Աֆրիկյան

| ԲՆ Կ ի ԵԴ-1

«ոը Ի

ՍՔ

Գրա»)

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Ս.Մարաբյան

10 փետրվարի 2023 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան) նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննութան առնելով դիմող Հովհաննես Սարգսի Աֆրիկյանի ներկայացուցիչ Ն.Ալոյանի բողոքի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2020 թվականի հուլիսի 17-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1 2019 թվականի մարտի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երնան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 14108619 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով:

Նույն օրը Հովհաննես Սարգսի Աֆրիկյանը բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժին:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) 2019 թվականի մայիսի 3Լի որոշմամբ բավարարվել է ՀՀ ոստիկանության պետի առաջին տեղակալի միջնորդությունը, ն թույլատրվել է Հ.Աֆրիկյանի նկատմամբ ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության՝ ձերբակալվածներին պահելու վայրի թիվ 6-րդ խցում իրականացնել «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում՝ եռօրյա ժամկետով:

3. Դիմող Հ.Աֆրիկյանի ներկայացուցիչ Ն.Ալոյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2020 թվականի հուլիսի 17-ին որոշում է կայացրել բողոքը բավարարելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի մայիսի 3Լի որոշումը բեկանելու ն Հ.ՆԱֆրիկյաանի՝ նկատմամբ «ներքին դիտում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառում իրականացնելու թույլտվություն ստանալու մասին ՀՀ ոստիկանության պետի առաջին տեղակալի միջնորդությունը մերժելու մասին:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 9-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ ։ Համաձայն 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի՝ անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի 1-ը զործող կարգով:

Յ

դատարանը 2022 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ սահմանել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքի հեղինակը փաստել է, որ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը, ն որ Վերաքննիչ դատարանի կիրառած դատավարական իրավունքի նորմի կապակցութամբ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր:

5.. Ի հիմնավորումը վերոնշյալի՝ բողոք բերած անձը նշել է, որ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու անթույլատրելիության մասին Վերաքննիչ դատարանի դատողությունը հակասում է օպերատիվ-հետախուզական գործունեության՝ որպես սախաքննությանն օժանդակող գործիքակազմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոո Սարգսյանի գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը:

Այս համատեքստում բողոքաբերը փաստել է նան, որ Վերաքննիչ դատարանը հիշյալ եզրահանգումը կառուցել է Վճռաբեկ դատարանի` Նարեկ Խաչավփյյանի գործով ձնավորված դիրքորոշման հաշվառմամբ, մինչդեռ սույն գործի փաստական հանգամանքները տարբերվում են նշված գործի փաստական հանգամանքներից:

5.2. Միննույն ժամանակ, բողոքի հեղինակը նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանը, բացառելով ձերբակալված անձանց պահելու վայրում քննարկվող օպերատիվ- հետախուզական գործունեության իրականացման հնարավորությունը, պատշաճ գնահատման չի արժանացրել այն, որ նշված վայրում գտնվող անձը կարող է ունենալ ողջամիտ ակնկալիք իր մասնավոր կյանքի գաղտնիության ապահովման երաշխիքի վերաբերյալ, հետնապես Հ.Աֆրիկյանի նկատմամբ այդ վայրում կարող էր իրականացվել մասնավոր կյանքի գաղտնիության իրավունքը սահմանափակող «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումը:

4

53. Բացի այդ, բողոքաբերն իրականությանը չհամապատասխանող է դիտարկել Վերաքննիչ դատարանի պնդումն առ այն, որ նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով բացակայել է օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու մասին դատախազի ցուցումը կամ քննիչի համապատասխան հանձնարարությունը, քանի որ նախաքննության փուլում 2019 թվականի մարտի 31- ին վարույթն իրականացնող մարմինն օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու հանձնարարություն էր տվել ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի պետին:

6. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2020 թվականի հուլիսի 17-ի որոշումը ն օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի մայիսի 31-ի որոշմանը կամ գործն ուղարկել համապատասխան ստորադաս դատարան՝ նոր քննության:

Վճռաբեկ բողոքի քսնության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտը պատճառաբանել է հետնյալ կերպ. «Հովհաննես Սարգսի Աֆրիկյանի (..) նկատմամբ «ներքին դիտում» ՕՀ միջոցառմամբ հնարավոր է արանալ տեղեկություննել, ոլյոնց օգտագործումը կնպաստի հանցագործության բացահայտման համար ապացույցների

ձեռքբերմանը, քանզի ՀՀ ոատիկանության Երնան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժինն ունի բավարար հիմքեր ենթադրելու որ նյութերում նշված անձր կասկածվում է ՀՀ լքրեական օրենսգրքի) 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4Հրդ կետի հատկանիշներով կատարված հանցագործության մեջ»:

8. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն` «(.) (Մյիջնորդության ն կից նյութերի վերլուծություսից հետնում է, որ դրանցում րացակայում է նախաքննությունն իրականացնող քննիչի հանձնարարությունը ն կամ դատախազի ցուցումի «երքին դիտում» օպերատիվհետախուզական միջոցառում իրականացնելու մասին, մինչդեո միջնորդությունից պարզ է դառնում, որ առկա է Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթ 6։

5

հարուցված քրեական գործ ն զննվում է ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Արարկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում (...):

(-) Ան դեպքու, երբ արդեն իակ կատարվել Լէ ենթադրյալ

հանցագործությունը, որի աոթիվ հարուցված քրեսւկան գործով իրականացվում է քննություն, ապա, խոսք լինել չի կարող ներքին դիտման մասին: Այն նպատակ չի հետապնդում քրեական գործով նախաքննության ընթացքում հավաքել ապացույցներ ենթադրյալ հանցագործության ն այն կատարող անձի վերաբերյալ (.:.):

(չ-) (Ինչպես երնում է միջնորդությունից, այն պետք է իրականացվի Երնան քաղաքի վարչության ՁՊՎ-ի թիվ 6 խցում, որը չի հանդիսանում բնակարան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 46-րդ կերի իմաստով, ինչն էլ իր հերթին նշանակում է, որ «եւերքին դիտում» օպերատիվ-հերախուզական միջոցառում չի կարող խրականացվել, քանի որ այն իրականացվում է բնակարանում (...):

Վերաքննիչ դատարանն առհասարակ այն կարծիքին է, որ հարուցված ն նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով չի կարող իրականացվել դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող .օպերատիվ-հեփախուզական միջոցառում, այդ թվում՝ ներքին դիտում, քանի որ հարուցված քրեական գործով, որը գտնվում է քննիչի վարույթում, թե քննիչը, թե հակողություն իրականացնող դատախազն իրավունք չունեն դիմելու դատարան՝ ՕՀՄ իրականացնելու թույլտվություն սվւանալու նպատակով, ինչը նշանակում է, որ օրենադիրը չի նախատեսել հարուցված քրեական գործով դատարանի թույլտվությամբ ՕՀՄ իրականացնելու հնարավորությունը: Եթե օրենսդիրը հնարավոր համարեր ներքին դիտումի հարուցված քրեական գործով ապա կնախատեսեր, որպեսզի միջնորդություն հարուցելու իրավունք ունենային նան դատախազն ու քննիչը (...): Հակառակ դեպքում, ստացվում է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը ն այդ վարույթի համար պատասխանատու դատախազը (-.) իրավունք չունեն դիմելու դատարաւն ներքին դիտում իրականացնելու թույլվվություն արանալու համար, սակայն նրանց հանձնարարությամի կամ ցուցումով, ընդ որում` ընդհանրական

6

բնույթի, որը կարող է առհասարակ չվերաբերել ներքին դիտմանը, օպերատիվ մարմնի ղեկավարը միջնորդություն ներկայացնի դատարան նե իրականացնի ներքին դիտում: (..) Այսինքն՝ դատարան դիմելու իրավասությունը հարուցված քրեական գործով բացառապես վարույթն իրականացնող մարմնին Օէ ն հսկողություն իրականացնող դատախազինը, ուստի ՕՀՄ մարմնի ղեկավարը չի կարող դիմել դատարան ն ստանալ դատարանի որոշումը ն իրականացնել որեէ գործողություն:

Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 55-րդ հոդվածում սահմանված քննիչի այն լիազորությունը, ոլր կարող է ՕՀՄ իրականացնելու հանձնարարություն փալ համապատասխան մարմիններին` չի կարող վերաբերել դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող ՕՀՄ-ներին, քանի որ քննիչն իրավունք չունի իր դավավարական լիազորությունը (դատարան միջնորդությունը հարուցելու) պատվիրել որնէ այլ մարմնի, հակառակ դեպքում՝ փաստացի վարույթ իրականացնելու լիազորություն է արանում ՕՀՄ մարմինը, ինչն օրինականության սկզբունքի կոպիտ խախտում է:

Վերաքննիչ դատարանի հետնություն, պայմանավորված է նան այն հանգամանքով, որ (..) հարուցված քրեական գործով ապացույցները կարող են հավաքվել բացառապես քրեադատավարական կառուցակարգերով, այլ ոչ թե օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների կատարմամբ: Այս հեպտնությունն ուղղակիորեն բխում է (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածից, որի համաձայն` ապացույցները հավաքվում են հեվփաքենության, նախաքննության ն դատական քննության ընթացքում սույն օրենսգիքով նախատեսված քննչական ն դատավարական գործողությունների կատարման ճանապարհով: Այլ կերպ ասած՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննիչը չի կարող հետաքննության մարմնին հանձնարարել իր վարույթում գտնվող գործով օպերատիվ-հետախուզական ճանապարհով ապացույց ձեռք րերել, քանի որ հարուցված քրեական գործով ապացույց հավաքելու պավշամ, սուբյեկտը քննիչն է, որն իրավասու է բացառաւսյես քրեադատավարսւկան կարգով ապացույց հավաքել (-.)): Այդ դեպքում տեղի կունենա վարույթն իրականացնող մարմնի վոտվտխություն ն

7

ապացույց հավաքելու քրեադատավարական գործիքակազմը 0ՕՀՄ

գործիքակազմով վտխարինու, ինչը չի բխում քրեական դավավարության օրենսգրքից ն նախաքննության էությունից: (...) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատարանի թույլփվությամբ իրականացվող ՕՀՄ-ները կարող են կատարվել բացառապես մինչն քրեական գործը հարուցվկլը ն դեռնս չկատարված հանցագործությունների նկատմամի, որը պետք է վերահսկողության փակ պահվի, այլ ոչ թե ավարտված հանցագործության քննության առնչությամբ ապացույց հավաքելու ն մեղադրանքը հիմնավորելու համեաւր: Այս հետնությունը հիմնվում է ՕՀՄ նպատակների ն հասկացության վրա, որը սահմանում է նախականխում, կանխում, խափանում ն բացահայտում, սակայն՝ ոչ քննությունը, մեղադրանքի հիմնավորումը ն ապացուցումը: (..) ՕՀՄ քրեական դատավարությունում կարող է լինե օժանդակ, այն ընդամենը քրեադատավարական կառուցակարգերը գործադրելու հիմքեր կարող է արեղծել, այսինքն՝ այս կամ այն քննչական կամ դատավարական գործողությունը կատարելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող տվյալներ կարող է ներկայացնել:

Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ հետնությունը բխում է նան ՀՀ Վճռաբեկ դափարանի՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ի թիվ ԱՎԴ4/0028/01/19 որոշման մեջ ձնավորած իրավական դիրքորոշումներից: Ուշագրավ է մասնավորապես այն, որ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ոչ իրավաչափ է համարել գործով իրականացված ներքին դիտումը՝ այն հաշվառմամի, որ բացակայել են կասկածյալի ն օրինական ներկայացուցչի կողմից իրենց շփման ընթացքում քրեական օրենսգրքով արգելված արարքի կավփարման մասին վկայող փաատարական տվյալներ: (...) Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն դեպքում ես չեն ներկայացվել բավարար փաստական տվյալներ առ այն, որ ՁՊՎ-ում նոլ, ենթադրյալ քրեական արարքի կապարման փատր պերք է վերահսկվի (..)»':

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն այն 5Տես նյութեր, հատոր 2, թերթեր 22-31:

8

մասի, որ ՀՆԱֆրիկանի նկատմամբ «ներքին դիտում» օպերատիվ-

հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն իրավաչափ չէ:

10. 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 2-րդ հոդվածի 2րդ մասի 1Լին կետի համաձայն` «Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել րոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում քրեական օրենսգիքով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի ն քրնական օրենքով նախատեսված դեպքերում ն սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի»:

10.1. Մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող խմաբգրությամբ «Օպերատիվ- հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի (այսուհետ նան՝ «Օպերատիվ- հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենք) 3-րդ հոդվածի համաճայն՝ «Օպերատիվ-հերախուզական գործունեություն, մարդու ն 6 քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, պետական ն ` հասարակական անվտանգությունն հակաիրավական ովտնձճգություններից պաշտպանելու նպատակով օրենքով նախատեսված օպերատիվ-հետաւյխուզեւկաւն գործունեություն իրականացնող մարմինների կողմից գաղտնի ն բացահայտ մեթոդների ու միջոցների կիրառմամբ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների նախապատրաստումը, իրականացումը ն արդյունքների ամրագրումն ու իրացումն է»:

Նույն օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն` «մ. Օպերատիվ-հետայխուզական գործունեության նպատակներն են՝

Ս) հանցագործությունների հայտնաբերումը, կանխումը, խափանումը ն բացահայտումը.

2) հանցագործությու, նախապատրաստող, կատարող կամ կատարած

անձանց հայտնաբերումը (...)»:

9

10.2. Վճռաբեկ դատարանը Գոռ Սարգսյանի գործով կայացրած որոշմամբ, բացահայտելով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետախուզական- որոնողական բնույթը արձանագրել է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ձեռնարկումը նպատակաուղղված է ենթադրյալ հանցանքների, դրանք ենթադրաբար նախապատրաստող, կատարող կամ կատարած անձանց հայտնաբերման ու պարզման, այդ կապակցութամբ անհրաժեշտ

տեղեկատվության հավաքագրմանը: Այսինքն օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրենց հետախուզական-որոնողական բնույթով միտված են նախապատրաստվող, կատարվող կամ կատարված հանցագործության դեպքերի ն դրանք կատարող անձանց հնարավորին արագ բացահայտմանը, որին անմիջապես հաջորդում է ստացված տվյալների ամրագրումը

քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված գործողությունների կատարմամբ: Մասնավորապես՝ նախաքննության ընթացքում այն օժանդակում է քննիչի դատավարական գործունեութանը, եր քրեադատավարական

գործիքակազմը բավարար չէ քրեական հետապնդման խնդիրների արդյունավետ իրացման համար, ն հանցավորության դեմ պայքարի հանրային շահը պահանջում է նան գործի համար նշանակություն ունեցող առանձին հանգամանքների բացահայտման համար օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մեթոդների ն միջոցների կիրառում":

10.3. Վճռաբեկ դատարանը մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության երաշխիքների լեգիտիմ ակնկալիքի առնչությամբ Կարեն Ալավերդյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ թեն ձերբակալվածների պահման վայրում անձի՝ մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության երաշխիքները չեն կարող լիարժեքորեն նույնացվել անձի՝ բնակարանում ունեցած անձեռոնմխելիության երաշխիքների հետ, սակայն ձերբակալվածների պահման վայրում այդպիսի երաշխիքների նվազագույն ընկալման հնարավորությոնն առհասարակ բացառվել չի կարող: (Ուստի, ձերբակալվածների պահման վայրում վերահսկողություն կարող է իրականացվել ' Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով 2019 թվականի ապրիլի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0229/01/16 որոշումը, 17-րդ կետ:

10

անձի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության նկատմամբ միջամտող՝ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման միջոցով»:

1. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի մայիսի 3Լի որոշմամբ ՀՀ ոստիկանության պետի առաջին տեղակալի միջնորդությունը բավարարվել է, թույլատրվել է Հ.Աֆրիկյանի նկատմամբ ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության ձերբակալվածներին պահելու վայրի թիվ 6-րդ խցում իրականացնել «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում՝ եռօրյա ժամկետով",

- 'Վերաքննի դատարանը փաստել է, որ ՀՆԱֆրիկյանի՝ նկատմամբ ձերբակալվածներին տպահելու վայրում «ներքին դիտում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումն իրականացվել է դրա բնույթին ն նպատակային նշանակությանը ոչ համապատասխան՝ պատճառաբանելով, որ.

ա) հարուցված քրեական գործի շրջանակներում չեն կարող իրականացվել նախնական դատական վերահսկողության ենթակա օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, քանի որ քրեական դատավարությունում ապացուցման գործընթաց կատարվում է բացառապես օրենսգրքով նախատեսված

ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով՝ բացառապես վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից, ն որ ապացույց հավաքելու քրեադատավարական գործիքակազմի փոխարինումն անթույլատրելի է: «Վարույթն իրականացնող մարմնի՝ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնելու հանձնարարություն տալու լիազորությունը, չի կարող վերաբերել դատական վերահսկողութան ենթակա .օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների անցկացմանը: Նախնական դատական վերահսկողության ենթակա օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումները կարող են կատարվել բացառապես մինչն քրեական գործ հարուցելը՝ դեռնս չկատարված հանցագործությունը խափանելու, կանխելու կամ բացահայտելու համար,

5 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Ալավերդյանի գործով 2021 թվականի հոկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԴ-1 որոշումը, 17-րդ կետ:

ճ Տե՛ս սույն որոշման 2-րդ ն 5-րդ կետեր:

1

բ) ձերբակալվածներին պահելու վայրը չի տեղավորվում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածով սահմանված` «բնակարան» հասկացության շրջանակում, ն որ

գ) «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացվել է նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով, այնինչ քրեական գործի նյութերում բացակայում է դատախազի ցուցումը կամ քննիչի հանձնարարությունը՝ խնդրո առարկա օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացնելու վերաբերյալ:

12 Վճռաբեկ դատարանը, նախորդ կետում մեջբերված փաստական

տվյալները գնահատման ենթարկելով սույն որոշման 10-103-րրդ կետերում շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, նախնառաջ արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանը ոչ իրավաչափ եզրահանգման է եկել առ այն, որ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում նախնական դատական

վերահսկողության ենթակա օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները չեն կարող իրականացվել: Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների հետախուզական-որոնողական բնույթի առնչությամբ Գոռ Սարգսյանի գործով որոշմամբ ձնավորված իրավական դիրքորոշումը, արձանագրում է, որ Վերաքննի դատարանի նման

մեկնաբանությունը չի բխում նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով քրեադատավարական գործիքակազմի ն օպերատիվ-հետախուզական

գործունեութան համակցված կիրառման հնարավորություն նախատեսող օրենսդրական կարգավորումներից: Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ օրենսդիր, բացահայտելով օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նպատակներ, կանխատեսելի է դարձրե ապացուցման գործընթացում քրեադատավարական ն օպերատիվ-հետախուզական գործիքակազմերի

համակցված կիրառման հնարավորություն, երբ քրեադատավարական համապատասխան ռեսուրսների սակավությամբ պայմանավորված,

հանցավորության դեմ պայքարի հանրային շահը պահանջում է նան գործի համար նշանակություն ունեցող առանձին հանգամանքների բացահայտման համար

12

օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մեթոդների ն միջոցների կիրառում: Հետնաբար, հարուցված քրեական գործի առկայությունը չի կարող ինքնին բացառել քրեական գործի քննութան շրջանակներում նախնական դատական

վերահսկողության ենթակա՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման հնարավորությունը: Յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառում կատարելու թույլտվության տրամադրումը պետք է որոշվի ն. «օո փաստական հանգամանքների զնահատմամբ՝ ստուգման ենթարկելով նան ընթացքի մեջ գտնվող նախաքննությանն օժանդակելու անհրաժեշտությունը: Հենց այս տրամաբանությունից է բխում նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 7-րդ կետում տեղ գտած օրենսդրական այն կարգավորումը, որ քննիչն իրավասու է իր կողմից նախապատրաստվող նյութերով ն քրեական գործով հետաքննության մարմնին նրա համար պարտադիր գրավոր հանձնարարություններ տալ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների իրականացման մասին: Վերոշարադրյալ նորմի վերլուծությունից բխում է, որ օրենսդիրը քննիչի համապատասխան լիազորության առկայությունը կախվածության մեջ չի դնում քրեական գործ հարուցված լինելու կամ չլինելու հանգամանքից, ընդ որում անկախ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման տեսակից: ՀՇետնաբար, Վճռաբեկ դատարանն իր

անհամաձայնություն Օէ արտահայտոմ Վերաքննի դատարանի այն

դիրքորոշմանը, որ այս լիազորությունը չի կարող վերաբերել դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներին:

12.1. Անդրադարձ կատարելով Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությանը, որ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում նս ամրագրված է քրեական օրենքով արգելված արարքի ենթադրյալ կատարման մասին վկայող փաստական տվյալների առկայության դեպքում միայն խնդրո առարկա օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումը կատարելու պահանջը, հարկ է նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանի գործով ձնավորված նախադեպային դիրքորոշման մեջ արտացոլված է ուժեղացված պաշտպանության ներքո գտնվող՝ խորհրդապահական կարգով իրականացվող շփումների նկատմամբ օպերատիվ-հետախուզական

Թ

միջոցառումների կիրառման հայեցողության լուսանցքի տիրույթի տարբերակման գաղափարը: Հետնաբար, Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ պնդումը հիմնավոր չէ:

12. Անդրադառնալով այն հարցին, թե արդյո՞ք ձերբակալվածներին պահելու վայրը չի տեղավորվում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածով սահմանված` «բնակարան» հասկացության շրջանակում, ն արդյո՛ք Հ.Աֆրիկյանը ձերբակալվածների պահման վայրում գտնվելու ընթացքում կարող էր ունենալ ողջամիտ ակնկալիք իր մասնավոր կյանքի գաղտնիության ապահովման երաշխիքի վերաբերյալ, Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ Գոռ Սարգսյանի գործվ «Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական

դիրքորոշումները չեն կարող մեխանիկորեն կիրառվել ձերբակալվածների պահելու վայրի խցում «ներքին դիտում» օպերատիվ հետախուզական միջոցառման իրականացման հնարավորություն բացառելու ն դրա իրականացման թույլտվության յուրաքանչյուր որոշում ինքնին բացառապես նշված վայրում իրականացնելու փաստով պայմանավորված, ոչ իրավաչափ ճանաչելու համար: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ձերբակալվածներին պահելու վայրի խցում «ներքին դիտում» օպերատիվ հետախուզական միջոցառման իրականացման յուրաքանչյուր դեպքում Գոռ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների կիրառելիությունը պետք է որոշվի ոչ թե դ ճետեոճ6՝ զուտ այն փաստի նույնացմամբ, որ համապատասխան միջոցառումն իրականացվում է ոչ անձի բնակության վայրում, այլ հիմնվի գործի նյութերի բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտման վրա՝ Սլ «ռօ. փաստական հանգամանքների զնահատմամբ՝ պարզելով նան, թե «ներքին դիտում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումն իրականացվել է արդյոք դրա բնույթին ն սպատակային նշանակությանը համապատասխան, թե՝ ոչ:

Անդրադառնալով Գոռ Սարգսյանի գործի փաստական հանգամանքներին՝ հարկ է նշել, որ դրանցից ակնհայտորեն բխում էր, որ «ներքին դիտում» օպերատիվ հետախուզական միջոցառումն իրականացվել էր հանրային

իրավահարաբերությունների պայմաններում, երբ իշխանության ներկայացուցիչ

14

հանդիսացող ոստիկանության աշխատակիցն իր աշխատասենյակում քողարկված հարցաքննություն էր իրականացրել վարույթն իրականացնող մարմին կամավոր ներկայացած անձի հետ, որպիսի հանգամանքներում վերջինս չուներ ն չէր կարող ունենալ ողջամիտ ակնկալիք՝ իր մասնավոր կյանքի գաղտնիության ապահովման երաշխիքի վերաբերյալ:

Մինչդեռ, սույն գործով Վերաքննի. դատարանը, առանց մ. -օռօ610 գնահատելու ՀՀ ոստիկանության Երնան քաղաքի վարչության ձերբակալվածներին պահելու վայրի թիվ 6րդ խցում վերահսկման ենթարկվող անձանց իրավահարաբերությունների բնույթը, զոտ համապատասխան խցում իրականացնելու փաստով պայմանավորված` անթույլատրելի է ճանաչել այդ սենյակում «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը՝ գտնելով, որ ձերբակալվածների պահելու վայրի խուցը բնակարան չէ, հետնաբար այնտեղ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում չի կարող իրականացվել՛:

12.4. Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի կողմից որպես դատական ակտի բեկանման հիմք ընդունված` նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով խնդրո առարկա՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու հանձնարարության բացակայութան փաստարկին, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանը սույն գործով չի ունեցել անհրաժեշտ տվյալներ հիշյալ հանգամանքը գնահատելու ն նման եզրահանգում կատարելու համար: Մասնավորապես՝ գործում առկա նյութերի ուսումնասիրության արդյունքում, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը կարգադրելու մասին որոշում կայացնելուց հետո Առաջին ատյանի դատարանը հայցվող միջամտության անհրաժեշտության ն համաչափության կապակցությամբ ներկայացված նյութերը վերադարձրել է նախաձեռնող մարմնին:, մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը միջոցներ չի ձեռնարկել իրավասու մարմնից դրանք պահանջելու ն ըստ անհրաժեշտության հետազոտելու 7 Տե՛ս, ուսեւնՏ ոամռոմտ, Վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Ալավերդյանի գործով վերը հիշատակված «Տես նր աեր: հատոր Լին, դատական նիստի արձանագրություն, թերթ 4-5:

5

ուղղությամբ: Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու հանձնարարության բացակայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանի դատողությունը նս հիմնավորված չէ: Արձանագրված խախտման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը զրկված է բողոքաբերի վերաբերելի փաստարկը քննարկելու ն դիրքորոշում արտահայտելու հնարավորությունից:

Թ. Այսպիսով, վերն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների

հաշվառմամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ հիմնավոր չէ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն այն մասին, որ Հ.Աֆրիկյանի նկատմամբ «ներքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն իրավաչափ չէ:

14 Ամփոփելով վերոգրյալը, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատական ակտ կայացնելիս Վերաքննիչ դատարանը սխալ է մեկնաբանել «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի ն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներ, ինչպե նան Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքը: Արդյունքում թույլ են տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածով նախատեսված` դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են ն հիմք են ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանելու ու գործը Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության ուղարկելու համար:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Վերաքննիչ դատարանը պետք է վերացնի սույն որոշմամբ արձանագրված խախտումները ն հանգի համապատասխան հետնության:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածնեով ն «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 361-րդ, 415.1-րդ, 418.1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը 5 Տե՛ս նյութեր, հատոր 2-րդ:

16

ՈՐՈՇԵՑ

1 Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Հովհաննես Սարգսի Աֆրիկյանի

ներկայացուցի ՆՆԱլոյանի բողոքի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2020 թվականի հուլիսի 17-ի որոշումը բեկանել ն գործն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ