Ալեքսանյան

36/0109.2022

ն...

| 4 Են

ԿԵՏԸ Ը»-

ՀՏՅրոր ԽՐ 7՛

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Դ.Արղամանյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Մ.Մելքոնյան

2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ` Վճոաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Դ.ՎՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Ո.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննութան առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի պաշտպան Ք.ՀՇարությունյանի վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ ՛

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1 Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12ի որոշմամբ բավարարվել է ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնտեսական անվտանգության ն կոռուպցիայի հակազդման դեպարտամենտ պետ Վ.Պետրոսյանի միջնորդություն, ն թույլատրվել 2 (երկու) ամիս ժամկետով Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացնել «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային

խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ:

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան), քննարկելով ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնտեսական անվտանգության ն կոռուպցիայի հակազդման դեպարտամենտ. Օ0պետի պարտականություննրը կատարող Ս.Սարգսյանի միջնորդությունը, 2022 թվականի սեպտեմբերի Լի որոշմամբ թույլատրել է Ակվլեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգել 2 (երկու) ամսով՝ մինչն 2022 թվականի նոյեմբերի 12-ը:

2. 2022 թվականի հոկտեմբերի 17-ին թիվ 58236222 քրեական վարույթով Էրիկ Սարգիսի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-441րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ ն 5-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 1-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից բերվել է հատուկ վերանայման բողոք, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան)՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ թողնվել է առանց քննության:

4. Վերաքննի, Օ։-դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան ՔԶ.Հարությունյաանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը ՀԸ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի՝ 2023 թվականի հունվարի 5-ի

որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականցման գրավոր ընթացակարգ:

2023 թվականի հունվարի 16-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմին:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքաբերը, մեջբերեով ՀՀ Մահմանադրաան ն Վճռաբեկ

դատարանների մի շարք որոշումներ, պնդել է, որ Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում ձեռք բերված փաստական տվյալներն անմիջականորեն առնչվում են նան մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի իրավունքներին ն օրինական շահերին, վկայում են վերջինիս մասնավոր կյանքի իրավունքի սահմանափակման մասին:

Մասնավորապես` բողոքի հեղինակը փաստել է, որ Ակլեքսանյանի նկատմամբ «Ներքին դիտում» ՕՀ միջոցառման արդյունքները պարունակող լազերային սկավառակի զննության արդյունքում պարզվել է, որ ձայնային ֆայլերի մեջ արձանագրված խոսակցությունները, ըստ նախաքննության մարմնի, տեղի են ունենում Է.Ալեքսանյանի ն Ա.Ալեքսանյանի միջն: Հետնաբար Առաջին ատյանի դատարանի՝ Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ օպերատիվ-հետախուզական

միջոցառումն անցկացնելը թույլատրելու մասին որոշումներով սահմանափակվել է նան Է.Ալեքսանյանի հաղորդակցության գաղտնիության իրավունքը:

Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ կատարված ՕՇՄ-ի արդյունքները ծառայել են Է.Ալեքսանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ն իբրն փաստական հիմք են հանդիսացել վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց կալանավորում կիրառելու համար: Ուստի, բողոքաբերը գտել է, որ Է.Ալեքսանյանը

1 Համաձայն «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում լրացումներ ն փոփոխություններ կատարելու մասին» 2022 թվականի փետրվարի 9-ի ՀՕ- 24-Ն սահմանադրական օրենքի 18-րդ հոդվածի 11-րդ մասի՝ կոռուպցիոն հանցազործությունների գործերով կայացված դատական ակտերի դեմ քրեական պալատի վարույթ ընդունած բողոքները ենթակա են վերաբաշխման Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատին:

միանշանակ պետք է դիտվի որպես շահագրգիռ անձ ն լիարժեք իրավունք նենա վիճարկելու Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշումը:

Բողոքաբերը նան հավելել է, որ իրականացված «Ներքին դիտում» ՕՀ միջոցառման արդյունքների բովանդակային պարզ ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հանգելու հետնության, որ տվյալ միջոցառման իրականացման ընթացքում Է.Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի նկատմամբ տեղի է ունեցել միջամտություն: Մասնավորապես վերահսկվել են, ի թիվս այլնի, մասնավոր, ընկերական խոսակցություններ, որոնց ընթացքում քննարկվել են թե՛ Է.Ալեքսանյանի, թե՛ Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի դրվագներ, այլ անձանց հետ ունեցած անձնական բնույթի խոսակցություններ ն այլն: Այլ հարց է, թե որքանով է այսպիսի միջամտությունն ուղղակի կամ անուղղակի վնաս պատճառել Է.Ալեքսանյանին կամ ազդեցություն թողել նրա լեգիտիմ շահերի վրա:

Ամփոփելով վերոգրյալը՝ բողոքաբերը գտել է, որ բողոքարկվող դատական ակտում Է.Ալեքսանյանի՝ շահագրգիռ անձ չհանդիսանալու վերաբերյալ տրված մեկնաբանությունը հակասում է ՀՀ Մահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1526 որոշմամբ բացահայտված շահագրգիռ անձ եզրույթի ն նրա բողոքարկման իրավունքի սահմանադրաիրավական բովանդակությանը, ինչպես նան Վճռաբեկ դատարանի կողմից շահագրգիռ անձ եզրույթին տրված մեկնաբանությանը:

Արդյունքում բողոքաբերը գտել է, որ վիճարկվող դատական ակտով Վերաքննիչ դատարանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 391-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետին՝ Է.Ալեքսանյանի շահագրգիռ անձ հանդիսանալու մասով, տրվելրլթէ սխալ մեկնաբանություն, որը հակասում է նան ՀՀ Սահմանադրական ն Վճռաբեկ դատարանների կողմից վերոնշյալ իրավադրույթի վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. 2022 թվականի սեպտեմբերի Լի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը, բավարարելով ԱԱլեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգելու մասին միջնորդությունը, նշել է հետնյալը. «(...) Նկատի ունենալով, որ ներկայացված նյութերր պարունակում են տեղեկություններ Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի կողմից առերնույթ ծանր՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 435-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման ն այդ հանցավոր գործունեություւն ` վերջինիս կողմից ` շարունակելու հավանականության մասին, միննույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, ոլ ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք րերել ենթադրյալ հանցագործության րացահայտման ն հանցավոր գործունեության շարունակումը կանխելու համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, իսկ այլ լ եղանակով ողջամվտրեն հնարավոր չէ այդ փաղլեկատվության ձեռքրերումի, ն գտնելով, որ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին հանցանքի կատարման պահին կամ դրանից անմիջապես հետո բացահայտելու, ինչպես նան երա կողմից հանցավոր գործունեության շարունակումը հայտնաբերելու ն կանխելու նպատակով Արուսյակ Հարություն Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող «թվային, այդ թվում հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «ներքին դիտում» ն փտնխնիկական միջոցների կիրառոմամը «արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հարախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտության մասին ներկայացվել են բավարար հիմնավորումներ` Դատարանը գտնում է, ոլ, նշված օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումները նս երկու ամիս ժամկերով իրականացնելը թույլատրելու անհրաժեշտությունը բխում է ենթադրյալ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարում, բացահայտելու հանցավոր գործունեության հավանական շարունակումը կանխելու հանրային շահր փվյալ իրավիճակում գերակայում է Արուսյակ Հարությունն Ալեքսանյանի անձնական կյանքի գաղտնիության իրավունքին: (...)»2

7 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 29-30:

8. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1Լի որոշմամբ արձանագրվել է հետնյալը. «(...) Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ.

Առաջին ատյանի դատարանի 12.07.2022 թվականի որոշմամբ Արուսյակ Ալեքսանյանի նկատմամբ թույլատրվել է երկու ամիս ժամկերով օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ իրականացնել, իսկ 01092022 թվականի որոշմամբ օպերատիվհետախուզական միջոցառումների իրականացման ժամկետը երկարաձգվել Լէ երկու ամիս ժամանակով՝ մինչն 12.11.2022 թվականը:

Էրիկ Ալեքսանյանի նկատմամի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-441 հոդվածի 2-րդ մասի Գիդ ն 5-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

17.10.2022 թվականին՝ ժամի 1347-ին Էրիկ Ալեքսանյանը ձերբակալվել է, իսկ 1710.2022 թվականին վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց Լ կիրառվել կալանավորումը երկու ամիս ժամկետով:

(-.) Սույն որոշմամբ վկայակոչված իրավադրույթների ն արփահայտված իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ` Վերաքննիչ դատարանը, սույն գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում` գնահատելով Է.Ալեքսանյանի կողմից Առաջին ատյանի դատարանի 01092022 թվականի որոշումը բողոքարկելու իրավասությունը, արձանագրում է, որ վերջինիս պաշվապան Գ.Պապոյանի կողմից չի ներկայացվել փաարական վվյալներ ն չի հիմնավորվել, որ այդ որոշման հիման վրա միջամտություն է փեղի ունեցել Է.Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին, որն ուղղակի կամ անուղղակի վնաս է պատճառել իրեն կամ ազդեցություն է թողել իր լեզիտիմ շահերի վրա: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում փասվտել, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման արդյունքում ձեռքրերված փաւվպտեաւկան տվյալների հիման վրա անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելը ն մեղադրանք առաջադրելն ինքնին չի կարող վկայել Վճռաբեկ դապտալրունի որոշմամբ վկայակոչված չափանիշները հաղթահարված գնահավելու համար, հետնաբար, բողոքաբերի կողմից ներկայացված հիմնավորումների պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Է.Ալեքսաաւնյանն Առաջին ատյանի դատարանի 01092022 թվականի որոշումը բողոքարկելու իրավունք չունի:

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նան, որ այն որոշումը

արտահայտված իրավական դիրքորոշումների պայմաններում դիմողը զրկված չէ այլ ինթացակարգերով, այդ թվում` վերաբերելի չափանիշների ն պայմանների առկայության դեպքում հետրազա դատական վերահսկողության կարգով կամ դատական քննության շրջանակներում ատանալ արդյոււավեր դատական պաշտպանություն, մասնավորապես՝ վիճարկել այդ ապացույցի ձեռք բերման թույլատրելիությունը, հետնարար, տվյալ դեպքում չեն սահմանափակվում: նան անձի ՀՀ Սահմանադրության 6Լիդ նե 63»րդ հոդվածներով նախատեսված արդյունավետ դավաւկան պաշվմապանութան ե արդար դատաքննության իրավունքները:

Ամիուխնլով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Բողոքաբերի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքը ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 39Լ րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն պետք է թողնել առանց քննության, քանի որ հատուկ վերանայման բողոքը բերել է այն անձը, որն այն ներկայացնելու իրավունք չուներ: (...)»

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

9. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՛փ են արդյոք Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ օպերատիվ հետախուզական միջոցառումնե իրականացնելու ժամկետը երկարաձգելու թույլտվություն տալու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոք, առանց քննության թողնելու մասին Վերաքննի. »դատարանի հետնությունները:

10. ՀԸ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի Լին մասի համաճայն՝

«Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների ն ազատությունների արդյունավետ դապտաեւկան պաշվալանության իրավունք»:

Հ Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր Լին, թերթ 92-րդ:

ՀԸ Սահմանադրության 63րդ հոդվածի 1Լին մասի համաձայն

«Յուրաքանչյուր ոք ուն, անկախ ն անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային ն ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նան՝ Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք, (...) նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի ն հրապարակային դատաքննության իրավունք»:

Եվրոպական կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը սահմանում է. «Յուրաքանչյուր ոք, ում ասյն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները խախտվում են, ունի պերական մարմինների աոռջն իրավական պաշվտայանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կատարել են ի պաշտոնն գործող անձինք»:

ՃՇՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 353-րդ հոդվածի համաճայն՝

«. Դատական վերանայման բողոք բերելու իրավունք ունեն՝

1) վարույթի մասնավոր մասնակիցը.

2) վարույթի մասնավոր մասնակից չհանդիսացող անձը, եթե դատական ակտն ուղղակիորեն վերաբերում է նրա իրավաչափ շահերին.

3) դատախազը:

2. Սույն հոդվածի Լին մասի Էին ն 2-րդ կարերով նախատեսված անձանց կողմից կամ ի շահ նրանց դատական վերանայման բողոքը կարող է բերվել միայն դատական ակտի այդ անձանց մասնավոր շահերին աոնչվող մասով:»:

1. ՀԸ Սահմանադրական դատարանը, 2018 թվականի հունիսի 19-ի թիվ ՍԴՈ-1420 որոշմամբ վերահաստատելով նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, դատական մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ, ի թիվս այլնի, նշել է.

- դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է ունենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,

9

- իրավական որոշակիության ապահովման պահանջից ելնելով՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ որոշակի իմպերատիվ նախապայմանի առկայությունն ինքնին չի կարող դիտվել որպես

ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող: Այլ հարց է, որ նման նախապայմանը պետք է լինի իրագործելի, ողջամիտ ն իր ծանրությամբ չհանգեցնի իրավունքի էության խախտման":

2. Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նան՝ Եվրոպական դատարան) արտահայտել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները.

- դատարանի մատչելիության իրավունքը բացարձակ չէ, ն պետությունները կարող են այն իրացնելու հնարավորություն, Օ։»պայմանավորել որոշակի պահանջներով ն չափանիշներով»,

- պետությունը դատարան դիմելու իրավունքից օգտվելու համար կարող է սահմանել որոշակի պայմաններ, պարզապես պետության կողմից կիրառված սահմանափակումները չպետք է այն կերպ կամ այն աստիճանի սահմանափակեն անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, որ վնաս հասցվի այդ իրավունքի բուն էությանըճ,

- ներպետական դատական ատյանները դատավարական կանոնները

կիրառելիս պետք է ձեռնպահ մնան դրանց չափազանցված ձնականացումից, որն իր ազդեցությունը կունենա դատավարության արդարացիության վրա՛:

3. Արդար դատաքննության իրավունքի համատեքստում կարնորելով դատարանի մատչելիության իրավունք Վճռաբեկ դատարանը կայուն 4 Տես ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2018 թվականի հունիսի 19-ի թիվ ՍԴՈ-1420 որոշման 4.Է-րդ կետը:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Սաօմօ ». ոլ գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, ՏԱաօ5262Մ չ. օա մ գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, 51ճուծն ս. Ցաջողն գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ:

6 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 1աօոմօ ». 1ոլչ գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, ՏԱաօ5262Մ չ. օա մ գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, 51ճուծն ս. Ցաջողն գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ:

7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ռեն չ. Բ՛ոուօ գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 35787/03, 29-րդ կետ:

նախադեպային իրավունք է ձնավորել այն մասին, որ. «Դատական Ատարչելիության իրավունքը պեվք է լինի իրական ն ոչ թն պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձե իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչյուր դեպքում ողջամիտ սահմանափակումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելու, իր խախտված իրավունքները ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման հնարավոր սահմանափակումները չպերք է ձեական բնույթ կրեն, որպեսզի շահագրգիռ անձր հավասար պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ ն անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունքի իրացման հնարավորություն ունենա: Հակառակ դեպքում կխախտվեն անձի՝ դատարանի մատչելիության ն արդար դատաքննության իրավունքները»):

14. Վճռաբեկ դատարանը, Գոռ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ բացահայտելով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետախուզական- որոնողական բնույթը, արձանագրել է, որ դրանց արդյունքում միջամտություն է տեղի ունենում մարդու հիմնարար իրավունքներին ն ազատություններին, որոնց առնչությամբ պետք է պահպանվեն պետության ստանձնած պոզիտիվ ն նեգատիվ պարտավորությունները::

Վճռաբեկ դատարանը նան փաստել է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում մարդու հիմնարար իրավունքնեի ն ազատությունների նկատմամբ իրականացվող միջամտության ծավալներն անհամեմատ ընդարձակ են: Ավելին, որոշ դեպքերում դրանք նույնիսկ «թիրախավորում» են անորոշ թվով անձանց շրջանակի, ինչն էլ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումները, քննչական գործողությունների համեմատ, դարձնում է հանցավոր դեպքի բացահայտման առավել ծայրահեղ միջոց: Ուստի, օժտված լինելով հանցագործությունների բացահայտման բարձր

արդյունավետությամբ՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների Հ" Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արթուր Այվազյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ՇԴՉ/0007/15/12 որոշումը, 16-րդ կետ, Լնոն Հարությունյանի գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0337/06/15 որոշումը, 13-րդ կետ։

" Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով 2019 թվականի ապրիլի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0229/01/16 որոշումը, 17.1-17.2 կետեր:

գործիքակազմը գործնականում կարող է «թիրախավորել» ոչ միայն այն անձան:, ովքեր ուղղակի առնչություն են ունեցել հանցավոր դեպքին (օրինակ՝ հանդիսացել են հանցագործությանն օժանդակող), այ նան անուղղակի առնչություն ունեցողներին (օրինակ՝ դեպքի վայրով անցնող անձանց): Նման պայմաններում, անհրաժեշտություն է առաջանում հստակեցնել այդ երկու խումբ անձանց նկատմաբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների կապակցությամբ արդյունավետ իրավական պաշտպանություն հայցելու կառուցակարգը ն այն չափանիշը, որի պայմաններում այդ կառուցակարգը կարող է գործադրվել":

5. `Նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների

համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնոր է համարել ընդգծել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների կապակցութամբ իրավական պաշտպանություն հայցելու կառուցակարգի արդյունավետության ապահովման անհրաժեշտությունը, որի առումով հատկանշական են նան Եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումները Եվրոպական կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի առնչությամբ: Մասնվորապես, մի շարք գործերով Եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ նշված հոդվածը պահանջում է, որ ներպետական պաշտպանության միջոց առկա լինի Եվրոպական կոնվենցիայով նախատեսված՝ «վիճարկելի» բողոքի էություն, քննելու ն համապատասխան օգնություն տրամադրելու համար, չնայած որ պայմանավորվող պետություններին տրվում է որոշակի թույլատրելի հայեցողության շրջանակ՝ կապված այն ձնի հետ, որով նրանք կատարում են Եվրոպական կոնվենցիայի այս դրույթով նախատեսված իրենց պարտականությունները:: Բացի այդ, Եվրոպական դատարանը կարնորել է, որ 13րդ հոդվածով պահանջվող պաշտպանության միջոցը պետք է լինի «արդյունավետ»՝ ինչպես գործնականում, այնպես էլ օրենսդրության մեջ, ընդ որում՝ 6 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արա. Շահնազարյանի գործով 2022 թվականի հունիսի 30ի թիվ

Բ:3683/20 որոշման 12-րդ կետը:

ս Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Քշրօքաաստիչ չ. Լոռ գործու 2015 թվականի հունվարի 13-ի վճիռը, գանգատ թիվ 44230/06, 91-րդ կետ:

դրա կիրառումը` Օ:չպետ, է անարդարացիորեն խոչընդոտվի պետության գործողություններով կամ բացթողումներով»:

16. Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի համատեքստում, ինչպես նան Եվրոպական դատարանի վերաբերելի գնահատականների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն Արա Շահնազարյանի վերաբերյալ գործով վերահսկողության գաղտնի միջոցառումների իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատական ակտը ստուգելու «արդյունավետ վերահսկողության» միջոց է դիտարկել բացառապես դրա իրավաչափության վիճարկումը վերադասության կարգով: Նախնական դատական վերահսկողութան ենթակա .օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրավաչափության՝ վերադասության կարգով վիճարկելու սուբյեկտային կազմի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ գաղտնի

միջոցառումների «արդյունավետ վերահսկողության» հիշյալ մեխանիզմը կարող է գործադրվել այն դեպքում, երբ այդ միջոցառման արդյունքում անձը դարձել է մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի խախտման զոհ:

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրենց բնույթով կարող են «թիրախավորել» անորոշ թվով անձանց շրջանակ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ տվյալ պարագայում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատարանի որոշման իրավաչափությունը վիճարկելու հնարավորությունը գնահատելու համար կիրառվում է երկաստիճան թեստ՝ բաղկացած հետնյալ հարցերից.

ա) արդյո՞ք անձի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի նկատմամբ տեղի է ունեցել միջամտություն,

բ) եթե այո, ապա արդյո՞ք այդպիսի միջամտությունն ուղղակի կամ անուղղակի վնաս է պատճառել անձին կամ ազդեցություն թողել իր լեգիտիմ շահերի վրա:

Միաժամանակ ընդգծվել է, որ վերոնշյալ վերջին չափանիշն իրավակիրառ պրակտիկայում չպետք է այն աստիճան ձնականացվի (62466ՏՏԽՇ 1օոաճիտո), որ ռ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Քոսմ ռոմ Ճառ» Քմաում: . 1իշ Սուջմ ոռջնու գործով 2002 թվականի մարտի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 46477/99, 96-97-րդ կետեր:

անձը մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի նկատմամբ տեղի ունեցած միջամտության պայմաններում զրկվի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատարանի որոշման իրավաչափությունը ստուգման ենթարկելու հնարավորությունից:

Մյուս կողմից նշվել է, որ շահագրգիռ անձինք, իրենց բողոքը ներկայացնելիս պետք է հիմնավորեն վերոնշյալ չափանիշների առկայությունը: Այս առումով Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման արդյունքում ձեռքբերված փաստական տվյալների հիման վրա անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելը ն մեղադրանք առաջադրելն ինքնին չի կարող վկայել վերոնշյալ չափանիշները հաղթահարված գնահատելու համար: Մասնավորապես, անձանց նկատմամբ իրականացված օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների արդյունքում ձեռքբերված տվյալների հիման վրա կարող են որպես մեղադրյալ ներգրավվել երրորդ անձինք: Նշվածը՝ խնդրո հարցի համատեքստում չի կարող դիտարկվել որպես լեգիտիմ շահի պաշտպանության մեխանիզմ, եթե այդ երրորդ անձանց որնէ իրավունք չի ենթարկվել միջամտության բուն օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման իրականացման շրջանակներում: Նրանք կարող են հետագայում` հնարավոր քրեական վարույթի շրջանակներում վիճարկել մեղադրանքի հիմքում դրված այդ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքում ձեռքբերված փաստական տվյալների թույլատրելիությունըտ:

17. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ թույլատրվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացնել «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ",

թ Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արա Շահնազարյանի գործով 2022 թվականի հունիսի 30ի թիվ Բ-3683/20 որոշումը: Ինչպես նան տե՛ս, տստնջ տստոմտ, Գնորգ Աթարբեկյանի գործով 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ 39/14.06.2021, Արթուր Ներկարարյանի ն Արսեն Մալերյանի գործով 2024 թվականի մարտի 1-ի թիվ 33/15.09.2021 որոշումները:

Կ Տե՛ս սույն որոշման 1-ին կետը:

- 2022 թվականի սեպտեմբերի Լին կայացված որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլատրվել է ԱնկԱլեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող «Թվային, այդ թվում` հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգել 2 (երկու) ամսով՝ մինչն 2022 թվականի նոյեմբերի 12-ը»,

- 2022 թվականի հոկտեմբերի 17-ին թիվ 58236222 քրեական վարույթով Է.Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-441Լ-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ ն 5-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում",

- քննարկելով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 1-ի որոշման դեմ մեղադրյալ ԷԱլեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի բողոքը՝ Վերաքննիչ դատարանը 2022 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ այն թողել է առանց քննության:

Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանը կամ նրա պաշտպանը տվյալ դեպքում չունեին վերաքննիչ բողոք ներկայացնելու իրավունք: Վերաքննչ դատարան՝ Օ։»-մասնավորապե նշլ է, որ պաշտպան

Գ.Պապոյանի կողմից չի ներկայացվել փաստական տվյալներ ն չի հիմնավորվել, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիման վրա միջամտություն է տեղի ունեցել Է.Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին, որն ուղղակի կամ անուղղակի վնաս է պատճառել նրան կամ ազդեցություն է թողել նրա լեգիտիմ շահերի վրա:

Ընդ որում, Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման արդյունքում ձեռքբերված փաստական տվյալների հիման վրա անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելը ն մեղադրանք առաջադրելն ինքնին չի կարող վկայել Վճռաբեկ դատարանի Արա Շահնազարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրված չափանիշները հաղթահարված համարելու համար:

Վերաքննիչ դատարանը նան փաստել է, որ Է.Ալեքսանյանը զրկված չէ այլ ընթացակարգերով, այդ թվում` վերաբերելի չափանիշների ն պայմանների

5 Տե'ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

6 Տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը:

առկայության դեպքում հետագա դատական վերահսկողության կարգով կամ դատական քննության շրջանակներում ստանալ արդյունավետ դատական պաշտպանությունը:

18.` Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 1016րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, բացառելով իրականացվող օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման ժամկետի երկարաձգումը թույլատրող որոշումը մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի կողմից վերադասության կարգով բողոքարկելու հնարավորությունը, հատուկ վերանայման բողոքին կից ներկայացված նյութերի շրջանակում պատշաճ վերլուծության ու իրավական գնահատման չի ենթարկել տեղեկատվությունն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացված «Ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքում միջամտություն է տեղի ոնեցել|լրլ Է.Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին: Մասնավորապես, ՀՀ ազգային

անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտի երկրորդ բաժնի ավագ քննիչ Ն.Այվազյանի կողմից 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին կազմված «Զննում կատարելու մասին» արձանագրությամբ փաստվում է, որ ԱԱլեքսանյանի աշխատասենյակում «Ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման ընթացքում վերահսկման են ենթարկվել վերջինս ն Է.Ալեքսանյանի միջն տեղի ունեցած հեռախոսային խոսակցությունները:: Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ

Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերով հիմնավորվել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 1Լի որոշման հիման վրա առերնույթ միջամտություն է տեղի ունեցել Է.Ալեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին: Միննույն ժամանակ, հարկ է ընդգծել, որ բողոքի հեղինակը նան հիմնավորել է, որ մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության ՞ Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

Թ Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր Լին, «Զննում կատարելու մասին» 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ի արձանագրություն, թերթեր 79:86:

իրավունքի նկատմամբ միջամտությունն առերնույթ ազդեցություն է Բողել Է.Ալեքսանյանի լեգիտիմ շահերի վրա:

Ամփոփելով վերագրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ բողոքաբերի կողմից հիմնավորվել է Արա Շահնազարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ձնակերպված՝ բողոքարկման իրավասության իրավական չափորոշիչների առկայությունը, ինչով էլ պայմանավորվում է ԱնԱլեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգելու վերաբերալ Առաջին Օ Օ`:ատյանիՆ դատարանի որոշումը վերադասության կարգով վիճարկելու Է.Ալեքսանյանի իրավունքը:

19. Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի այն պնդմանը, որ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելը ն մեղադրանք առաջադրելն ինքնին չի կարող վկայել Արա Շահնազարյանի վերաբերյալ որոշմամբ մշակված չափանիշները հաղթահարված լինելու մասին՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն անհիմն է ն չի բխում նշված նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից: Նախորդիվ ասվածի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել այն հանգամանքը, որ հիշյալ դատական նախադեպի շրջանակում մշակված իրավական չափորոշիչների միաժամանակյա առկայության պայմաններում է միայն հնարավոր փաստել վերադասության կարգով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացնելու վերաբերյալ որոշումը երրորդ անձանց կողմից բողոքարկելու իրավունքի առկայությունը», որը տվյալ պարագայում մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից հատուկ վերանայման բողոքում հիմնավորվել է:

19.1. Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու պայմանների առկայության մասով պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել տվյալներն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի Լի որոշման հիման վրա իրականացված «Ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման ընթացքում վերահսկման են ենթարկվել Ակլեքսաանյան՝ ն ԷնկԱլեքսանյան՝ 0 միջե տեղի ունեցած հեռախոսային խոսակցությունները, ինչպե նան այն հանգամանքը, որ Է.Ալեքսանյանի

Տե՛ս, Վճռաբեկ դատարանի՝ Արթուր Ներկարարյանի ն Արսեն Մաերյանի գործով 2024 թվականի մարտի 1-ի թիվ 33/15.09.2021 որոշումը:

նկատմամբ հետագայում հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: Միաժամանակ, ինչպես պաշտպան Գ.Պապոյանը հատուկ վերանայման բողոքում, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել են Է.Ալեքսանյանի ձերբակալման ն նրա նկատմամբ կալանք խափանման միջոց կիրառվելու հանգամանքները, ինչը նույնպես կարող էր վկայել վերջինիս լեգիտիմ շահերի վրա առերնույթ ազդեցություն թողնելու մասին:

Այսպիսով՝ վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն անհիմն է համարում Վերաքննիչ դատարանի այն հետնությունը, որ Է.Ալեքսանյանի՝ պաշտպան Գ.Պապոյանն Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 1-ի որոշումը բողոքարկելու իրավունք չի ունեցել: Հետնարբար Ա.վլեքսանանի՝ Օ։Օ:նկատմամբ իրականացվող օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումը հիմնավոր չէ:

20. Ամփոփելով վերոգրյալը Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննութան թողնելը թոռ /ԱՇ6 անհամաչափորեն սահմանափակել է Է.Ալեքսանյանի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, արդյունքում թույլ է տրվել քրեադատավարական օրենքի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 39Լրդ հոդվածի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա, ինչպես նան հանգեցրել է վարույթի հանրայնության սկզբունքի խախտման, ինչը, ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23»րդ ն 362րդ հոդվածների համաձայն, հիմք է «Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1Լի որոշումը բեկանելու ն վարույթը ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան նոր քննության փոխանցելու համար»:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական

2. Տե՛ս, ասենտ ոսեոմտ, Վճռաբեկ դատարանի` Հրայր Հովսեփյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 25-ի թիվ ԵԴ/0426/11/8 ն Ավաթ Ամինիի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումները:

18

դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28Լրդ 36Լրդ, 363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ. Մեղադրյալ Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի պաշտպան Գ. Պապոյանի հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելու վերաբերյալ ՃՇՇ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1Լի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Դ.ՎՎԵՔԻԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Ռ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ