Խաչատրյան — ՀԿԴ/0054/06/23

ՇԿԴ/0054/06/23

Մ:

ՏԱՏ Աու

2/7 լ երեի

ԱՏՆ

ՍԵՎ Տ:

ՏԱՏՀ 22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Հայաստանի Հանրապետության

հակակոռուպցիոն դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Վ.Սարգսյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Հովհաննիսյան

2024 թվականի մարտի 22-ին քաղաք Երնանում

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ՝ նան Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Դավիթ Սերժի Խաչատրյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 20-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2021 թվականի դեկտեմբերի 1-ին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին ն 3-րդ կետերով ն 314րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 58233221 քրեական գործը:

2023 թվականի փետրվարի 16-ին Դավիթ Սերժի Խաչատրյանի նկատմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 46-256-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 46-445-րդ հոդվածի 1ին մասով ն 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի Լին կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

2023 թվականի փետրվարի 17-ին որոշում է կայացվել ազատության մեջ գտնվող Դավիթ Խաչատրյանին ձերբակալելու մասին:

2023 թվականի փետրվարի 17-ին Դավիթ Խաչատրյանը ձերբակալվել է, ն նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-256-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 46-445-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով:

2023 թվականի փետրվարի 17-ին ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի երկրորդ վարչության ՀԿԳ ավագ քննիչ Բ.Չիլինգարյանը միջնորդություն է հարուցել ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարան՝ մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին:

2. ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2023 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը բավարարվել է: Նույն որոշմամբ երկու ամիս ժամկետով սահմանափակվել է մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ (բացառությամբ մերձավոր ազգականների) հաղորդակցվելու իրավունքը:

3. Մեղադրյալ Դ.Խաչատրյաան պաշտպան Գ.Դավթյանի հատուկ

վերանայման բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը

2

(այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի փետրվարի 18ի որոշումը մասնակիորեն բեկանել է՝ արձանագրելով Դ.Խաչատրյանի ճերբակալման ընթացքում նրա իրավունքների խախտման փաստը, իսկ մնացած մասով որոշումը թողնվել է անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով որոշմամբ շարադրված հիմնավորումները:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոքներ են բերել մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի պաշտպան Գ.Դավթյանը ն ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանը:

Վճռաբեկ դատարանի 2023 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ պաշտպան ԳԴավթյանի բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվել է: Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանի բողոքն ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հիմնավորող

փաստարկները ն պահանջը.

Շատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետնալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.

5. Բողոք բերած անձը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանը յուրովի է մեկնաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ ն 111-րդ հոդվածները, ինչի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի էական խախտում: Միաժամանակ, նշել է, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար:

5.1. Մասնավորապես, բողոքի հեղինակը գտել է, որ անձը մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ ձեռք է բերում այն ժամանակ, երբ դատախազի կողմից հարուցվում է հանրային քրեական հետապնդում, հետնաբար, ըստ բողոքաբերի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11րդ հոդվածով նախատեսված ռեժիմով հնարավոր է ձերբակալել նան այն մեղադրյալին, ում դեռնս մեղադրանք ներկայացված չէ:

3

5.2. Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի կողմից վկայակոչված՝ Ռոբերտ Հակորյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0218/06/12 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմանը, բողոքի հեղինակը նշել է, որ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ ստանալու կարգավորումներն էականորեն տարբերվում են նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի

կարգավորումներից, որպիսի պայմաններում նշված որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումները սույն գործով կիրառելի չեն:

Նման պայմաններում, բողոքաբերը ոչ իրավաչափ է համարել Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությունը, որ անձն արդեն իսկ պետք է ունեցած լինի մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ, որպիսի պայմաններում համարվի ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ:

5.3. Բացի այդ, բողոքաբերը գտել է, որ մեղադրյալին ձերբակալելու հարցը քննարկելիս, օրենսդիրը պարտադիր չի համարում, որ վերջինս տեղեկացված լինի իր նկատմամբ հարուցված ն իրականացվող քրեական հետապնդման մասին, հետնաբար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի տրամաբանությունից չի բխում անձին նշված ռեժիմով ձերբակալելիս վերջինին մեղադրանք ներկայացված լինելու որնէ պարտադիր պահանջ:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա՝ բողոքի հեղինակը խնդրել է մասնակի՝ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումը ոչ իրավաչափ ճանաչելու մասով բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 20ի որոշումը՝ մերժելով Դ.Խաչատրյանի պաշտպան Գ.Դավթյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. 2025 թվականի փետրվարի 16-ի որոշմամբ Դ.Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-256-րդ հոդվածի 3րդ մասի 3րդ կետով, 46-445-րդ հոդվածի 1ին մասով ն 457րդ հոդվածի 2րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «ռա, զբաղեցնելով «Բազալվշին» արտադրական կոոպերատիվի նախագահի պաշտոնը, օգտագործելու նպավաւկով,

4

2020-2021. 6 թվականների րնթացքում այՐլանձանց հեր նախնական համաձայնությամի, կատարել է իրավունք վերապահող փաստաթղթերի կեղծիք, միաժամանակ` միջոց վփրամադրելու եղանակով խոչընդոտները վերացնելով՝ օժանդակել է «Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջ» պետական ոչ առեվտրային կազմակերպության փնեօրեն Օ Գրիշա Մարգարյանի կողմից ծառայողական լիազորություններն օգտագործելով, վատնման եղանակով ուրիշի առանձնապես խոշոր չափերով գույքի հափշտակությանը ն պաշտոնեական կեղծիքի կատարմանը, որպիսի գործողությունները դրսնորվել են հետնյալում (...)»/:

8. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի փետրվարի 18-ի որոշման համաձայն՝ «(...) Սոուգելով անձի ձերբակալման իրավաչափությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ 2023 վականի փեվվրվարի 17ի՝ «Մեղադրյալին ձերբակալելու մասին» որոշմամի քննիչը որպես ձերբակալման հիմք Լ եշել մալադրյալի եկատմամիԻ կալանավորում, որպե խափանման միջոց ընտրելու

անհրաժեշտությունը, ուսարի Դատարանն արձանագրում է, ոլ մալադրյալ Դավիթ Սերժի Խաչատրյանին ձերբակալելու հիմքն աոկա է:

Միննույն ժամանակ, նույն որոշմամի, որպես ձերբակալման նպավաւկ է նշվել մեղադրյալի փախուարը կանխելը, ինչպես նան նրա կողմից իր վրա դրված պարվպաւկաւնությունների կատարումն ապահովելը:

Վերոգրյալ պայմաններում, հաշվի առնելով ձերբակալում հարկադրանքի միջոցի համար նախատեսվող կասկածների (նան ձերբակալման նպատակների վերաբարյալ) նվազ շեմր՝ Դատարանը գտնում է, որ Դավիթ Սերժի Խաչավփրյանին արգելանքի վերցնելու պահի դրությամբ վարույթն իրականացնող մարմինը բավարար վվյալներ է ունեցել ողջամիտ ենթադրություն կատարելու առ այն, որ արգելանքի չվերցվելու դեպքում նա կարող է դիմել փախուսվի:

Վերոգրյալի արդյունքում Դավալաւնը հանգում է այն հետնությաւն, որ Դավիթ Սերժի Խաչատրյանի ձերբակալումն իրավաչափ է, ն ձերբակալելու արդյունքում: տեղի չի ունեցել վերջինիս անձնական անձեռնմխելիության ն ազատության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակում (..):»:

ւՏե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 515-520:

շ Տե՛ս նյութեր, հատոր 2, թերթեր 32-55:

5

9. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է. «(..,) Վերր շարադրված իրավական նորմերը համադրելով աւյն վարույթի փաստերի հեր ն բողոքի հիմքերի ու դրանք հիմնավորող փաստարկների սահմաններում դավտեւկաւն ստուգման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտի իրավաչավությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նախնառաջ անդրադառնալ ձերբակալման իրավաչափության հարցի վերաբերյալ բողոքաբերի

փաստարկներին: Այդ առումով Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նշել, որ Վճռաբեկ դատարանն իր ձնավորած նախադեպային իրավունքում: մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ արանալու հանգաւմանքի վերաբերյալ, ի թիվս այլնի, նշել է հեւրեյալր. «(..) (/ալանավորումը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի նկատմամբ: Այսինքն՝ այն անձի նկատմամի, ով հաջորդաբար անցել է մեղադրյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու հեւրնյալ փուլերը՝

ա) անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման կայացում,

բ) անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման մասին տեղեկացում,

գ) առաջադրված մեղադրանքի էության պարզաբանում,

դ) անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մաւսին որոշման պատճենի ն մեղադրյալի իրավունքների ն պարտականությունների ցանկի հանձնում:

Շարադրված հաջորդականությաամի կատարված գործողությունների արդյունքում է, որ անձին օրենքով սահմանված կարգով մեղադրանք է առաջադրվում, ն նա ձեռք է բերում մեղադրյալի դափավարական կարգավիճակ: Ընդ որում, նշված բոլոր գործողությունների կատարումը պերք է հավասարվի համապատասխան փաստաթղթերով ե հաստատվի մեղադրյալի ն քննիչի սվտրագրությամբ, իսկ մեղադրյալի կողմից սվտրագրելուց հրաժարվելու դեպքում: քննիչի համապավաասխուն նշումով:

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ այն դեպքում, երը անձր թաքնվում է քննությունից, նրա նկատմամը կալանքը որպես խափանման կիջոց ընտրելու համար բավարար է նրան որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման նկայացումի՝ պայմանով որ հետագայում, հայտնարերվելուց հետո նաւ կտեղեկացվի որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման մասին, նրան կպարզարանվի առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ն նրան

6

կհանձնվեն որպես մեղադրյալ նորգրավելու մասին որոշման պատճենը ն մեղադրյալի իրավունքների ն պարտականությունների ցանկը, ապա անհապաղ (72 ժամվա ընթացքում) կտարվի դատավորի մոտ (...)։: (տես Ռ.Հակոբյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0216/06/12 որոշման 2-րդ կետր):

Վերոգրյալի համատնեքատում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ սույն վարույթի փաստերի ուսումնասիրությունից հենում է, որ՝

- Դատախազի կողմից 2023 թվականի փետրվարի 16-ին՝ ժամի 23:50-ին, կայացվել է Դավիթ Խաչատրյանի նկաղտմամը հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում, որը քննիչին հասանելի է դարձել փետրվարի 17-ին՝ ժամր 05:55-ին,

- 2023 թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:20-ին Դավիթ Խաչատրյանը ՔՂՕ 11րդ հոդվածով նախատեսված ոնժիմով ձերբակալվել է վերջինի նկատմամը կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու նպատակով դատարան ներկայացնելու համար,

- 2023 թվականի փետրվարի 17ին՝ ժամը 12:05-ին քննիչի կողմից Դավիթ Խաչատրյանին ներկայացվել է մեղադրանք:

Հիմքում ունենալով Վճռաբեկ դատարանի ձնավորած ն վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները, որոնք բովանդակային առումով չեն հակասում 2022 թվականի հուլիսի Լից ոժի մեջ մտած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիքի իրավակարգավորումներին, ն նան դրանց համապտեքատում գնահատելով նախորդ կետում մատնանշված փաստական տվյալները` Վերաքննիչ դափարանը հարկ է համարում նշել, որ ՔԴՕ 11-րդ հոդվածով նախատեսված ոնեժիմով ձերբակալման համար նախքան ձերբակալումն անձե արդեն իսկ պետք է ունեցած լինի մեղադրյալի դավփավարսաւկան կարգավիճակ, որպիսի պայմաններում համարվի ազավտւթյան մեջ գտնվող մեղադրյալ, խեչ, սակայն, առսյն վարույթի շիջանակներում խախպվել է՝ հաշվի առնելով այն, որ ԴԽաչատրյանը մեղադրյալի կարգավիճակ արացել է ձերբակալվելուց (ձերբակալվել է 2025 թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:20-ին) հերո՝ 2023 թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 12:05-ին, երբ քննիչի կողմից Դավիթ Խաչատրյանին ներկայացվել է մեղադրանք:

7

Այսինքն՝ ԴԽաչատրյանը փաարացի ազավության մեջ գտնվող մեղադրյալ չի եղել ն մեղադրյալի կարգավիճակ արացել է արդեն անազավության մեջ: Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերջինի ձերբակալումն իրականացվել է քրեական դատավարության օրենսգրքի ԱԼրդ հոդվածով սահմանված պայմանների խախպտմամի, ուսի ձերբակալման իրավաչափության ստուգման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արվել է սխալ հետնություն՝ ձերբակալումն իրավաչափ համարելով: Այ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարաւնը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը տվյալ դեպքում թույլ է տվել դատավարական իրավունքի խախվում ինչը նույն օրենսգրքի 362-րդ հուվածի համաձայն` քրեադատավարական օրենքի Լական խախտում է ն հիմք Առաջին ափտյաւնի դատարանի փճարկվող որոշումն այդ մասով բեկանելու համար:

Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պերք է արձանագրել Դավիթ Խաչատրյանի ձերբակալման ընթացքում նրա, իրավունքների խախտման փասփի՝ դրանից ըխող օրենքի պահանջների կափարումն ապահովելու նպատակով սույն որոշումն ուղարկելով իրավասու մարմին, ինչպես նան նրան պարզաբանկով քաղաքացիական դատավարության կարգով հատուցում ստանալու իր իրավունքը: (...)»:

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

10. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՞ր է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումն իրականցվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածով սահմանված պայմանների խախտմամբ:

1. ՀՀ Սահմանադրության 27րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազավությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետեյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով

(-)

5Տես նյութեր, հատոր 2, թերթեր 99-124:

8

4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնաւվոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպավալկով. (...)»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունն ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետեյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով.

(-)

զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպապտաւկով»:

Վճռաբեկ դատարանը, Եվրոպական դատարանի դիրքորոշումների

հաշվառմամբ, արձանագրում է, որ ցանկացած դեպքում անձին ազատությունից զրկելու ընթացակարգը պետք է համապատասխանի ներպետական օրենսդրության պահանջներին, իսկ անձին ազատությունից զրկելու օրինականության ապացուցման բեռը կրում են քրեական հետապնդման մարմինները, եթե արգելանքի վերցվելու պահից անձը գտնվել է նրանց իրավասության ներքո ն բացակայում է հակառակը հիմնավորող համոզիչ, օբյեկտիվ բնույթ կրող փաստական տվյալ:

Ձերբակալման ն կալանավորման հարաբերակցությանը անդրադարձել է ՀՀ Սահմանադրական դատարանը՝ թիվ ՍԴՈ-827 որոշմամբ` ընդգծելով հետնյալը. «(..) «Ձերբակալում» ն «լալանավորու» ինատփվտատների օրենադրությամը սահմանված նպատակների ն հիմքերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս եզրահանգել, որ այդ ինարիտուրներն ունեն ինքնուրույն բովանդակություն, հետապնդում են միմյանցից ըստ. էության փարբերվող նպատակներ, ունեն Հ Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 4/Թ0շռ մ. Օշռոռոջ ՕՇ) գործով 2009 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 11364/03, 72-րդ կետ:

5 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2«էյճու ճում օ1ի6:5 ւ. Ճոռշուո գործով 2016 թվականի մարտի 17-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 36894/04 ն 3521/07, 302-312-րդ կետեր: 9

կիրառման միմյանցից էապես տարբերվող հիմքեր: Դրանցից յուրաքանչյուրն օրենսդիրն ընտրել է որպես ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի Լին մասով մատնանշված առանձին նպատակների հասնելու ինքնուրույն դատավարական միջոց, ն կիրառվում է տարբեր հիմքերի առկայությամբ: Հեւտնաբար, դրանցից յուրաքանչյուրը, առանց որեէ փոխպայմանավորվածության,

փոխկապակցվածության ն հաջորդականության, ինքնուրույնաբար կարող է կիրառվել, երը աոկա են դրանով հետապնդվող նպավզակները ն դրա կիրառման համար անհրաժեշվ: հիմքերը»»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 22-րդ կետի համաձայն՝ «Մեղադրյալ է այն անձր, որի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հեզապեղդում, ն որի նկատմամբ միաժամանակ առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կամ մեղադրական կամ արդարացման դատաւվճիո»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն` «1. Ձերբակալումի կարող է կիրառվել՝

1 հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում.

2) ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալին դատարան ներկայացնելու համար.

Յ/)խափանման միջոցի պայմանները խախտած մեղադրյալի նկատմամիը:»

Նույն օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Ազապության մեջ զտնվող մեղադրյալի նկատմամի կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու անհրաժեշտության դեպքում քննիչն իրավասու է որոշում կայացնելու մեղադրյալին ձերբակալելու մասին: Որոշմեուն մեջ նշվում են այն կազմելու տարին, ամիսր, օրը, մեղադրյալի տվյալները, ձերբակալման հիմքը ն պատճառները, ինչպես նան հետաքննության այն մարմինը, որին հանձնարարվում է ձերբակալման իրականացումը:

2. Հետաքննիչը մեղադրյալին ձերբակալելուց առաջ ստորագրությամբ նրան է հանձնում ձերբակալման որոշման պատճենը: Ազատությունից փաարացի 6 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի` 2009 թվականի սեպտեմբերի 12-ի թիվ ՍԴՈւ827 որոշման 6-րդ կետը: 0

զիկվելուց անմիջապես հետո մեղադրյալը բերվում է քննիչի մուր: Մեղադրյալին քննիչի մոտ բերելու փաարն ամրագրվում է անձի ձերբակալման արձանագրության մեջ: Արձանագրության մեջ նշվում են մեղադրյալի անունը, ազգանունը, հայրաւնունը, նրան ազավտությունից փաստացի զրկելու տարին, ամիսր, օրը, ժամի, րոպեն, վայրը, պայմանները ն հիմքերը, ձերբակալում իրականացրած հետաքննիչի անունը, ազգանունը, պաշտոնը, կոչումը, ձերբակալված մեղադրյալի հայտարարությունները, ձերբակալված մեղադրյալին քննիչի մոտ բերելու ն արձանագրություն կազմելու փերին, ամիսը, օրը, ժումը ն րոպեն:

Յ Ձերբակալման որոշմանը որպես դրա բաղկացուցիչ մաս կցվում է ձերբակալման արձանագրությունը: Ձերբակալման որոշման ն ձերբակալման արձանագրության պատճեններն անհապաղ ուղարկվում են հսկող դատախազին:

4 Սույն հոդվածի Լին մաստվ նախատեսված հիմքով իրականացված ձերբակալումը չի կարող տնել 24 ժամից ավելի: Նշված հիմքով ձերբակալված մեղադրյալը պետք է դատարան տարվի ոչ ուշ, քան ձերբակալման պահից 12 ժամվա ընթացքում: Հակառակ դեպքում անձր պետք է ազատ արձակվի:

5. Եթե սույն հոդվածի Լին մաստվ նախատեսված հիմքով ձերբակալված մեղադրյալը ձերբակալման պահից 24 ժամվա ընթացքում դատարանի որոշմաեւմը չի կալանավորվում, ապա նա ենթաա է անհապաղ ազափ արձակման:

Կալանավորման հարցը քննարկելիս դատարանը պեմք է սվտգի նան ձերբակալման իրավաչափությունը»:

12. Սույն որոշմամբ վկայակոչված իրավանորմերի ն մեջբերված կոնվենցիոն ու սահմանադրական դրույթների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի Լին մասից անմիջականորեն հետնում է, որ օրենսդիրը նախատեսել է ձերբակալման երեք տեսակ՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում, ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալին դատարան ներկայացնելու համար ն խափանման միջոցի պայմանները խախտած մեղադրյալի նկատմամբ: Ընդ որում, նույն օրենսգրքի 109-112րդ հոդվածների համադրված վերլուծությունից երնում է, որ այդ

1

տեսակներից յուրաքանչյուրն ունի իրեն բնորոշ իրավաչափության պայմանները ն կիրառման չափանիշները:

Այսպես, Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի արդ հոդվածի վերլուծության հիման վրա փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108րդ հոդվածի 1Լին մասի 2րդ կետով նախատեսված կարգով ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալի ձերբակալման իրավաչափ նպատակը վերջինիս դատարան ներկայացնելն է` կալանավորման անհրաժեշտության հարցը քննարկելու համար: Հետնաբար, նշված հիմքով անձին ձերբակալելու պայմաններից մեկը վերջինիս օրենքով սահմանված կարգով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ տրված լինելն է, որը համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1Լին մասի 22-րդ կետի՝ հաստատվում է գործի նյութերում անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման առկայությամբ: Այլ կերպ, նշված հիմքով ձերբակալումը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի նկատմամբ, այսինքն` այն աձնի, ում նկատմամբ որոշում է կայացվել հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին: Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածով սահմանված մեղադրյալի ձերբակալման ինստիտուտի գործադրման համար չի պահանջվում, որպեսզի մինչն ձերբակալումը անձին մեղադրանք ներկայացված լինի ն վերջինս նախապես տեղյակ լինի իր նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման մասին:

3. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից հետնում է, որ.

- 2023 թվականի փետրվարի 16-ին Դ.Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-256-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 46-445-րդ հոդվածի Լին մասով ն 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

- 2023 թվականի փետրվարի 17-ին Դավիթ Խաչատրյանը ձերբակալվել է, ն նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-256-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 46-445-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով:

12

- Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրելով, որ Դավիթ Խաչատրյանի ձերբակալումն իրավաչափ է, ն ձերբակալելու արդյունքում տեղի չի ունեցել վերջինիս անձնական անձեռնմխելիութան ն ազատության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակում` 2023 թվականի փետրվարի 18ի որոշմամբ բավարարվել է մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի երկրորդ վարչության ՇԿԳ ավագ քննիչ Բ.Չիլինգարյանի միջնորդությունը":

- Մեղադրյալ Դ.Խաչատրյաան՝ Օ։`պաշտպան Գ.Դավթյանի հատուկ

վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածով նախատեսված ռեժիմով ձերբակալման համար նախքան ձերբակալումն անձն արդեն իսկ պետք է ունեցած լինի մեղադրյաի դատավարական կարգավիճակ, որպիսի պայմաններում համարվի ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ, ինչը, սակայն, սույն վարույթի շրջանակներում խախտվել է՝ հաշվի առնելով այն, որ Դ.Խաչատրյանին մեղադրանք է ներկայացվել ձերբակալվելուց հետո: Այսինքն` Դ.Խաչատրյանը փաստացի ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ չի եղել ն մեղադրյալի կարգավիճակ ստացել է արդեն անազատության մեջ:

14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 1112րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը ոչ իրավաչափորեն հանգել է հետնության, որ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումն իրականացվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածով սահմանված պայմանների խախտմամբ: Վճռաբեկ դատարանի նման եզրահանգումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սույն գործի շրջանակներում Դ.Խաչատրյանին ձերբակալելիս հիմնավորված է եղել, ինչպես վերջինիս մեղադրյաի դատավարական կարգավիճակ ունենալու հանգամանքը, այնպես էլ ձերբակալման իրավաչափ նպատակը, այն է կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու անհրաժեշտությունը որոշելու համար դատարան ներկայացնելը:

7 Տե'ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

Ց Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

13

15. Միննույն ժամանակ, անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ նախքան ձերբակալումն Օ անձին պետք է մեղադրանք ներկայացված լինի, որպեսզի վերջինս համարվի ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ, ինչպես նան որպես վերոնշյալի փաստարկ Վճռաբեկ դատարանի՝ Ռոբերտ Հակոբյանի գործով որոշումը մատնանշելուն՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ այդ որոշման շրջանակներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումը սույն գործով կիրառելի չէ, քանի որ այն վերաբերում է ոչ թե ձերբակալման, այլ՝ 5կալանավորումը՝ Օ որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմաններին: Մասնավորապես, վերոնշյալ որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի՝ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդութիան քննարկման

արդյունքներով դատարանն ի թիվս այլնի պետք է ստուգի, թե նախաքննության մարմնի կողմից ներկայացվել են արդյոք համապատասխան տեղեկություններ, փաստեր կամ ապացույցներ այն մասին, որ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում է կայացվել, անձը տեղեկացվել է այդ որոշման մասին, բացի այդ, նրան պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ն հանձնվել են որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման պատճենն ու մեղադրյալի իրավունքների ն ապարտականությունների ցանկը: Հակառակ պարագայում, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ անձի կալանավորումը կհամարվի կամայական ն անօրինական:

Վերոգրյալի առնչությամբ հարկ է նկատել, որ ձերբակալումից հետո՝ նախքան կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդության քննությունը, Դ.Խաչատրյանին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով մեղադրանք է ներկայացվել, մասնավորապես վերջինիս հանձնվել է քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման պատճենը, պարզաբանվել է մեղադրանքի փաստական հիմքը ն իրավական գնահատականը, ինչպես նան վերջինիս պարզաբանվել է մեղադրյալի իրավունքները ն պարտականությունները, հանձնվել է դրանց ցանկը:

Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը հանգում է այն հետնության, որ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումն եղել է իրավաչափ, ն ձերբակալման արդյունքում

14

տեղի չի ունեցել վերջինի անձնական անձեռնմխելիության ն ազատության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակում:

16. Ամփոփելով Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ

դատարանը սխալ է մեկնաբանել քրեադատավարական նորմերը, որը հանգեցրել է չհիմնավորված որոշման կայացմանը: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը, ընդհանրական մեկնաբանելով կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմանները, դրանք տարածել է նան ձերբակալման իրավաչափության գնահատման պայմանների վրա:

17. Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Վերաքննիչ դատարանը, մասնակիորեն բեկանելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, արձանագրելով ձերբակալման ընթացքում մեղադրյալ Դ.Խաչատյանի իրավունքների խախտման փաստը՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածով նախատեսված

քրեադատավարական օրենքի խախտում, որն իր բնույթով էական է ն հիմք է Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը մասնակիորեն բեկանելու համար: Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումն իրավաչափ ճանաչելիս կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի անհրաժեշտ է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 20-ի որոշումն ու օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմանը» հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

18. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով ն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31Լրդ, 34-րդ, 264-րդ, 352-րդ, 359-րդ, 361-363-րդ, 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

5. Տե՛ս ոսճնտ ոսեոզւ5, Վճռաբեկ դատարանի՝ Հրայր Հովսեփյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 25-ի թիվ ԵԴ/0426/11/18, Ավաթ Ամինիի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումները:

15

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: (Թիվ ՀԿԴ/0054/06/23 գործով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 20ի որոշումը մասնակիորեն՝ մեղադրյալ Դ.Խաչատրյանի ձերբակալումը ոչ իրավաչափ ճանաչելու մասով բեկանել ն օրինական ուժ տալ ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի՝ 2023 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմանը՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆ

16