Քոչարյան — ԵԴ/0112/11/19

115 ՀԵՑ ԱԱ ֆ

ԱՆ

ՍՐՅՏ զե ԱՀԱ ԵԴ/0112/11/19

3 7 Ե Մ. ջ)

ՀՑ ոի ՀԸՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Ռ.Մխիթարյան

24 նոյեմբերի 2022 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննութան առնելով Սեդրակ Ռոբերտի Քոչարյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐՔԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1 2018 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում հարուցվել է թիվ 62229318 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ն 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետի հատկանիշներով:

Նախաքննության մարմնի՝ 2018 թվականի սեպտեմբերի 1-ի որոշմամբ թիվ 62229318 քրեական գործը 1998 թվականի հուլիսի 1ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 190-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ուղարկվել է ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչություն՝ նախաքննությունը շարունակելու համար:

Նախաքննության մարմնի՝ 2019 թվականի փետրվարի 15-ի որոշմամբ Սեդրակ Ռոբերտի Քոչարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, ն նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ն 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:

2019 թվականի փետրվարի 19-ին ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտը (այսուհետ նան «Քննչական դեպարտամենտ) հաղորդագրություն է տարածել դեպարտամենտի վարույթում քննվող թիվ 62229318 քրեական գործով Ս.Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ:

Լ. Դիմող Ս.Քոչարյանի՝ ներկայացուցիչ Հ.վլումանը Քննչական դեպարտամենտի վերոնշյալ գործողության դեմ 2019 թվականի փետրվարի 27-ին բողոք է ներկայացրել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան) միջնորդելով պարտավորեցնել ՀՀ ազգային անվտանգութան ծառայության քննչական դեպարտամենտին հրապարակայնորեն հերքել վերը նշված հաղորդագրությունը ն

3

հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել Ս.Քոչարյանից այդ հաղորդագրության մեջ տեղ գտած արտահայտությունների համար:

2. Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի ապրիլի 5ի որոշմամբ ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանի բողոքը բավարարել է մասնակիորեն` ճանաչելով ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտի՝ 2019 թվականի փետրվարի 19-ի հաղորդագրությամբ Ս.Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածի խախտումը:

3. Վերոգրյալ որոշման դեմ վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել ՀՀ գլխավոր դատախազության հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված

հանցագործությունների քննության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա.Արամյանը ն ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանը:

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան|՝ 2019 թվականի մայիսի 8-ի որոշմամբ ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանի վերաքննիչ բողոքը ժամկետանց լինելու հիմքով թողնվել է առանց քննության: Դատախազի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը 2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի ապրիլի 5-ի որոշումը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոհիշյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանը:

Վճռաբեկ դատարանի՝ 2020 թվականի մարտի 26-ի որոշմամբ բողոքն ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ դատարանի՝ 2021 թվականի օգոստոսի 25-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

է Համանայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող կարգով:

4

5. Բողոքաբերը նշել է, որ ստորադաս դատարանների դատական ակտերն օրինական ն հիմնավոր չեն, կայացվել են քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներով, որոնք հիմք են վիճարկվող որոշումները բեկանելու համար: Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության մամուլի հաղորդագրություն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի իմաստով չի կարող դիտվել որպես «հետաքննության մարմնի աշխավտակցի, քննիչի, դավավնազի, օպերաւտիվ-հերախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված որոշում: կամ գործողությու» ն մամո հաղորդագրություն, մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկա չի կարող լինել:

Ինչ վերաբերում է 2019 թվականի փետրվարի 19-ի հաղորդագրության մեջ տեղ գտած արտահայտություների համար մեղադրյալից հրապարակայնորեն ներողություն խնդրելուն, ապա բողոքաբերը փաստել է, որ ներկայացված պահանջն ինքնին դուրս է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կանոնակարգումներից, ինչը, բողոքաբերի պնդմամբ, արձանագրել է նան Առաջին ատյանի դատարանը:

5.Լ. Անդրադառնալով հաղորդագրության բովանդակությանը՝ բողոքաբերը նշել է, որ դրանով թույլ չի տրվել Ս.Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածի խախտում: Մասնավորոպես, ըստ բողոքաբերի՝ քննարկվող հրապարակման մեջ ըստ էության արձանագրվել է, որ նախաքննութան փուլում գտնվող քրեական գործով Ս.Քոչարյանին առաջադրվել է մեղադրանք, շարադրվել է մեղադրանքի ձնակերպումը ն առկա է ծանուցում առ այն, որ ենթադրյալ հանցանքի մեջ կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:

5.2. Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել ն փոփոխել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը՝ մերժելով դիմողի ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանի բողոքը:

5

Վճռաբեկ բողոքի պատասխանը, հիմնավորումները ն պահանջը.

6. Դիմողի ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանը վճռաբեկ բողոքի պատասխանում նշել է, որ բողոքում մատնանշված մոտեցումները չեն բխում գործի փաստական հանգամանքներից նե հակասում են «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ նան Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետին, 13-րդ հոդվածին, ինչպես նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մի շարք նորմերին:

6.. Ըստ ներկայացուցչի, եթե Վճռաբեկ դատարանը քննի վերոնշյալ բողոքը, ապա պետք է մատնանշի, թե ի՞նչ դատավարական եղանակով կարող է անձը պաշտպանել իր անմեղության կանխավարկածը, քանի որ նման իրավիճակներում անձը չունի իր խախտված իրավունքի պաշտպանության ներպետական միջոց:

Ներկայացուցիչը նշել է, որ ՀՇ Մահմանադրությունը, Եվրոպական կոնվենցիան ն «Քաղաքացիական ն քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագիրը պարտավորեցնում են պետությանն ապահովել, որպեսզի անձն ունենա տվյալ իրավունքի պաշտպանության միջոց: Հետնաբար, ըստ ներկայացուցչի՝ Մ:Քոչարյանին Քննչական դեպարտամենտի գործողությունների բողոքարկման հնարավորություն տրամադրլը Հայաստանի Հանրապետութան պարտականություն Օէ, ն ներկայացված բողոքի քննության արդյունքում, Վճռաբեկ դատարանը պարզապես կարող է հստակեցնել, թե կոնկրետ ի՞նչ ընթացակարգով պետք է անձը նմանօրինակ իրավիճակներում պաշտպանի իր իրավունքը ենթադրյալ խախտումից:

6.2.Վերոշարադրյալի հիման վրա՝ ներկայացուցիչը խնդրել է մերժել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալի վճռաբեկ բողոքը:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Շայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտի՝ 2019 թվականի փետրվարի 19ի հաղորդագրության

6

համաձայն` «(..) «Հայասրանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայությունը, իր գործառույթների իրականացման շրջանակներում միջազգային իրավունքի ն ներպետական օրենսդրության նորմերի հիման վրա հետնողական պայքար մղելով տնտեսական անվտանգության դեմ ուղղված հանցավորության հեղ, Քննչական դեպարտամենտում քննվող քրեական գործի շրջանակներում: իրականացված լայնածավալ քննչական գործողություննեի ն օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների արդյունքում բացահայտել է առանձնապես խոշոր չափերով հարկեր չվճարելու ն հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված եկամուտներն օրինականացնելու հանցադեպեր, որոնց կազմակերպման հեր անմիջական առնչություն է ունեցել ՀՀ երկրորդ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի որդին՝ Սեդրակ Քոչարյանը: Քրեական գործով հաստատված փաստական տվյալների համաձայն՝ վերջինը կազմակերպել ն ղեկավարել է իր հիմնադրած ՍՊ ընկերություններից մեկի պատասխանատու աշխավաւկիցների կողմից օրենքով սահմանված, հարկման համար հիմք հանդիսացող հաշվարկում ակնհայվ կեղծ տվյալներ մտցնելու ն առանձնապես խոշոր չափերով եկամտային հարկ չվճարելու գործընթացը, որից հեվտ, նպատակ ունենալով խեղաթյուրել հանցավոր ճանապարհով արացված առանձնապես խոշոր չափերով եկամտի՝ պետական բյուջե չվճարված հարկի ծագման աղբյուրը ն իրական բնույթը, այն օրինականացրել է մի շարք բանկային փոխանցումների` այդ եկամուտները գույքի ձեռք բերմանն ուլղելու եղանակով: Մասնավորապես՝ երրորդ անձի կողմից տնտեսվարող առբյեկտներից մեկում ներդրած, դեռես ծագման առումով առանձին իրավական գնահատականի արժաունի 5.300.000 ԱՄՆ դոլարն անհատույց ստանալու նպատակով՝ Սեդրակ Քոչարյանը ձեռնաւմուխ է եղել շինծու գործարքներով այդ գումարն իր հիմնադրած ընկերության անվամի ձնակերպելուն ն դրա միջոցով արանալուն: Ցանկանալով խուսափել դրանից իխող հարկային պարպտավորությունները կատարելուց` վերջինի վերոհիշյալ ՍՊ ընկերության փնօրենին հանձնարարել է կնքել 2 շինծու անհավաւյց վմվաւռության պայմանագրեր ն դրանց տալ նան հաշվապահական ձնակերպում, ինչի հերնանքով

7

5.300.000 ԱՄՆ դոլարը փոխանցվլ է Սեդրակ «Քոչարյանի անձնական հաշվեհամարին՝ իբրն վված փոխառության վերադարձ:

Դրա հետ մեկտեղ, իր հիմնադրած հիշյալ ընկերության վփնօրենը, օրենադրության պահանջների խախտմամբ, որպես հարկային գործակալ պարտավոր լինելով պահել ն ՀՀ պետական բյուջեն փոխանցել Սեդրակ Քոչարյանի կողմից երրորդ անձից անհատույց որպես եկամուտ արացած գումարից եկամտային հարկը, Սեդրակ Քոչարյանի կազմակերպմամի ն ղեկավարմամբ, պետական բյուջե վճարման ենթեւկա եկամտային հարկը նվազեցնելու նպապտաւկով, ընկերության հարկման համար հիմք հանդիսացող համապատասխան ամփոփ հաշվարկում մտցրել է ակնհայտ կեղծ տվյալներ, որի հերնանքով չի վճարել առանձնապես խոշոր չափերով՝ 916.706.560 ՀՀ դրամի չափով հարկեր (տույժերով ն տուգանքներով հանդերձ` 1968.627338 ՀՀ դրամ):

Դրանից հետո, նպատաեւկ ունենալով իր ն ընտանիքի մյուս անդամների հետ փոխկապակցված ընկերությունների միջն մի շարք գործարքների կնքմամբ խեղաթյուրել հանցավոր ճանապարհով արացված առանձնապես խոշոր չափերով հիշյալ եկամտի` պետական բյուջե չվճարված հարկի գումարի իրական բնույթը ն ծագման աղբյուրն ու այն ներդնել օրինական շրջանառության մեջ, Սեդրակ Քոչարյանն այն միախառնել է բանկային հաշվին եղած 5.682.960 ԱՄՆ դոլարի հետ ն օրինականացրել է մի շարք բանկային փոխանցումների, փոխարկման, այդ եկամուտները «Բեար Վեարերն Կոնգրես» հյուրանոցը ձեոռքրերմանն ուղղելու եղանակով:

Գործով ձեռք բերված, փոխկապակցված, հավաստի, բավարար ապացույցների համակցությամբ Սեդրակ Ռոբերտի Քոչարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ն 190-րդ հոդվածի 3րդ մասի Լ ին կեփով՝ առանձնապես խոշոր չափերով հարկ չվճարելը կազմակերպելու ն առանձնապես խոշոր չափերով հանցավոր ճանապարհով արացված եկամուտներն օրինականացնելու համար, իսկ նրա. հիմնադրած ՍՊ ընկերության տնօրեն Ալեքսան

8

Սամնոնի Ոսկանյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2րդ մասով, ով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել: Նրանց նկատմամի որպես խափանման միջոցներ ընտրվել են չհեռանալու մասին արորագրությունները:

Սեդրակ Քոչարյաւնի ն նրա ընրանիքի անդամների բազմաթիվ անշարժ գույքերի ն այյ լ5ակտիվների ձեռքբերման օրինականությունը պարզելու ուղղությամը ձեռնարկվում են լայնածավալ քննչական գործողություններ, քրեական գործով նախաքննությունը շարունակվում է:

Ծանուցում. ենթադրյալ հանցանքի համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ ՀՀ քրեական դափավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճոով»»:

8. Դատախազի՝ ներկայացուցիչ Հ.Ալումյանին հասցեագրված 2019 թվականի մարտի 11-ի թիվ 7-27-19 գրության համաձայն՝ «(..) ՐԵ/ախաքննություն իրականացնող մարմնին մամուլի հաղորդագրություններ հրապարակելու կապակցությամբ որոշակի գործողությունների պարտադրելը, այդ թվում՝ բովանդակությունը հերքելուն կամ դրա հեվ կապված հրապարակայնորեն ներողություն խնդրելուն պարտավորեցնելը, դուրս են դատախազությանը ՀՀ սահմանադրությամբ ն օրենքներով վերապահված լիազորությունների շրջանակից: (...) Ձեր կողմից ներկայացված միջնորդությունը (...) չի պարունակում քրեադատաւվարական օրենքով նախատեսված գործողություններ կատարելու կամ որոշումներ կայացնելու պահանջ, ուստի ն չի կարող քննության առնվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքով նախատեսված կարգով»::

9. Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի ապրիլի 5ի որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի Լին մասի կարգով բողոքարկման ենթակա են պետական մարմինների ն պաշտոնավպտաեւր անձանց այն որոշումները ն գործողությունները, որպիսիք կայացվել շ Տե'ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 9-11:

5 Տե'ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 64-65:

9

են օրենսգրքի 53-րդ, 55-րդ ն 56-րդ հոդվածներում նախատեսված իրենց ընդհանուր լիազորությունների շրջանակներում:

Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի տառացի մեկնաբանման պայմաններում, եթե ընդունենք, որ բողոքարկման ենթակա են միայն այն որոշումները ն գործողությունները, որոնք ուղղակիորեն թվարկված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում, ապա միգուցե, առանձին վերցրած, պետական մարմնի փարածած հաղորդագրությամբ անմեղության կանխավարկածի հնարավոր խախտման փատրր չի կարող վիճարկվել նշված կարգով: Սակայն Դատարունը, հաշվի առնելով վերը նշված օրենադրական կարգավորումները ն դրա շուրջ արված իրավական մեկնաբանությունները, գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի Լին մասր չի կարող այդպես նել ընկալվել ն դրանով իսկ վտանգել անձանց դատական պաշտպանության իրավունքը, քանի որ քննարկվող հոդվածի Լին մասի իմաստով «որոշում ն գործողություն» եզրույթի փակ պետք է դիվել քրեական գործի շրջանակներում, գործի հեւր կապված պետական իրավասու մարմնի ընդհանուր լիազորությունների մեջ մտնող ցանկացած որոշում ն/կամ գործողություն, որով հնարավոր է խախպված լինի քրեական գործի այս կամ այն մասնակցի իրավունքները ն շահերը: Ընդ որում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի համատեքատում պեվք է դիտարկել նան հենց այդ որոշումների ն գործողությունների կազարման ընթացքում ն դրաւ հետ կապված առաջացած հետնանքների բողոքարկման հնարավորությունը: Այլ խոսքով՝ «Կույն օրենսգրքով նախատեսված որոշումներ ն գործողություններ» ձնակերպմեւն տակ պերք է հասկանալ նան վարույթն իրականացնող մարմնի՝ իր լիազորություններից բխող ն դրա իրականացման ճանապարհին կատարվող այն գործողությունները, որոնք վերջինը կատարել է տվյալ գործի ընթացքում, դրա շիջանակներում ն դրա կապակցությամբ:

Սույն իրավիճակում հարկ է նկատե, որ խնդրո առարկա հանդիսացող հաղորդագրություն, հրապարակվել է ՀՀ ԱԱԾ պաշտոնական կայքէջում, որի

10

ըռվանդակությունը կազմել է հենց վարույթն իրականացնող մարմինը ն դեռ ավելին՝ իրենց թույլտվությամբ է այն հրապարակվել: (...)

Ը) (Գործի քննություն իրականացնող սուրյեկտը, ով ունն, մեղադրանք առաջադրելու անվիճելի լիազորություն, իր այդ քայլով փորձել է հերքել հնարավոր այն կասկածները, որ առաջադրված մեղադրանքը շինծու է: Ուարի անմեղության կանխավարկածի ենթադրյալ խախվումի հանդիսանում է քննիչի կողմից լիազորությունների իրականացման ճանապարհին իր իսկ գործողությունների արդյունքում առաջացած հետնանք, որր չի կարող անջատ դիտվել վերջինի դատավարական լիսզորություններից: Այսինքն, եթե քննիչը չունենար գործի քննություն իրականացնկլու, մեղադրանք առաջադրելու լիազորություն, ապա բնական է, որ օբյեկտիվորեն չէր էլ կարող իր քայլերով խախպել անձի իրավունքը, իսկ մյուս կողմից այդ դեպքում կարող էր առաջանալ նախաքննական գաղվնիքի հրապարակման հարց քանն որ դրա 66սահմանափակման րացարձակ

իրավասությունը կրկին պատկանում է քննիչին: (...)

Եթն նույնիսկ պայմանականորեն ընդունենք, որ անմեղության կանխավարկածի խախտման հարցր չի կարող քննարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի կարգով, ապա, բոլոր դեպքերում, այն ենթակա է դատական կարգով քննության, քանի որ դա բխում է անձի դատական պաշտպանություն արանալու իրավունքից: (.-.)

Դատարաւնը գտնում է, որ հրապարակված հաղորդագրությունը պարունակում է մի շարք ձնակերպումներ, որոնց բովանդակությունը ողջամտորեն վկայում է Սեդրակ Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածի խախտման մասին, քանի որ նշված տեղեկատվությունը զուսպ ն նրբանկատորեն արված չեն, դավտվություններում գոնե մեկ անգամ չի օգտագործվել «վարույթն իրականացնող մարմինը կարծում է», «ենթադրվում է», «աւռերնույթ», «աւմենայն հավանականությամի» ն նմանատիպ այլ արտահայտություններ: Փոխւարենը՝ օգտագործվել է հաստատական մրքեր, որով կարծես՝ անձի մեղավորությունն արդեն ապացուցված Լ: Այսինքն` Դատարանի

11

համար ընդունելի է պաշտպանական կողմի այն մտավախությունը, որ վերը նշված հաղորդագրությունը հանրության, մասնավորապես՝ ողջամիտ դիտորդի մոտ կարող է առաջացնել այն հավատը, որ Սեդրակ Քոչարյանը մեղավոր է: Հատկանշական է, որ նշված հաղորդագրություն Օօրերի ընթացքում լայն փարածում է արացել զանգվածային լրափվության ոլորտում ե հասանելի դարձել հանրության րոլոր շերտերին, ինչն ավելի է բարձրացնում անմեղության կանխավարկածի խախտման հավանականությունը: (...)

Այսպիսով` Դատարանը, հաշվի առնելով վերը նշված մեկնարանությունները, գալիս է այն եզրահանգման, որ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության կողմից Սեդրակ Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածը խախտվել է:

Անդրադառնալով քննարկվող հաղորդագրությունը հրապարակայնորեն հերքել ն Սեդրակ Քոչարյանից ներողություն խնդրել պարտավորեցնելու մասով բողոքաբերի խնդրանքներին՝ Դատարանը գտնում է, որ այդ մասով բողոքը ենթակա է մերժման, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության շրջանակներում Դատարանն ինչպես ներողություն խնդրելու, այնպես էլ հրապարակավ հերքելու պարտականություն սահմանելու իրավական հնարավորություն ն լիազորություն չունի: Հետնաբար, հաշվի առնելով, որ փվյալ դեպքում կարող է ուղղակի ճանաչվել ն արձանագրվել անձի իրավունքների խախպման փասվր՝ գտնում է, որ բարձրացված հարցերի քննարկումը դուրս է ՀՀ քրեական դատավարությաւն օրենսգիքի շրջանակներից:

Միաժամանակ, հարկ է փաստել, որ հիշյալ պահանջի չրավարարումը չի կարող որնէ կերպ վկայել խախտված իրավունքի վերականգնված չլինելու մասին, քանի որ սույն որոշմամը արձանագրված անմեղության կանխավարկածի խախտումը ն դրա հրապարակայնացումի, այդ թվում նան՝ հենց ԶԼՄների միջոցով, արդեն իսկ բավարար է խախտումը վերականգնելու համար: Իսկ վարույթն իրականացնող մարմինը ու մի դեպքում կաշկանդված չէ անմեղության կանխավարկածի վերականգնումն էլ ավելի ամիապնդկու համար որոշակի քայլեր ձեռնարկել, օրինակ՝

12

հանդես գալ լրացուցիչ հայտարարությամը, հաղորդագրությունը վերաձնակերպել ն այլն»":

10. Վերաքննիչ դատարանը, օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի ապրիլի 5-ի որոշումը, արձանագրել է հետնյալը. «/...) Մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկաւ չեն կարող չհանդիսանալ նան վարույթն իրաւկանացնող մարմնի՝ իր լիազորություններից բխող ն դրանց իրականացման ընթացքում նրա կողմից, վերջինիս նախաճձեռնությաւմը կամ թողտվությամը (համաձայնությամբ) կատարվող այն բոլոր գործողությունները (անգործությունը), որոնք խախտում են անձի իրավունքները ն դրանց բողոքարկումը դափավարության ավելի ուշ փուլում դափարանում գործն ըսվփ էության քննելիս անհնար է, կամ այն կհանգեցնի անձի իրավունքների ն օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման:

Տվյալ դեպքում խոսքը վերաբերում է մինչդատական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի անմեղության կանխավարկածին, որպիսին հիմնարար իրավունք է, իսկ դրա խախտմանը հանգեցնող գործողության կամ անգործության բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում կարող է հանգեցնել անձի իր խախտված իրավունքների կամ ազատությունների պաշտպանության արդյունավետ, միջոց ունենալու իրավունքի արժեզրկման: (...) Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ քրեական հետապնդման մարմնի` անձի անմեղության կանխավարկածի խախտման հանգեցնող գործողությունների կամ անգործության մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկա հանդիսանալու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի (...) պատճառաբանությունների ու եզրահանգմաեւն հեր ընդհանուր առմամի չհամաձայնելու իրավաչափ: հիմքեր չկան: (...)

Այլ կերպ՝ Սեդրակ Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի բողոքն ըստ էության քննելով` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դափական սխալ` նյութական «Տե'ս նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 84-98:

13

կամ դատավարական իրավույնքի այնպիսի խախրում, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: (...)

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խրավաչափ հիմքեր չկան չհամաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի հետնությանն առ այն, որ նշված հաղորդագրությամբ Սեդրակ Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածը խախտվել է: Ալ ներա Սեդրակ Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածի խախտման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետնությունը ես հիմնավոր է, այդ հարցում նույնպես թույլ չի տրվել դատական սխալ նյութական կամ դափավարական իրավունքի այնպիսի խախվում, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա»`:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

1.1Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անձի անմեղության

կանխավարկածի իրավունքի խախտման կապակցությամբ քրեադատավարական ընթացակարգով իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմների հստակեցման, անմեղության կանխավարկածի խախտումը որպես մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկա դիտարկելու չափանիշների որոշակիացման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու ն իրավունքի զարգացման խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղենիշային նշանակություն ունենալ համանման փաստական հանգամանքներ ունեցող գործերով միատեսակ իրավակիրառ պրակտիկայի ձնավորման համար:

12. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՛ր է արդյոք ստորադաս դատարանների կողմից ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտի՝ 2019 թվականի փետրվարի 19ին տարածած հաղորդագրութան կապակցությամբ Սեդրակ 5 Տե'ս նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 73-97:

14

Քոչարյանի անմեղության կանխավարկածի խախտման հիմքով բերված բողոքը մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության կարգով ըստ էության քննության առնելը:

Լ Անմեղության կանխավարկածը՝ որպես հանցագործության կավարման մեջ մեղադրվող անձի հիմնարար իրավունք.

Յ. Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործություն կատարկու մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան»:

Նույն կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք, ում ասյն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները խախտվում են, ունի պետական մարմինների առջն իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կատարել են ի պաշտոնն գործող անձինք»:

3.. Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2րդ կետի մեկնաբանման շրջանակներում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն արտահայտել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները.

-` հայտարարությունն այն մասին, որ անձին պարզապես կասկածում են հանցագործություն կատարելու մեջ,։ պետք է հստակորեն տարբերակվի այն բացահայտ արված հայտարարությունից, որ անհատը, թեպետ դեռ չի կայացվել վերջնական մեղադրական եզրակացություն, կատարել է տվյալ հանցագործությունը:,

-. անմեղության կանխավարկածի խախտում է այն դեպքը, երբ դատական որոշման կամ պաշտոնատար անձի կողմից արված հայտարարության մեջ կարծիք է 6 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 4/ռն/ոչ251Ը ս. Տ6ոցլո գործով 2006 թվականի սեպտեմբերի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 23037/04, 48-րդ կետ:

15

արտահայտվում հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվող անձի մեղքի վերաբերյալ՝ նախքան նրա մեղքը կհաստատվի օրենքով սահմանված կարգով՛,

-` անմեղության կանխավարկածը որպես քրեական գործի վարույթի դատավարական երաշխիք, ի թիվս այլնի, որոշակի պահանջներ է սահմանում՝ կապված դատական իշխանության մարմինների կամ այլ հանրային պաշտոնատար անձանց կողմից կասկածյալի (մեղադրյալի, ամբաստանյալի) մեղավորության վերաբերյալ կանխակալ արտահայտությունների հետճ` շեշտադրելով վերջիններիս կողմից կատարվող հայտարարություններում բառերի ընտրության կարնորությունն այն դեպքում, երբ խոսքը գնում է հանցանքի կատարման մեջ օրենքով սահմանված կարգով չմեղադրված ն չդատապարտված անձանց մասին::

Վիրաբյանն ընդդեմ Հայասատանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն անմեղության կանխավարկածի խախտում է համարել դատախազի կողմից գործի վարույթը կարճելու որոշմամբ տրված հետնյալ ձնակերպումը. «հանցանքի կատարման պահին (դիմումատուն) ես կրկ է (...) վնաս» ն «զրկանքներ կրելով (դիմումավաւն) քավել է իր մեղքը»:

14. «Քաղաքացիական ն քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաճայն՝ «Քրեական հանցագործության մեջ յուրաքանչյուր մեղադրվող իրավունք ունի համարվելու անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով»:

14... Մարդու իրավունքների կոմիտեն՝ նշված հոդվածի շրջանակներում նշել է, որ անմեղության կանխավարկածը ենթադրում է նան իրավունք արժանանալու այդ սկզբունքին համապատասխան վերաբերմունքի: Հետնաբար, այն պարտականություն 7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Օճ մ յ. Քօլոմ գործով 2007 թվականի փետրվարի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14348/02, 66-րդ կետ:

ծ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ /4116/16 06 Խեծուօո չ. Է՛ռոճօ գործով 1996 թվականի օգոստոսի 7-ի վճիռը, գանգատ թիվ 15175/89, 35-36-րդ կետեր, Պ/651աէ: . 5105մճ գործով 2007 թվականի փետրվարի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 65559/01, 88-րդ կետ:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Սոճուտ 5. Լլ մաճուռ գործով 2000 թվականի հոկտեմբերի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 42095/98, 41-րդ կետ:

Ք Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Մռեչոո ւ. Ճոռօուռ գործով 2012 թվականի հոկտեմբերի 2-ի վճիռը, գանգատ թիվ 40094/05, 193-րդ կետ:

16

է հանրային իշխանության բոլոր ներկայացուցիչների համար՝ ձեռնպահ մնալու վարույթի արդյունքը կանխորոշելուց":

թ. ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սաւհմանված կարգով դափարանի՝ օրինական ուժի մեջ մվաւծ դատավճռով»:

16. ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1ին մասի համաձայն՝ «Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորություն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով դավզաւրեւնի օրինական ուժի մեջ մրած դամաւվճոով: (...)»:

17. Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի վերաբերյալ

սահմանադրաիրավական ն քրեադատավարական վերոնշյալ նորմերի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն Արմեն Բաղդասարյանի գործով արձանագրել է, որ հանցագործութան կատարման մեջ կասկածվողի կամ մեղադրվողի մեղքն ապացուցված կարող է համարվել միայն դատարանի՝ օրենքով սահմանված կարգով կայացված ն օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: Այլ խոսքով՝ կասկածյալի կամ մեղադրյալի մեղավորությունը կարելի է հաստատված համարել միայն այն դեպքում, երբ առկա է օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռշ:

18. Վերը վկայակոչված իրավադրույթների ն իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը երաշխավորում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվող անձի՝ միջազգայնորեն ճանաչված հիմնարար իրավունքը համարվելու անմեղ մինչն մեղադրական դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Այդ սկզբունքի վրա են խարսխված քրեադատավարական առանցքը կազմող մի շարք ինստիտուտներ: Այդ պառճառով, ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ն Մարդու ո Տե'ս էխոոո Թջիքտ Շօոոոււնօօ, Օ6ոօւով Շօոոոծու 13, ՃԻԱՕՏ 14 (Իոշոէյ-Ըոչէ 5655 Ծո, 1984), Շօոքուօո օէ Օ6ոծոոլ Շօուտծու ձոմ ՕՇոօոու ՔՇշօուոշոզճեօոջ /Ճմօքեօմ Եջ Էխտտո Թյթհջ Որօձե, 800165, ՍԻ. քօ-. ԷԹՍԾԻՒԽՄԹ6».1 8 14 (1994), կետ 7:

ռ Տե'ս Վճռաբեկ դատարանի` Արմեն Բաղդասարյաճի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵՍՔԴ/0009/11/13 որոշման 14-րդ ն 15-րդ կետերը:

17

իրավունքների կոմիտեն, այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանը մշտապես կարնորել են անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի պահպանումը քրեական վարույթի ողջ ընթացքում՝ սկսած դրա ամենավաղ փուլից:

19. Սակայն, գործնականում անմեղության կանխավարկածը կարող է խախտվել՝ իր բնույթով ընթացակարգային ն նյութական առումներով: Օրինակ՝ ընթացքի մեջ գտնվող վարույթի շրջանակներում անձի անմեղության կանխավարկածը խախտող հայտարարություններ անելը, որը չի ազդում գործով վերջնական որոշման կայացման վրա, անմեղության կանխավարկածի ընթացակարգային խախտում էտ: Մինչդեռ, անմեղության կանխավարկածի այնպիսի խախտումները, որոնք պաշտպանության կողմի ապացույցների անտեսմամբ, ազդում են դատական ակտի կամ այլ վերջնական որոշման բովանդակության վրա (ինչպես օրինակ՝ Վիրաբյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով սույն որոշման 13.1-րդ կետում ներկայացված վճռի), իրենց բնույթով նյութական են":

20. Հատկանշական է տարբերակել, որ եթե անմեղության կանխավարկածի նյութական բնույթի խախտումները կարող են թույլ տրվել, որպես կանոն, քրեական վարույթի հանրային մասնակիցների կողմից, ապա ընթացակարգային բնույթի խախտումներ կարող են կատարել ինչպես հանրային մասնակիցները, այնպես էլ վարույթի մասնավոր մասնակիցները, ավելին՝ նույնիսկ վարույթի մասնակից չհանդիսացող պետական իշխանութան ներկայացուցիչներ, մարմիններ, պաշտոնատար անձինք, զանգվածային լրատվության միջոցներ, այլ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձինք: Այսինքն` հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվող անձի անմեղության կանխավարկածը կարող է խախտվել ինչպես վարույթն իրականացնող մարմնի, այնպե էլ' առհասարակ քրեական դատավարության սուբյեկտի կարգավիճակ չունեցող անձանց կողմից:

Ց Տես Ճոճլ Ըօոտյ, թհւմքքո Ս6ծե, Ղհօ Թքի էօ 4 Իճլո՛Ունմ 1ո 1ոէտոոճեօոու Լոս, Օ21Թ-մ Սույօովեր Քւ6տՏ (0020), էջ 249։

Կ Տեա նույն տեղում:

18

2. Նման պայմաններում առաջ է գալիս անմեղության կանխավարկածի խախտման կապակցությամբ արդյունավետ իրավական պաշտպանություն հայցելու անհրաժեշտությունը, որը նույնպես կարնորվւմ է մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային մարմինների կողմից: Այս առումով հատկանշական են Եվրոպական կոնվենցիայի 13րդ հոդվածի առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումները: Այս համատեքստում դատարանը մի շարք գործերով ընդգծել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի այդ հոդվածը պահանջում է ներպետական պաշտպանության միջոցի առկայություն՝ Եվրոպական կոնվենցիայով նախատեսված` «վիճարկելի» բողոքի էությունը քննելու ն համապատասխան օգնություն տրամադրելու համար, չնայած որ պայմանավորվող պետություններին տրվում է որոշակի թույլատրելի հայեցողության շրջանակ՝ կապված այն ձնի հետ, որով նրանք կատարում են Եվրոպական կոնվենցիայի այս դրույթով նախատեսված իրենց պարտականությունները»: Բացի այդ, դատարանը կարնորել է, որ 13-րդ հոդվածով պահանջվող պաշտպանության միջոց, ՕՁ: պետք է լինի «արդյունավետ»՝ ինչպես գործնականում, այնպես էլ օրենսդրության մեջ, ընդ որում՝ դրա կիրառում`՝։ Օ։ՁՑ`չպետք է անարդարացիորեն խոչընդոտվի պետության գործողություններով կամ բացթողումներով»: Ավելին, հարկ է նան հիշատակել, որ ազգային դատական համակարգերի արդյունավետության խնդիրների վերաբերյալ 2004 թվականի մայիսի 12ի թիվ Ի (2004) 6 հանձնարարականի հավելվածում Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեն անդամ պետություններին հորդորել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերանայել իրենց իրավական համակարգերը ն, ըստ անհրաժեշտության, օրենսդրության կամ դատական որոշումների միջոցով ամրագրել անհրաժեշտ ն 5 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Քշհ՛օքճ1099/:5 . Նռխ1ո գործով 2015 թվականի հունվարի 13-ի վճիռը, գանգատ թիվ 44230/06, 91-րդ կետ։

6 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրռպական դատարանի Քում ռոմ 4սմ/») Քմաճւցտ ս. 1իօ Սութմ 1ոջմծու գործով 2002 թվականի մարտի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 46477/99, 96-97-րդ կետեր:

19

պատշաճ միջոցներ երաշխավորելու համար Եվրոպական կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածով նախատեսված՝ իրավական պաշտպանության արդյունավետությունը ո:

Հետնաբար, վերոգրյալի հաշվառմամբ, կարնոր է որոշակիացնել անմեղության կանխավարկած խախտման կապակցութամբ արդյունավտ իրավական

պաշտպանություն հայցելու լեգիտիմ հնարավորությունների շրջանակը:

ԱԼ. Առմաղլության կանխավարկածի խախրման դեպքում իրավական

պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները.

22. ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի, օպերատիվ- հետախուզական գործողություններ իրականացնող մարմինների այն օրենսգրքով նախատեսված որոշումների ն գործողությունների օրինական ն հիմնավոր չլինելու դեմ բողոքները դատարան կարող են ներկայացվել կասկածյալի, մեղադրյալի, պաշտպանի, տուժովի, քրեական դատավարության մասնակիցների, այլ անձանց կողմից, որոնց իրավունքները ն օրինական շահերը խախտվել են այդ որոշումներով ն գործողություններով, ն եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից:

(-.)

5. Բողոքը ճանաչելով հիմնավորված դատավորը որոշում է կայացնում անձի իրավունքների ն ազատությունների խախտումը վերացնելու վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականության մասին: Գնելով, որ բողոքարկված գործողությունները կատարված են օրենքին համապատասխան, ն անձի իրավունքները կամ ազատությունները խախտված չեն, դատարանը որոշում է կայացնում բողոքը մերժելու մասին: Դավաւվորի որոշման պատճենն ուղարկվում է դիմողին ն վարույթն իրականացնող մարմնին»:

7 Տես Ազգային դատական համակարգերի արդյունավետության խնդիրների վերաբերյալ Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի՝ 2004 թվականի մայիսի 12-ի թիվ Բ (2004) 6 հանձնարարականի հավելվածը, 4-րդ կետ:

20

ՃՇՇ քաղաքացիական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի Լին մասի համաճձայն՝ «Անձի պատիվը, արժանապատվությունը,, գործարար համբավ, ենթակա են պաշտպանության այ տանձ կողմից հրապարակայնորեն արտահայտված վիրավորանքից ն զրպարվտւթյունի՝ այն օրենսգրքով ն այլ օրենքներով սահմանված դեպքերում ու կարգով»:

23. Գործնականում անմեղության կանխավարկածը կարող է խախտվել տարբեր եղանակներով: (Ուստի, ելնեով պետություններին տրված իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների որոշակիացման թույլատրելի հայեցողության շրջանակից` կարնոր է քրեադատավարական գործիքակազմի կիրառմամբ խախտված անմեղության կանխավարկածի կապակցությամբ իրավական պաշտպանություն հայցելու ընթացակարգերը տարբերակել իրավունքի այլ ճյուղերով նախատեսված իրավական պաշտպանության հնարավորություններից:

Աս առումով քրեադատավարական գործիքակազմը, մասնավորապես՝

մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության կառուցակարգը, կիրառելի է օրենսդրի կողմից սահմանված անհրաժեշտ պայմանների առկայության դեպքում: Այսպես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածով նախատեսված ընթացակարգը կիրառելի է «օրենսգրքով նախատեսված որոշումների կայացման նե գործողությունների |կատարման» արդյունքում խախտված անմեղութան կանխավարկածի կապակցությամբ իրավական պաշտպանություն հայցելիս: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի Լին մասի վերլուծությունից բխում է, որ հետագա դատական վերահսկողության առարկան քննիչի, դատախազի, օպերատիվ-հետախուզական գործողություններ իրականացնող մարմինների՝ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված որոշումներն են ն գործողությունները: Այլ կերպ՝ մինչդատական վարույթի նկատմամբ հետագա դատական վերահսկողության կարգով կարող են բողոքարկվել վերոնշյալ սուբյնկտների՝ քրեական վարույթի շրջանակում կայացված այն որոշումներն ու կատարված այն գործողություններ, որոնք ենթադրաբար հակասում են

21

քրեադատավարական օրենքի պահանջներին: Ուստի, մինչգատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության կառուցակարգը կարող է կիրառելի լինել քրեադատավարական իրավահարաբերությունների շրջանակում թույլ տրված անմեղության կանխավարկածի խախտումների դեպքում:

Մինչդեռ, գործնականում հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվող անձի անմեղության կանխավարկածը կարող է խախտվել ոչ միայն դատավարական (դատավարական գործողություններով կամ դատավարական որոշումներով), այլ նան ոչ դատավարական գործունեության (մամլո ասուլլիսներին մասնակցելով, հրապարակային արտահայտություններ, մամլո հաղորդագրություններ անելու) արդյունքում: Ըստ այդմ էլ, անմեղության կանխավարկածի ենթադրյալ խախտման դեպքում իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները պետք է տարբերակվեն՝ ելնելով այդ խախտման բնույթից ն այն թույլ տվող անձի 6: օ//610 կարգավիճակից:

24. Նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անմեղության կանխավարկածի խախտման դեպքում մինչ քրեադատավարական գործիքակազմի կիրառմամբ իրավական պաշտպանություն հայցելը, կարնոր է պատշաճ գնահատման ենթարկել, թե ա) արդյո՛ք անմեղության կանխավարկածը ենթադրաբար խախտելիս 6: օ//610 անձը հանդես է եկել որպես քրեադատավարական սուբյեկտ, բ) արդյո՞ք անմեղության կանխավարկածը ենթադրաբար խախտվել է քրեադատավարական բնույթ կրող, քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգերի շրջանակներում: Նշվածի առումով պետք է նկատի ունենալ, որ անձի անմեղությունը խախտող պաշտոնատար անձի՝ քրեադատավարական սուբյեկտ լինելու հանգամանքը դեռնս բավարար չէ քրեադատավարական գործիքակազմի կիրառմամբ իրավական պաշտպանություն հայցելու կառուցակարգը գործադրելու համար: Այսպես, պետք է նկատի ունենալ, որ քրեադատավարական սուբյեկտները կարող են կատարել նան ոչ դատավարական գործողություններ, օրինակ՝ քրեական վարույթն իրականացնող

22

քննիչը կարող է հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող գործով քննչական մարմնի անունից հարցազրույց տալ