Կարապետյան — ԱՐԴ/0007/15/23

Յա 26 ԱՐԴ/0007/15/23

ՀՅ ՑՆ 1125.

Ա ՍԱՏԱՆԱ 3.

// 1`

ԱԱՈՆՏՉԱՄՏՏ

ՄԻՏ 11

ՀՀԶՅԱղՈՒՑՆ 7

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Է.Մանասյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Գ.Հովհաննիսյան

11 հունվարի 2024 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով, քննության առնելով դատապարտյալ Մանուկ Նշանի Կարապետյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 29-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ե.Ավագյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1 Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 26-ի դատավճռով Մանուկ ՝Նշանի Կարապետյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված (այսուհետ՝ նան ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի չվճարված մասի՝ 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնի պետ Կ.Թորոսյանի միջնորդությունը Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան|՝ 2023 թվականի մայիսի 11-ի որոշմամբ մերժվել է:

2. Դատախազի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի հունիսի 29-ին որոշում է կայացրել բողոքը մերժելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 1Լի որոշումն անփոփոխ թողնելու մասին:

3. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ե.Ավագյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ վարույթ է ընդունվել ն սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

4. Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ ստորադաս դատարանները թույլ են տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի եքի վրա, ինչպես նա. դատական ակտի

պատճառաբանությունները հակասում են Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուն Ասրյանի

Յ

գործով 2023 թվականի հունիսի 30-ի թիվ ՍԴ/0006/13/22 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին:

Բողոքաբերը փաստարկել է, որ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու իրավական ընթացակարգը, որպես այդպիսին, կոչված է ապահովելու տուգանք պատժատեսակի կատարումը՝ որպես դրա կատարման եղանակ: Նման պայմաններում, բողոքաբերը գտել է, որ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում դրա չափին համարժեք գույք բռնագանձելու իրավակարգավորումը՝ որպե, անձ վիճակն այ կերպ վատթարացնող օրենք դիտարկելու պայմաններում, տուգանք պատժատեսակի կատարումը գործնականում դառնալու է անհնարին՝ մինչն 2022 թվականի հուլիսի 1- ը հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ, մինչդեռ քրեական օրենսդրության այս փոփոխությունը կատարումը ոջ թե նման նպատակ է հետապնդում, այլ կոչված է տուգանքի դատապարտված անձի վիճակն առանց այլ կերպ վատթարացնելու ապահովել նշված պատժատեսակի կատարումը:

Բացի այդ, բողոքի հեղինակը նշել է նան, որ Մ.Կարապետյանի նկատմամբ առկա չէ նշանակված տուգանք պատժատեսակը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու անհնարինություն, հետնաբար գույքի բռնագանձման ինստիտուտը նրա համար վատթարացնող բնույթ չի կարող ունենալ:

5. Արդյունքում բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 29-ի որոշումը ն կայացնել նոր դատական ակտ՝ բավարարելով Մ.Կարապետյանի նկատմամբ նշանակված տուգանք պատժատեսակին համարժեք գույք բռնագանձելու միջնորդությունը:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

6. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետնյալը. «(...) Դատարանն արձանագրում է, որ 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրնական օրենսգիքի 59-րդ հոդվածի 1Լրդ կետր հանդիսանում է Մանուկ Նշաւնի Կարապետյանի վիճակն այլ կերպ վատթեւլրացնող օրենք, քանի որ դրանում: սահմանված են նրա նկատմամբ պատժի փովտխման ոչ նպաստաւվոր

4

պայմաններ: Այլ խոսքով` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5Լրդ հողվածի իմատրով՝ Մ Կարապետյանի նկատմամը նշանակված փուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասր չէր կարող վտփոխվել տուգանքի չափին համարժեք գույքի բոնագանձմամբ, սակայն 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59րդ հոդվածի 1Արդ կետի իմատրով՝ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում դափարանի որոշմամը բոնագանձվում է մասգանքի չափին համարժեք գույք, իսկ եթն այդպիսի գույք առկա չէ, ապա տուգանքը փոխարինվում է ազատազրկմամբ:

Այսպես ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի 59րդ հոդվածի 1Արդ մասն

անմիջականորեն առնչվում է արարքի պապժելիության հարցերին, քանի որ դրա արդյունքում որպես պատիժ նշանակված տուգանքը դատապարտյալի կողմից չվճարելու դեպքում վրա հասնող իրավական հետնանքների մասով իրավակարգավորումն ըսվ. էության խավացվել է, նախատեսվել են այնպիսի կարգավորումներ, որոնք, ի տարբերություն նախկինի, անձի համար առաջացրել են վատթարացնող հետնանքներ: Հետնարար, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հողվածով ամրագրված ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողությունը սահմանող կանոնն առ այն, որ արարքի հանցավորությունը, պապժելիություսն, ն քրեաիրավական այլ հետնանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով, ն նկատի ունենալով, որ խնդրո առարկա փովտխություններն ուղղակիորեն առնչվում են նշանակված պատիժների մտխարինման կարգին, Դատարանն արձանագրում է, որ դատապարտյալ Մ. Կարապետյանի նկատմամբ կիրառկի է իր կողմից հանցավոր արարքը կատարելու պահին գործող համապատաւսխան կարգավորումը:

Այլ կերպ՝ ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության ն քրեական օրենքի հետադարձ ուժի կառուցակարգը ճիշվ: կիրառելու հարցում ելակետային նշանակություն ունի հանցավոր արարքի կատարման պահը: Քրեսւկան օրենքի իմաստով՝ հանցանքը կատարելու պահ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը՝ անկախ հետնանքների վրա հասնելու պահից: Հետնարար իրավասու մարմինը հանցանք կատարած անձի նկատմամը քրեական օրենքի այս կամ այն նորմի

5

կիրառելիության հարցը լուծելիս պեմք է ղեկավարվի հանցավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) փաատրացի կատարման պահի ն քրեական օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահի համադրմամի՝ անկախ այն հանգամանքից, թեն երը է իրականացվում վարույթը ն վարույթն իրականացնելու պահին կիրառման ենթակա օրենքը գործում է, թե ոչ: Ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության վերը նշված ընդհանուր կանոնի միակ րացառությունը քրեական օրենքի հետադարձության կանոնն է, ինչը ենթադրում է, որ հանցավոր արարքի փաստացի կատարումից հեվտ ընդունված, հանցանք կատարած անձի համար բարենպասվ հերնանքներ առաջացնող նոր օրենքը պետք է տարածվի այդ անձի վրա:

Մինչդեռ, եթե հանցավոր արարքի փասարեացի կատարումից հեվտ ընդունված նոր օրենքն անձի համար վափթարացնող հետփնանքնե, է առաջացնում (հանցավորություն է ատսհմանու, պատիժն է խատացնում կամ այլ կերպ վատթարացնում է անձի վիճակը) ապա չի կարող տարածվել նախքան այդ օրենքի ընդունումը ծագած հարարերությունների նկատմամը: Բացի այդ, քրեսւկան օրենսգրքի 8րդ հողվածն ի թիվս արարքի հանցավորությունը սահմանելու ն արարքի պավժելիությունը որոշելու հարցերի հարակ կանոն է նախավտեսում նաւն կատարված արարքի արդյունքում վրա հասնող քրեաիրավական այլ հետնանքները որոշելու հարցում:

Այս համատեքարում, Դատարանը նես մեկ անգամ շեշտադրում է, որ քննարկվող հարցի կապակցությամի որպես իրավահարաբերությունների ծագման պահ պերք է դիտարկել ոչ թե համապատասխան միջնորդությունը ներկայացնելու այլ դարապարփյալի կողմից հանցանք կատարելու պահը:

(-.)

Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, ոլ, ներկայացված միջնորդությունը բավարարելու դեպքում հերադարձ ուժ կտրվի Մանուկ Նշանի Կարապետյանի վիճակը վատթարացնող օրենքին, ինչն իրավաչափ չէ, ուարի ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնի պետ Կ.Թորոսյանի միջնորդությունը` թիվ ԱՐԴ/0082/0122 քրեական գործի դատավճռով Մանուկ

6

Նշանի Կարապետյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չվճարված մասին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ, ենթակա է մերժման (...)»:

7. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «՛..) Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետնությունը, որ 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հողվածի 1Էրդ կետր հանդիսանում է Մանուկ Նշանի Կարապեմյաւնի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենք, քանի որ դրանում սահմանված են վերջինիս նկատմամբ պատժի փոփոխմուն ոչ նպասպտաւվոր պայմաններ, հիմնավոր է ն բխում է վերաբերելի իրավակարգավորումներից:

Այսպես, ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի համաձայն՝ մտւգանքի չափին համարժեք գույքի բոնագանձումը զիաղեցնում է անցումային դիրք տուգանք ն ազատազրկում պավփժատեսակների միջն: Մասնավորապես՝ փուգանքի վճարումից խուսափողի կողմից վտւգանքի չափին համարժեք գույք հայտնաբերվելու դեպքում կիրառվում է գույքը բոնագանձելու ինարիտուվվ, իսկ առհասարակ գույքի կամ փտուգանքին համարժեք գույքի ըրացակայության, մտւգանքը վճարելու համար անհրաժեշտ գույքի բաժանման կամ բաժնեմաս անջատելու պահանջով հայց ներկայացնելու, այլ կերպ` գույքի րոնագանձման անհնարինության (կամ ժամանակավոր դժվարության) դեպքում` այլես կիրառման ենթակա է նույն անձի նկատմամի նշանակված վտգանքի չվճարված մասն այլ, առավել խիսվ պազժատեսակով՝ ազափազրկմամի փոխարինելու ընթացակարգը:

Այսինքն` վմւգանքի ամբողջական վճարումից խուսափող դատապարտյալի գույքն անհատույց ն հարկադրաբար վերցնելու իրավակարգավորումն րար էության քրեաիրավական նոր ինատիտում է, որի կիրառումը թեն դատապարփյալների պատիժը չի խարացնում, սակայն վատթարացնում է այն դարապարփյալների վիճակը, ովքեր մինչ այդ կարգավորման ուժի մեջ մտնելն օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիոներով դատապարվվել են տուգանքի, դրա գումարը չեն վճարել ն առկա են բավարար փատտրական փվյալներ, այդ թվում՝ ուժի մեջ գտնվող դափական ակտ՝ այն մասին, որ նրանք (չարամտորեն) խուսափում են տուգանքի գումարին ամբողջությամբ վճարելուց: Ընդ որում, բռնագանձման ենթակա. գույքի Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 43-46:

7

բացակայությունը հանգեցնում է փուգանքից խաւսսավող դատապարտյալի նկատմամը նշանակված ն չվճարված փուգաւնքն ուղղակիորեն ազատազրկմամբ փոխարինելուն (վիճակը վատթարացնող օրենք է), այն դեպքում, երբ հանցանքի կատարման ն դատավճռի ի կատար ածման պահին գործող քրեական ն քրեակատարողական օրենսգրքերի կարգավորումները դատապարտյալների վիճակը բարելավող էին` վասգանքը կարող էր փոխարինվել ն դատավճոի կատարման գործընթացն ավարտվեր տուգանքն ազավազրկումից ավելի մեղմ պատժատեսակով՝ հանրային աշխատանքներով փոխարինելով ն այդ պատիժը կրելով:

Նշվածի համատեքարում անդրադառնալով Բողոքաբերի այն պնդմանը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված նոր ընթացակարգի պայմաններն ավելի բարենպասվ են դատապարտյալի համար, քան այն, ինչ առկա է եղել մինչն նոր օրենսգրքի ընդունումը, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կիրառման պարագայում: մտւգանքի գումարը վճարելուց խուսափելու դեպքում դատապարտյալները կարող էին իրավաչափորեն ակնկալել, որ տուգանքի չվճարած մասը կարող է փոխարինվել կամ փոխարինվկու է հանրային աշխատանքներով ն

հանցագործությաւն կատարման պահից պետություն հետ ծագած քրեաիրավական հարաբերությունները կարող են ավարտվել այդ, ն ոչ թե ազատազրկում պատժատեսակը լրիվ կրելու արդյունքներով: Մինչդեռ ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի վերոնշյալ կարգավորումը վտւգանքի վճարումից խուսափող դատապարտյալին զիկում է լեգիվիմ այդ ակնկալիքից, այն է՝ փուգանքը հանրային աշխատանքներով փոխարինվելու հնարավորությունից:

Հետփնաբար, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59րդ հոդվածի Արդ մասի

կարգավորում, այն է՝ վաւգանքի վճարումից խուսափող դատապարպյալից մտգանքի չափին համարժեք գուք բռնագանձելու դրա րացակայության պարագայում՝ վմտգանքը ազատազրկմամբ փոխարինելու նորմը

դատապարվյալների վիճակը վատթարացնող է, հետնաբար՝ այդ օրենքին հետադարձ ուժ չի կարող փրվել:

8

Անդրադառնալով բողոքաբերի (Դատախազի) այն փաստարկին, որ գործող իրավակարգավորումների պայմաններում նշանակված տուգանքը ոչ թե անմիջապես փոխվում է հանրային աշխատանքներ պատժատեսակով, այլ հնարավոր է այն վճարելու ժամկետը ես 1 տարով երկարաձգել կամ րար դատապարտյալի ցանկության փոխել հանրային աշխատանքների, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքաբերի (Դատախազի) կողմից նշված կառուցակարգի՝ ուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկերը

երկարաձգելու կամ փուգանքը հանրային ։-աշխատանքներով փոխարինելու վերաբերյա, ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի 59րդ հոդվածի րդ կետի համապտեքատում գործում է այն դեպքերում, երբ տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարմյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետնանքով նա. զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից: Մխինչդնո սույն գործով ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմինը միջնորդություն է ներկայացրել ՀՀ քրեական նոլ օրենսգիքի 59րդ հողվածի Արդ կետի կառուցակարգով, այն է` դատապարվյալի կողմից վաւգանքի վճարումից խուսափելու հիմքով, հետնաբար բողոքաբերի (Դատախազի) կողմից նշված կառուցակարգը աւյն դեպքին վերաբերելի չէ ն չի կարող կիրառվել: (...)»-:

Վճոաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

8. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՛փ են արդյոք 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 11-րդ մասով նախատեսված` տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ կարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող դիտարկելու մասին ստորադաս դատարանների հետնությունները:

9. 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 9-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաճձայն՝ «Պատաւսխանապտվություւն մասնակիորեն մեալմացնող ն միաժամանակ մասնակիորեն խարացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին 2 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 77-88:

9

համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանամտվությունը»:

ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանը վտւգանքը կամ փուգանքի չվճարված մասը փոխարինում է հանրային աշխատանքներով վագանքը վճարելու անհնարինության դեպքում հանրային աշխատանքների երեք ժամը նվազագույն աշխատավարձի դիմաց, իսկ տուգանքը վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքում հանրային աշխատանքների հինգ ժամը նվազագույն աշխատաւվարձի դիմաց: Եթե տուգանքը կամ վտւգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարված հաշվարկի արդյունքը գերազանցում է երկու հազար երկու հարյուր ժամի, ապա նշանակվում է երկու հազար երկու հարյուր ժամ: Տուգաւնքը կամ վտւգանքի չվճարված մասը հանրային աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարվող հաշվարկի արդյունքում ժամային արժեքները կլորացնելը կատարվում է դատապարտյալի օգտին»:

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաճայն՝ «/...) 8. Եթե դատփապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ ն ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկեվ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում: Եթե տմտւգանքը նշանակելուց հետո դափտապարվյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետնանքով նա զրկվում է փուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը՝

1) երկարաձգում է փուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկեպտը՝ առավելագույնը 1 տարով,

2) նշանակում է հանրային աշխավտաւնքներ՝ հանրային աշխատանքների 24 ժամի հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:

(-.)

7. Տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում բոնագանձվում է դատարանի որոշած տուգանքի չափին համարժեք գույք, եթե այդպիսին առկա է: Եթե այդպիսի

10

գույք առկա չէ, ապա վմնգանքը փոխարինվում է ազատազիկմամբ՝ ազատազրկման 3 օրր հաշվարկելով նվազագույն աշխատավարձի դիմաց»:

10. Վճռաբեկ դատարանը Գարուն Ասրյանի որոշմամբ անդրադառնալով տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու ինստիտուտի էությանը՝ ընդգծել է, որ այն նախնառաջ միտված է ապահովելու տուգանք պատժատեսակի պատշաճ կատարում, ընդ որում անձի իրավունքներին հնարավորինս նվազ միջամտությամբ: Այսպես` տուգանքի չափին համարժեք գույքի բռնագանձումն ինքնին պատժատեսակ չէ ն ընդգրկված չէ քրեական օրենսդրությամբ սահմանված պատժի համակարգում, չունի պավժիչ բնույթ, քանի որ դրա միակ նպատակը դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով նշանակված պատժի կատարումն ապահովելն է: Այս համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնորել է բռնագանձվող գույքի ն տուգանքի չափի միջն համաչափության ապահովման՝ օրենսդրորեն ամրագրված երաշխիքը, ըստ որի՝ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում բռնագանձվում է դատարանի որոշած տուգանքի չափին համարժեք գույք:

Քննարկվող ինստիտուտը դիտարկելով ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքով նախատեսված իրավակարգավորման համատեքստում, ըստ որի՝ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում այն միանգամից փոխարինվում էր մեկ այլ պաղտժապտեսակով՝ հանրային աշխավանքներով, Վճոաբեկ դատարանը փաստել է, որ բռնագանձման պարագայում պատժատեսակի փոփոխություն, որպես այդպիսին, տեղի չի ունենում: Այլ կերպ՝ նախքան չվճարված տուգանքն ավելի խիստ պատժատեսակով փոխարինելը, օրենսդրորեն նախատեսվել է միջանկյալ հնարավորություն` վսսգանքի կատարումն ապահովող ինքնուրույն գործիք, որը թուլ է տալիս հասնելու դատարանի դատավճռով նշանակված պատժի կատարմանը` անձի իրավունքների համեմատաբար նվազ սահմանափակման արդյունքում:

Վերոշարադրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ տուգանքի չափին համարժեք գույ բռնագանձելու վերաբերյալ կատարված փոփոխություն Օ`ըստ էութան պատասխանապվություն, մասնակիորեն մեղմացնող է, քանի որ թույլ է տալիս տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել ավելի

1

խիստ պատժատեսակով: Հետնաբար, մինչն գործող քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կատարված արարքների դեպքում, եթե դատապարտյալը խուսափում է իր նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելուց, դատարանը համապատասխան միջնորդության քննարկման արդյունքում պետք է տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ դատական ակտ կայացնի: Համապատասխան գույքի բացակայության դեպքում միայն նշանակված պուգանքը կարող է փոխարինվել հանրային աշխատանքներով նախկին դատավարական

ընթացակարգերին համապատասխան, քանի որ գործող քրեական օրենսգրքի 59- րդ հոդվածի 11-րդ մասով սահմանված կարգավորումը՝ պուգանքի չափին համարժեք գույքի բացակայության դեպքում այն ազատազրկմամը փոխարինելը, անձի համար ըստ էության պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող է, ուստի հետադարձ ուժ չի կարող ունենար:

10.1. Վերոշարադրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության պայմաններում հանցանք կատարելու դեպքում տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու ինստիտուտն ըստ էության միջանկյալ գործիք է, որը թուլ է տալիս դատարանի դատավճռով նշանակված տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել հանրային աշխատանքներով, այսինքն՝ դատարանը պետք է նախ ն առաջ քննարկի տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու հարցը, իսկ այդպիսի գույքի բացակայության փաստը օրենքով սահմանված կարգով հաստատվելու դեպքում` տուգանքը փոխարինի հանրային աշխատանքներով':

11. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- Առաջին ատյանի դատարանը մերժել է Մ.Կարապետյանից տուգանքի չափին համարժեք գույք բոնագանձելւ վերաբերյալ ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնի պետի միջնորդությունը՝ ընդգծելով, որ նոր կարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող է, ուստի հետադարձ ուժ ունենալ չի կարող»:

3 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուն Ասրյանի գործով 2023 թվականի հունիսի 30ի թիվ ՍԴ/0006/13/22 որոշումը:

Հ Տե'ս նույն որոշումը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը:

12

- Վերաքննիչ դատարանը նս գտել է, որ գործող իրավակարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող է՝ նման եզրահանգման հիմքում դնելով բռնագանձման ենթակա գույքի բացակայության դեպքում վրա հասնող իրավական հետնանքը՝ տուգանք, արարքը կատարելո ժամանակ գործող քրեական օրենքի

կանոնակարգման համեմատ, ավելի խիստ պատժատեսակով՝ ազատազրկմամբ փոխարինվելը":

12. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 9-10.Լրդ կետերում վկայակոչված իրավանորմերի ն դրանց վերլուծության համատեքստում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանների այն դիրքորոշումը, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող է, հիմնավոր չէ: Մասնավորապես, նախկին ն գործող քրեական օրենսգրեր՝ համապատասխան իրավակարգավորումների համակցված

վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ կատարված փոփոխություններն ընդհանուր առմամը անձի համար պավասխանավվությունը մասնակիորեն մեղմացնող են, քանի որ թույլ են տալիս նշանակված տուգանքն անմիջաբար չփոխարինել ավելի խիստ պատժով` հանրային աշխատանքներով նախատեսելով միջանկյալ գործիքակազմ:

3. Վերոշարադրյալ դատողությունների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 11-րդ մասով նախատեսված` տուգանքի չափին համարժեք գույք բռնագանձելու վերաբերյալ կարգավորումն անձի վիճակը վատթարացնող դիտարկելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնություններն իրավաչափ չեն:

14. Ամփոփելով վերոշարադրյալը Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, սույն գործով դատական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այն է՝ սխալ է մեկնաբանել ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ, 59-րդ հոդվածները, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի՝ հիմք է Վերաքննիչ 6 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

13

դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 29-ի որոշումը բեկանելու ն վարույթը Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Վերաքննի դատարանը, սուն որոշմամբ արտահայտված իրավական

դիրքորոշումների հաշվառմամբ, պետք է քննության առնի դատախազի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը ն ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնի պետ Կ.Թորոսյանի միջնորդության վերաբերյալ հանգի համապատասխան հետնության:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով ն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28-րդ, 352-րդ, 359-րդ, 361363րդ ն 400րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Դատապարտյալ Մանուկ Նշանի Կարապետյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 29-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

ՕՕ) :ԱՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՀՏ ՕՕ :ՍՕՇԱՆՅԵՆԽ

7 Հատուկ վերանայման արդյունքում դատական ակտը բեկանելուց հետո Վճռաբեկ դատարանի

կողմից վարույթը համապատասխան ստորադաս դատարան նոր քննության փոխանցելու

լիազորության վերաբերյալ տե՛ս, Վճռաբեկ դատարանի՝ Ավաթ Ամինի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումը, կետ 171: