Նահապետյան — ԵԴ/0138/11/23

: ԵԴ/0138/11/23

ՏԱ Ա

Ո

աԱ» Ր. 1)

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ն.Բաղդասարյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Դանիելյան

27 օգոստոսի 2025 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

Տ մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Կարեն Ասքանազի Նահապետյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Պողոսյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ 2018 թվականի հոկտեմբերի 29-ին, ՀԸ պետական եկամուտների կոմիտեի հետաքննության վարչությունում, արարը

աաա ւրա ւան զործը, ն այն ուղարկվել

է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի քննչական վարչություն՝ նախաքննություն կատարելու համար:

2020 թվականի փետրվարի 4-ին որոշում է կայացվել Կարեն Նահապետյանին Սրրու ւ Հրաարթմանա ո: ղատ աակատակաու

աաա ղադրյալներգրավելու մասին:

Նույն օրը Կ.Նահապետյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, ն նրա նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին միջնորդություն է հարուցվել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, 2020 թվականի փետրվարի 13-ին քննության առնելով վերը նշված միջնորդությունը, որոշում է կայացրել հիմնավոր կասկածի բացակայության հիմքով այն մերժելու մասին:

2020 թվականի մայիսի 14-ին ԿՆահապետյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:

2020 թվականի մայիսի 15ին քրեական գործի վարույթը կասեցվել է՝ մեղադրյալի կողմից քննությունից թաքնվելու հիմքով:

2022 թվականի հուլիսի 4-ին վարույթն իրականացնող մարմինը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 483-րդ հոդվածը, վերսկսել է կասեցված վարույթը:

3. 2023 թվականի հունվարի 17-ին ԿՆահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանը միջնորդություն է ներկայացրել քննիչին՝ խնդրելով կատարել համապատասխան քննչական ն դատավարական գործողություններ պարզելու, ստուգելու

3

միջնորդության մեջ նշված փաստական տվյալների՝ իրականությանը համապատասխանելու հանգամանքները:

Նախաքննության մարմնի՝ 2023 թվականի փետրվարի 14ի որոշմամբ պաշտպանի միջնորդությունը մերժվել է՝ անհիմն լինելու հիմքով:

4. Նշված որոշման դեմ պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը դատախազ Մ.Հակոբյանի՝ 2023 թվականի մարտի 9-ի որոշմամբ մերժվել է` անհիմն լինելու հիմքով:

5. 2023 թվականի մարտի 22-ին Կ.Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանը բողոք է ներկայացրել Երեան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան) վարույթն իրականացնող մարմնի անգործության, դրա վերաբերյալ պաշտպանի բողոքը դատախազի կողմից մերժելու որոշման դեմ, ն խնդրել է սահմանել մեղադրյալ Կ.Նահապետյանի իրավունքների խախտումները վերացնելուն ուղղված կոնկրետ վարույթային ակտեր կայացնելու ն գործողություննեը կատարելու պարտականություն:

6. Առաջին ատյանի դատարանը, քննության առնելով վերոնշյալ բողոքը, 2023 թվականի ապրիլի 25-ի որոշմամբ այն բավարարել է՝ վարույթի հանրային մասնակցի վրա դնելով բողոքաբերի իրավունքների խախտումը վերացնելուն ուղղված կոնկրետ վարութային ակտ կայացնելու պարտականություն:

7. ՇԸ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Մ.Հակոբյանը Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 25-ի որոշման դեմ ներկայացրել է հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոք:

Վերաքննիչ դատարանը՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ի որոշմամբ մերժել է ներկայացված բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 25-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:

8. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ ԱՊողոսյանը բերել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի դեկտեմբերի 20-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

4

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.

9. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական ն հիմնավոր չէ, դրանով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

9.1 Բողոքաբերը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանը, դատական վերանայման ենթարկելով ստորադաս դատարանի դատական ակտը, յուրովի է մեկնաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի 2-րդ մասը՝ հանրային մասնակցի չներկայանալու իրավական հետնանքները նույնացրել է դատարանի պահանջով նյութեր չներկայացնելու իրավական հետնանքների հետ, ինչը չի կարող հիմնավոր համարվել ն չի բխում մեջբերված իրավանորմի մեկնաբանությունից:

92 Ըստ բողոքաբերի՝ պաշտպանի կողմից բողոքարկված մինչդատական ակտը ներառված չէ մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների շրջանակում, այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածով սահմանված՝ դատական բողոքարկման ենթակա մինչդատական ակտերի ցանկում: Բողոքաբերի պնդմամբ` վերոշարադրյալներն ակնհայտ են դարձնում, որ բողոքում նշված քննչական գործողությունների կատարման անհրաժեշտութան ն կատարման փուլով պայմանավորված` դրանց

արդյունավետության վերաբերյալ դիրքորոշում արտահայտելով՝ դատարանն անուղղակիորեն ցուցում կտա վարույթն իրականացնող մարմնին՝ կատարելու նշված գործողությունները, մինչդեռ դատարանը վարույթն իրականացնող մարմնին դատավարական որոշակի գործողություն կատարելու ցուցում տալու իրավասություն չունի, քանի որ ՀՀ Սահմանդրության 6-րդ հոդվածը սահմանում է, որ պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով, այլ կերպ նշվածը չի բխում դատական իշխանության սահմանադրաիրավական բովանդակությունից ն դրան համապատասխան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դատարանի լիազորություններից: Բողոքաբերը, վկայակոչելով Արմեն Բաբայանի ն

5

Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22- հ թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշումը, նշել է, որ նախաքննության մարմնի կողմից իրականացվող ապացուցողական գործունեությանը (ապացույց հավաքելը, ստուգելը ն գնահատելը) դատարանի միջամտությունը ոչ միայն չի բխում մինչդատական վարույթի նկատմամբ իրականացվող դատական վերահսկողության խնդիրներից, այլն նման միջամտության անթույլատրելիությունն անհրաժեշտ նախապայման է դատարանի անկողմնակալության ն անմեղության կանխավարկածի սկզբունքների պահպանության համար:

Հակադարձելով Առաջին ատյանի դատարանի այն հետնությանը, որ պաշտպանի կողմից ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերվել են հիմնավորված, ողջամիտ ն պատճառաբանված փաստարկներ՝ բողոքաբերը նշել է, որ Դատարանը բողոքի քննությամբ նման եզրահանգման չէր կարող հանգել, քանզի այդպիսի եզրահանգում անելու համար անհրաժեշտ է կատարել որոշակի խորությամբ քննության արդյունքների վերլուծություն, ինչը դատարանն իրավասու չէ կատարել, քանի որ այն դուրս է մինչդատական վերահսկողության սահմաններից ն կնշանակի միջամտություն մինչդատական վարույթին:

9.3. Ըստ բողոքաբերի՝ հիմնավոր չէ նան Առաջին ատյանի դատարանի այն հետնությունը, որ որոշում կայացնելիս վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից չեն պահպանվել դատավարական օրենսդրության պահանջները ն կայացված որոշումներով խախտվել են բողոքաբերի իրավունքները ն ազատությունները, քանզի Դատարանը չի մատնանշել, թե դատավարական օրենսդրության կոնկրետ որ իրավանորմերը չեն պահպանվել, ինչումն է արտահայտվել այդ օրենսդրական պահանջները չպահպանելը, այդ որոշումներով բողոքաբերի որ իրավունքներն ու ազատություններն են խախտվել, ն ինչպես են դրսնորվել այդ խախտումները: Բողոքաբերը, մեջբերելով Վճռաբեկ դատարանի կոմից նախկինում կայացված որոշումները, նշել է, որ այդպիսով դատարանը միջամտելով քրեական դատավարության ընթացքին, դուրս գալով մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության սահմաններից՝ անհիմն պատճառաբանություններով որոշում է կայացրել պաշտպանի բողոքը բավարարելու մասին, ինչը չի կարող օրինական ն հիմնավոր համարվել:

6

Բողոքաբերը եզրահանգել է, որ ստորադաս դատարանների կողմից արված հետնությունները հիմնավորված ն պատճառաբանված չեն ն հակասում են ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

10. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 25-ի որոշումն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ի որոշումը բեկանել ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մերժելով մեղադրյալ Կ-«Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը:

Վճռաբեկ բոդոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

1. Մեղադրյալ Կ-Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի կողմից Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված բողոքի համաձայն. Աաաա

Արար: գնան անան Ատանա Անաոարուն՝

Սարո. տարրն որբ: 1 աոնում աոկարր յում

Արու: անորակ Ն ՄԱրտոաոնաաան արաաարոյւմ

Սոր: Հակա ննա Մոտգրաաոը «աազրրաու:

արաւ: Միրգ ո մանամննն ու աներն:

Մարու « ար «ԱՍԱ աաա նանան ոա «վանա:

Մրրո ոմա անն աղնարերոանն

Անան աաա աոկա ԱՆԱ աննա

Արամն ակար ԱԱ: ԱԱ Անու ա նախն

Սանան ւար ամանում

Սրան աա նարար ան Հ տատանո :1մաղրրարնիի

Սորա ան ԱԱ աիրանաաա յեն Անին ոն Աա ււ ՄԱաաակու|

ՍԱ Ա գնան ակն նան Ա Մ Աննան մանանա

Սո աաա անակն 8: Հոր ա Մատան աո

Սրա ԱՆԱ աաա Անան աան ակո ՄՄ մատակ:

Սուն անար անա Ա ՆԱՄ անան իանար աւ Բ տանեն ամ մ

7

ՍԱ ոնն աաա ագարակ ո աաա կարամ

Հա աթ արան անոր աաան ոո աաոո ընի:

Խոխ նո աաա աոնե անութ մանա:

Սարան աոան աղուն

Արա արա աաա անոակակայմ

Արարա աաա ոո արական նանան:

Արան աաա թուի: տարանն ապաարայը

Արման անմար ....»....

(ողմը միջնորդություն է ներկայացրել՝ խնդրելով վարույթն իրականացնող մարմնին, այդ գրություններում առկա փատրական տվյալների իխակությունը արտուգելու ուղղությամբ կատարել համապատասխան քննչական ն դատավարական գործողություններ (...)»:

Զ. Առաջին ատյանի դատարանի որոշման համաձայն՝ «(..) ոչ մեղադրյալը, ոչ պաշտպանը պարտավորված չեն ապացուցելու իրենց պնդումները: ի պաշտպանություն մեղադրյաի բերված փատրարկների հերքման

պարտականությունը կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նան քննիչը: Քանի որ մեղադրյալն ու պաշտպանը ըսվփ էության չունեն վարույթն իրականացնող մարմնի հեր հավասար պայմաններում ապացույցներ հավաքելու իրավական հնարավորություն, հենց փաստարկներն են դառնում պաշտպանության հիմնական միջոցը: Սակայն: պաշտպանության կողմի ներկայացրած պնդումները պերք է լինեն հիմնավորված, փաստարկված:

Վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից պատշաճ գնահատման են ենթակա նան պաշտպանության կողմի ներկայացրած ապացույցները: Պաշտպանության կողմից` ապացույց հավաքելու իրավունքի վերապահումը, սակայն, չի ազատում վարույթն իրականացնող մարմնին` ապացույցների հավաքմանն ու ստուգմանն ուղղված ապացույցներ հավաքելու միջնորդությունները պատշաճ կերպով քննարկելու պարվականությունից:

Բողոքի քննությամի դատարանը հատրատված է համարում, որ թի ազո. քրեական գործով մեղադրյալ Կ.Նահապետյանի պաշտայան Ա. Պիվազյանի կողմից ի Ալաշրպանություն մեղադրյալի բերվել են հիմնավորված ն ողջամիտ

8

պափճառարանված փաարարկներ, որոնց հերքման կամ հասրատման

պարտականությունը կրում են դատախազը ն քննիչը, սակայն դրանց արուգման շուրջ որնէ ողջամիտ գործողություն չի իրականացվել:

Միննույն ժամանակ, դատարանի գնահատմամբ միջնորդությամի

ներկայացված 6փասվարկները, դատաքննության ընթացքում վիճարկելու պարագայում բողոքարկողին ակնհայտորեն զրկելու է իի իրավաչափ շահերն արդյունավե պաշվտալաւնելու իրական հնարավորությունից:

Հարկ է նան նկատել, որ քննիչը, պատշաճ կարգով ծանուցված լինելով նշանակված դատական նիստերի տեղի, օրվա ն ժամանակի մեւսին, չի ներկայացել դատարան, իսկ ՀՀ քինական դատավարության օրենագիքի 304-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ բողոքը կարող է բավարարվել, եթե վարույթի հանրային մասնակիցը դատարանի պահանջով չի ներկայացել դատարան:

Այսպիսով` դատաւկան արուգման ենթարկելով միջնորդությունը մերժելու մասին որոշման, այդ որոշման դեմ բերված բողոքը քննության առնելու մասին որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ դատարանը գտնում է, որ որոշում: կայացնելիս վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից չեն պահպանվել դատավարական օրենադրության պահանջները ն կայացված որոշումներով խախպվլ են բողոքաբերի իրավունքները ն ազատությունները (.-.)»: `

8. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն՝ «(...) Քննարկվող դեպքում, Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում ընդգծել, որ Առաջին ատյանի դատարանի սույն զործով վիճարկվող դատական ակտում ի թիվս այլնի աոկա է նան արձանագրում՝ այն մասին, որ. «(...) Հարկ է նկատել նան, որ քննիչը, պավշաճ կարգով ծանուցված լինելով նշանակված դատական նիարերի տեղի, օրվա ն ժամանակի մասին, չի ներկայացել դատարան, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության

օրենսգիքի 304-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` բողոքը կարող է բավարարվել, եթե վարույթի հանրային մասնակիցը դատարանի պահանջով չի ներկայացել դատարան (...)»:

ւ Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 73-78:

9

Այս առնչությամի, զուտ արձանագրման առումով հարկ է նշել նան, որ «Մինչդատական ակտը վիճարկելու վարույթ հարուցելու մասին» Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դեռես 24.03.2023թ. կայացված որոշմամբ ի թիվս այլնի առկա է նան արձանագրում վարույթի հանրային մասնակիցների ներկայությունը դատական նիարին պարտադիր համարելու վերաբերյալ:

Սույն որոշմամբ մեջ բերված հրավակարգավորումները կիրառելով սույն գործով նշված փարական հանգամանքների նկատմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում, /վերը մեջբերված արձանագրման առնչությամբ/ Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշմանը, այդ թվում նան /առկա պայմաններում/ փրված լուծման իրավաչափության հմաատով:

Մասնավորապես, ինչպես երնում է դատական գործի նյութերից, խնդրո առարկային առնչվող համապատասխան փարական հանգամանքները կարող են վկայել սույն որոշման հեւրնությունների մեւսին:

Վերաքննիչ դատարանի դիտարկմամբ, վերր բերված հիմնավոլումների համափեքարում, դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում բերված պնդումներն ինքնին այն բավարարելու համար /կոնկրեր դեպքում/ որոշիչ նշանակություն ունենալ չեն կարող:

Այլ կերպ ասած՝ նման մեկնաբանմամի դատախազի կողմից ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքում տեղ զտած եզրահանգումները, վերը նշված հիմնավորումների համատեքավում, ինքնին չեն կարող /կոնկրեւր դեպքումշ որոշիչ նշանակություն ունենալ ներկայացրած հավուկ վերանայման բողոքը բավարարելու համար:

Մասնավորապես, վերոգրյալ վերաբերելի իրավանորմերի վերլուծությունից բխում է, որ եթե վարույթի հանրային մասնակիցը դատարանի պահանջով չի ներկայացել դատարան, բողոքը կարող է բավարարվել:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առկա պայմաններում, բացառապես վերը մեջ բերված արձանագրման հիմքով առանձին վերցված Առաջին ատյանի դատարանը կարող էր բողոքը բավարարելու մասին որոշում կայացնել:

10

Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգում է, որ առկա պայմաններում, վերը մեջ բերված արձանագրման առնչությամի Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշման, այդ թվում նան /առկա պայմաններումշ փրված լուծման իրավաչափության հեր չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր չկան:

Որպիսի պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դափախազի հատուկ վերանայման բողոքում բերված պափճառաբանություններն ու արտահայտած պնդումները, տվյալ դեպքում, վերր բերված հիմնավորումների համափտեքարում, ինքնին բավարար չեն սույն գործով վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու համար:

Հերնաբար, առյե գործո վիճարկվող դատական ակտր պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել (...)»:

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

14. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք ստորադաս դատարանների հետնությունն առ այն, որ համապատասխան քննչական ն դատավարական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ պաշտպանի միջնորդություն, մերժելու մասին նախաքննության մարմնի որոշումը մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի առարկա է:

5. ՀՀ Սահմանադրության 61րդ հոդվածի 1-ին մասի համաճայն՝

«մ. Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների ն ազատությունների արդյոււավե դատական պաշվալանության իրավունք»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Վարույթի հանրային մասնակիցների վարույթային ակտերը, որոնք առնչվում են անձի իրավունքներին ն ազատություններին, սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում ն կարգով ենթակա են դատական արուգման»:

Հ Տե'ս նյութեր, հատոր 2, թերթեր 57-77:

1

ՇԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Դատական բողոքարկման ենթակա են նան մինչդատական այն ակտերը, որոնց վիճարկումը դատաքննության ընթացքում անհնար է լինելու կամ բողոքարկողին ակնհայվորեն զրկելու է իր իրավաչափ շահերն արդյունավետորեն պաշտպանելու իրական հնարավորությունից»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Վարույթի հարուցումը, հիմնավորված մերժվում է, եթե պահպանված չէ առյն օրենսգրքի 299-րդ ն 300-րդ հոդվածներով սահմանված որնէ պահանջ, կամ երը մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքը դատարանի սահմանած ժամկետում չի համապատասխանեցվել առն օրենսգրքի 30-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին»:

Ծ.. Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ մինչդատական ակտերի

իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթներով օրենսդիրը նախատեսել է վարույթի իրականացման փուլային ընթացակարգ: Մասնավորապես, միսչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի նախնական փուլն է հանդիսանում հարուցման փուլը, որի ընթացքում դատարանը ծում է միայն համապատասխան վարույթ հարուցելու կամ վարույթի հարուցումը մերժելու հարցը::

Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Ասոյանի գործով արձանագրել է հետնյալը. «(.) (Դատարանը մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքի հիման վրա մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթ հարուցելու մասին որտշում է կայացնում, եթե պահպանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված վերաբերելի պահանջները.

1) բողոքարկվող ակտր պերք է նախատեսված լինի 299-րդ հոդվածի Լին մասում, իսկ նախատեսված չլինելու պայմաններում պետք է առկա լինեն դատաքննության ընթացքում դրանց վիճարկումն անհնար դարձնելու կամ բողոքարկողի իրավաչափ շահերն արդյունավե պաշտպանելու իրական հնարավորությունից ակնհայտորեն զրկելու մասին հիմնավորումներ,

՝ Տես Վճռարեկ դատարանի՝ Լիա Պետրոսյանի գործով 2024 թվականի ապրիլի 5-ի թիվ ԵԴԼ/0365/11/23 որոշումը:

12

Էմ

Հակառակ դեպքում դատարանը կայացնում է վարույթի, հարուցումը մերժելու

մասին որոշում` հատակ նշելով, թե վարույթ հարուցելու համար պարտադիր որ պայմանը չի պահպանվել (...)»':

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ դատական կարգով բողոքարկվել է այնպիսի մինչդատական ակտ, որը նախատեսված չէ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի Լին մասով, ինչպես նան դրա բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում՝ դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, չի հանգեցնի անձի իրավունքների ն օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման, Առաջին ատյանի դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, պետք է մերժի մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթ հարուցելը: Իսկ այն դեպքում, երբ արդեն իսկ հարուցել է մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթ, ապա ներկայացված բողոքը պետք է մերժի այն հիմնավորմամբ, որ բողոքարկվել է մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի առարկա չհանդիսացող մինչդատական ակտ:

5.2. Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային որոշումների շրջանակներում արձանագրել է, որ նախաքննության մարմնի կողմից իրականացվող ապացուցողական գործունեությանը (ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը ն գնահատելը) դատարանի միջամտությունը ոչ միայն չի բխում մինչդատական վարույթի նկատմամբ իրականացվող դատական վերահսկողության խնդիրներից, այլն նման միջամտության անթույլատրելիությունն անհրաժեշտ նախապայման է դատարանի անկողմնակալության ն անմեղության կանխավարկածի սկզբունքների պահպանության համար::

16. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝ « Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Ասոյանի գործով 2025 թվականի օզոստոսի 27-ի թիվ ԵԴԼ/0200/11/23 որոշումը:

՝ Տես Վճռաբեկ դատարանի` Հմայակ Արսենյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԵԿԴ/015/11/12 որոշման 13-րդ կետը, «էլիչրա: էսվե», «Էլիտ էսվե» ն «Պրեստիժ լենդ» ՍՊԸ-ների գործով 2021 թվականի սեպտեմբերի 7-ի թիվ ԵԴ/0957/11/9 որոշման 111-րդ կետը:

3

- ՇԸ պետական եկամուտների կոմիտեի քննչական վարչությունում քննվող քրեական գործի շրջանակներում Կարեն Նահապետյանը ներգրավվել է որպես Սարոն աը տնա ա, ատպախարոււ

Աարար աաա րաո յո, |

- Կարես "Նահապետյանի պաշտպան ԱՊիվազյանը միջնորդություն է ներկայացրել քննիչին՝ խնդրելով կատարել համապատասխան քննչական ն դատավարական գործողություններ՝ պարզելու, ստուգելու միջնորդության մեջ նշված փաստական տվյալների՝ իրականությանը համապատասխանելու հանգամանքը: Վարույթն իրականացնող մարմինը մերժել է ներկայացված միջնորդությունը, իսկ հսկող դատախազը մերժել է դրա դեմ ներկայացված պաշտպանի բողոքը: Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ պաշտպանության կողմի ներկայացրած ապացույցները վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ենթակա են պատշաճ գնահատման, պաշտպանության կողմին՝ ապացույց հավաքելու իրավունքի վերապահումը, չի ազատում վարույթն իրականացնող մարմնին` ապացույցների հավաքմանն ու ստուգմանն ուղղված միջնորդություններր պատշաճ կերպով քննարկելու պարտականությունից: Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը գտել է նան, որ Կ.Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի կողմից ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերվելրլթ9են հիմնավորված ն ողջամիտ պատճառաբանված փաստարկներ, որոնց հերքման կամ հաստատման պարտականությունը կրում են դատախազը ն քննիչը, սակայն դրանց ստուգման շուրջ որնէ ողջամիտ գործողություն չի իրականացվել:

Միննույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ միջնորդությամբ ներկայացված փաստարկները դատաքննության ընթացքում վիճարկելու պարագայում բողոքարկողն ակնհայտորեն զրկվելու է իր իրավաչափ շահերն արդյունավետ պաշտպանելու իրական հնարավորությունից:

Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը բողոքի բավարարման հիմքում դրել է նան այն փաստը, որ քննիչը, պատշաճ կարգով ծանուցված լինելով նշանակված դատական նիստերի տեղի, օրվա ն ժամանակի մասին, չի ներկայացել դատարան7:

5 Տե'ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 37:38:

7 Տե'ս սույն որոշման 11-2-րդ կետերը:

14

-'Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ վարույթի հանրային մասնակցի կողմից դատարանի պահանջով դատարան չներկայանալու դեպքում, բողոքը կարող է բավարարվել, ն որ բացառապես վերը մեջբերված արձանագրման հիմքով առանձին վերցված, Առաջին ատյանի դատարանը կարող էր բողոքը բավարարելու մասին որոշում կայացնել: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ առկա պայմաններում, վերը մեջբերված արձանագրման առնչությամբ Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշման, այդ թվում նան տրված լուծման իրավաչափության հետ չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր չկանձ:

17. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 15-15.2րդ կետերում վկայակոչված իրավակարգավորումների ն իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները, ըստ էության քննության առնելով պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը, դուրս են եկել մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի շրջանակներից:

Նախ հարկ է նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրական

ձնակերպում Է տվել առ այն, որ միջնորդությամբ ներկայացված փաստարկները դատաքննության ընթացքում վիճարկելու պարագայում բողոքարկողն ակնհայտորեն զրկվելու է իր իրավաչափ շահերն արդյունավետ պաշտպանելու իրական հնարավորությունից, իսկ Վերաքննիչ դատարանն իր հերթին քննարկման առարկա չի դարձրել վերոնշյալ պնդման իրավաչափությունը ն չի մատնանշել, թե վիճարկվող որոշման բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում՝ դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, մեղադրյալ Կ-Նահապետյանի կոնկրետ ո՞ր իրավունքների կամ օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման կհանգեցներ:

Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով սույն որոշման 15.2րդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումը, գտնում է, որ որնէ ապացուցողական գործողություն կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը մերժելու մասին նախաքննության մարմնի որոշման բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում` դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, ինքնին չի հանգեցնում անձի Ց Տե'ս սույն որոշման 13-րդ կետը:

5

իրավունքների ն օրինական շահերի անհամարժեք այնպիսի սահմանափակման, որ, այդ հանգամանքով պայմանավորված, վիճարկվող որոշումը դիտարկվի որպես մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի առարկա: Ավելին` տվյալ դեպքում հայցվող գործողությունների կատարումն անմիջապես կապված է նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով ապացուցողական գործունեության իրավաչափության գնահատման հետ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այդ հարցը կարող է քննության առարկա դարձվել բացառապես քրեական գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, հակառակ պարագայում կարող է խախտվել մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի Ա քրեական գործի դատական քննության գործառութային տարանջատման սկզբունքը:

18. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ կոնկրետ ապացուցողական գործողությու կատարելուն պարտավորեցնելու մասին պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը չէր կարող ըստ էության քննարկման առարկա դարձվել գործի նախնական քննության փուլում հանրային մասնակիցների վարութային ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի շրջանակում, քանի որ այն նախատեսված չէ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի Լին մասով, ինչպես նան դրա բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում՝ դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, չի հանգեցնի անձի իրավունքների ն օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման:

9. Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս

դատարանների հետնությունն առ այն, որ համապատասխան քննչական ն դատավարական գործողություննեՂ կատարելու վերաբերյա պաշտպանի միջնորդությունը մերժելու մասին նախաքննության մարմնի որոշումը մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի առարկա է, իրավաչափ չէ:

20. Վերոգրյալի հաշվառմամբ, անդրադառնալով բողոքաբերի՝ սույն որոշման 9.-րդ կետում վկայակոչված փաստարկին, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության մարմնի վիճարկվող որոշման՝ մինչդատական ակտերի

16

իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի առարկա չհանդիսանալու պայմաններում, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի իրավակարգավորումները կիրառելի չեն, իսկ այդ կապակցությամբ բողոքաբերի հիմնավորումներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում, Առաջին ատյանի դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, պետք է մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի հարուցումը մերժեր, քանի որ պահպանված չէ նույն օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի պահանջը, իսկ հարուցելու պայմաններում՝ մեղադրյալ Կ.Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը պետք է մերժեր այն հիմնավորմամբ,։ որ համապատասխան քննչական ն դատավարական

գործողություններ կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը մերժելու մասին նախաքննության մարմնի որոշումը մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների շրջանակում դատական բողոքարկման առարկա չէ:

2. Վերոգրյալի հիման վրա, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթով Առաջին ատյանի դատարանը՝ դատական ակտ կայացնելիս, իսկ Վերաքննիչ դատարանը՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն անփոփոխ թողնելով, թուլ են տվել դատական սխալ՝ ՀՀ րեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով նախատեսված հանրայնության սկզբունքի խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն, հիմք է ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու ն Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված՝ մեղադրյալ Կ-Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը մերժելու համար:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 361-րդ, 363-րդ, ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

17

ՈՐՈՇԵՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի ապբիլի 25-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ի որոշումը բեկանել ն մեղադրյալ Կարեն Ասքանազի Նահապետյանի պաշտպան Ա.Պիվազյանի բողոքը մերժել:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ՊՈՂՈՍՅԱՆ