Գազանճյան — ԵԴ/1241/01/22

՛ մ» Է1

ոշ զրո - 28 ) ԵԴ/1241/01/22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր Գ.Գասպարյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան

24 մարտի 2023 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննութան առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Վասակ Մկրտիչի Գազանճյանի պաշտպան Ա.Մանուկյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքները,

2

ՊԱՐԶՔԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1 2022 թվականի օգոստոսի 23ին ՀՀ գլխավոր դատախազության

բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով ավագ դատախազ Խ.Երեմյան, հաստատել է թիվ 69116422 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունն ըստ մեղադրանքի Վասակ Մկրտիչի Գազանճյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1Լին ն 2-րդ կետերով, 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, ն մյուսների ու վարույթի նյութերն ուղարկել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:

2. 2022 թվականի օգոստոսի 25ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ նան Առաջին ատյանի դատարան) ստանձնել է թիվ ԵԴ/1241/017/22 քրեական գործի վարույթը ն նախնական դատական լսումների ընթացքում, քննության առնելով մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը` 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով:

3. Մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի ն նրա պաշտպան Ա.Մանուկյանի հատուկ վերանայման բողոքների քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2022 թվականի հոկտեմբերի 6ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքները մերժել է՝ անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշումը:

4. Վերաքննի, Օ։-դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Վ.Գազանձճյանն պաշտպան Ա.Մանուկանը հատուկ վերանայման վճռաբեկ

Յ

բողոքներ է բերել, որոնք Վճռաբեկ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ի որոշմամբ ընդունվել են վարույթ ն սահմանվել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքների քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքները քննվում են հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքի հեղինակը, մատնանշելով Վճռաբեկ դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումներ, քրեադատավարական իրավանորմեր, նշել է, որ ստորադաս դատարանները թույլ են տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, այն է՝ խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված՝ անձի դատական պաշտպանության իրավունքը:

Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը սույն դատական վարույթով իրավասու դատարան չէր, քանի որ մինչդատական վարույթում միացված վարույթներից մեկը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հավելված 8 1- ով նախատեսված կոռուպցիոն հանցանքի վերաբերյալ վարույթ է, ուստի այն քննելու իրավասությունը պատկանում էր Հակակոռուպցիոն դատարանին:

Վերոնշյալի հիման վրա բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը 2022 թվականի օգոստոսի 25ին թիվ ԵԴ/1241/017/22 դատական վարույթը ստանձնելուց հետո ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 314-րդ հոդվածի Լին մասի ուժով նախնական դատալսումների ընթացքում պարտավոր էր որոշում կայացնել թիվ ԵԴ/1241/01/22 դատական վարույթն ըստ ընդդատության փոխանցելու մասին, ինչը, սակայն, չի արել: Հետնաբար, բողոքաբերը հանգել է հետնության, որ մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երեք ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշումը կայացվել է ոչ իրավասու դատարանի կողմից:

4

Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանի այն

եզրահանգումը, որ ընդդատության կանոնի խախտումը հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում ենթակա չէ քննության՝ անհամատեղելի է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածով սահմանված սկզբունքի հետ:

6. Արդյունքում, բողոքաբերը եզրահանգել է, որ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա ն անվերապահորեն դատական ակտը բեկանելու հիմք են հանդիսանում:

Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը, կայացնել նոր դատական ակտ՝

Վ.Գազանճյանին ազատելով կալանքից:

Վճռաբեկ բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատական լսումների

ընթացքում, քննության առնելով մեղադրյալ Վասակ Գազանճյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը, 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ արձանագրել է՝ «/...) (Դ/արարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վասակ Գազանձճյանի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փավասստի դիմելու բարձր հավանականությունը շարունակում է առկա լինել ն խափանման միջոցի կիրառման մյուս հիմքի` ապացուցման գործընթացին խոչնդովելու հավանականության առկայության պայմաններում, այլընվրանքային խափանման միջոց գրավի, այդ թվում` Վասակ Գազանճյանին սեփականության իրավունքով պատկանու` 84.600.000 ՀՀ դրամ արժողությամի ք. Երնան, Նորք- Մարաշ 6-րդ փողոց, 2-րդ նրբ., թիվ 18 բնակելի վտւն հասցեի անշարժ գույքի

5

գրավադրմամբ, չի կարող ապահովվել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ընթացքում:

Հաշվի առնելով վերոգիյալը՝ Դափարանը գվաում է, որ մեղադիյալի պափշաճ վարքագիծն ապահովելու նպավաւկով անհրաժեշտ է երկարացնել մեղադրյալի նկատմամի կիրառված խափանման միջոցի` կալանավորման ժամկետը՝ 3 ամիս ժամանակով (...)»:

8. Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշումն անփոփոխ թողնելով, նշել է՝ «(..) Անդրադառնալով հատուկ վերանայման րողոքի փաստարկին առ այն, որ թիվ ԵԴ/1241701/22 դատական վարույթով 2022 թվականի սեպտեմբերի 147ի դատական նիստր շարունակելով առանց մեղադրյալ Դավիթ Թադնոսյանի պաշմպաւնի, վերջինիս, այսինքն` դափավարական ինքնուրույն սուրյեկվ, հանդիսացող անձին զրկել Լ ՀՀ քրեական դավաւվարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի Լին մասի ԼԷՀրդ կերերի վերաբերյալ դատավարական դիրքորոշում հայտնելու հնարավորությունից, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նշված փաստարկը որնէ կերպ կասկածի տակ չի դնում մեղադրյալ Վասակ Մկրտիչի Գազանձյանի նկատմամի որպես խավաւնման միջոց կիրաոված կալանքը երեք ամսով երկարացնելու մաւսին Առաջին ատյան դատարանի հետնությունների իրավաչափությունը, հաշվի առնելով, որ վերջինիս պաշտպանական իրավունքի խախտում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել:

(-) Անդրադառնալով պաշտպանական կողմի փատրարկներին առ այն, որ մեղադրյալ Վասակ Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երեք ամսով երկարացնելու մասին 2022 թվականի սեպտեմբերի 14ի որոշումը կայացվել է ընդդատության վերոհիշյալ կանոնների խախտմամը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հեպեյալը.

(.-.)

ւՏե'ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 62:

6

Վերաքննիչ դատարանը փասվաւմ է, որ թեն օրենսդիրն ընդդատության կանոնների խախտումը նախատեսել է որպես դատական ակտի անվերապահ բեկանման հիմք, ինչպես նան հնարավորություն տվել վերաքննիչ դափտարանին նման խախտման առկայության դեպքում ի շահ մեղադրյալի դուրս գալ բողոքի հիմքերի սահմաններից, Վերաքննիչ դատարանը փաատրում է, որ նշված իրավակարգավորումները վերաբերելի են բացառապես վերաքննությանը, րատ այդմ՛նան՝ վերաքննիչ բողոքին:

(.-.)

Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դրանք րատ էության դուրս են գտնվում հավտւկ վերանայման ինստիտուտի խնդիրների սահմաններից, հաշվի առնելով այն էական հանգամաւնքը, որ օրենսդիրը հստակ վաւրանջավաւմ է դրել ինչպես «վերաքննություն» ն «հատուկ վերանայում», այնպես էլ «վերաքննիչ բողոք» ն «ատուկ վերանայման բողոք» հասկացությունների միջն: Հետնաբար, Վերաքննիչ դատալրաւնի գնահապտմաեւմը, հատուկ վերանայման կառուցակարգի շիջանակներում ներկայացված փաստարկների գնահատման իրականացումն անթույլավտելի է ն այս փոլում դրանց գնահավաամը կարող է հետագայում: կանխորոշիչ դեր ունենալ գործն րատ էության քննության առնող դատարանի եզրահանգումների համար:

Վերոշարադրյալի հիման վրա, Վերաքննիչ դափտարանը հանգում է այն հեվննության, որ մեղադրյալ Վասակ Մկրտիչի Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժաւմկեվվր 3 /ներեք/ ամիս ժամկետով երկարացնելով` Առաջին ավյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում: նան` քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որվ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, ն գործով կայացրել է րար էության ճիշտ ըսծող դավաւկան ակվ (...»-:

շ Տե՛ս նյութեր, հատոր 4, թերթեր 12-29:

7

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. արդյո՞ք Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանն իրավասու էր Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը 3 (երեք) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին որոշում կայացնել, այն դեպքում, երբ Վ.Գազանճյանին մեղսագրվել է նան կոռուպցիոն բնույթ ունեցող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3- րդ կետով նախատեսված հանցանք:

10. ՀՀ Սահմանադրության 63րդ հոդվածի Լին մասի համաճձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ ն անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային ն ողջամիտ ժեւմկետում քննության իրավունք»:

11. «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ նան Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, (...) նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի ն հրապարակային դատաքննության իրավունք»:

11. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նան Եվրոպական դատարան) ձնավորել է կայուն նախադեպային իրավունք առ այն, որ դատարանը ցանկացած դեպքում պետք է լինի «օրենքի հիման վրա արեղծված»: Տվյալ արտահայտությունն արտացոլում է իրավունքի գերակայության սկզբունքը, որը ներհատուկ է Եվրոպական կոնվենցիայով ն կից Արձանագրություններով սահմանված պաշտպանության համակարգին: Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1Լին կետի իմաստով «օրենքը» ներառում է ոչ միայն դատական 7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` /0/91Ը չ. Օճոճո) գործով 2007 թվականի հուլիսի 12ի վճիռը, գանգատ թիվ 74613/01, կետ 64, Թ.տշ ». Ֆռլոմ զործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 25-ի վճիոր, գանգատ թիվ 54809/07, կետ 41:

8

մարմինների կազմավորումն ու իրավասությունը նախատեսող օրենսդրությունը", այլ նան ցանկացած այլ նորմ, որի խախտումը ոչ օրինական կդարձնի մեկ կամ մի քանի դատավորների մասնակցությունը գործի քննությանը»:

«Օրենքի հիման վրա արեղծված» եզրույթը վերաբերում է ոչ միայն ինքնին դատարանի առկայության իրավական հիմքին, այլ նան դրա

համապատասխանությանն այն կարգավորող նորմերին: ն յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով դատարանի կազմին: Հետնաբար, եթե ներպետական օրենսդրության կիրառելի նորմերին համապատասխան ամբաստանյալի գործն ընդդատյա չէ տվյալ դատարանին, ապա 6-րդ հոդվածի 1Լին կետի իմաստով այդ դատարանը չի համարվում «օրենքի հիման վրա ստեղծված»::

1.2. Պարզելու համար, թե արդյոք խախտվել է օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարան ունենալու պահանջը, Եվրոպական դատարանը կիրառում է գնահատման եռաստիճան թեստ: Այսպես, Եվրոպական դատարանը նախ գնահատում է, թե արդյոք կոնկրետ դեպքում դատարանի (դատական կազմի) ձնավորումն ունեցել է իրավական հիմքեր: Այնուհետ դատարանն անդրադառնում է այն հարցին, թե արդյոք իրացված է «օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարան» սկզբունքով նախատեսված այն երաշխիքը, որ դատարանի կազմավորումը չպետք է կախված լինի գործադիր իշխանությունից, ն չի կարող նան միայն կախված լինել դատական իշխանության հայեցողությունից: Եվ, ի վերջո, Եվրոպական դատարանը 4 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 1Սճօռէտ ս. Լռէչո գործով 2002 թվականի նոյեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 58442/00, կետ 114:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Օօտջսմոմ2ծ յ. Օ60ոո գործով 2009 թվականի հոկտեմբերի 20-ի վճռը, գանգատ թիվ 4313/04, կետ 68, Եռոզյմեմ7ծ ճոմ Օէհծոտ Մ. Օ60-ց11 գործով 2009 թվականի հոկտեմբերի 27-ի վճիռ, գանգատ թիվ 30323/02, կետ 104:

օՏես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Տ0քայշոնց ճոճ Տեյջսո ւ. Սքաոծ գործով 2006 թվականի հուլիսի 20-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 29458/04 ձոմ 29465/04, կետ 24:

7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ատու չ. Տոռ հլոոօ գործով 2000 թվականի մայիսի 4-ի որոշումը:

8 Տես Մարու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Սճեշուէ չ. Էճելո գործով 2002 թվականի նոյեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 58442/00, կետ 114, Քոոզ/ԱԱ426 ճում Օէօոչ Ս. Օ60ՒՔ1ճ գործով 2009 թվականի հոկտեմբերի 27ի վճիռը, գանգատ թիվ 30323/02, կետ 104, Ք0508/107 ա. Խաջտտն 2003 թվականի մարտի 4-ի վճիռը, գանգատ թիվ 63486/00, կետ 39, Ջ1Ժ671 5. ՔօլճՎ գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 54809/07, կետ 41:

9

քննարկում է, թե արդյոք թույլ է տրվել ներպետական օրենքի էական խախտում: Եվրոպական դատարանն ընդգծում է, որ, որպես կանոն, դատական մարմինների կազմավորման ն իրավասության վերաբերյալ դրույթների անտեսումը խախտում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6րդ հոդվածի Լին մասը: Ուստի, յուրաքանչյուր դեպքում Եվրոպական դատարանը քննարկում է, թե արդյոք պահպանվել է վերաբերելի ներպետական օրենքը: Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով ընդհանուր այն սկզբունքը, որ առաջին հերթին ազգային դատարանները պետք է մեկնաբանեն ներպետական օրենսդրությունը, Եվրոպական դատարանը կասկածի տակ չի դնում այդ մեկնաբանությունը, քանի դեռ թույլ չի տրվել ներպետական օրենքի էական խախտում::

1.3. Վերոգրալի հետ մեկտեղ, Եվրոպական դատարանը կայուն

նախադեպային իրավունք է ձնավորել առ այն, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով սահմանված երաշխիքները հավասարապես տարածվում են նան 5-րդ հոդվածի վրա»: Մասնավորապես, գործերից մեկով Եվրոպական դատարանը փաստել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 4-րդ մասում նշված «դատարան» եզրույթը պետք է մեկնաբանել որպես մարմին, որն ունի անկախության ն անկողմակալության այն որակները, որոնք պահանջվում են 6-րդ հոդվածում նշված «դատարանից»:

Մեկ այլ գործով Եվրոպական դատարանը հաստատել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով՝ դատարանը ցանկացած դեպքում պետք է լինի «օրենքի հիման վրա ստեղծված»: Հակառակ դեպքում, օրենսդրության »Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 21/0 ՇՕՏՕՆԵ, ճ.5. ջ. 510սռեճ գործով 2010 թվականի հոկտեմբերի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 19334/03, Շ0օծուծ ճոճ Օէծչ յ. 861ատ 2000 թվականի հունիսի 22ի վճիռը, գանգատներ թիվ 32492/96, 32547/96, 32548/96, 33209/96 ճոզ 33210/96, կետ 98, Նճշուտ ւ. եճեսռ գործով 2002 թվականի նոյեմբերի 28-ի վճիոր, գանգատ թիվ 58442/00, կետ 114):

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ,5/6թիծոՏ ւ. լոլո (ոօ. 1) գործով 2009 թվականի ապրիլի 21-ի վճիռը, գանգատ թիվ 11956/07, կետ 95, Ք.ԴԼԾ. ս. Տաշօղճոմ գործով 1997 թվականի սեպտեմբերի 26-ի վճիռր, գանգատ թիվ 19800/92, կետ 42:

ո Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 4ն Օջոռո Օշուտո ս. ւ) գործով 2016 թվականի հուլիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 42969/04, կետ 87:

10

հիման վրա չստեղծված մարմինը զուրկ կլինի ժողովրդավարական հասարակությունում անհատական բողոքներ քննելու համար պահանջվող լեգիտիմությունից:

12. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Արդարադատությունը, դատախազական հսկողությունը, նախաքննությունը, հեվաքննությոնւ ն հանրային այլ 2, գործունեությունն իրականացվում են բացառապես իրավունքի շահից ելնելով օրենքի հիման վրա ստեղծված իրավասու մարմինների կողմից»:

ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Ոչ ոքի չի կարելի զրկել իր գործն այն ղատարանում ն այն դատավորի կողմից քննելու իրավունքից, որոնց ընդդատությանն այն վերապահված է օրենքով»:

Վերոշարադրյալ իրավադրույթների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ անձի՝ օրենքի հիման վրա ստեղծված իրավասու մարմնի կողմից իր գործի քննության իրավունքն ունի հիմնարար նշանակություն, արտահայտվում է գործերի քննության պատշաճ ենթակայութան ն ընդդատության կանոնների պահպանմամբ ն կազմում է արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը: Ընդ որում, վերահաստատելով Գնորգ Հարությունյանի ն Դավիթ Հաւկորջանյաւնի գործերով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ դրանցից պատշաճ ընդդատության կանոնների պահպանումը հիմնարար իրավական արժեք է ն բխում է արդար դատաքննության ինստիտուցիոնալ տարրից՝ անկախ, անկողմնակալ, իրավասու ն օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարան ապահովելու պետության պոզիտիվ

պարտականությունից: Իսկ այդ պարտականությունն իր հերթին, ըստ էության, ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում բարձրագույն իրավաբանական ուժ ունեցող այնպիսի նորմատիվ ակտերում, օ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 845. 7ՍՏԵՔ7 գործով 2020 թվականի մարտի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 66448/17, կետ 266:

1

ինչպիսիք են ՀՀ Սահմանադրություն, Քաղաքացիական ն քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը ն «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանութան մասին եվրոպական

կոնվենցիան:

Միաժամանակ, հարկ է նշել, որ պատշաճ ընդդատության հիմնարար իրավական նշանակությունն այն է, որ յուրաքանչյուր կոնկրետ քրեական գործը քննող դատարանի որոշման հստակ կանոնների առկայությունն ն դրանց կանխատեսելի գործադրումն անհրաժեշտ պայման են կողմնակի դիտորդի մոտ այնպիսի համոզմունք ձնավորելու համար, որ տվյալ կոնկրետ քրեական գործը քննող դատարանը ն դատավորը նախատրամադրվածություն չունեն, ն տվյալ գործը վարույթ ընդունելիս սուբյեկտիվիզմն ու կամայականությունը բացառված են եղել:

3. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից հետնում է, որ.

- Առաջին ատյանի դատարանը՝ 2022 թվականի օգոստոսի 25-ին որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ/1241/01/22 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու ն նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին",

- Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատական լսումների ընթացքում, քննութան առնելով մեղադրյալ Վ.Գազանձճանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը, 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով»,

- Վերաքննիչ դատարանը, անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտր, նշել է, որ գործով ընդդատության կանոնների խախտման հարցն թ Տես Վճռաբեկ դատարանի` Գնորգ Հարությունյանի գործով 2011 թվականի հուլիսի 13ի թիվ ԵԿԴ/0211/01/10, Դավիթ Հակորջանյանի գործով 2023 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԴ/0077/06/20 որոշումները:

Կ Տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

12

ըստ էության դուրս է գտնվում հատուկ վերանայման ինստիտուտի խնդիրների սահմաններից: Դատարանն արձանագրել է, որ մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը 3 (երեք) ամիս ժամկետով երկարացնելով, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նան՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, ն գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ":

14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 10-12-րդ կետերում մեջբերված իրավադրույթների ն իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ստորադաս դատարանների կողմից՝։ ՕՁ պատշաճ իրավական գնահատման չեն ենթարկվել գործի փաստական հանգամանքները՝ անձի՝ օրենքի հիման վրա ստեղծված իրավասու մարմնի կողմից իր գործի քննության հիմնարար իրավունքն ապահովելու համար:

Մասնավորապես, Վ.Գազանճյանին մեղսագրված ենթադրյալ

հանցագործություններից մեկը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված, նույն օրենսգրքի հավելված ԱՊ 1-ի համաձայն, կոռուպցիոն հանցանք է: Հետնաբար, Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում, անդրադառնալով վարույթի ընդդատության հարցին, պետք է քննարկման առարկա դարձներ այն ըստ ընդդատության փոխանցելու հարցը՝ ղեկավարվելով այդպիսի պահանջ սահմանող ՀՀ քրեական

դատավարության օրենսգրքի 262 -րդ հոդվածի 2-րդ ն 263-րդ հոդվածի Լին մասերով ՝Նման պայմաններում, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Վ.Գազանճյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հարցի լուծումը կարող էր ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 263-րդ 6 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

Թ

հոդվածի 3-րդ մասով քննարկման առարկա դարձվել միայն դրա անհետաձգելի անհրաժեշտությունը հիմնավորելու դեպքում:

Մինչդեռ, տվյալ դեպքում, Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում, քննարկման առարկա չի դարձրել վարույթն ըստ ընդդատության փոխանցելու հարցը, փոխարենը քննարկել է Վ.Գազանճյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու

շարունակականության հարցը՝ առանց դրա անհետաձգելի անհրաժեշտությունը հիմնավորելու, ն շարունակել է գործի քննությունը նշանակելով դատական նիստեր այն դեպքում, երբ Վ.Գազանճյանին մեղսագրվող կոռուպցիոն բնույթի հանցանքով քրեական վարութըՑ ենթակա էր քննութան բացառապես համապատասխան մասնագիտացում ունեցող հակակոռուպցիոն դատարանի կողմից: Այլ կերպ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը լիազորված չէր քննելու մեղադրյալ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը երկարաձգելու հարցը, քանի որ սույն վարույթով չէր հանդիսանում «օրենքի հիման վրա ստեղծված»՝ իրավասու դատարան:

15. Ինչ վերաբերում է Վերաքննիչ դատարանի այն փաստարկին, որ գործով ընդդատության կանոնների խախտման հարցն ըստ էության դուրս է գտնվում հատուկ վերանայման ինստիտուտի խնդիրների սահմաններից, Վճռաբեկ դատարանն իր անհամաձայնությունն է արտահայտում նշված փաստարկին ն արձանագրում, որ անձի՝ օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարանի կողմից իր գործի քննության իրավունքը, չի կարող դուրս գտնվել հատուկ վերանայման ինստիտուտի սահմաններից՝ ելնելով այդ իրավունքի հիմնարար նշանակությունից ն դրա արդար դատաքննության իրավունքի ելակետը հանդիսանալու հանգամանքից:

ե Տեն Կու մճեթաատ Դատական տեղեկատվական համակարգ, թիվ ԵԴ/1241/01/22 քրեական գործը:

14

16. Հետնաբար, վերոնշյալի հիման վրա, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասութան դատարանն իրավասու չէր Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը 3 (երեք) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին որոշում կայացնել, այն դեպքում, երբ նրան մեղսագրվել էր նան կոռուպցիոն բնույթ ունեցող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանք:

Ուստի, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ Վ.Գազանճյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը 3 (երեք) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին որոշումն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի հետնություններն իրավաչափ չեն:

17. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում, դատական ակա կայացնելիս, ստորադաս դատարանները թույլ են տվել դատական սխալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15րդ ն 23րդ հոդվածներով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը նույն օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն հիմք է ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու համար:

Սակայն հաշվի առնելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ի որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Վ.Գազանճյանի ըստ ընդդատության ուղարկվել է Հակակոռուպցիոն դատարան ն Վասակ Գազանճյանը գտնվում է ազատության մեջճ, ուստի Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ դատական ակտերի բեկանումը՝ չի վերականգնի մինչ խախտումն առկա իրավիճակը: Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել Վ.Գազանճյանի իրավունքի խախտման փաստը, իսկ ստորադաս Թ Տե՛ս նյութեր, հատոր 6-րդ, թերթեր 24-24:

5

դատարանի դատական ակտը թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 171-րդ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 36Լրդ, 363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Վճռաբեկ բողոքները բավարարել:

2. Ճանաչել Վասակ Մկրտիչի Գազանճյանի իրավունքի խախտման փաստը:

3. Մեղադրյալ Վասակ Մկրտիչի Գազանճյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

4. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ