Վարոսյան — ԵԴ/0009/11/20

թԹՆ Վ ԵԴ/0009/11/20

(ԱՏԵԼ

ԱՏՆ

Սո

ՏԱՏՀ 22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՇԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Ա.Վարդանյան

2024 թվականի ապրիլի 15-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ վճռաբե`։ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան՝ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2020 թվականի հունիսի 16-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Դավթյանի վճռաբեկ բողոքը,

ւ Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող կարգով:

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում քննվող՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 310-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված թիվ 62213619 քրեական գործով 2019 թվականի նոյեմբերի 1-ին Արտակ Միշայի Վարոսյանը հարցաքննվել է որպես վկա:

Լ1. 2019 թվականի նոյեմբերի 6ին ԱՎարոսյանի՝ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության պետին առընթեր ՀԿԳ ավագ քննիչ Ա.Թադնոսյանին (այսուհետ նան՝ Նախաքննության մարմին) ներկայացված միջնորդությանը վերջինս 2019 թվականի նոյեմբերի 8-ին պատասխանել է գրությամբ:

12. 2019 թվականի նոյեմբերի 2Լին Ա.Վարոսյանի ներկայացուցիչ Գ.Միքայելյանը քննիչի գործողությունների դեմ բողոք է ներկայացրել դատախազին, որին ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես կարնոր գործերով քննության նկատմամբ հսկողության վարչության ավազ դատախազ Վ.Դոլմազյանը պատասխանել է գրությամբ:

2. 2020 թվականի հունվարի 9-ին Ա.Վարոսյանի ներկայացուցիչ Գ.Միքայելյանի կողմից դատախազի անգործության դեմ բողոք է ներկայացվել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան):

Առաջին ատյանի դատարանի 2020 թվականի ապրիլի 7-ի որոշմամբ Ա.Վարոսյանի ներկայացուցիչ Գ.Միքայելյանի բողոքը՝ Ա.Վարոսյանի իրավունքների խախտումը վերացնելու մասին, մերժվել է:

3. Ա.Վարոսյանի պաշտպան Գ.Միքայելյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2020 թվականի հունիսի 16-ի որոշմամբ մասնակիորեն բավարարել է բողոքը, բեկանել ն փոփոխել է Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ պարտավորեցնելով վարույթն իրականացնող մարմնին վերացնել Ա.Վարոսյանի իրավունքների խախտումը:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Դավթյանը վճռաբեկ բողոք է բերել, որը Վճռաբեկ դատարանի 2020 թվականի հոկտեմբերի 5-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:

2

2023 թվականի հունվարի 16-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմին»:

Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

41 Վճռաբեկ դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 3-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոք բերած անձը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական ն հիմնավոր չէ, Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա:

5.1. Բողոքաբերն իր անհամաձայնությունն է հայտնել Վերաքննիչ դատարանի այն պնդմանը, որ կասկածյալի համար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված իրավունքների մասին ծանուցմամբ վկա Ա.Վարոսյանը բովանդակային առումով ձեռք է բերել կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ:

5.2. Բողոք բերած անձը, վկայակոչելով Նորիկ Պողոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշումը, գտել է, որ քննիչի կողմից վկային հարցաքննության ժամանակ նախապես կասկածյալի իրավունքների մասին ծանուցելն ինքնին չի վկայում, որ սույն գործով Ա.Վարոսյանի հարցաքննության հանգամանքները նույնանման են նշված գործի հանգամանքներին:

5.3. Ըստ բողոքի հեղինակի՝ մեկ այլ քննչական գործողության՝ խուզարկության կատարման փասան անձի մոտ ինքնին չի առաջացնում դատավարական կարգավիճակ կամ հանգեցնում դրա փոփոխության: Բացի այդ, բողոքաբերը փաստարկել է, որ Հ Համաձայն Բարձրագույն դատական խորհրդի 2023 թվականի հունվարի 5-ի թիվ ԲԴԽ-2-Ն-1 որոշման՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատում՝ վարույթ ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի հավելված Պ Լով նախատեսված կոռուպցիոն հանցանքների վերաբերյալ մինչդատական վարույթներով կայացված դատական ակտերի դեմ բերված բողոքներով գործերը վերաբաշխվել են ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցազործությունների քննության դատական կազմի դատավորների միջն:

3

Ա.Վարոսյանը դատավարության մասնակցի կարգավիճակ չի ունեցել, հետնաբար վարույթն իրականացնող մարմինը լիազորված չէր քննության առնելու միջնորդություն ներկայացնելու իրավունք չունեցող քրեական դատավարությանը մասնակցող անձի կողմից` ներկայացված միջնորդությունը, իսկ հսկողությոն իրականացնող դատախազը՝ քննության առնելու վերջինիս բողոքը:

5.4. Բողոք բերած անձը նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանը Ա.Վարոսյանի ցուցմունքը որպես ապացույց օգտագործելու թույլատրելիության գնահատումը դարձրել է մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկա, քանի որ Ա.Վարոսյանի ցուցմունքի բովանդակության վերաբերյալ գնահատականներ է տվել ու գտել, որ Ա.Վարոսյանին ուղղված քննիչի հարցադրումները վկայել են հանցանք կատարած լինելու կասկածանքի առկայության մասին, ն որ վերջինիս բովանդակային առումով շնորհվել է կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի որոշումը, կայացնել նոր դատական ակտ՝ մերժելով Գ.Միքայելյանի վերաքննիչ բողոքը:

Վճոաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում քննվող թիվ 62213619 քրեական գործով 2019 թվականի նոյեմբերի Լին ԱԿՎարոսյանի՝ որպես վկա հարցաքննության արձանագրության համաձայն՝ վերջինիս պարզաբանվել են վկայի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները։ `՝Նշված ՞ դատավարական փաստաթղթում առկա՝ իրավունքների ն ապարտականությունների ծանուցման մասին արձանագրության համաձայն՝ «(...) ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարնոր գործերով ավագ քննիչ ԱԹաղնոսյանս, կազմեցի այն արձանագրությունն այն մասին, որ պարզելով, որ հարցաքննվող վկան հարցաքննության ընթացքում կարող է հայտնել տեղեկություններ, որոնք փատրեն նրա մասնկացությույւը որնէ հանցանքի կատարմանը կամ նրան տրվեն հարցեր, որոնք ուղղված լինեն նրա կողմից որնէ հանցանք կատարած լինելու հանգամանքի բացահայտմանը, ուստի հիմք ընդունելով

4

Եվրոպական դատարանի Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի թիվ 8138078 ն Վճռարեկ դատարանի Թթիվ «ՀՅՔՐԴ/0153/0/8 նախադեպային որոշումները, վկային պարզարանեցի, որ այդ պահից սկսած նա փաստացի գվտնվելու է կասկածյալի կարգավիճակում, ուարի հարցաքննության ընթացքում կարող է օգտվել կասկածյալի իրավունքներից` այդ թվում հրաժարվել ցուցմունքներ տալուց, իսկ հրավիրված փաարաբանը կարող է օգտվել պաշտպանի իրավունքներից: Միաժամանակ վկայի ներկայացրեցի կասկածյալի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 63-րդ հոդվածով սահմանված իրավունքներն ու պարփականությունները (...)»:

8 Ա'Վարոսյանն՝ կողմից ` Նախաքննության մարմնին ներկայացված միջնորդության համաձայն՝ «1. Ինձ համար, որպես ոչ իրավաբանի, մատչելի ձնով գրավոր պարզաբանել, թե կոնկրետ ի՛նչ կասկածանքի շուրջ եմ հարցաքննվել, կոնկրետ ի՛նչ կասկածանքից ելնելով եք ինձ օժվփել կասկածյալին վերաբերելի իրավունքներով, կոնկրետ ի՛նչ գործողություններ եմ կափարել ես, կամ կոնկրետ ի՞նչ գործողությունների կատարման վերաբերյալ է կասկածանքը ն այդ ենթադրյալ գործողություններն ի՛նչ իրավաբանական որակում ունեն, այսինքն՝ քրեական օրենսգիքի ո՛ր հոդվածով նախատեսված արարքի կատարման մեջ եմ կասկածվում:

2. Ծանոթացման, այդ թվում՝ նան պատճենահանման համար ներկայացնել իմ մասնակցությամիԻ կամ իմ ներկայությամբ կատարված րոլոր քննչական գործողությունների վերաբերյալ կազմված բոլոր արձանագրությունները:

Յ. Ծանոթացման, այդ թվում՝ նան պատճենահանման համար ներկայացնել գործով փորձաքննություններ, մասնագիտական արուգումներ նշանակելու մասին բոլոր որոշումները, ինչպես նան դրանց եզրակացություններն ու կազմված ակտերը»":

8.1. Նախաքննության մարմնի 2019 թվականի նոյեմբերի 8-ի գրության համաձայն՝ «(..) Վարույթումա քննվող թիվ 62213619 քրեական գործով Դուք որպես վկա հարցաքննվել եք 14.06.2019թ., ապա՝ վկայի կարգավիճակով լրացուցիչ հարցաքննվել եք 0111.2019թ.,: 0111.2019թ. հարցաքննության ընթացքում Ձեզ մեկ անգամ նս գրավոր պարզաբանվել են վկայի իրավունքներն ու պարտականությունները. միաժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վկան հարցաքննության ընթացքում կարող է Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 42-61:

«Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 15-16:

5

հայտնել տեղեկություններ, որոնք փարեն նրա, մասնակցությունը որնէ հանցանքի կատարմեւնը կամ նրան կարող է տրվեն հարցեր, որոնք ուղղված լինեն նրա կողմից որեէ հանցանք կատարած լինելու հանգամանքի բացահայտմանը, ուարի, հիմք ընդունելով Եվրոպական դատարանի՝ Էկլեն ընդղեմ Գերմանիայի թիվ 81380778 ն ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ՀՅՔՐԴ/0153/0108 նախադեպային որոշումների, Ձեզ բացատրվել են նան կասկածյալի իրավունքներն ու պարտականությունները:

Երկրորդ՝ Ձեր դիմումի, անկախ դրա վերնագրից, որպես միջնորդություն չի կարող դիտարկվել, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի համաձայն՝ վկան միջնորդություններ ներկայացնելու իրավասությամը օժվտված չէ:

Երրորդ՝ Ձեզ կասկածյալի կարգավիճակ փրված չէ, այն տրվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առանձին ընթացակարգով, բացի այդ, տվյալ պահին ոչ ձնական /իաատրաթղթային/չ, ն ոչ էլ բովանդակային /գործնական/ առումով Ձեզ քրեական մեղադրանք ներկայացված չի եղել, Ձեր նկատմամբ չեն ձեռնարկվել միջոցներ, որոնք էականորեն ներգործել են Ձեր դրության վրա»»:

8.2. ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես կարնոր գործերով քննության նկատմամբ հսկողության վարչության ավազ դատախազ Վ.Դոլմազյանը 2019 թվականի նոյմբեի 28ի գրութամբ Ա՛'Վարոսյաանի նսերկայացուցի, Գ.Միքայելյանին պատասխանել է, որ. «(.) Դատավարության մասնակից չհանդիսանալու պատճառարանությամի այն քրեական գործով քննիչի կամ դավփախազի գործողությունների ն որոշումների դեմ բողոք բերելու իրավունքից չեք կարող օգտվել, քանզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 103րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները ն որոշումները կարող են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիքով սահմանված կարգով բողոքարկվել դատավարության մասնակիցների կողմից:

Միաժամանակ, տեղեկացնում եմ, որ Արփակ Վարոսյանը հիշյալ քրեական գործով դատավարության մասնակցի դավտաւվարական կարգավիճակ չունի, իսկ նրան որպես վկա հարցաքենելիս այդ քննչական գործողության ժամանակ հավելյալ՝ լռելու 5 Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 17-18:

6

իրավունք է վերապահվել, որի պարզաբանումը փրվել է քննիչի կողմից այդ իրավունքը հարցաքննվող Արտակ Վարոսյաւնին փրամադրելիս»»:

9. Առաջին ատյանի դատարանի որոշման համաձայն` «/(.) /Վյկայի դատավարական կարգավիճակում գտնվող անձին հարցաքննելիս կասկածյալի իրավունքների ու պարտականությունների պարզաբանման ընթացակարգ ՀՀ քրեական դավաւվարության օրենսդրություն, չի նախատեսում: Նման կերպ հարցաքննությունների իրականացումը` միտված է անձի իրավունքների առավելագույնս ապահովման ն Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքով հաստավված երաշխիքների տրամադրմանը:

Դատարանի համար ընդունելի է, որ ձեական (փաստաթղթային) իմաստով կասկածյալի ն բրռվանդակային (գործնական) իմաարով կասկածյալի իրավունքները չեն կարող միմյանցից փարբերվել ն բովանդակային իմատրով կասկածյալին միայն լռելու ն պաշվապյանի միջոցով հանդես գալու իրավունքի փրամադրումն իրավաչուփ չէ ն այս դեպքում ես անձր պետք է ունենա «քրեսւկան մեղադրանք»-ից պաշտպանվելու այնպիսի հնարավորություններ, ինչպիսիք կարող են ունենալ այն անձինք, ում վերաբերյալ խափանման միջոց է ընփրված:

Ա.Վարոսյանին վկայի կարգավիճակով հարցաքննելիս նրան կասկածյալի կարգավիճակից բխող իրավունքներով օժտփած լինելու հիմքերը ասյն դեպքում բացակայում են, քանի որ ինչպես երնում է քննիչի կողմից 01Լ11.2019թ. կազմած արձանագրությունից, վերջինս այդ արձանագրությամբ նշել է ապագայում նման հնարավոր կարգավիճակից բխող իրավունքներով օժտելու հավանականության մասին, սակայն ամբողջ արձանագրությունից երնում է, որ ի վերջո մինչն արձանագրության կազմման ավարտը, նման կարգավիճակից բխող իրավունքներ այնուամենայնիվ չի տրվել Ա.Վարոսյանին: Այսինքն այն պահը, երբ րար քննիչի ԱՎարոսյանը կարող ր օգտվել կասկածյալի իրավունքներից, նշված հարցաքննության ընթացքում այդպես էլ չի արձանագրվե, այդպիսի փատրացի կարգավիճակ երան չի տրվել:

6 Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 25-26:

7

Ինչ վերաբերվում է այդ հարցաքննության ընթացքում կասկածյալի կարգավիճակից բխող իրավունքներ չտրամադրելու իրավաչափության հարցին, այն Է՝ բովանդակային առումով առկա է «քրեական մեղադրանք», ապա այս տեսանկյունից հարկ է նկատել, որ այն դուրս է մինչդատական վարույթի շրջանակներում դազտական վերահսկողության շրջանակներից, քանի որ այդպիսի գործողության իրավաչափությունն, գնահատելուն ուղղված դատողություններ կատարելու արդյունքում իրավունքի խախտում արձանագրելու դեպքում այդ արձանագրությունը կդառնա մեղադրանքի հիմքում օգտագործման ոչ ենթաւկա ապացույց, քանի որ դրանով ըփաատրվի պաշտպանության իրավունքի խախարոռ. իսկ իրավաչափ համարվելու դեպքում, քրնադավաւվարական օրենքի պահանջների պահպանմամի ձեռք բերված ապացույց, ինչպիսի հարցերին այս փուլում դատարանը գնահատականներ տալու իրավասություն չունի, քանի որ ապացույցի օգտագործման թույլատրելիության հարցր կարող է որոշել միայն վարույթն իրականացնող մարմինը:

Դատարանն արձանագրում է, որ հարցաքննության ընթացքում Ա.Վարոսյանը փաարացի չի օգտվել կասկածյալի իրավունքներից ու չի կրել կասկածյալի պարտականությունները, իսկ վկան համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունք չունի, հերնաբար վարույթն իրականացնող մարմինը ն դատախազը գրությամբ պարզաբանում տալով անձի իրավունքների ն օրինական շահերի խախտում թույլ չեն տվել(.-.)»՛:

10. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն՝ «(...)/Կ/ասկածյալ ԱՎարոսյանի՝ սույն բողոքի շրջանակներում վիճարկվող իրավունքների խախտման մասին ոռղոքների քննությունը դատավարության հետագա փուլ` դատարան տեղափոխելը կբովանդակազիկի 6 մինչդարական 6 վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության ինստփիտումի դերն ու նշանակությունը, որբի կոչված է դեռնս հետաքննության ն նախաքննության փուլերից, հնարավորինս սեղմ ժամկետում վերացնելու անձի իրավունքների, տվյալ դեպքում` պաշտպանության իրավունքի էական խախտումները, արագորեն վերականգնելու դրանց հետնանքները, որոնց 7 Տե՛ս գործի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 65-69:

8

արդյունքներով հնարավոր է նան վարույթի ավարտը ն կիրառված դատավարական հարկադրանքի միջոցների դադարեցումը դավաւվարության հենց այդ (մինչդատական) փուլերում: Ինչ վերաբերում է Ա.Վարոսյանի տված ցուցմունքների թույլավտելիությաւն կամ անթույլատրելիության, դրանց օզվագործման հնարավորության հարցի արձանագրմանը, որր գտնվում է բացառապես վարույթն իրականացող մարմինների իրավասության ներքո, ապա Առաջին ափտյաւնի դատարանի այդ հերնության հեր Վերաքննիչ դատարաւնը համակարծիք է:

Ա. Դատավարական կարգավիճակ չունեցող անձի կողմից իր իրավունքներին ն օրինական շահերին վերաբերող որոշումների, գործողությունների ն անգործության վիճարկելու իրավունքի դատական արուգում.

(-.)

Ա.Վարոսյանի ներկայացրած բողոքը ենթակա էր ն ենթակա է քննարկման ն դատական ատուգման /նան վերաքննիչ ն վճռաբեկ ատյաններում մինչդատական վարույթի նկատմամը դատական վերահսկողության կարգով, այսինքն՝ առնվազն որպես շահագրգիռ անձ ԱՎարոսյանն օժտված էր Քննիչի ն Դատախազի պարզաբանումները դապտաեւկաւն կարգով (դիմում կամ բողոք ներկայացնելուեղանաւկով) վիճարկելուիրավական հնարավորությամբ, դրա վերաբերյալ քրեսւկան հետապնդմեւն վերոնշյալ մարմինների հակափաստարկ: ԱՎարոսյանի դատավարության մասնակից չհանդիսանալու ն միջնորդություն ներկայացնելու իրավունք չունենալու վերաբերյալ, հիմնավորված, իսկ այն ընդունած Առաջին ատյանի դատարանի պատճառարաւնությունն ու հետնությունն իրավաչափ չեն:

Բ. 2019 թվականի նոյեմբերի Լին հարցաքննված Ա.Վարոսյանի դատավարական կարգավիճակի արուգում ն դրանով ուրվազծվող նրա իրավունքների սաւհմանների արձանագրում.

(--)

Հարցաքննության բուն գործընթացը սկսվել է «այդ պահից ալսած կասկածյալի կարգավիճակում գտնվելու ուարի ն հարցաքննության ընթացքում կասկածյալի իրավունքներից օգտվելու», այդ թվում` լռելու, հարցաքննվողի կողմից հրավիրված փատրարբանի` պաշտպանի իրավունքներից լիարժեքորեն օգտվելու իրավունքների պարզաբանմամի, որից հետո Ա'Վարոսյանին ներկայացվել են ՀՀ քրեական

9

դատավարության օրենսգիքի 63-րդ հոդվածով թվարկված կասկածյալի իրավունքներն ու պարտականությունները, մասնավորապես նան՝ կասկածանքի էությանը ն բովանդակությանը, նրան վերագրվող արարքի փաարական կողմին ն իրավարանական որակման մասին իմանալու, լռելու, միջնորդություններ հարուցելու, իր մասնակցությամբ կամ ներկայությամբ իրականացված քննչական ն այլ դատավարական գործողությունների .արձանագրություններին Օ »ծանոթանալու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի միջոցով փորձաքննությունների ն մասնագիտական ատուգումների վերաբերյալ որոշումներին ծանոթանալու այդ որոշումներին ծանոթանալու ն պատճեններ արանալու իրավունքները: Վերոնշյալ իրավունքներից Ա.Վարոսյաւնը տվյալ հարցաքննության ողջ ընթացքում, համաձայն հարցաքննության արձանագրության գրառումների, փատրացի չի օգտվել, մասնավորապես պաշտպան չի պահանջե, կասկածանքի էությունը ն բովանդակությունը, նրան վերագրվող արարքի փաստսրական կողմն ու իրավաբանական որակումը պարզաբանելու խնդրանքով քննիչին չի դիմել (այդ հարցում նան Քենիչը նախաձեռնություն չի ցուցաբերել), չի լոել ն պատասխանե, է Քննիչի կողմից նրան առաջադրված բոլոր գրավոր հարցադրումներին, որեէ նյութի կամ ապացույցի, մասնագիտական արուգում կամ. փորձաքննություն նշանակելու որոշումների, փորձագիտական եզրակացությունների կամ մասնագիտական ակտի ծանոթանալու միջնորդություն չի ներկայացրել, դրանց չի ծանոթացվել:

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ րըեղդհուպ մինչն տվյալ հարցաքննությունը սկսելն Ա.Վարոսյանը ձերբակալված չէր, նրա նկատմամը խափանման միջոց չէր ընտրվել, հերնաբար՝ քրեադատավարական օրենքի (ձնական) առումով նա չուներ կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ: Սակայն, քննիչի կողմից տվյալ քննչական գործողության ընթացքում, ինչպես նան դրանից առաջ այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, ինչպիսիք են՝ նախկինում էլ վկայի կարգավիճակում: հարցաքննելը, սակայն միայն 2089 թվականի նոյեմբերի Լին կասկածյալի իրավունքներն ու պարպտաւկանությունները նրան պարզարանելը, ոարիկանների չարաշահումների փատրով հարուցված քրեական գործով նրանց գումարներ տրամադրելու, այդ կամ այլ կերպ առնչվելու վերաբերյալ հարցադրումներ ձնակերպելն ու Ա.Վարոսյանին ուղղեր վկայում են հանցագործության մեջ Ա.Վարոսյանի

10

նկատմամբ ծագած կասկածանքի առկայության մասին, որի պայմաններում վերջինս կարող էր օգվվել բովանդակային առումով կասկածյալի կարգավիճակից բխող բոլոր իրավունքներից, ընդ որում՝ դեռնս այդ հարցաքննության ընթացքում, օրինակ՝ հարցաքննովից իր նկատմամիԻ ծագած կասկածանքի էության վերաբերյալ պարզաբանում պահանջելու որոշակի հարցերի ապատասխանեկու համար մասնագիտական սվտեգում կամ. փորձաքննություն նշանակելու որոշումներին կամ դրանց արդյունքներին ծանոթանալու միջնորդություն ներկայացնւլու ն այլ եղանակներով հատկապես այն փիխրավիճակու, երբ Քննեիխը հենց այդ հարցաքննության սկզբնամասում պարզաբանել էր Ա.Վարոսյանի այդ իրավունքները:

(-) Քննիչը, պարտավոր էր Ա'Վարոսյանին :-պարզաբանել կասկածյալի իրավունքները ն պարփականությունները, ավելին՝ ապահովել այդ իրավունքներից օգտվելու հնարավորությունը: Ընդ որում ԱՎարոսյանի իրավունքները ն պարվականությունները պեփք է պարտադիր պարզաբանվեին նախքան նրա մասնակցությամի կատարվող քննչական գործողության՝ 2019թ. նոյեմբերի Լի հարցաքննության սկսվելը ն նրա կողմից՝ որպես դատավարության մասնակից որնէ դիրքորոշում արվփահայտելը (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 10Է-րդ հոդված):

Ա.Վարոսյանին կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ

ժամանակավորապես շնորհելը նպատակաուղղված էր տվյալ հարցաքննության արդյունքներով ապացուցողական արժեք ներկայացնող փաարական տվյալներ ստանալն ու օգտագործելը երաշխավորելուն, ընդ որում, այն կարող էր օգվագործվել նան ԱՎարոսյանի դեմ, որպիսի պայմաններում այն չէր կարող ձեռք բերվել անօրինական գործողություններով, նրա պաշվտայանական իրավունքի խախվպմամի, ինչը ենթադրում է, որ Քննիչը կրում էր պոզիտիվ պարվաւկանություն երաշխավորելու Ա.Վարոսյանի կողմից կաակածյալի իրավունքների ողջ կազմից փասվացի օգտվելու հնարավորությունը:

Տվյալ հարցաքննության օրր Ա.'Վարոսյանի աշխատավայրում կատարվել է խուզարկություն, որի վերարերյալ դատարանի որոշման մեջ առկա են եղել ԱՎարոսյանի կողմից հանցանք կատարելու ոստիկաններին կաշառք փալու վերաբերյալ Քննիչի կասկածը հիմնավորող լրացուցիչ տվյալներ:

11

Քննիչ, տվյալ հարցաքննության ժամանակ ԱՎարոսյանին անձամը

պարզարանել է կասկածյալի բոլոր իրավունքները, ընդ որում մինչն բուն հարցաքննության ակիզբրը, ու թեն կասկածյալի կարգավիճակ շնորհելը ն նրան միայն որոշակի իրավունքներով օժվելը «Քննիչն արհնարականորեն սահմանափակել է որոշակի ժամկետով՝ մինչն տվյալ հարցաքննության ավարվլ, սակայն գիտակցել է, որ այդ հարցաքննության ավարտով Ա.Վարոսյանի նկատմամբ ծագած կասկածաւնքը, հետնաբար նան բովանդակային առումով կասկածյալի դատավարական կարգավիճակը շարունակում է պահպանվել (տվյալ հարցաքննության արդյունքներով առնվազն չի հերքվել), որի առհավատչյան է նրա աշխատավայրում խուզարկություն կատարելու փասվաի, դատարանի որոշման մեջ այդ կասկածանքի առկայության վերաբերյալ Քննիչի դիրքորոշումը հաստատող ձնակերպումները, ինչպես նան տվյալ գործով ներկա պահին Ա.Վարոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավված լինելու փաստր (կողմերը վերաքննիչ ատյանում այդ հանգամանքը ես չեն վիճարկել): Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ ոարիկանների կողմից ենթադրաբար կատաւլրված հանցագործություններին առնչվելու վերաբերյալ Ա.Վարոսյանի նկատմամբ ծագած կասկածանքը չէր վերացել ն բովանդակային առումով կասկածյալի կարգավիճակ ստացած անձր՝ ԱՎարոսյանը իրավունք ուներ առանց որնէ սահմանափակման օգտվել դատավարություն տվյալ փուլում կասկածյալի համար օրենքով նախավզեսվաւծ անխվփր բոլոր իրավունքներից` Քննիչի պարտավոր էր ցուցաբերել բավարար հետննողականություն այդ իրավունքներից օգտվելու փաստացի հնարավարությունն ապահովելու տեսանկյունով անգամ փվյալ հարցաքննության արձանագրությունը կազմելուց հետո՝ կասկածյալ Ա.Վարոսյանի միջնորդությունը /դիմումը/ քննարկելիս:

Վերաքննիչ դատարանը նան փաստում է, որ Ա.Վարոսյանի կողմից քննիչին հասցեագրված նամակը վերնագրվել է որպես միջնորդություն, ինչը, վերը նշված վերլուծության համատեքատում, իրավաչափ մոտեցում է, ուստի քրեական հետապնդման մարմինները պարտավոր էին քննարկել ն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով լուծել այն՝ բավարարելով այն կամ կայացնելով մերժման մասին պատճառաբանված որոշում: Ավելին, նույնիսկ դատավարական ձնի խախպմամի ներկայացված լինելը քրեական հետապնդման մարմիներին չէր ազատում այն որպես դիմում ընդունելու, օրենքով սահմանված կարգով ն ժաւմկետում քննության

12

առնելու, դրա քննարկման արդյունքներով պատճառաթբաւնված որոշումներ կայացնելու ն դիմողին հայտնելու պարտականությունից, որը նս պատշաճ կարգով չի կատարվել:

(-) Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Քննիչը 2019թ.նոյեմբերի 8-ի պարզաբանմաեւմը անհիմն կերպով սահմանափակել է նախաքննության վվյալ փուլում կասկածյալ Ա.Վարոսյանին հասու քննչական ն դատավարական գործողությունների արձանագրություններին, փորձաքննություն ն մասնագիտական արուգումներ նշանակելու մասին որոշումներին, դրանց արդյունքներին ծանոթանալու ն/կամ լուսապատճենները արանալու իրավունքը, դրանով իսկ Քենիչը խախպտել է իր իսկ կողմից կասկածյալ ԱԿՎարոսյանին պարզաբանված սակայն փաարացի չերաշխավորված այդ իրավունքները: Տվյալ պայմաններում քրեական հետապնդման մարմինը կարող է ն պարտավոր վերականգնել Ա.Վարոսյանի իրավունքների խախտումները, եթն հայցվող վերոնշյալ դավաւվարական փաստաթղթերը երան մինչ օրս հասուչեն դարձել (Ա.Վարոսյեւեր նույն գործով ձնական առումով ունի մեղադրյալի կարգավիճակ ն կարող էր ծանոթանալ նան քննարկվող փաստաթղթերին):

Գ. Առաջին ափյանի դատարանի որոշմուն պափճառարբաւնվածության դատական ստուգում.

(--)

Տվյալ հարցի համատեքատում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ա.Վարոսյանի միջնորդությունը րար էության քննության չառնելու (Քննիչի կողմից) ն դրա դեմ ներկայացված բողոքի քննությունից հրաժարվելու վերաբերյալ (Դատախազի կողմից) պարզաբանումներ փալով՝ քրեական հերապեղման այդ մարմինները իրենց հեվնությունները ոչ միայն պատշաճ կարգով չեն պատճառարանել, այլն չեն պահպանել միջնորդությունը ն դրա դեմ ներկայացված բողոք լուծելուդատավարական ձնր (պետք է կայացնեին որոշումներ):

Սույն դատական ակտում ներկայացված վերլուծության ն արձանագրված հեզնությունների արդյունքներով Վերաքննիչ դատարանը փասվում է, որ պափշաճ կարգով պամճառաբանված չէ նան քրեական հետապնդման վերոնշյալ մարմինների անգործության դեմ բերված բողոքը մերժելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը ն նման դատական ակտ կայացնելիս դատարանը թույլ է տվել դատական

13

սխալ՝ ԱՎարոսյանի դատավարական իրավունքների խախվումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա (..)»:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

1. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր է արդյո՞ք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ վարույթն իրականացնող մարմինը, Ա.Վարոսյանին կասկածյալի իրավունքների ու պարտականությունների մասին ծանուցելով, բովանդակային առումով շնորհել է կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ, ուստի վերջինս իրավունք ուներ առանց որնէ սահմանափակման օգտվել դատավարության տվյալ փուլում կասկածյալի համար օրենքով նախատեսված բոլոր իրավունքներից:

12. 1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 62-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

«Կասկածյալ է այն անձըր՝

Ս որը ձերբակալվել է հանցանք կատալրելու մեջ կասկածվելու պատճառով,

2) որի նկատմամի մինչն մեղադրանք առաջադրելը խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում է կայացված»:

Նույն օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝

«ւ. Կասկածյալն ունն պաշտպանության իրավունք: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը կասկածյալին հնարավորություն է ընձեռնում օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով իրականացնելու պաշտպանության իր իրավունքը:»:

12.1. Կասկածյալի դատավարական կարգավիճակի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը Նորիկ Պողոսյանի գործով որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ ՀԸ քրեադատավարական օրենսդրությունը կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելը կապում է օրենքով նախատեսված գործողությունների կատարման կամ որոշման կայացման պահի հետ: Մասնավորապես, ձերբակալվածի, հետնաբար նան կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու համար անձը պետք է (1) Ց Տեղ գործի նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 41-57:

14

փաստացի զրկվի ազատությունից, (2) բերվի իրավասու մարմնի մոտ, (3) պետք է կազմվի ձերբակալման արձանագրություն ն (4) այդ մասին պետք է նրան հայտարարվի: Այսպիսով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իմաստով անձը կարող է ձերբակալվածի, հետնաբար նան կասկածյալի կարգավիճակ ստանալ վերջին՝ չորրորդ գործողությունը կատարելու պահից, այսինքն` քրեական հետապնդման մարմնում ձերբակալման արձանագրության մասին անձին հայտարարելու պահից: Կամ կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու համար անձի նկատմամբ պետք է խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացվի»:

Նույն որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գագիկ Միքայելյանի գործով արտահայտված այն իրավական դիրքորոշմանը, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա՝ «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձնական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (06ա6ծղ Մ. Եծյսո) գործով վճիռ, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Այսինքն՝ անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նան այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նան էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (ԻՇԵ6 Մ. Շճոոճու) գործով վճիռ, 1982թ. հուլիսի 15, գանգատ թիվ 8130/78, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (ՏսելոՋԾ «. ՏԱՄծուռ) գործով վճիռ, 2007թ. հունվարի 18, գանգատ թիվ 19611/04, կետ 62,Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (Օ.Ի. Մ. Քօաոմ) գործով վճիռ, 2004թ. հունվարի 20, գանգատ թիվ 38816/97, կետ 98): Ընդ որում, մինչդատական վարույթի նկատմամբ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի Լին ն 3-րդ կետերի կիրառման եղանակը պայմանավորված է տվյալ վարույթի առանձնահատկություններով (Շաբելնիկն ընդդեմ Ուկրաինայի (ՏհճԵճուք մ. Սէոոյոծ) գործով վճիռ, 2009թ. փետրվարի 19, գանգատ թիվ 16404/03, կետ 52) (...)"։

Արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգել է, որ մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը, տեղեկություններ ունենալով, որ Ն.Պողոսյանն ապօրինի « Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Նորիկ Պողոսյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՀՅՔՐԴՉ/0153/01/08 որոշման 19-րդ կետը:

» Տես Վճռաբեկ դատարանի` Գագիկ Միքայելյանի գործով 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱԴԴ/0085/06/09 որոշման 21-րդ կետը։

15

թմրամիջոց է իրացրել, վերջինիս քրեական գործի վարույթին ներգրավել ն հարցաքննել է որպես վկա, նախազգուշացրել ակնհայտ սուտ ցուցմունք տալու ն ցուցմունք տալուց հրաժարվելու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին ն հարցաքննության ընթացքում առաջադրել է հանցագործության կատարման մեջ Ն.Պողոսյանին մերկացնող հարցեր:

3. Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ մեղադրյալի (կասկածյալի) պաշտպանության իրավունքը քրեական դատավարության հիմնարար սկզբունքներից մեկն է, այն նան «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով երաշխավորված «զենքերի հավասարությա» ն ՀԸ քրեադատավարական օրենսդրությամբ ամրագրված մրցակցության սկզբունքների ապահովման կարնորագույն երաշխիք է: Մեղադրյալի (կասկածյալի) պաշտպանության իրավունքը նրան վերապահված դատավարական իրավունքների ամբողջությունն է, որը նրան հնարավորություն է տալիս հանդես գալու որպես դատավարության ինքնուրույն սուբյեկտ, լրիվ կամ մասնակիորեն հերքելու իրեն վերագրվող հանցանքը կատարած լինելու պնդումը, ինչպես նան պաշտպանելու իր իրավունքներն ու օրինական շահերը: Պաշտպանության իրավունքն անձի համար գործուն «զենք» է՝ դիմակայելու իշխանական լիազորություններով օժտված պետական մարմինների գործողություններին։ ՕԱյս առումով պաշտպանության իրավունքը քրեական դատավարության խնդիրների, մասնավորապես՝ հանցավոր արարքի հետ կապված պետական իշխանութան ինքնիրավ գործողություննրիցկ ն չարաշահումներից անձի պաշտպանության, ինչպես նան անօրինական կամ առանց անհրաժեշտութան դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների ն ազատությունների այ սահմանափակման չենթարկվելու (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի Լին մասի 2-րդ կետ, 2-րդ մասի 3-րդ կետ) իրացման միջոցներից է)»:

1 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Նորիկ Պողոսյանի զործով վերը հիշատայված որոշման 21-րդ կետը: ռ Տե՛ս, ոսռետ ոսնոմտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Նռրիկ Պողոսյանի գործով վերը հիշատակված որոշման 25-րդ կետը, Հեղինե Գալարյանի գործով 2015 թվականի հունիսի 5-ի թիվ ԼԴ/0051/01/14 որոշման 29-րդ կետը, Հայկ Սիմոնյանի գործով 2017 օգոստոսի 30-ի թիվ ԵԱԴԴ/0027/01/15 որոշման 13-րդ կետը, Արթուր Մամաջանյանի գործով 2017 թվականի նոյեմբերի 15-ի թիվ ԼԴ2/0055/01/15 որոշման 21-րդ կետը:

16

Ընդ որում, կոնվենցիոնալ: ն ներպետական իրավական կարգավորումների վերլուծությունից բխում է, որ պաշտպանության իրավունքը ներառում է նան որոշակի կոնկրետ իրավունքների ոջ սահմանափակ շրջանակ, որոնց զգալի մասից (օրինակ՝ իր իրավունքների, իրեն ազատությունից զրկելու պատճառների մասին տեղեկացվելու, իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունք) անձին օգտվելու հնարավորություն պետք է տրամադրվի հանցանք կատարած լինելու կասկածի մասին իրեն պաշտոնապես տեղեկացնելու վաղ փուլից սկսած՝ անկախ կասկածյալ (մեղադրյալի) դատավարական կարգավիճակի առկայությունից:

3.1. Այս առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում վերաբերելի մասով վկայակոչել նան քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման մեջ անձին որպես հանցանք կատարող մատնանշելու իրավական հետնանքների առումով դիրքորոշումն առ այն, որ նման մատնանշումն ինքնին չի հանգեցնի անձի իրավունքների խախտման, եթե վերջինս պատշաճ կարգով տեղեկացվում է պաշտպանության իրավունքի մասին ն նրա համար ապահովվում են դրա բովանդակությունը կազմող նվազագույն իրավունքների իրացման համար անհրաժեշտ դատավարական երաշխիքները::

14. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ փաստացի քրեական հետապնդման ներքո գտնվող անձին կասկածյալի կամ մեղադրյալի վերաբերելի իրավունքների մասին ծանուցելը վերջինիս դե յուրե կասկածյալի կամ մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ շնորհելու ընթացակարգ չի ենթադրում: Դա կոչված է ապահովելու, մասնավորապես հարցաքննության պարագայում, մերկացնող հարցեր տալուն դրանով իսկ փաստացի քրեական հետապնդում իրականացնելու մասին պատշաճ ծանուցումը ն կոնկրետ քննչական գործողության ընթացքում, անկախ դե յուրե կարգավիճակից, կասկածյալի կամ մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքից բխող դատավարական երաշխիքներից օգտվելու հնարավորության ընձեռումը:

15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- 2019 թվականի նոյեմբերի Լին Ա.Վարոսյանը հարցաքննվել է որպես վկա: Միննույն ժամանակ Նախաքննության մարմինը վերջինիս ծանուցել է, որ այն պահից սկսած, երբ նրան տրվեն հարցեր, որոնք ուղղված կլինեն նրա կողմից որնէ հանցանք Տե՛ս, տսւնտ սուտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Արթուր Կարապեվյյանի գործով թիվ ԵԿԴ/0201/11/17 որոշման 2019 թվականի հունիսի 12-ի որոշման 19-րդ կետը:

17

կատարած լինելու հանգամանքի բացահայտմանը, նա փաստացի գտնվելու է կասկածյալի կարգավիճակում, ուստի հարցաքննության ընթացքում կարող է օգտվել կասկածյալի իրավունքներից` այդ թվում հրաժարվել ցուցմունքներ տալուց, իսկ հրավիրված փաստաբանը կարող է օգտվե պաշտպանի իրավունքներից: Միաժամանակ վկային պարզաբանվել են կասկածյալի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 63-րդ հոդվածով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները",

- Առաջին ատյանի դատարանը, մերժելով Ա.Վարոսյանի ներկայացուցիչ Գ.Միքայելյանի բողոքը, գտել է, որ հարցաքննության ընթացքում Ա.Վարոսյանը փաստացի չի օգտվել կասկածյալի իրավունքներից ու չի կրել կասկածյալի պարտականություններ, իսկ վկան՝ համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի՝ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունք չունի, հետնաբար Նախաքննության մարմինը ն դատախազը, վերջինիս ներկայացրած միջնորդությանը գրությամբ պատասխանելով, անձի իրավունքների ն օրինական շահերի խախտում թույլ չեն տվել»,

- Վերաքննիչ դատարանը, մասնակիորեն բավարարելով Գ.Միքայելյանի բողոքը, արձանագրել է, որ 2019 թվականի նոյեմբերի Լի հարցաքննության ժամանակ Ա.Վարոսյանին կասկածյալի իրավունքներն ու պարտականությունները պարզաբանելը, ոստիկանների չարաշահումների փաստով հարուցված քրեական գործով նրանց գումարներ տրամադրելու վերաբերյալ հարցադրումներ ձնակերպելը վկայում են Ա'ԿՎարոսյանի կողմից հանցանք կատարած լինելու կասկածանքի առկայության մասին, որի պայմաններում վերջինս կարող էր օգտվել բովանդակային առումով կասկածյալի կարգավիճակից բխող բոլոր իրավունքներից, ընդ որում՝ դեռնս այդ հարցաքննության ընթացքում, օրինակ` հարցաքննողից իր նկատմամբ ծագած կասկածանքի էության վերաբերյալ պարզաբանում պահանջելու, որոշակի հարցերի պատասխանելու համար մասնագիտական ստուգում կամ փորձաքննություն նշանակելու որոշումներին կամ դրանց արդյունքներին ծանոթանալու, միջնորդություն ներկայացնկլու ն այլ եղանակներով:

Կ Տե'ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 81-րդ ն 8.2-րդ կետերը:

18

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ Ա'Վարոսյանը, ում Նախաքննության մարմինը շնորհել էր բովանդակային առումով դատավարության մասնակցի՝ կասկածյալի կարգավիճակ, այդ պահից նեթ իրավունք ուներ իմանալու իր ընտրած դիրքորոշման իրավական հետնանքները, իր մասնակցությամբ կատարվող դատավարական գործողությունների նշանակությունը ն այդ իրավունքները չէին կարող սահմանափակվել, քանի դեռ Ա.Վարոսյանի կողմից հանցանք կատարած լինելու կասկածը չէր հերքվել (օրինակ՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու որոշում կայացնելով կամ կասկածյալի կարգավիճակում հարցաքննելուց հետո 7-օրյա ժամկետը լրանալու դեպքում նրան որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշում չկայացնելով):

Վերաքննի, դատարանը գտել է նան, որ Ա'Լարոսյանին կասկածյալի դատավարական կարգավիճակ ժամանակավորապես շնորհելը նպատակուղղված է եղել տվյալ հարցաքննության արդյունքներով ապացուցողական արժեք ներկայացնող փաստական տվյալներ ստանալն ու օգտագործելը երաշխավորելուն, այդ թվում՝ նան Ա.Վարոսյանի դեմ, որպիսի պայմաններում Նախաքննության մարմինը պոզիտիվ պարտականություն էր կրում երաշխավորելու Ա.Վարոսյանի կողմից կասկածյալի իրավունքների ողջ կազմից փաստացի օգտվելու հնարավորությունը»:

16. Սույն որոշման 12-14րդ կետերում շարադրված իրավական նորմերի ն դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ դե յուրե վկայի կարգավիճակում գտնվող անձին նախքան հարցաքննությունը սկսելու մերկացնող հարցե տալու պարագայում պաշտպանության իրավունքից նվազագույն երաշխիքներից օգտվելու հնարավորության մասին ծանուցելը վերջինիս մեխանիկորեն կասկածյալի կամ մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ չի շնորհում: Վերոնշյալ ծանուցման նպատակը փաստացի քրեական հետապնդման ներքո գտնվող անձին հարցաքննության ընթացքում կասկածյալի կամ մեղադրյալի վերաբերելի իրավունքներից օգտվելու հնարավորություն ընձեռելն է՝ փաստացի քրեական հետապնդման ներքո գտնվող անձից պաշտպանության իրավունքի նվազագույն երաշխիքների խախտմամբ փաստական տվյալներ ձեռք բերելը բացառելու համար:

6 Տե՛ս սույն որ