ԵԴ1/0190/11/23

| ԵԴԼ/0190/11/23

Հ Տո».

/ Ա» «ԱԵԵԵԻՆ ւ-- 8. :

որիշ ՀՔ Հ: 1

ԱՆՐ:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Դանիելյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Բեկթաշյան

29 օգոստոսի 2025 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Շ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ի որոշման դեմ ա ւյսցոցիչ

ասար Ա րանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1 2023 թվականի հուլիսի 20-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել աը յացուցիչ

ասար ` -- «ճիավոր դատախազության ՀՀ ազգային

անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Լ.Հակոբյանի՝ 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին ն ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդգատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 1-ի՝ բողոքը քննության առնելու մասին որոշումների դեմ:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2023 թվականի հուլիսի 24-ի որոշմամբ վերոնշյալ բողոքի հիման վրա մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժվել է:

աար ւսցուցիչ անը ւ վերանայման վերաքննիչ

բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 24-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ էտու ներկայացուցիչ ատոր: ներկայացրել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 20-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռարեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

Յ

5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 156-րդ, 300-րդ, 302րդ, ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ, 63-րդ հոդվածների, ինպես նան «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների ապաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների խախտում, ինչն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

Ըստ բողոքաբերի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ մինչդատական ակտերի դեմ դատարան բողոք ներկայացնելուց առաջ դատավարության մասնակիցը, պարտավոր է հսկող դատախազի որոշումը բողոքարկել վերադաս դատախազին, որից հետո իրավունք է ստանում այդ ակտը բողոքարկել դատարան: Հետնաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով բողոքաբերի համար սահմանված չէ վերադաս դատախազի որոշումը վերջինիս վերադաս դատախազին բողոքարկելու պարտականություն:

Նման պայմաններում, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային

անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Լ.Հակոբյանը սույն վարույթով հանդիսանում է հսկող դատախազ, որի որոշումը բողոքարկվել է վերադաս դատախազին՝ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանին:

Արդյունքում բողոքաբերը գտել է, որ անհիմն է Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությունը, որ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի կողմից կայացված որոշումը չի բողոքարկվել իրավասու դատախազին:

Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությանը, որ հսկող դատախազի որոշումը վերադաս դատախազի կողմից թողնվել է առանց քննության՝ բողոք բերելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ներկայացված լինելու պատճառաբանությամբ, հետնաբար Անոր ան չի հանդիսանում բողոք ներկայացնելու իրավունքով օժտված պատշաճ սուբյեկտ, բողոքաբերը նշել է, որ միջնորդել է Առաջին ատյանի դատարանին քննիչից պահանջել քրեական վարույթին

4

վերաբերող նյութերը, որոնցում առկա են փաստական տվյալներ, որոնցով հաստատվում է Հարոու պատշաճ սուբյեկտ հանդիսանալու հանգամանքը: Առաջին ատյանի դատարանը, սակայն, վարույթի հանրային մասնակցից չպահանջելով նյութերը, ինչպես նան չքննարկելով բողոքաբերի միջնորդությունը, եզրահանգում է կատարել աոաճ: | բողոք բերելու իրավունքով օժտված զինելու մասին:

Բողոքի հեղինակը նան նշել է, որ տվյալ քրեական վարույթով կայացվել են «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» թվով երկու որոշումներ, որոնք նախ բողոքարկվել են դատախազին, ապա՝ դատարան: Բողոքաբերը նշել է, որ որոշումներից մեկի վերաբերյալ դատարան ներկայացված բողոքի կապակցությամբ կայացվել է «Մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթ հարուցելու մասին» որոշում, ընդ որում դատարանը բավարարել է նան միջնորդությունը ն պահանջել քրեական վարույթի նյութերը: Ուստի նույն հիմքերով ն նույն բովանդակությամբ կայացված թվով երկու որոշումներից մեկի դեպքում հարուցվում է մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթ, իսկ մյուսի դեպքում՝ ոչ:

6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ի որոշումը:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. «-ՇԸ գլխավոր դատախազութան ՀՀ ազգային անվտանգության

ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 11-ի որոշման համաձայն՝ «(...) (Բ/ննարկելով փաարաբան Արորն ող կողմից ներկայացված բողոքը` պեվք է փաարել, որ վերջինիս կողմից բողոքին կից չեն ներկայացվել այնպիսի փարական. վվյալներ, որոնք կարվացոլեին վյա անն

կողմից բողոքարկման իրավունքը փաստաբան ման...

նկամ ներկայացուցչի միջոցով իրացնելու կամարտահայտության մասին, հետնաբար ակնհայտ է, որ սույն դեպքում Աաաա չի հանդիսանում

ջ

դատավարության մասնակից ն ՀՀ ազզային անվտանգության ծառայությունում: մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ 1.Հակորյանի՝ հանրային քրեական հետապնդում: չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին 2023 թվականի հունիսի 27ի որոշման դեմ բողոք ներկայացնելու իրավունքով օժտված պատշան սուբյեկտ, ուարի ներկայացված բողոքը պետք է թողնել առանց քննության (...)»/:

պմ )յ րոր Ջ` ր` ԱՄ

դատարան ներկայացրած բողոքում խնդրել է դատախազ Լ.Հակոբյանի՝ 2023 թվականի հունիսի 27ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» որոշումը Օն վերադաս դատախազ ԱՉախոյանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 11-ի՝ «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշումը վերացնել, ն հսկող դատախազի ու վերադաս դատախազի վրա դնել իր ներկայացվողի իրավունքների խախտումները վերացնելու ուղղությամբ կոնկրետ վարութային ակտեր կայացնելու պարտականություն:

Միաժամանակ, միջնորդել է վարույթի հանրային մասնակցից պահանջել դատարան ներկայացնել բողոքին վերաբերող նյութերը, նշելով, որ 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» թվով երկու որոշումների, ինչպես նան ՀՀ փորձագիտական կեստրոն ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Հ.Գրիշյանի կողմից անը

տրված արորը .ւագության վրա պանրի ց չատարված

գրառումներով հաստատվում է վերջինիս կողմից փաստաբան Լան իր անունից դատավարական գործողություններ կատարելու, այդ թվում` բողոք ներկայացնելու լիազորություն պատվիրակելու հանգամանքը»:

8.. Առաջին ատյանի դատարանի որոշման համաձայն՝ «(..) Սույն բողոքին կից դատարան ներկայացված նյութերում բացակայում է ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պեղ, Ա.Չախոյանի 2023 թվականի հուլիսի 1-ին «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշում վկա Աարոն ......»... ազատ

ւՏե'ս վարույթի նյութեր, թերթեր 26-29:

2 Տե՛ս վարույթի նյութեր, թերթեր 4-7:

6

ատար ոո դարախազին բողոքարկելու ն նրա կողմից այն

չբավարարելու վերաբերյալ տեղեկավճվություն:

Մասնավորապես, բողոքին կից դավարան ներկայացված նյութերի

ուսումնասիրությունից երնում է, որ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության (այսուհետ` նան ԱԱԾ) մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դափախազ Լ.Հակոբյանի 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում: չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» որոշման դեմ բերված բողոքը ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամի հսկողության վարչության պեր Ա.Չախոյանի 2023 թվականի հուլիսի 1-ի որոշմամբ թողնվել է առանց քննության՝ բողոք բերելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ներկայացված լինելու պատճառաբանությամը: Մասնավորապես, այդ որոշմամբ արձանագրվել է, որ աւա. կողմից չեն ներկայացվել տվյալներ արար 2 քորն իրավունքը

փատրաբան ման... լամ այն ներկայացուցչի միջոցով

իրացնելու կամաարտահայվաւթյան մասին, հետնաբար՝ անու: 1 չի հանդիսանում դավաւվարության մասնակից ն ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության (այսուհետ` նան ԱԱԾ) մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հակողության վարչության դատախազ 1Լ.Հակոբյանի 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում: չհարուցելու միջնորդությունը: բավարարելու մասին» որոշման դեմ բողոք ներկայացնելու իրավունքով օփրված պատշաճ սուբյեկտ:

Վերոգիյալի հիման վրա՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ոչ պատշաճ Կուրյեկտի կողմից վերադաս դատախազին բողոք ներկայացնելը չի կարող գնահատվել որպես «բողոքաբերի կողմից մինչդարական ակտն իրավասու դատախազին բողոքարկելու», իակ այդ հիմքով բողոքն առանց քննության թողնելու մասին վերադաս դատախազի որոշումը` «որպես դատախազի կողմից բողոքի չրավարարման» պահանջների պահպանում:

Ինչ վերաբերում է ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի 2023 թվականի հուլիսի 1-ի «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշման բողոքարկմանը` Դատարանն

7

արձանագրում է, որ այդ որոշումը, վերադաս դատախազին բողոքարկված լինելու վերաբերյալ տեղեկավմվություն առկա չէ:

Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է նան, որ բողոքաբերի կողմից դատարան ներկայացված բողոքին կից նս չի ներկայացվել ման աբոն փատարաբանը լինելր, հետնաբար նան՝ սույն բողոքը բերելու լիազորություն ունենալը հավատրող փաստաթուղթ: Ուարի` Դատարանը գտնում է, որ սույն բողոքը բերվել է ոչ պատշաճ սուրյեկրի կողմից:

Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Լ.Հակորյանի 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հերապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» ն ՀՀ գլխավոր. դատախազության ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի 2023 թվականի հուլիսի 1-ի՝ «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշումները օրենքով սահմանված կարգով չեն բողոքարկվել իրավասու դատախազին, ինչպես նան դրանք բողոքարկվել են ոչ պատշաճ սուբյեկտի կողմից, որպիսի պայմաններում վարույթի հարուցումը ենթակա, է մերժման (...)»:

9. Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 24ի որոշումը անփոփոխ թողնելով, փաստել է. «(..) Վերաքննիչ դափարանը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերը նշված հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրավական նորմերի համատեքարում՝ գւրնում է, որ այդ հիմնավորումներն ամիողջությամի բխում են դրանցից, որպիսի պայմաններում այդ հիմնավորումներն ընդունելի են նան Վերաքննիչ դատարանի համար:

Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ եզրահանգումը պայմանավորված է, մասնավորապես այն հանգամանքով, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դափախազ 1Լ.Հակորյանի 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» ն ՀՀ գլխավոր 3 Տե'ս վարույթի նյութեր թերթեր 38-39:

8

դատախազության ՀՀ ԱԱԾ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ Ա.Չախոյանի 2023 թվականի հուլիսի Ա-ի՝ «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշումները օրենքով սահմանված կարգով չեն բողոքարկվել իրավասու դատախազին, ինչպես նան դրանք բողոքարկվել են ոչ պատշաճ սուբյեկտի կողմից:

Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դաւրարանը գտնում է, որ դիմող աան ը հանը, խանն աւ

հարուցումի մերժելու մասին որոշմամը Առաջին ատյանի դատարանը դատական սխալ թույլ չի տվել, գործով, բեր էության, կայացրել 1 ճիշտ լուծող դաւրական ակտ, որը բեկանելու կամ փովտխելու իրավաչափ հիմք չկա: Հետնաբար, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումի պետք է թողնել անփոփոիւ իսկ դիմող ազան ատր...) մրա ո որուն բողոքը՝

մերժել (...)»: |

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եգրահանգումը.

10. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչափ է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի՝ մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելու վերաբերյալ որոշումն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը:

1լ. ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների ն ազատությունների արդյունավեր դատական պաշվալանության իրավունք»: .

11.1 Դատական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների ն դատարանի մատչելիության սահմանադրական իրավունքի վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը ձնավորել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները՝

- անձի հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝ որպես բարձրագույն արժեք, դատարանների կողմից ենթակա են անվերապահ պաշտպանության՝ 4 Տե'ս վարույթի նյութեր, թերթեր 115-122:

9

կոնկրետ գործի ինչպես ըստ էության քննության, այնպես էլ հնարավոր հետագա վերաքննության շրջանակներում,

- դատական բողոքարկումը՝ որպես դատական պաշտպանության եղանակ, պետք է արդյունավետ միջոց ծառայի վերականգնելու անձի խախտված իրավունքներն ու ազատությունները ապահպանելով արդարադատության իրականացման սահմանադրական սկզբունքները,

- դատական բողոքարկման ինստիտուտը, առանց բացառության, պետք է միջոց հանդիսանա հավասարության պայմաններում, օբյեկտիվ, բազմակողմանի, արդար ն հրապարակային դատաքննության արդյունքում, ողջամիտ ժամկետներում բացահայտելու ն շտկելու դատական բոլոր այն սխալները, որոնք թույլ են տրվել ինչպես նյութական, այնպես էլ դատավարական իրավունքի նորմերի խախտման արդյունքում, հետնաբար հանգեցրել են դատական գործի սխալ լուծմանը,

- դատավարական որնէ առանձնահատկություն կամ ընթացակարգ չի կարող խոչընդոտել կամ կանխել դատարան դիմելու իրավունքի արդյունավետ իրացման հնարավորությունը, իմաստազրկել ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված դատական պաշտպանության իրավունքը կամ դրա իրացման արգելք հանդիսանալ,

- ընթացակարգային որնէ առանձնահատկություն չի կարող մեկնաբանվել որպես ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված` դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում,

- դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է ունենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,

: - նախապայմանների խստացումը չպետք է տեղի ունենա անհամաչափ՝ անձանց համար ստեղծելով իրավունքների պաշտպանության խոչընդոտներ»: 5 Տես, ուոետ տաոմչ, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2007 թվականի ապրիլի 9-ի թիվ ՍԴՈ-690, 2011 թվականի փետրվարի 8-ի թիվ ՍԴՈ-936, 2012 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1037, 2015 թվականի մարտի 3-ի թիվ ՍԴՈ-1192, 2015 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ՍԴՈ-191, 2016 թվականի մարտի 10-ի թիվ ՍԴՈ-1257 ն 2016 թվականի հուլիսի 12-ի թիվ ՍԴՈ-1293 որոշումները:

10

12. Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն արտահայտել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները.

- դատարանի մատչելիության իրավունքը բացարձակ չէ, ն պետությունները կարող են այն իրացնելու հնարավորությունն Օ։Օպայմանավորել որոշակի պահանջներով ն չափանիշներով",

- պետությունը դատարան դիմելու իրավունքից օգտվելու համար կարող է սահմանել որոշակի պայմաններ, պարզապես պետության կողմից կիրառված սահմանափակումները չպետք է այն կերպ կամ այն աստիճանի սահմանափակեն անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, որ վնաս հասցվի այդ իրավունքի բուն էությանը՛,

- դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակումը 6-րդ հոդվածի Լին մասին չի համապատասխանի, եթե այն իրավաչափ նպատակ չի հետապնդում, ն եթե կիրառված միջոցների ն հետապնդվող նպատակի միջն չկա համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն:,

- ներպետական դատական ատյանները դատավարական կանոնները

կիրառելիս պետք է ձեռնպահ մնան դրանց չափազանցված ձնականացումից, որն իր ազդեցությունը կունենա դատավարության արդարացիության վրաչ: Դատարանի մատչելիության իրավունքը խախտվում է, երբ սահմանված կարգավորումները դադարում են ծառայել իրավական որոշակիության ն արդարադատության պատշաճ կազմակերպման նպատակներին ն վերածվում են իրավասու դատարանի կողմից գործն ըստ էության քննության առնելու խոչընդոտի:

6 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ նաօոմն յ. Պոլ, գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, ,Տ/ո՛օտշօշյի 7. Քօլոոմ գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, Տոոժ» 5. Ցաթռոզ գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ:

7 Տե՛ս նույն տեղում:

Ց Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 10,օ1/ռօամ ,. 17աոճշ գործով 1999 թվականի դեկտեմբերի 14-ի վճիոր, գանգատ թիվ 34791797, 36-րդ կետ, քղոչժհօող ն. Խռտճուռ գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29294/02, 50-րդ կետ:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 77ո1մմ . Թռոօօ գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 35787/03, 29-րդ կետ:

օ Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրռպական դատարանի՝ 1510110ա զոժ 011675 7. Օոօօօօ գործով 2006 թվականի հուլիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36998/02, 24-րդ կետ:

1

3. Դատական պաշտպանության ն դատարանի մատչելիության հիմնարար իրավունքների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը նս արձանագրել է, որ՝

- դատարանի մատչելիության իրավունքը պետք է լինի իրական ն ոչ թե պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձն իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչյուծ դեպքում ողջամիտ սահմանափակումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելու, իր խախտված իրավունքները ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Դատական պաշտպանության իրավունքի իրացման հնարավոր սահմանափակումները չպետք է ձնական բնույթ կրեն, որպեսզի շահագրգիռ անձը հավասար պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ ն անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունքի իրացման հնարավորություն ունենա: Հակառակ դեպքում կխախտվեն անձի՝ դատարանի մատչելիության ն արդար դատաքննության իրավունքները,

- անձի դատարանի մատչելիության ն դատական պաշտպանության

կարնորագույն իրավունքների սահմանափակման համար ընտրված միջոցը պետք է իրավաչափ նպատակ հետապնդի ն չպետք է անհամարժեք լինի նշված իրավունքի բուն էությանն ու նշանակությանը: Այլ կերպ՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պահպանել կիրառվող միջոցի ն հետապնդվողղ՞ նպատակի միջե արդարացի

հավասարակշռություն՝ բացառելով անհամաչափ խիստ միջոցներով հետապնդվող նպատակին հասնելու հնարավորությունը»:

14. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն «Դատական բողոքարկման ենթակա են հետնյալ մինչդատական ակտերը.

(-.)

4) քրեական հերապնդում չհարուցելու. (...) մասին որոշումը (...)»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 300-րդ հոդվածի 2-րդ ն 3-րդ մասերի համաձայն՝ «Մույն օրենսգրքի 299-րդ հոդվածով նախատեսված ճ Տես Վճռաբեկ դատարանի` Էդգար Գրիգորյանի զործով 2018 թվականի հուսվարի 12-ի թիվ ԵԿԴ/0026/01/17 որոշման 16-րդ կետը:

12

մինչդատական ակտերի դեմ բողոքները կարող են ներկայացվել դատարան միայն իրավասու դավախազին բողոքարկելու ն նրա կողմից բողոքի չբավարարման դեպքում, բացառությամբ երբ վիճարկվում է ձերբակալումը կամ. Հայաստրանի Հանրապետության գլխավոր դատախազի վարութային ակտը:

(--) Սույն օրենսգրքի 299-րդ հոդվածով նախատեսված մինչդատական ակտերը դափարան կարող են բողոքարկվել տասնհինգօրյա ժամկեում: Այդ ժամկետի ակիզբն 1՝

Ս իրավասու դատախազին ուղղված բողոքի մերժման որոշումը կամ բավարարումից փարբերվող պատասխանն ափանալու օիր.

2) բողոք ներկայացնկուց հետո` տասնհինգօրյա ժամկետը լրանալու օրը, եթե բողոքի վերաբերյալ պատասխան չի արացվել»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի՝ մինչն 2024 թվականի փետրվարի 6-ը գործող խմբագրությամբ 301-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքը պարունակում է՝

1 իրավասու դատարանի անվանումը.

2) բոռղոքարկողի անունը, հայրանունը, ազգանունը, ունենալու դեպքում կարգավիճակը.

3) բողոքը դատարան ներկայացնելու տարին, ամիսր, օրը.

4) առկայության դեպքում վարույթի համարը.

5) բողոքարկվող վարութային ակտր.

6) բողոքարկվող վարութային ակտի դատախազական բողոքարկման ընթացքը ն արդյունքը.

7) այն օրենսգրքի 299-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված վարութային ակտերի բողոքարկման դեպքում` հիմնավորում այն մասին, որ դատաքննության ընթացքում տվյալ ակտի վիճարկումն անհնար է լինկու կամ. բողոքարկողին ակնհայտորեն զիկելու է իր իրավաչափ շահերն արդյունավետ պաշտպանելու իրական հնարավորությունից.

8) բողոքի փաարարկները ն պահանջը.

9) բողոքին կցվող նյութերի ցանկը:

Ջ

2 Բողոքին կցվում է բողոքի պատճենը բողոքարկվող ակտի կայացրած (կատարած) վարույթի հանրային մասնակցին ուղարկած լինելը հավաստրող փատտրաթուվթ, բացառությամբ ձերբակալման իրավաչափության վիճարկման դեպքի»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի՝ մինչն 2024 թվականի փետրվարի 6-ը գործող խմբագրությամբ 302-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաճայն՝ «Վարույթի հարուցումի հիմնավորված մերժվում է, եթե պահպանված չէ այն օրենսգրքի 299-30Լ-րդ հոդվածներով սահմանված որեէ պահանջ»:

15. Վճռաբեկ դատարանը Լիա Պերրոսյանի գործով արձանագրել է, որ մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթներով օրենսդիրը նախատեսել է վարույթի իրականացման փուլային ընթացակարգ: Մասնավորապես, մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթի նախնական փուլն է հանդիսանում հարուցման փուլը, որի ընթացքում դատարանը լուծում է միայն համապատասխան վարույթ հարուցելու կամ վարույթի հարուցումը մերժելու հարցը:

Այսպես, դատարանը մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքի հիման վրա մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթ հարուցելու մասին որոշում է կայացնում, եթե պահպանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված վերաբերելի պահանջները: Հակառակ դեպքում, դատարանը կայացնում է վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշում՝ հստակ նշելով, թե վարույթ հարուցելու համար պարտադիր որ պայմանը չի պահպանվել":

Անդրադառնալով մինչդատական ակտերի իրավաչափության դատական երաշխիքների վարույթով ներկայացված բողոքին առաջադրվող պահանջներին՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այդպիսին, ի թիվս այլնի, նախատեսված է, որ մինչդատական ակտերի դեմ բողոքները կարող են ներկայացվել դատարան միայն իրավասու դատախազին բողոքարկելու ն նրա կողմից բողոքի չբավարարման դեպքում, բացառությամբ երբ վիճարկվում է ձերբակալումը կամ Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազի վարութային ակտը:

ռ Տես Վճռաբեկ դատարանի` Լիա Պետրոսյանի զործով 2024 թվականի ապրիլի 5ի թիվ ԵԴԼ/0365/11/23 որոշումը:

14

16. Քրեադատավարական նախկինում գործող իրավակարգավորումների համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում դատական

բողոքարկման առարկան անմիջականորեն քրեական հետապնդման մարմինների որոշումները, գործողություններ կամ անգործությունն Ձեն, եթե դրանց դեմ բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից անկախ նրանից, թե դատախազական հսկողության շրջանակներում դատախազի կողմից

քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված ակտեր են կայացվել, թե դրսնորվել է անգործություն: Ընդ որում, այս դեպքում դատական վերահսկողության առարկան քրեական հետապնդման մարմնի որոշումը, գործողությունը կամ անգործությունն է, այլ ոչ թե դատախազական հսկողության արդյունքում կայացված դատավարական ակտը կամ դրսնորված անգործությունը»:

Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 300-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի իմաստով դավախազի կողմից բողոքի բավարարումից պարբերվող է ինչպես բողոքի մերժումի, այնպես էլ բողոքն առանց քննության թողնելու մասին որոշումը:

17. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Դատախազ Ա.Չախոյանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 11-ի որոշմամբ փաստաբան ատար ց /նրված բողոքը թողնվել է առանց քննության՝ այն բողոք բերելու իրավունք չունեցող անձի կողմից ներկայացված լինելու հիմքով":

արը ւ ււսսցոցիչ արը» ւրկայացրել Առաջին

ատյանի դատարան՝ խնդրելով դատախազ Լ.Հակոբյանի՝ 2023 թվականի հունիսի 27ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» որոշումը ն վերադաս դատախազ Ա.Չախոյանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 1-ի «Բողոքը քննության առնելու մասին» որոշումը վերացնել, ն հսկող դատախազի ու վերադաս դատախազի վրա դնել առում իրավունքների 5 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Արմեն Տեր-Սահակյանի զործով 2021 թվականի սեպտեմբերի 3-ի թիվ ԵԴ/0149/11/9 որոշման 16-րդ կետը:

ո Տե'ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

15

խախտումները վերացնելու ուղղությամբ կոնկրետ վարութային ակտեր կայացնելու պարտականություն:

Միաժամանակ, միջնորդել է վարույթի հանրային մասնակցից պահանջել բողոքին վերաբերող նյութերը, նշելով, որ 2023 թվականի հունիսի 27-ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» թվով երկու որոշումների, ինչպես նան ՀՀ փորձագիտական կենտրոն ՊՈԱԿ-ի փորձագետ ՀԳրիշյանի կողմից Խարրաաաատտա

եզրակացության վրա Արիի ց կատարված գրառումներով

հաստատվում է վերջինիս կողմից փաստաբան աու չ1 իր անունից դատավարական գործողություններ կատարելու, այդ թվում՝ բողոք ներկայացնելու լիազորություն պատվիրակելու հանգամանքը»:

- Առաջին ատյանի դատարանն արը. սսցոցիչ արոր

բողոքի հիման վրա մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժել է այն հիմնավորմամբ, որ ոչ պատշաճ սուբյեկտի կողմից վերադաս դատախազին բողոք ներկայացնելը չի կարող գնահատվել որպես «բողոքաբերի կողմից մինչդատական ակտն իրավասու դատախազին բողոքարկելու», իսկ այդ հիմքով բողոքն առանց քննության թողնելու մասին վերադաս դատախազի որոշումը՝ «որպես դատախազի կողմից բողոքի չբավարարման» պահանջների պահպանում:

Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նան, որ ՀՀ գլխավոր

դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետ ԱՉախոյանի՝ բողոքը քննության առնելու մասին որոշումը վերադաս դատախազին բողոքարկված լինելու վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ:

Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ բողոքաբերի կողմից դատարան ներկայացված բողոքին կից նս չի ներկայացվել արոր

փաստաբանը լինելու, հետնաբար նան՝ բողոք բերելու լիազորություն ունենալը հավաստող փաստաթուղթ:»:

5 Տե'ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

6 Տե՛ս սույն որոշման 8.1-րդ կետը:

16

- Վերաքննիչ դատարանը, համաձայնելով Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշման հետ, անփոփոխ է թողել Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 24-ի որոշումը:

18. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 11-15-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթով բողոքարկման առարկա է դատախազ Լ.Հակոբյանի՝ 2023 թվականի հունիսի 27ի՝ «Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու միջնորդությունը բավարարելու մասին» որոշումը, որը արու: ներկայացուցիչ ասար Ո: ո ոոջարկվել է իրավատս դատախազին ՀՀ գլխավոր

դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչութան պետ Ա.Չախոյանին, ով բողոքը թողնելով առանց քննության, կայացրել է բողոքի բավարարումից տարբերվող որոշում: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 300-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը պահպանված է:

Անդրադառնալով ստորադաս դատարանների այն դատողությանը, որ բողոքաբերի կողմից դատարան ներկայացված բողոքին կցված չէ արը -՞Շ՞::: 51 փաստաբանը լինելու փաստը հավաստող փաստաթուղթ, հետնաբար բողոքը բերվել է ոչ պատշաճ սուբյեկտի կողմից, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 301-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նման պահանջ նախատեսված չէ: Մասնավորապես, նույն հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքը պարունակում է, ի թիվս այլի, բողոքարկողի անունը, -հայրանունը, ազգանունը, ունենալու դեպքում՝ կարգավիճակը, որպիսի տվյալներ արը ւ ասցոցի արարը

բողոքը պարունակում էճ:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է նան այն հանգամանքը, որ ԱՈ ԹԻՔ արե Ւ միջնորդել է հանրային 5 Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

թՏես վարույթի նյութեր, թերթ 4:

17

մասնակցից պահանջել բողոքին վերաբերող նյութերը, նշելով, որ դրանցով հաստատվում է աղերով կողմից իրեն՝ դատավարական գործողություններ կատարելու, այդ թվում՝ բողոք ներկայացնելու լիազորություն պատվիրակելու հանգամանքը:

Շետնաբար, այն հարցը, թե արդյո՛ջ անը իսսցել է տվյալ

մինչդատական ակտը բողոքարկելու պատշաճ սուբյեկտ, թե ոչ, կարող էր քննարկման առարկա դառնալ ներկայացված մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքի ըստ էության քննության շրջանակներում:

19. Վճռաբեկ դատարանը նան հարկ է համարում արձանագրել, որ թեն ստորադաս դատարանների կողմից որոշման կայացման պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի համաձայն՝ մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելու հիմք էր ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 299-301-րդ հոդվածներով սահմանված որնէ պահանջի չպահպանումը, սակայն ներկայումս գործող

իրավակարգավորումների ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի 11-րդ մասի համաձայն, մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 301-րդ հոդվածով սահմանված որնէ պահանջի անհամապատասխանությունը հիմք է համապատասխան թերությունները մատնանշելով ն երեքից վեց օր ժամկետ տրամադրելով` բողոքը վերադարձնելու համարտ:

Վերոգրյալից ելնելով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա է մինչդատական ակտի վիճարկման բողոքի բնույթով ճնական նախապայմանի խախտում, ապա այն շտկելու ողջամիտ հնարավորության առկայության պայմաններում, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելը հիմնավոր համարվել չի կարող:

Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վարույթի նյութերում անձի կարգավիճակը հաստատող բավարար տեղեկատվության բացակայության ն դրա թ Տես 2024 թվականի հունվարի 16-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի 32-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:

18

վերաբերյալ ողջամիտ կասկածներ ունենալու դեպքում, Առաջին ատյանի դատարանը վերը նշված ընթացակարգով պետք է հնարավորություն ընձեռի բողոք բերած անձին ներկայացնելու իր կարգավիճակը հաստատող պատշաճ փաստաթղթեր:

20. Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելը, իսկ Վերաքննիչ դատարանի կողմից Առաջին ատյանի դատարանի. որոշումն անփոփոխ թողնելը հանգեցրել են ՈՐՐ | դատական պաշտպանության ն դատարանի մատչելիության իրավունքի խախտման:

Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ մինչդատական ակտի վիճարկման վարույթի հարուցումը մերժելու վերաբերյալ որոշումն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումն իրավաչափ չէ:

2. Ամփոփելով վերոգրյալը Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթով Առաջին ատյանի դատարանը` դատական ակտ կայացնելիս, իսկ Վերաքննիչ դատարանը՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն անփոփոխ թողնելով, թույլ են տվել դատական սխալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 302-րդ հոդվածի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածով նախատեսված դատական պաշտպանության ապահովման սկզբունքի խախտման, ինչն ազդել է վարույթի ելքի վրա, որը ՀԸ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմք է ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու ն վարույթը Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար":

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը Սազան ներկայացուցիչ Մոզ ուի մինչդատական ակտի վերաբերյալ բողոքի կապակցությամբ պետք է հանգի համապատասխան հետնության:

«Տե՛ս, ուսնոնտ ոուոոմտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Ամաթ Ամինիի վերաբերյալ 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումը:

19

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով ն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281Լրդ, 352-րդ, 359-րդ, 361363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

ասար ւսցոցի արը Ո / երաբերյալ Երնան

քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 24-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ նոր քննության:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ ճ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Լ.ԼԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆ