվել է` դատավոր Դ-Գրիգորյանի լիազորությունները կասեցված լինելու հիմքով, իսկ 2019 թվականի օգոստոսի 20-ին՝ ընդունվել դատավոր Ա.Դանիրեկյանի վարույթ: «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին» որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանն անդրադարձել է մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի սկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին ն անփոփոխ է թողել Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ դեռնս 2019 թվականի հունիսի 25-ին մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը:

Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանը հիշատակված որոշմամբ թեն անդրադարձ կատարել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին ն անփոփոխ թողել այն, սակայն չի ապահովել կողմերի` իրենց դատավարական իրավունքների իրացման ն դատավարական

պարտականությունների կատարման համար անհրաժեշտ պայմանները, այն է՝ նշված հարցի կապակցությամբ կողմերը զրկված են եղել իրենց դիրքորոշումները, կարծիքները, փաստարկները սերկայացնելու հնարավորությունից, բացի այդ դատարանն ինքն իրեն զրկել է հարցը բազմակողմանի քննելու հնարավորությունից:

Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի այն փաստարկին, որ քրեական դատավարության սախապատրաստական փուլում մեղադրյալի սկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցի քննութան տեսանկյուսից էական նշանակություն չոնի թե որպես նախագահող դատավոր հանդես կգա Դ.Գրիգորյանը, թե Ա.Դանիրեկյանը, ապա Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Դանիրեկյանին քրեական գործը վերամակագրելուց հետո, ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով 2019 թվականի օգոստոսի 20-ին այն ընդունվել է դատավորի վարույթ, իսկ այնուհետն նույն դատավորի կողմից կայացվել է «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին» որոշում, որով դատարանն անդրադարձել է սան մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի

19

նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման հարցին՝

անփոփոխ թողնելով այն: Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն իր վերը հիշատակված փաստարկները ներկայացնելիս հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ տեղի է ունեցել քրեական գործի վերամակագրություն, դրա արդյունքում գործն ընդունվել է այլ դատավորի վարույթ ն կայացվել է դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում, որը, ի թիվս այլնի, պետք է րբովանդակեր նշում մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ ընտրելու մասին որոշում, միադեռ Առաջին ատյանի դատարանը, հիշատակելով Վերաքննիչ դատարանի դեռնս 2019 թվականի հունիսի 25-ին կայացված որոշումը, անփոփոխ է թողել այն՝ ըստ էության քննության առարկա չդարձնելով մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցը:

17. Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 300-րդ հոդվածը, այնքանով, որքանով գործը դատական քննության նախապատրաստելու փուլում չի նախատեսում կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ այն ընտրված լինելու դեպքում դրա հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցի քննարկումը մեղադրյալի կամ սրա պաշտպանի մասնակցությամբ դատական նիստով կատարելու կարգ, խախտում է անձի ազատության իրավունքը` անհապաղ դատարանի առջն կանգնելու ն իրեն ազատությունից զրկելու իրավաչափությունը վիճարկելու իրավունքների տեսանկյունից:

Միննույն ժամանակ, հիմք ընդունելով ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դիրքորոշումն առ այն, որ անձնական ազատության սահմանադրական իրավունքի սահմանափակումն իրավաչափ է միայն դատարանի որոշմամբ, որն ընդունվել է դատական նիստում` դատարանի կողմից կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, ինչես նան ընտրված կալանքի հիմքերի ն հիմնավորումների համակողմանի ն անաչառ քննության, այդ թվում` մեղադրյալի ն (կամ) նրա պաշտպանի՝ իր դիրքորոշումը դատարանին ներկայացնելու հնարավորության առկայության դեպքում, Վճռարեկ դատարանն ընդգծում է, որ սույն գործով վիճարկվող իրավակարգավորումը չի ապահովում նան անձի՝ դատարանի կողմից լսված լինելու սահմանադրական իրավունքի իրացումը:

18. Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ ՌՔոչարյանի պաշտպան Հ.Խուդոյանի կողմից 2019 թվականի հունիսի 27-ին ն 2019 թվականի օգոստոսի 14ին ներկայացված

20

միջնորդությունները չքննարկելուն, ապա Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում

արձանագրել, որ քրեական գործի վերամակագրությունից հետո քրեական գործը համապատասխան դատավորի կողմից վարույթ ընդունելուց հետո տասնհինգօրյա ժամկետում վարույթի նյութերն ուսումնասիրելով` դատավորը պետք է որոշում կայացնի «Քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին»՝ անդրադառնալով նան մինչ այդ ներկայացված միջնորդություններին: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ միջնորդություններս անմիջապես քննության առնելու մասին օրենքի դրույթը չի կարող մեկնարանվել իրրն միջնորդությունը ներկայացնելու հաջորդ օրը կամ նույն պահին քննելու վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականություն, այսինքն, երր միջնորդությունները ներկայացվել ես մինչն դատական քննություն նշանակելու մասին որոշման կայացումը, ապա դրանք օրենքով սահմանված կարգով քննության առարկա պետք է դարձվեն տվյալ որոշման շրջանակներում:

Սույն գործի փասատական հանգամանքների համաձայն` քրեական գործը դատավոր Դ.Գրիգորյանի լիազորությունները կասեցված լիսելու հիմքով վերամակագրվել է դատավոր Ա.Դանիբեկյանին ն 2020 թվականի օգոստոսի 20-ին ընդունվել է վարույթ, իսկ պաշտպանը վերը հիշատակված միջսնորդությունները ներկայացրել է մինչն դատավորի կողմից քրեական գործի դատական քննության նշանակելու մասին որոշման կայացումը, հետնաբար միջնորդությունները պետք է քննվնին ն լուծվեին դատական քննություն նշանակելու մասին որոշմամբ:

19. Վերոնշյալի հիման վրա` Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը անփոփոխ թողնելով, իրավաչափ եզրահանգման է նկել, հիմնավոր չէ:

20. Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանները, սույն գործով դատական ակտեր կայացնելիս, թույլ են տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ ն 300-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են ն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի համաձայն` հիմք են ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու համար: Սակայն հաշվի առնելով այս

21

հանգամանքը, որ Վերաքննիչ դատարանը 2020 թվականի հունիսի 18-ին կայացված

դատական ակտով ամրաստանյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերացրել է ն սրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառել գրավը՝ 2.000.000.000 (երկու միլիարդ) ՀՀՇ դրամի չափով, որն էլ Վճռաբեկ դատարանի 2021 թվականի հուլիսի 30-ի որոշմամբ թողնվել է օրինական ուժի մեջ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքարկված դատական ակտը չի կարող բեկանվել, քանի որ եղել է ժամանակավոր ն սույն որոշումը կայացնելու պահին կորցրել է իր իրավական նշանակությունը: Հետնարար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վճռաբեկ րողոքը ենթակա է մերժման, իսկ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելսելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ, ԼԼրդ հոդվածներով, Հայաստանի Շանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 361-րդ, 415.Էրդ, 418.Էրդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Թիվ ԵԴ/0253/0Ն1Ղ9 քրեական գործով ամրաստանյալ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վճռաբեկ բողոքը մերժել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2021 թվականի մարտի 15ի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

ԴՎԵՔԻԼՅԱՆ