Վարդանյան — ԼԴ2/0018/01/22

ԼԴԶ/0018/01/22

ո...

/28 ճջ Հերկ Վ Ն

ՄԱՆ

ՄԻՏՈՎՏԶ

) ԱՆԻ: 7 ջ)

ՀՀո ԵԸ7՛

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Լոռու մարզի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Տ.Թադնոսյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ս.Մարաբյան

դատավորներ՝ Կ.Ամիրյան

Մ.Մակյան

2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Դ.ՎՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի մայիսի 31-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.'Վարդապետյանի վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ Լոռու մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան|` 2023 թվականի փետրվարի 10-ի դատավճռով մեղադրյալ Ռ.Վարդանյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) 3142-րդ հոդվածի Լին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 444-րդ հոդվածի 1Լին մասին) նախատեսված արարքում ն նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 680.000 (վեց հարյուր ութսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:

2. ՀՀ գլխավոր դատախազութան ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում

մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության պետի տեղակալ Կ.Սերոբյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 31ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիոը թողնվել է անփոփոխ:

3. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանի կողմից բերվել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 14ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում.

4. Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, 2023 թվականի փետրվարի 10-ին կայացված դատավճռով Ռ.Վարդանյանի նկատմամբ` որպես լրացուցիչ պատիժ, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը չնշանակելով, իսկ Վերաքննիչ

2

դատարանն այն անփոփոխ թողնելով, թույլ են տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:

Մասնավորապես, բողոքի հեղինակն արձանագրել է, որ ստորադաս դատարանները, վերլուծելով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված կանոնն առ այն, որ մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ, եկել են այն եզրահանգման, որ մեղադրյալի նկատմամբ արդեն իսկ մեկ հիմնական պատիժ՝ տուգանք, նշանակված լինելու պայմաններում մեղադրյալին նան որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելով՝ վերջինիս նկատմամբ կնշանակվի երկու հիմնական պատիժ:

Վերոգրյալի կապակցությամբ բողոքաբերը փաստել է, որ ի տարբերություն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 314.2-րդ հոդվածի Լին մասի սանկցիայի, որով որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը հանդիսանում է լրացուցիչ (ֆակուլտատիվ) պատիժ ն ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի կարգավորումների համաձայն` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է կիրառվել, ն' որպես հիմնական, ն' որպես լրացուցիչ պատիժ: Ավելին՝ որպես լրացուցի. պատիժ դատարանն այն կարող է նշանակել անկախ այն հանգամանքից, թե որպես հիմնական պատիժ այն սանկցիայում նախատեսված է, թե՝ ոջ:

Ըստ բողոքաբերի՝ վերոգրյալ հետնությունների համար հիմք է հանդիսանում ոչ միայն այն, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ուժով որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է կիրառվել ն' որպես հիմնական, ն' որպես լրացուցիչ պատիժ, այլ նան այն, որ օրենսդիրն այդ պատժատեսակի համար, կախված նրանից, թե այն որպես լրացուցիչ պատիժ է կիրառվում, թե որպես՝ հիմնական, սահմանել է կիրառման տարբեր պայմաններ, ինչից բխում է, որ եթե անձի նկատմամբ նշանակվել է մեկ հիմնական պատիժ, օրինակ՝ տուգանք, ապա որպես լրացուցիչ պատիժ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նույնպես նշանակվել, սակայն ոչ այն պայմաններով, որոնք նախատեսված են դրա՝ որպես հիմնական պատիժ կիրառվելու դեպքում:

Յ

Ելնելով վերը կատարված հետնություններից` բողոքաբերը փաստել է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրքի 444-րդ հոդվածի 1ին մասով նախատեսված արարք կատարելու դեպքում հիմնական պատժի հետ որպես լրացուցիչ պատիժ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը նշանակելու օրենսդրական արգելք առկա չէ, հետնաբար ստորադաս դատարանների հետնություններն առ այն, որ մեղադրյալ Ռ.Վարդանյանի նկատմամբ տուգանքի հետ միաժամանակ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը որպես պատիժ նշանակելու դեպքում նրա նկատմամբ միաժամանակ երկու հիմնական պատժի կնշանակվի, իրավաչափ չեն:

Բացի այդ, բողոքաբերը փաստել է, որ մեղադրյալ Ռ.Վարդանյանի նկատմամբ միայն որպես հիմնական պատիժ տուգանք նշանակելով՝ հնարավոր չի լինի հասնել պատժի նպատակների իրագործմանը, իսկ վերջինիս, որոշակի (այնպիսի պաշտոններ, որոնք զբաղեցնելու դեպքում վերջինս կկրի պարտականություն՝ հայտարարագիր ներկայացնելու) պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելով, կապահովվի պատժի անհատականացման սկզբունքի արդյունավետ իրացումը ն մեղադրյալի կողմից տվյալ բնույթի հանցավոր վարքագիծ դրսնորելու հետագա հնարավոր ռիսկերի չեզոքացումը: `Նախորդիվ ասվածի կապակցությամբ բողոքաբերն արձանագրել է այն հանգամանքը, որ կայացված դատական ակտերում առկա չէ որնէ հիմնավորում առ այն, որ Ռ.Վարդանյանն այլնս չի կարող զբաղեցնել այնպիսի պաշտոն, որով պայմանավորված՝ կրկին չի առաջանա հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն:

5. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է մասնակի՝ պատժի մասով, բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիոր ն այն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը՝ կայացնելով դրանց փոխարինող դատական ակտ, ն մեղադրյալ Ռ«Վարդանյանի նկատմամբ՝ բացի նշանակված տուգանք պատժատեսակից, նշանակել նան՝ որպես լրացուցիչ. պատիժ, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:

4

Վճոաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

6. Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանին 2022 թվականի հունիսի 16-ին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 3142 հոդվածի 1Լին մասով առաջադրվել է մեղադրանք այն բանի համար, որ. «(..) նա 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ից 2021 թվականի սեպտեվբերի 22ն ընկած ժամանակահատվածում զրիաղեցնելով Լոռու մարզի Գյուլագարակ համայնքի ղեկավարի տեղակալի պաշտոնը ն հանդիսանալով համայնքային քաղաքական պաշվտն զբաղեցնող հայտարարատու պաշտոնաւտալը անձ, ««Հանրային ծառայությաւն մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» թիվ ՀՕ212-Ն ՀՀ օրենքի համաձայն՝ ունենալով հայտարարագրեր ներկայացնելու պարտականություն, Կռռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի 2022 թվականի փետրվարի 1-ի որոշմամբ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» Հայաստանի Հանրապետության օրենսգիքի 169.28-րդ հոդվածի Լին մասով սահմանված վարչական տույժի կիրառումից հերո՝ 30 օրվա ընթացքում, դիտավորությամբ չի ներկայացրել օրենքով նախատեսված հայտարարագիրը:

Այսպես.

Ռաֆիկ Վարդանյանը Լոռու մարզի Գյուլագարակ համայնքի ղեկավարի 2017 թվականի նոյեմբերի 23-ի թիվ 14 կարգադրությամի նշանակվել է նույն համայնքի ղեկավարի տեղակալի պաշվփհնում, ապա՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 22-ի թիվ 49 կարգադրությամի ազատվել է հիշյալ պաշվտնից, այսինքն` նշված ժամանակահատվածում նա զբաղեցրել է համայնքային քաղաքական պաշտոն:

Ռաֆիկ Վարդանյանը, «Հանրային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 34-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն հանդիսանալով հայտարարատու պաշվտնատար անձ, նոյն հոդված շ2րդ ն ՀտՃրդ մասերով կրե է պաշտոնեական պարվպտաւկանությունները արանձեելու օրվա դրությաւմի աոկա. գույքի, եկամուտների ն շահերի հայտարարագիր լրացնելու ն Հանձնաժողով ներկայացնելու պարտականություն:

Մինչդեռ, Հանձնաժողովի՝ 2021թվականի սեպտեմբերի Էի գրությամբ պատշաճ կերպով ծանուցված լինելով հայտարարագիրը ներկայացնելու անհրաժեշտություն, կարգի ն ժամկետների, իսկ այն չներկայացնելու դեպքում սահմանված վարչական

5

տույժի կիրառման մասին, 30-օրյա ժամկետում չի ներկայացրել 2020 թվականի պաշտոնեական պարտականությունները արանձնելու օրվա դրությաւմի առկա գույքի, եկամուտների ն շահերի հայտարարագիրը, որի կապակցությամը Հանձնաժողովում 2021 թվականի դեկտեմբերի 23-ին հարուցվել ն իրականացվել է վարչական վարույթ:

Վարչական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված փաստական տվյալների հիման վրա Հանձնաժողովի՝ 2022 թվականի փետրվարի 10-ին կայացրած թիվ ՎԻՎ/41/202Լ 2022 որոշմամբ Ռաֆիկ Վարդանյանի նկատմամբ «Վարչաւկան

իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 169.28 հոդվածի Էին մասով կիրառվել է վարչական տույժ` 200.000 ՀՀ դրամի չավով, ապա՝ 2022 թվականի փետրվարի Թ-ին, որոշման օրինակը գրությամբ ուղարկվել է նրան:

Այնուհեւրն՝ 2022 թվականի փետրվարի 26-ին, Ռաֆիկ Վարդանյանը ստացել է վարչական տույժ կիրառելու մեաւսին վերոհիշյալ որոշման օրինակը ն ուղեկցական գրությունը, որոնց միջոցով պատշաճ ծանուցվել ն ծանոթացել է սահմանված ժամկետում հայտարարագիրը ներկայացնելու պարտականության, իսկ այն չներկայացնելու դեպքումվ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314.2րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու մասին, սակայն վարչական վույժի կիրառումից հետ նույնպես դիտավորությամբ չի ներկայացրել 2020 թվականի պաշտոնեական պարտականությունները արանձնելու օրվա դրությամբ առկա գույքի, եկամուտների ն շահերի հայրարարագիրը: (.-.)»:

7. Առաջին ատյանի դատարանն իր 2023 թվականի փետրվարի 10-ին կայացված դատավճռով փաստել է հետնյալը. «(...) Հաշվի առնելով, որ 2022 թվականի հուլիսի 0Լից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 444-րդ հոդվածի Էին մասի սանկցիայով նախատեսված փուգաւնք պատժատեսակի նվազագույն շեմն ավելի ցածր է /րասնապատիկից երեսնապատիկի չափով/հաշվի առնելով «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սաւհմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափր/չ քան 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314.2-րդ հոդվածի Լին մասով նախաւտեսված սանկցիայով վտւգանք պավժապտեսակի նվազագույն շեմը /նվազագույն աշխատավարձի հազարհինգհարյուրապատիկից Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 64-65:

6

երկուռազարապատիկի չափով, իսկ պատիժը մեղմացնող օրենադրությունն ունի հեզմաղդարձ ուժ, ուարի Դափարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանի նկատմամբ տուգանքի ձնով պատիժը պետք է նշանակվի 2022 թվականի հուլիսի 0Լից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 444-րդ հոդվածի Լին մասի սանկցիայի շրջաւնակներում, տվյալ դեպքում վւասնապատիկի չափով, այսինքն` 680.000 ՀՀ դրամ, քանի որ հանցանք կատարած անձի եկատրի բացակայության կամ դրա չափր պարզելու անհնարինությաւն, դեպքում տուգանքի չափր հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխավաւվարձի չափով` տվյալ դեպքում մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանյանն աշխատել Է մինչն 2021 թվականի սեպտեմբերի 22ր, իսկ նրա կատարած արարքն ավարտվել է 2022 թվականի մարտի 1Լին, այսինքն` Ռաֆիկ Վարդանյանի ամնական եկամուտը՝ հանցանքն ավարվվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը պարզելն անհնարին է:

Դատարանն, անդրադառնալով 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3142րդ հոդվածի Լին մասի սանկցիայով նախատեսված որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու լրացուցիչ պատժատեսեւկին ն ասյն գործի շրջանակներում դրա կիրառման հնարավորությանն, արձանագրում է, որ 2003 թվականի ապրիլի 16-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3142-րդ հոդվածի Լին մասի սաւնկցիայում ուղղակիորեն ամրագրված է այս պատժատեսակը որպես լրացուցիչ պազտիժ /ոչ պարտադիր» իակ 2022 թվականի հուլիսի ՕԼից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացուցիչ պատժատեսակներ նշանակելու կարգավորումները նախավտեսվել են օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթներում, օրենադիրը հարակեցրել է այն ուղենիշերը, որոնք պետք է կիրառվեն քննարկվող պատժատեսակը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս: Մասնավորապես՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զիկելը որպես լրացուցիչ պավփժ կարող է նեշանակվլ այն դեպքու, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի

պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի

7

գործունեությամբ զբաղվելը: Վերը նշված կարգավորումները համադրելով սույն գործի հանգամանքների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու լրացուցիչ պատիժ չի կարող նշանակվել, քանի որ 2022 թվականի հուլիսի ՕԼին գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 444-րդ հոդվածի Լին մասի սաւնկցիայով որոշակի պաշվտններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկղը նախատեսված է որպես հիմնական պատիժ ն այն որպես լրացուցիչ պատիժ՝ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների, սույն դեպքում նշանակելու դեպքում փաստացի մեղադրյալի նկատմամբ կնշանակվի երկու հիմնական պատիժ, քանի ոլ թեկուզ ն որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակվելու դեպքում մեղադրյալը կկրի երկու հիմնական պատժի հետնանքները, որը հակասում, է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հողվածի՝ մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ կարգավորմանը: Բացի այդ, այս առումով հարկ է նշել նան, որ Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանը Լոռու մարզի Գյուլագարակ համայնքի ղեկավարի 2021 թվականի սեպտեմբերի 22-ի թիվ 49 կարգադրությամբ ազատվել է զրիաղեցրած պաշվտնից, հետնարար սույն դեպքում վերը նշված իրավակարկագավորումների հիման վրա Դատարանն անհրաժեշտ չի համարում մեղադրյալ Ռաֆիկի Կիմի Վարդանյանի նկատմամի լրացուցիչ պատժի նշանակումը: (-.»7:

8. Վերաքննիչ դատարանը, 2023 թվականի մայիսի 31-ին կայացված որոշմամբ անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, փաստել է. «(..) Անդրադառնալով այն հարցին, թե հնարավոր է արդյոք նոր օրենսգրքի գործողության Փպայմաններւմ անձ. նկատմամԻ նշանակել լրացուցիչ պատժատեսակ որեէ այլ հիմնական պատժատեսակի հետ համակցված այն դեպքում, երբ հոդվածի սանկցիայում այդ նույն լրացուցիչ պատժատեսակը նախատեսված է նան որպես հիմնական պատիժ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նոր օրենսգրքի պատիժ նշանակելու սկզբունքների ն ընդհանուր կանոնների "Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 126-128:

8

վերլուծությունը ցույց է վալիս, որ այն չի կարող լինել իրավաչափ, քանի որ այն ուղղակիորեն նախատեսված է քննարկվող հոդվածի սանկցիայով որպես հիմնական պատիժ, հետնաբար քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վրա հղում անելու դեպքում այն չի վերածվում լրացուցիչ պատժի, այլ շարունակում է մնալ հիմնական պատիժ, քանի որ անձի հաւմար առաջացնում է նույն քրեաիրավական ն փաստական հետնանքները` անկախ նրանից նշանակում է որպես հիմնական, թե լրացուցիչ պատժատեսակ:

58. Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն անդրադառնալով 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3142-րդ հոդվածի Լին մասի սանկցիայով նախատեսված որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամի զբաղվելուիրավունքից զիկելուլրացուցիչ պավզժատեսակին ն սույն գործի շրջանակներում դրա կիրառման հնարավորությանն, արձանագրել է, ոլ 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3142-րդ հոդվածի Լին մասի սանկցիայում ուղղակիորեն ամրագրված է այս պատժատեսակը որպես լրացուցիչ պատիժ (ոչ պարտադիր), իսկ 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացուցիչ պատժատեսակներ նշանակելու կարգավորումները նախատեսվել են օրենսգրքի ընդհանու, մասի դրույթներում, օրենսդիրը հարակեցրել է այն ուղենիշերը, որոնք պեվք է կիրառվեն քննարկվող պավփժատեսակը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս: Մասնավորապես` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պավփժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը: Վերը նշված կարգավորումները համադրելով սույն գործի հանգամանքների հեվ՝ Առաջին ատյանի դափարանն արձանագրել է, որ Ռաֆիկ Կիմի Վարդանյանի նկատմամի որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու լրացուցիչ պատիժ չի կարող նշանակվել, քանի որ 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքի 444-րդ հողվածի Լին մասի սանկցիայով որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ:

9

որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը նախատեսված է որպես հիմնական պատիժ ն այն որպես լրացուցիչ պատիժ՝ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները, այն դեպքում նշանակելու դեպքում փատրացի մեղադրյալի նկատմամբ կնշանակվի երկու հիմնական պատիժ, քանի որ թեկուզ ն որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակվելու դեպքում մեղադրյալը կկրի երկու հիմնական պամժի հետնանքները, որը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի՝ մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ կարգավորմաւնը, որպիսի մոտեցումն ամբողջությաւմը ընդունելի է նան Վերաքննիչ դատարանի համար:

59 Վերաքննիչ Օ` դատարանի դիրքորոշում, պայմանավորված է

մասնավորապես այն հանգամանքով, որ 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 444րդ հոդվածի առաջին մասով պատիժ նշանակելու դեպքերում սանկցիայումաոկա՝ տուգանք պատժատեսակը ն որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել պատժատեսակը միաժամանակ կիրառելու հսւմար առկա է օրենսդրական արգելք, մասնավորապես որոշակի պաշտոններ զիաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել պատժատեսակը 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 3-րդ ն 4-րդ կարերի ն 6Լրդ հոդվածի 2-րդ մասի ուժով համարվում է հիմնական պատիժ, իսկ տուգանքը նշանակված լինելու պայմաններում: քննարկվող պատժատեսակը նես կիրառելը կհանգեցնի երկու հիմնական պապժեալպտեսակների միաժամանակյա կիրառ

ման, ինչն անթույլատրելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 34-րդ կերի ուժով:

5.10. Միննույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է, որ եթե անգամ: հիմք ընդունվի այն մեկնաբանությունը, որ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ. որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել պատժատեսակը քննարկվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված հիմնական այլ

պապտժապտեսակներից (տուգանքի, ազատության սահմանափակման,

կարճաժաւմկետ ազատազրկման, ազատազրկման) որնէ մեկի հեմ, հնարավոր է նշանակել որպես լրացուցիչ պատիժ, ապա այն անհիմն է, քանի որ մեղադրյալի

10

նկատմամբ այն դեպքում լրացուցիչ պատժի նշանակումը ոչ թնե գտնվում է դատարանի հայեցողական լիազորությունների սաւհմաններում, Աւյլ առկա է ուղղակի օրենադրական արգելք առ այն, որ մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հետնաբար, բողոքը բավարարելու դեպքում կարացվի մի իրավիճակ, երբ անձի նկատմամբ մեկ հանցավոր արարքի կատարման համար կնշնանակվի երկու հիմնական պատիժ, ինչն անթույլատրելի է:

5.11. Վերոգրյալ իրավական վերլուծություններից հետրնում է, որ փաարացի նոր օրենքը հանդիսանում է անձի վիճակը բարելավող օրենք ն ունի հերադարձ ուժ, քանի ոխ, ի փարբերություն նախկին օրենսգրքի 3142րդ հոդվածի սանկցիայի, որը որոշակի պաշտոններ զիաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել պատժատեսակը սահմանում էր որպես լրացուցիչ պարվադիր պատժատեսակ, նոր օրենքով այն համարվում է պարզապես լրացուցիչ պատժատեսակ, ընդ որում, ինչպես արդեն նշվեց վերնում, այն դեպքում կիրառման ոչ ենթակա:

5.12. Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքարկված դատական ակտով Ռաֆիկ Վարդանյանի նկատմամի 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314.2րդ հոդվածի Էին մասով (համապատասխանում է 2021Լթվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 444-րդ հոդվածի Լին մասին) նախատեսված հանցագործության կատարման համար տուգանքի հետ միաժամանակ որոշսաւկի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զիկել պատժատեսակը չկիրառելը հիմնավորված է ուրավարար չափով պատճառաբանված, հերնաբար ներկայացված վերաքննիչ բողոքը պետք Լ մերժել, իակ Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԼԴ2/0016/01/22 դատավճիոր՝ թողնել անմտվտխ: (...)»5

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

3 Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 3-րդ, թերթ 53-55:

11

9. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞՛փ են արդյոք մեղադրյալ ՌՎարդանյանի նկատմամբ` որպես լրացուցիչ պատիժ, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը չնշանակելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնությունները:

10. ՀԸ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որր կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանաւկվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պապժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ»:

ՃՇ Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները ն այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն:

2. Անձի իրավական վիճակը բարելավող օրենքները ն այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ ունեն, եթե դա նախավտեսված է այղ ակտերով»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չպերք է մեղավոր ճանաչվի որեւ գործողության կամ անզործության համար, որը կավարման պահին գործող ներպերական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել: Չի կարող նան նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կավզալրման պահին: (:.)»:

ՃՇ գործող քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության այն արարքի համար, որը կատարմեաւն պահին հանցանք չի համարվել:

2. Քրեական օրենքի Հատուկ մասի նորմերն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:

3. Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի նորմերը կարող են անալոգիայով կիրառվել, եթն դա չի վատթարացնում անձի վիճակը»:

12

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝ «. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խարացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենադրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենադրությունը հետադարձ ուժ չունի:

2 Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն, ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչն դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռես առկա չէ օրինական ուժի մեջ մփտաւծ եզրաւփակիչ դատավարական սաւկտ:

(.-.)

6. Պատասխանատվություն, մասնակիորեն մեղմացնող ն միաժամանակ մասնակիորեն խարացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:»:

11. ՀՀ Սահմանադրության 72-73-րդ հոդվածներով ամրագրված երաշխիքները, որոնք նորմատիվ իրավական ակտի կիրառման սահմանադրական սկզբունք են, քրեաիրավական համակարգում առանցքային տեղ են գրավում, ինչը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ փոփոխվող ն զարգացող հասարակությունում կոնկրետ արարքի դեմ քրեաիրավական ներգործության նպատակահարմարությունը, դրա հանրային վտանգավորությունը կամ քրեականացված արարքը կատարած անձի իրավական վիճակը նորովի կարգավորվելու դեպքում, դատարանը, որպես քրեական դատավարությունում արդարադատության գործառույթով օժտված մարմին, պետք է քննարկման առարկա դարձնի օրենսդրական փոփոխության իրավական բնույթը, ըստ այդմ էլ՝ մինչ ընդունումը ծագած իրավահարաբերությունների վրա այն հետադարձությամբ տարածելու իրավական հնարավորությունը::

Նշված սահմանադրաիրավական նորմերից են բխում նան ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածով ամրագրված՝ քրեական օրենսդրության հետադարձ ուժ ունենալու վերաբերյալ կարգավորումները: Մասնավորապես, հիշյալ հոդվածի 4 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Հայկ Վարդանյանի գործով 2024 թվականի հուլիսի 22ի թիվ ՀԿԴ/0223/01/23 որոշման 13-րդ կետը:

13

վերլուծությունը ցուց է տալիս, որ արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող իրավանորմերի գործողությունը տարածվում է մինչն այդ իրավանորմի ուժի մեջ մտնելը ծագած հասարակական հարաբերությունների վրա: Ընդ որում, նույն կարգավորումը գործում է նան այն դեպքում, երբ նոր օրենքն անձի պատասխանատվությունը մեղմացնում է մասնակիորեն: Այսինքն՝ նշված պարագայում նոր օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այնքանով, որքանով մեղմացնում է անձի պատասխանատվությունը, այլապես՝ տվյալ նորմին ամբողջութամբ հետադարձ ուժ տալու դեպքում կխախտվեն ՀՀ Սահմանադրությամբ ն միջազգային պայմանագրերով ամրագրված երաշխիքները, ինչն անթույլատրելի է:

12. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն՝

«(..) 2 Որոշակի պաշվտններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործուննությամը զրաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է ն' որպես հիմնական, ն' որպես լրացուցիչ պատիժ:

(-.) 4 Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով ն դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ (...)»:

Նույն օրենսգրքի 52րդ հոդվածի համաձայն «. Որոշակի պաշվտններ զբաղեցնելու իրավունքից զիկելը՝ պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, կազմակերպություններում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կատարված հանցանքի բնույթի հեմ կապված որոշակի գործունեությամբ զրեւղվելն արգելելն է:

2 Որոշակի պաշվտններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամը զիաղվելու իրավունքից զրկելը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է երկուսից յոթ տարի ժամկետով՝ դիտավորյալ հանցագործությունների համար, ն մեկից հինգ տարի ժամկետով՝ անզգույշ հանցագործությունների համար, իսկ որպես լրացուցիչ պատիժ՝ մեկից երեք տարի ժամկեպով:

Յ Որոշակի պաշվտններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամը զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի ապաշտոնաւվարության կամ որոշակի գործունեությամը

14

զիաղվելու ժամանակ նրա կափտալրած հանցագործության բնույթից, հնարավոր չի գտնում պահպանել որոշակի պաշտոններ գզրաղեցնկլու կամ որոշակի գործունեությամի զբաղվելու նրա իրավունքը:

3.1 Եթե որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված է որպես պարվադիր լրացուցիչ պատիժ, սակայն տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու ձնով տվյալ պատժի կատարումը հնարավոր չէ հանցանք կատարած անձի` տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալու կամ այդ իրավունքից զրկված լինելու պատճառով, ապա պարվադիր լրացուցիչ պատիժը չի նշանակվում:

4 Որոշակի պաշտոններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությաւմը զիաղվելու իրավունքից զրկելը կարգապահակաւն գումարտակում պահելու, կալանքի կամ որոշակի ժամկարով ազատազրկման հեվփ միասին որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս լրացուցիչ պատժի ժամկետը տարածվում է հիմնական պատիժը կրելու ամբողջ ժամանակի վրա, ընդ որում, լրացուցիչ պատժի ժամկետը հաշվարկվում է հիմնական պատիժը կրելուց հետո: Մնացած դեպքերում լրացուցիչ պավտժի ժամկետը հաշվարկվում է դատավճիոն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից:»:

Նուն օրենսգրքի 93142րդ հոդվածի 1Լին մասի համաձայն՝

«Հանրային ծառայության մասին» ն «Կուսակցությունների մասին» օրենքներով սահմանված` հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն ունեցող անձի կողմից հայտարարագրերը Վարչական իրավախախվումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգիքի 169.28-րդ հոդվածի Լին կամ 4-րդ մասով սահմանված վարչական տույժի կիրառումից հետո՝ 30 օրվա ընթացքում, դիտավորությամի չներկայացնկբ պատժվում է տուգանքով նվազագույն աշխատավարձի հազարհինգհարյուրապատիկից ներկուռհռազարապավիկի չափով, կամ ազատազրկմամի՝ առավելագույնը երկու փարի ժամկերով որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով առավելագույնը երեք վւարի ժամկետով կամ առանց դրա»:

ՃՇ գործող քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն՝ «/...) 3. Տուգանքը, որոշակի պաշտոններ զիաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու

15

իրավունքից զրկելը ն զինվորական ծառայության մեջ սահմանավեաւկումը կիրառվում: են ն որպես հիմնական, ն՛ որպես լրացուցիչ պատիժներ:

4. Մել հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ»:

Նույն օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն` «մ. Որոշակի պաշվտններ զիաղեցնելու իրավունքից զիկելը՝ որոշակի պաշվոմուեր զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամի զբաղվելու իրավունքից զիկելը` կաւրարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամը զբաղվելն արգելելն է:

2 Որոշակի պաշվտններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամը զբաղվելու իրավունքից զիկելը որպես հիմնական պավիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում:

Յ Որոշակի պաշվտններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամը զիաղվելու իրավունքից զրկելը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծն միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 2-7 փարի ժամկետով:

4 Որոշակի պաշտոններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությաւմը զիաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծն միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ ԼՅ փարի, իսկ ծանը ն առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար` Լ5 փարի ժամկետով:

5. Որոշակի պաշվտններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործուննեությամը զբաղվելու իրավունքից զիկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երը դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարությաւն կամ որոշակի գործունեությամբ զրաղվելու ժամանակ երա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամի զբաղվելը: (...)»:

Նույն օրենսգրքի 444-րդ հոդվածի Լին մասի համաճայն՝ «Հայաստանի Հանրապետությաւն օրենադրությաւմի սահմանված հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն ունեցող անձի կողմից հայտարարագրում կեղծ տվյալ ներկայացնկը կամ հայտարարագրման ենթակա տվյալը թաքցնելը կամ հայտարարագիրը օրենքով աատհմանված պատասխանատվության կիրառումից

16

հետո՝ 30 օրվա ընթացքում, չներկայացնելը պատժվում է ուգանքով՝ փասնապապտիկից երեսնապավիկի չափով, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով երկուսից հինգ տարի ժամկեվմտվ, կամ ազատության սահմանափակմամԻ առավելագույնը երեք մարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազիկմամի առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամի առավելագույնը երեք տարի ժամկեվտվ: (..):

13. Վճռաբեկ դատարանը, Արմեն Պողոսյանի գործով որոշմամբ,

անդրադառնալով որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու քրեաիրավական պատժատեսակի կիրառման կարգին, արձանագրել է. «(...) ՀՀ նախկին ն գործող քրեական օրենսգրքերի համապատասխան իրավանորմերի վերլուծության արդյունքում Վճոռարեկ դատարանն արձանագրում է, որ հիմնական ն լրացուցիչ պատիժների կիրառման վերաբերյալ կարգավորումներում կատարվել է ակյզբունքային փովտխություն: Մասնավորապես, եթե նախկին օրենսգիրքն ուղղակիորեն պահանջում էր որոշ տեսակի լրացուցիչ պատիժները (այդ թվում՝ որոշակի պաշվտններ զիաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը) նշանակել միայն Հատուկ մասում ամրագրված լինելու դեպքում, ապա գործող օրենսգիրքը նման պահանջ չի սահմանում լրացուցիչ: պատժի տեսակն րնտրելու ն 6 նշանակելու նպատակահարմարության գնահատումի թողնելով դատարանի հայեցողությանը: Ընդ որում, ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասր պարունակում էր զգալի թվով հանցակազմեր, որոնց սանկցիան, բացի հիմնական պավտժատեսակներից, նախատեսում էր նան լրացուցիչ պատիժ, որի կիրառումը դատարանի համար պարտադիր էր: Այնինչ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասում լրացուցիչ պատիժներ ամրագրված չեն: Այս կապակցությամբ օրենսդրի կամքը դրսնորվում է նրանում, որ դավաւրանը, ղեկավարվելով կատարված արարքի համար համաչափ պատիժ նշանակելու պահանջով հիր հայեցողական լիազորությունների սահմաններում իրավասու լինի նշանակել Ընդհանուր մասում նախատեսված համապաւտասխան լրացուցիչ պատժատեսակը:

17

15, Վճռաբեկ դատարանը փասվում է, որ ինչպես նախորդ, այնպես էլ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքերը չեն տարբերակում հիմնական ն լրացուցիչ պատիժ նշանակելու ակզբունքները ն նպատակները, քանի որ բոլոր դեպքերում պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են առաջնորդվել ՀՀ քրեական օրենսդրության ընդհանուր սկզբունքներով դրանք են՝ օրինականություն, անձնական պատասխանատվություն, Օ րստ մեղքի պատասխանատվություն, արդարություն ն պատասխանամվության, անհատականացում: Ինչ վերաբերում է պատժի նպատաեւկների իրացմանը, ապա անկախ նրանից, թե անձի նկատմամը նշանակվել է հիմնական պատիժ թնե հիմնական ն լրացուցիչ պատիժներ համակցված, պատժի նպատակները կարող են իրացվել միայն այն դեպքում, երբ դափարանի կողմից յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով, հաշվի առնելով, ի թիվս այլնի, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճաւնը,

պատասխանատվությունը ն պազտփժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցավորի անձր բնութագրող տվյալները ն այլն, նշանակվի արդարացի պատիժ՝ հիմնված ներքին համոզմունքի վրա:

16, Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կոնկրետ հանցագործության առանձնահավկություններից ելնելով դատարանը պետք է նշանակի նան լրացուցիչ պատիժ, եթե գալիս է այն եզրահանգման, որ միայն հիմնական պատիժ նշանակելու դեպքում հնարավոր չէ հասնե պատժի նպատակների իրացմանը, մասնավորապես ստցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը ն հետագա հանցագործությունների կանխմանը:

(:-:) Ինչպես արդեն նշվեց, ի տարբերություն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի, որի կարգավորումների համաձայն՝ որոշ լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել բացառապե համապատասխան հոդվածի սանկցիայում ուղղակիորեն

նախատեսված լինելու դեպքում, ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրքը նման պահանջ չի սահմանում, ինչից հետնում է, որ դատարանն իրավասու է իր հայեցողությամբ նշանակել կամ չնշանակել համապատասխան լրացուցիչ պատիժ:

Այլ կերպ, եթե դատարանը, ուսումնասիրելով վարույթի նյութերը, ներկայացված ապացույցները, պատասխանապվությունը ն պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող

18

հանգամանքները, հանցավորի անձր բնութագրող տվյալները ն այլն, հանգի այն եզրակացության, որ պավժի նպատակների իրացման համար միայն հիմնական պատիժ նշանակելը բավարար չէ, ապա կարող է նշանակել նան լրացուցիչ պատիժ՝ /ուրաքանչյուր դեպքում հիմնավորելով փվյալ լրացուցիչ պատժի կիրառման անհրաժեշտությունը: Ընդ որում, դատարանին տրված այդ հայեցողական լիազորության որնէ սահմանափակում ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրքը չի նախատեսում:

18. Թեն ՀՀ գործող քրեական օրենսգիքի 56-րդ հոդվածում պատժի տեսակները դասակարգված են այն տրամաբանությամբ, որ յուրաքանչյուր հաջորդ պափժատեսակ առավել խիար է, քան՝ նախորդողը, այնուամենայնիվ, նույն օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի կարգավորումներից բխում է, որ բոլոր դեպքերում դատարանն իրավասու է հիմնական պավզժի հետ համակցված կիրառել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ` անկախ պավժի համակարգում վերջինի զբաղեցրած դիրքից ն խատության աստիճանից: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ երիեմն հիմնական պատիժը (օրինակ` փուգանքը) կարող է նվազ խիար լինել լրացուցիչ պատժից (օրինակ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելուց) քանի որ յուրաքանչյուր այնպիսի պատժատեսակի համար, որը կարող է կիրառվել ն՛ որպես հիմնական, ն' որպես լրացուցիչ պատիժ, սահմանված են կիրառման տարբեր պայմաններ: Հետնաբար հանցանք կատարած աւնձի նկատմամի հիմնական պատիժ նշանակելիս դափարանն իրավասու է նշանակել նան լրացուցիչ պատիժ՝ անկախ այն հանգամանքից, թն կիրառման ենթակա պատժատեսակը սահմանված է տվյալ հոդվածի սանկցիայով, թե՝ ոչ, ն այն առավել խիստ է հիմնական պաղժից, թն՝ ոչ:

(-.) Անդրադառնալով որոշակի պաշտոններ զրաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու լրացուցիչ պատժատեսակի կիրառման նպատակահարմարությանը` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիքի 6Լրդ հողվածի 5-րդ մասր հարակ կարգավորում է, թե որ դեպքում դատարանը կարող է այն նշանակել: Մասնավորապես, հիշյալ պատժատեսակը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նեշանակվլ այն դեպքու, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի

19

պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամը զբաղվելը:

Վերը նշվածի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային որոշումներում արձանագրել է, որ այս պատժատեսակի նպատակներից Լ՝ կանխել տվյալինույթի հանցագործության հետագա կատաեւրման հավանականությունը, քանի որ այս պատժատեսակը նշանակվում է հավուկ կարգավիճակ ունեցող կում որոշակի գործունեությաւմը զբաղվող անձանց նկատմամբ: Այլ կերպ տվյալ պատժատեսակի կիրառումը բխում է այն հանցագործությունների կանխմեաւն անհրաժեշտությունից, որոնք այս կամ այն առումով կապված են հանցավորի պաշվտնական դիրքի կամ մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ:

Ը: (Դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամը որոշաւկի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրա