Զաքարյան — ՀԿԴ1/0043/01/22

ՕՓ2 2-35

նե 22/17

22ԹՅՅՏ ՈԹ ԱՆ ՇԿԴԼ/0043/01/22

(ԹԵՐ

Ս ՀՏ ՎԱՏ:

ԱԽ)

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Հայաստանի Հանրապետության

հակակոռուպցիոն դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ Մ.Մոսինյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ Ա. Հովհաննիսյան

2024 թվական նոյեմբերի 14-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան՝ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

ՌՈ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

Դ.ՎՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Արտակ Զաքարյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի մայիսի 25-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ ԱՊողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան|՝ 2023 թվականի մարտի 30-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանի պաշտպան Ա. Հայրապետյանի միջնորդությունը բավարարվել է, ն Ա.Զաքարյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգիրք) 34-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:

2. ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Ա.Նշանյանի հատուկ վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանն իր՝ 2024 թվականի մայիսի 25-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողել է անփոփոխ:

3. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ ԱՊողոսյանը բերել է հատուկ վերանայման բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի հուլիսի 7-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

4. Ըստ բողոքի հեղինակի` Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

Միաժամանակ, բողոքում բարձրացված հարցերի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու համար:

4Լ Ըստ բողոքաբերի վիճարկվող որոշմամբ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը, նեղ մեկնաբանելով 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի

Յ

17-րդ կետով նախատեսված չափերը, արձանագրել է, որ հիշյալ քրեաիրավական նորմերով կաշառք տալու դեպքում դրա առարկայի չափի մասին խոսք չկա ն հանգել սխալ հետնության, որ կաշառք տալու դեպքում, անկախ կաշառքի առարկայի չափից, այն կարող է որակվել միայն այդ հանցանքի հասարակ ձնով:

Բողոքաբերի պնդմամբ՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով հանցագործությամբ պատճառված վնասի, այդ թվում' կաշառք տալու ն ստանալու չափերը, բացառությամբ հատուկ մասում նախատեսված դեպքերի, տեղ են գտել ոչ թե կոնկրետ հոդվածներում, այլ ներառվել են հիմնական հասկացությունները սահմանող ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածում:

42. Ըստ այդմ, բողոքաբերը փաստել է, որ Ա.Զաքարյանի արարքը ենթակա է որակման ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որը դասվում է միջին ծանրության հանցանքների շարքին, իսկ կատարման պահին գործող օրենսգրքով այն դասվել է ծանր հանցագործությունների շարքին:

Բողոքաբերը միաժամանակ նշել է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածով միջին ծանրության հանցագործության վաղեմության ժամկետը 10 տարի է, իսկ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75րդ հոդվածի համաձայն՝ ծանը հանցագործության վաղեմության ժամկետն է 10 տարի: Ա.Զաքարյանի արարքի մասնակի ապաքրեականացման (փոխվել է կաշառքի առարկայի չափը) հանգամանքով պայմանավորված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի նորմի կիրաման ուժով վերջինիս արարքը համապատասխանել է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436- րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետին, որը հանդիսանում է միջին ծանրության հանցանք, որի վաղեմության ժամկետը 10 տարի է, մինչդեռ Առաջին ատյանի դատարանն Ա.Զաքարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս հիմք է ընդունել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով նախատեսված միջին ծանրության հանցագործության վաղեմության ժամկետը (5 տարի)՝ անտեսելով այն հանգամանքը, որ հանցանքի կատարման պահին Ա.Զաքարյանի արարքը հանդիսացել է, ոչ թե միջին, այլ՝ ծանր հանցանք, որի վաղեմության ժամկետն արարքի կատարման պահին գործող օրենքով եղել է 10 տարի: Այլ կերպ՝ Ա.Զաքարյանի վիճակը բարելավող օրենքին (արարքի մասնակի ապաքրեականացման հիմքով) իրավացիորեն հետադարձ ուժ տալով` Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ ն 9րդ

4

հոդվածների դրույթների խախտմամբ միաժամանակ կրկնակի հետադարձ ուժ է տվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթներին` անտեսելով այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող օրենքով Ա.Զաքարյանի արարքը հանդիսացել է ծանր հանցագործություն, որի վաղեմության ժամկետը 10 տարի է:

43. Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանի պաշտպան Ա.Հայրապետյանը վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով Ա.Զաքարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանին ներկայացրած իր միջնորդությամբ նշել է, որ Ա.Զաքարյանն իրեն առաջադրված մեղադրանքում մեղավորության հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում չի հայտնում, սակայն ցանկանում է, որ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի: Ներկայացված միջնորդությանը միացել է նան ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանը ն դատական նիստի ընթացքում տվել իր համաձայնությունը, որ նշված հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի: Մինչդեռ, Առաջին ատյանի դատարանն Ա.Զաքարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կայացնելիս, հիմք է ընդունել միայն վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ վերջինիս համաձայնությունը անտեսելով այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանը մեղավորության վերաբերյալ դիրքորոշում չհայտնելով՝ չի ընդունել իրեն մեղսագրված արարքը կատարած լինելու հանգամանքը` ըստ էության առարկելով դրա դեմ, որպիսի պայմաններում վաղեմության ժամկետն անցնելու հանգամանքի առկայությունը չէր կարող դիտվել որպես քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, ն քրեական վարույթը պետք է շարունակվեր ընդհանուր կարգով:

5. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 25-ի որոշումը ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

5

6. Ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար որ. «(..) /նա իր որդուն պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից ազատելու համար, Վահե Ներսիսյանի դրդմամբ փորձել է պաշտոնավաւր անձանց տալ առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք:

Այսպես. Վահե Մեջյումի Ներսիսյանը 2017թ. իր ծանոթ Արտակ Ալբերտի Զաքարանից պարտքով վերցրել է 3.600 ԱՄՆ դոլար գումար, որից 600 ԱՄՆ դոլարը հեվ. է վերադարձրել, իսկ մնացած 3000 ԱՄՆ դոլարը խոարացած ժամկելում վերադարձեել չի կարողացել: Այնուհետն Արտակ Զաքարյանի առանձնապես խոշոր չափերով գույքի խարնության, Օն վարահություն չարաշահելու եղանակով հափշտակելու դիվավորությամի, Վահե Ներսիսյանը 2017թ. կեսերին նրա մոտ պատրանք է ստեղծել, թե իրր կարող է 10.000 ԱՄՆ դոլար գումարի դիմաց իր ծանոթ պաշտոնապտաեւը անձաւնց ու բժիշկ մասնագետներին կաշառք վփալու ն վերջիններիս կողմից Արտակ Զաքարյանի որդուն 2004 թվականի ծնված, նախազորակոչիկ Մերուժան Զաքարյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ րժշկական կեղծ ախտորոշումներ ձնակերպելու ն փուստեւթղթեր պատրասվելու միջոցով զորակոչային տարիքում լուծել Մերուժան Զաքարյանի պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից ազատելու հարցը ն հանցավոր մտադրությունն իրագործելու նպավպակով` դրդել է Այրակ Զաքարյանին իր միջոցով պաշտոնատար անձանց ն բժիշկ մասնագետներին առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք տալ: Արտակ Զաքարյանն ընդունել է Վահե Ներսիսյանի՝ առանձնապես խոշոր չափերի` 4.810.000 դրամին համարժեք 10.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով կաշառք տալու միջոցով որդուն պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից ազատելու առաջարկը ն հավատալով Վահե Ներսիսյանի խոսվաամներին՝ նրա հետ 2017թ. կեսերին ձեռք բերված պայմանավորվածության շրջանակներում համաձայնել է մինչ այդ Վահե Ներսիսյանին տված 1443.000 ՀՀ դրամին համարժեք 3000 ԱՄՆ դոլարը վերջինիս միջոցով որպես կաշառք տալ պաշտոնատար անձանց ն բժիշկ մասնագերներին՝ միաժամանակ խոստանալով մնացածը վճարել մաս-մաս: Այնուռեփտն շարունակելով իր հանցավոր մտադրությունը՝ 2018թ. վերջերին Վահե Ներսիսյանն իբին պաշմտնատար անձանց ն բժիշկ մասնագետներին կաշառք տալու համար Արտակ Զաքարյանից պահանջել է նս 1452.000 ՀՀ դրամին համարժեք 5.000 ԱՄՆ դոլար գումար: Արտակ

6

Զաքարյանը հայտնել է, որ այդ պահին նշված գումարը չունի ն Վահեն Ներսիսյանի հեմ պայմեաւնավորվածություն է ձեռք բերել խոարացած գումարն իր փոխարեն վերջինիս կողմից պաշտոնատար անձանց ն բժիշկ մասնագետներին կաշառք տալու շուրջ՝ հետագայում այն Վահե Ներսիսյանին վերադարձնելու պայմանով, իսկ արդյունքում մնացած 34.000 ԱՄՆ դոլարը Վահն Ներսիսյանին փոխանցել մաս-մաս՝ յուրաքանչյուր տարի 1000 ԱՄՆ դոլարի չափով: Սակայն Արտակ Զաքարյանն իր կամքից անկախ հանգամանքներում հանցագործությունն ավարտին չի կարողացել հասցնել, քանի որ Վահե Ներսիսյանը կաշառք տալու պատրվակով Արտակ Զաքարյանից արացած 14430000 ՀՀ դրամին համարժեք 3.000 ԱՄՆ դոլար գումարը խարդախությամբ՝ խաբեության ն վարահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է: (...)»/:

7. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 30-ի որոշման համաձայն՝ «(..) Դատարանն արձանագրում է, որ արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լ ին կեվտվ որակելու համար անհրաժեշտ է, որ անձը խոարանա կամ առաջարկի կամ փրամադրի 5 միլիոն ՀՀ դրամը գերազանցող գումար:

(..) Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումների` պետական ծառայության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում 4.810.000 ՀՀ դրամը համարվում է առանձնապես խոշոր չափ, մինչդեռ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքով այն արդեն համարվում է խոշոր չափ, քանի որ չի գերազանցում 5 միլիոն ՀՀ դրամը: Այսինքն, գործող ՀՀ քրեական օրենսգիրքի կարգավորումների պարագայում Արտակ Զաքարյանի կողմից ենթաղդրարար կատարվեաւծ արարքն, առերնույթ, րար բնույթի ն հանրության համար վտանգավորության աստիճանի միջին ծանրության հանցագործություն է (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի 2-րդ մաս, որը համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգիքի 436-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետին):

Ամբաստանյալ Արտակ Զաքարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետով նախաւտեսված քրենւկաւն պազտասխաւնապտվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետը լրացել է: Մասնավորապես, Արտակ «Զաքարյանին մեղսագրվող արարքի վաղեմության հնգամյաւ ժամկետը լրացել է 2022 թվականին, այդ պահի դրությամբ նրա նկատմամբ կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած

ւ Տե՛ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթ 3-4:

7

մեղադրական դատավճիռ չի եղել, մինչն քրեական պատասխանատվությաւն ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելը Արտակ Զաքարյանի կողմից միջին ծանրության, ժանր կամ առանձնապես ծանը հանցանք կատարած լինելու, քննությունից կամ դատից խուսաւփելու վերաբերյալ ապացույցներ կամ փաստարկներ Դատարանին չեն ներկայացվել: Այլ կերպ ասած՝ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով, այլ փարական տվյալներով ն րար ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից 2003.2023թ. փրված տեղեկատվության` չի հաստատվում վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցված կամ ընդհատված լինելու հանգամանքը:

Հետփնաբար, Արտակ Զաքարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-312-րդ հոդվածի 3րդ մասի Լին կետով քրեական հետապնդումը պետք է դաղարեցնել՝ քրեական պատասխանապտվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով՝ նկատի ունենալով, որ սույն գործով առկա Լ նան վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դատավարական պայման, այն է` ամրասրանյալի համաձայնությունը. ամբաստանյալ Արտակ Զաքարյանը դատական նիստի ընթացքում չի առարկել ն տվել է իր համաձայնությունը, որպեսզի այդ հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի ն քրեական գործով վարույթը կարճվի: (..)»-:

8. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մայիսի 25-ի որոշման համաձայն՝ «/...) (Նյկատի ունենալով նան 2021 թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի 9րդ հոդվածի 2-րդ մասր, նույն օրենսգրքի 436-րդ հոդվածով սահմանված կաշառք տալու հանցակազմի իմաարով «խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» եզրույթների վերաբերյալ նախորդ կետում արված վերլուծությունը, ելնելով նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2րդ կեվտվ սահմանված դրույթներից՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մասնակի սխալ է Առաջին ատյանի դատարանի հետնյալ դիտարկումի. «Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումների՝ պետական ծառայության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում 4.810.000 ՀՀ դրամը համարվում է առանձնապես խոշոր չափ, մինչդեռ գործող ՀՀ քրեական

2 Տե՛ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթեր 77-78:

8

օրենսգրքով այն արդեն համարվում է խոշոր չափ, քանի որ չի գերազանցում 5 միլիոն ՀՀ դրամը: Այսինքն, գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարզավորումների պարագայում Արտակ Զաքարյանի կողմից ենթադրաբար կատարված արարքն, առերնույթ, րար բնույթի ն հանրության համար վտանգավորության աստիճանի միջին ծանրության հանցագործություն է (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312րդ հոդվածի 2րդ մաս, որը համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետին)»: Այլ կերպ` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաարանյալին ՀՀ քրեական օրենսգիքի (րնդունված՝ 18.04.2003, ՀՕ-528-Ն) 34-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետով մեղաագրված արարքը վերոշարադրյալի պայմաններում: համապատասխանում է կաշառք տալու փորձի հասարակ հանցակազմի հատկանիշներին (2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34312րդ հողվածի Լին մաս, որը համապատասխանում է 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-436-րդ հոդվածի առաջին մասին):

(...)

20086 նե 1202. թվականներին րնդունված քրեական օրենսգրքերի համապատասխանաբար 75»իղ ն 83րդ հոդվածների համեմատաիրավական վերլուծությունը վկայում է, որ 2021 թվականին ընդունված քրեական օրենսգիրքը քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետների մասով տվյալ դեպքում անձի վիճակը վատթարացող օրենք է ն կիրառելի չէ ամբաարանյալ Արտակ Զաքարյանի նկատմամի, քանի որ նախ՝ սահմանում է վաղեմության ավելի երկար ժամկետներ, բացի այդ, վաղեմության ժամկետը, ի տարբերություն 2003 թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի, հաշվարկվում է մինչն անձի նկատմամը քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը:

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ նկատի ունենալով, որ ամիատրանյալ Արտակ Զաքարյանին մեղսագրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված` 18.04.2003,Հ0-528- Ն) 34312րդ հոդվածի 3րդ մասի Լին կետով նախատեսված հանցանքը համապատասխանում է կաշառք տալու փորձի հասարակ հանցակազմի հավփկանիշներին, ինչը թե' 2003, թե 2021 թվականներին ընդունված քրեական օրենսգրքերով դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, ինչպես նաւն 2021թվաւկաւնին ընդունված քրեական օրենսգիքի 9- րդ հոդվածի 6-րդ մասի հիման

9

վրա հաշվի առնելով, որ պատասխանամտմվությունը մասնակիորեն մեղմացնող ն միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որով մեղմացնում է պատասխանապվությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, Ա.Զաքարյանին մեղսագրված արարքի համար քրեական պատասխանավպվությունից ազատելու վաղեմության ժաւմկետների հաշվարկման մասով առաջնորդվելով ենթադրյալ հանցավոր արարքը կատարելու պահին գործող` 2003 թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի դրույթներով, գործել է իրավաչափ:

(-.)

Բոռղոքարերը ներկայացված բողոքում նշել է նան հետեյալը. «Դատաեւրանն Արտակ Զաքարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մաւսին որոշում կայացնելիս, հիմք է ընդունել միայն վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով իր ենկատմամի քրեական հետապնդում, դադարեցնելու վերաբերյալ վերջինիս համաձայնությունը, անտեսելով այն հանգամանքը, որ փվյալ դեպքում ամիաարանյալ Արփակ «Զաքարյանը մեղավորության վերաբերյալ դիրքորոշում չհայտնելով` չի ընդունել իրեն մեղսագրված արարքը կատարած լինելու հանգամանքը՝ րատ էության առարկելով դրա դեմ, որպիսի պայմաններում վաղեմության ժամկետն անցնելու հանգամանքի առկայությունը չէր կարող դիտվել որպես քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք ե քրեական վարույթը պետք է շարունակվեր ընդհանուր կարգով»: Վերաքննիչ դատարանը բողոքի հեղինակի վերոգրյալ դիտարկումը անհիմն է համարում՝ հաշվի առնելով հերնյալ հանգամանքները. նախ` ինչպես հետրնում է քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից, Առաջին ատյանի դատարանը գործի քննությունն իրականացնում է ոչ թե 202. այլ 1998 թվականին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքով սաւհմանված կարգով, որի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասը, ի թիվս այլնի, սահմանում է, որ քրեական հետապնդմեուն դադարեցում չի թույլատրվում, եթե դրա դեմ առարկում է ամրատրանյալը: Իսկ ինչպես հետնում է նյութերի ուսումնասիրությունից, այդ թվում` րողոքարերի փաստարկներից, Ա. Զաքարյանը համապատասխան հիմքով քրեական հետապնդումի դադարեցնելուն չի առարկել:

Բացի վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ենթադրարար բողոքաբերի փաստարկները կառուցվել են 2021 թվականի քրեական

10

դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված այն նորմի վրա, ըստ որի՝ համապավփասխան հանգամանքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ թեն այդ նորմը աույն դեպքում կիրառելի չէ, այնուսւմենայնիվ, հարկ է նշել, որ դրանից նույնպես չի բխում, որ այն դեպքում, երբ ամբաայկաւնյալը, գիտակցելով ոչ ոեաբիլիտացիող հիմքով քրնական հետապնդման դաղարեցման հետնանքները,, այդպիսի հիմքով քրեական հետապնդման դաղարեցմանը վփավիս է համաձայնություն, սակայն միննույն ժամանակ, օրինակ, մեղավորության վերաբերյալ դիրքորոշում չի հայտնում, ապա վերջին հանգամանքի առկայությունը կարող Լ մեկնաբանվել՝ որպես առարկության ներկայացում: Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ 2021 թվականին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգիքի 12րդ հոդվածի 4Հրդ մասով սահմանված՝ «եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը» ձնակերպումը վկայում է, որ մեղսագրված արարքը չկատարելը վերաբերում է առարկության հիմքին, այսինքն` վերաբերելի է այն դեպքերի համար, երը ամիաարանյալը առարկություն է ներկայացնում: Սակայն եթե ամբաարանյալը, գիտակցելով ոչ ոնարիլիտացնող հիմքով քրեական հետապնդման դադարեցման հեփննանքները, ընդհանրապես չի առարկում այղ հիմքով քրեական հեվաւպնդման դադարեցմանը, ապա մեղավորության վերաբերյալ դիրքորոշում չհայտնելը չի կարող դիտարկվել՝ որպես առարկության ներկայացում ոչ ոնաբիլիտացնող հիմքով քրեական հետապնդման դադարեցմանը, ավելին` այդպիսի դիրքորոշում, չի կարող հավասարեցվել նրան, որ ամրիաարանյալը չի ընդունել իրեն մեղսագրված արարքը կատարած լինելու հանգամանքը (...»"

Վճոաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 312-րդ 5Տես նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 19-23:

11

հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետով մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 1-ին մասին:

10. ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կավզտարելու պահին: Արարքի պավպժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ ոք չպեվք է մեղավոր ճանաչվի որեւ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպերական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել (...)»:

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ոչ ռք չի կարող ենթարկվել քրեական ։`պատասխանատվությաան այն արարքի համար, որր կատարման պահին հանցանք չի համարվել:

2 Քրեական օրենքի Հատուկ մասի նորմերն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:

3 Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի նորմերը կարող են անալոգիայով կիրառվել, նթե դա չի վատթարացնում անձի վիճակը»:

Մեջբերված նորմերը Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս վերլուծության է ենթարկել իր նախադեպային որոշումների շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ «չկա հանցագործություն ն պավմվժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (ոսա օՂոտո, ոսկ քօօոճ. 56 1656) կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է ն իրավունքի գերակայության կարնորագույն տարր, որը բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետնաբար նշված սկզբունքից որնէ շեղում անթույլատրելի է: Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիություն,՝ Ձ»պետք է նախատեսված լինեն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող օրենքով, ինչը ենթադրում է, որ անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից ն, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ

12

դատարանների` տված մեկնաբանությունց պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների ն անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում ն ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման ն/կամ անգործության համար՞։

Անդրադառնալով դատական մեկնաբանության սահմաններին ն օրենսդրական բացի հաղթահարման հիմնախնդրին՝ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ օրենքի՝ իրավական որոշակիութան չափանիշին բավարարեն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնաբանումը լրացնող դերակատարություն ունի ՀԸ քրեական օրենսգրքի որնէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դարական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության ակզբունքի անքակվելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու ն անալոգիայով կիրառելու արգելքը:

Վերոնշյալի համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ եթե հանցակազմի պարտադիր հատկանիշը սահմանող հասկացության

բովանդակության բացահայվումի կախված չէ գործի կոնկրեր հանգամանքներից, կարող է սահմանվել դրանցից վերացարկված, սակայն սահմանված չէ օրենքով, դատարանը, չունենալով գնահատման օբյեկտիվ չափանիշներ, զիկված է դրանք մեկնաբանելու հնարավորությունից: «Խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» հասկացություններն ինքնին ենթադրում են չափելի երնույթներ: Դրանք, օգտագործվելով քանակի, կշռ կամ արժեքի հատկանիշներով օժտված առարկաներ` բնութագրելիս, պայմանավորված չեն գործի, կոնկրետ հանգամանքներով ն օբյեկտիվորեն կարող են սահմանվել (ն սահմանվում են) դրանցից վերացարկված: Այսպես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի մի շարք նորմերում օգտագործելով «խոշոր չափ» ն/ կամ «առանձնապես խոշոր չափ» եզրույթները՝ օրենսդիրը միաժամանակ հստակ սահմանել է, թե կոնկրետ առարկայի որ չափն է համարվում խոշոր, որը՝ առանձնապես խոշոր: Հակառակ դեպքում 4 Տե՛ս, ոամոնչ ռանոմ տ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Վարուժան Ավետիսյանի գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0083/01/11, Դավիթ Սիմիդյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0122/01/3, Վարդան Ղազարյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշումները:

13

իրավակիրառ մարմնի կողմից քննարկվող հասկացություններիի կիրառումը կհանգեցնի կամայական մեղադրման, դատապարտման ն պատժման, քանի որ գործի հանգամանքներով պայմանավորված չլինելու դեպքում բացակայում են իրավակիրառ մարմնի, այդ թվում՝ դատարանի կողմից այդ հասկացությունների բովանդակությունը որոշելու օբյեկտիվ չափանիշները»:

1. ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3րդ հոդվածի համաձայն` «մ. Մոյն օրենսգրքում օգտագործվում են հեվնյալ հասկացությունները.

(.-)

17) հավեվակության, պատճառած գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ արացված գույքի կամ օգուտի չափերը աոյն օրենսգրքում հափշվտաւկված գույքի, պափմճառված գույքային վնասի, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի մանր չափ է համարվում 500.000 Հայաստանի Հանրապետության դրամի չգերազանցող գումարր (արժեքը) խոշո, չափ է համարվում 5 միլիոն Հայաարանի Հանրապետության դրամը չգերազանցող գումարը (արժեքը), առանձնապես խոշոր չափ է համարվում 5 միլիոն Հայաարանի Հանրապետության դրամի գերազանցող գումարը (արժեքը), բացառությամբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերի (...)»:

Նույն օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի համաձայն «Լ Կաշառք տալր՝ պաշտոնավտաւր անձին կամ նրա մատնանշած անձին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով գույք, ներառյալ դրամական միջոց, արժեթուղթ, վճարային այլ գործիք, գույքի նկատմամբ իրավունք, ծառայություն կամ որնէ այլ առավելություն խոստանալը, առաջարկելը կամ տփրամադրելը` պաշտոնատար անձի իշխանական կամ ծառայողական լիազորություններ, կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգվագործելով կաշառք տվողի կամ նրա մատնանշած անձի օգտին գործողություն կափարելու կամ չկափարելու համար՝

պավժվում է (...):

2. Սույն հոդվածի Էին մասով նախատեսված արարքը, որի կատարվել Լ՝

(.-)

Հ Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Դավիթ Սիմիդյանի զործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ին կայացված թիվ ԵԷԴ/0122/01/3 որոշումը:

14

2) խոշոր չափերով կամ

(.-.)

պավժվում է (...):

3. Սույն հոդվածի Լին կամ 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, որը կավարվել է՝ (...)

2) առանձնապես խոշոր չափերով

պավժվում է (...)»:

Ի տարբերություն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով հափշտակության, պատճառված գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի չափերը սահմանվում են ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածով՝ օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունների ներքո: Վերոնշյալ չափերն ընդհանուր են ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի հատուկ մասով սահմանված բոլոր այն հանցակազմերի համար, որոնցում հանցագործության չափերը նախատեսված են որպես հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ կամ հանցակազմը որակյալ կամ առավել որակյալ դարձնող հանգամանք, եթե կոնկրետ հանցակազմի շրջանակում այլ չափ սահմանված չէ (օրինակ՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի հոդվածներ 267-ը, 282-ը, 290ը ն այլն):

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածով նախատեսված կաշառք տալու հանցակազմը որակյալ դարձնող «խոշոր» ն «առանձնապես խոշոր» չափ հասկացությունների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը Սարգիս Գրիգորյանի գործով արձանագրել է, որ դրանք չափելի երնույթների են, ուստի օրենսդիրը կա՛մ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի շրջանակներում՝ ընդհանուր հասկացությունների ներքո, կա՛մ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածով պետք է հստակ սահմաներ, թե կաշառք տալու հանցակազմի պարագայում որ չափն է համարվում խոշոր, որը՝ առանձնապես խոշոր, մինչդեռ, քրեական օրենսգրքի վերաբերելի նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ կաշառք տալու հանցակազմի պարագայում կաշառքի առարկայի խոշոր ն առանձնապես խոշոր չափերը չեն բացահայտվել: Այսպես՝ օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 17-րդ կետում խոսքը գնում է միայն հափշտակության, պատճառված գույքային վնասի, հանցավոր ճանապարհով

15

ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի չափերի մասին, իսկ կաշառք տալու դեպքում կաշառքի առարկայի չափերը չեն կարող նույնացվել դրանցից որնէ մեկի հետ: Անդրադառնալով հնարավոր այն մեկնաբանությանը, որ կաշառք տալու չափերը կարող են դիտարկվել հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի ներքո, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ նման մեկնաբանումը կլինի խիստ տարածական ն չի համապատասխանի օրենքի որոշակիության չափանիշներին, քանի որ վերոնշյալ դեպքում խոսքը գնում է գույքը կամ օգուվվ: հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերելու կամ արանալու, այլ ոչ թե տալու մասին: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ առկա է օրենսդրական բաց, ինչը որնէ պարագայում չի կարող լրացվել կամ հաղթահարվել դատական մեկնաբանության միջոցով, քանզի դատական մեկնաբանման շրջանակները խստորեն սահմանափակված են օրինականության սկզբունքով, իսկ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու ն անալոգիայով կիրառելու արգելքը: Արդյունքում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 2- րդ մասի 2-րդ կետը ն 3-րդ մասի 2-րդ կետը չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին, բավարար չափով կանխատեսելի չեն, ուստի չեն կարող անձին դատապարտելու հիմք հանդիսանալ:

12. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից հետնում է, որ.

- ԱԶաքարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1Լին կետով նախատեսված այն հանցավոր արարքի համար, որ նա իր որդուն պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից ազատելու համար Վ.Ներսիսյանի դրդմամբ փորձել է պաշտոնատար անձանց տալ առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք՛,

- Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ համաձայն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի կարգավորումների պետական ծառայության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում 4.810.000 ՀՀ դրամը համարվում է առանձնապես " Տես Վճռաբեկ դատարանի` Սարգիս Գրիգորյանի գործով 2024 թվականի հուլիսի 26-ի թիվ ՀԿԴ/0054/01/22 որոշումը:

7 Տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը:

16

խոշոր չափ, մինչդեռ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով այն արդեն համարվում է խոշոր չափ, քանի որ չի գերազանցում 5 միլիոն ՀՀ դրամը: Այսինքն՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի կարգավորումների պարագայում Ա.Զաքարյանի կողմից ենթադրաբար կատարված արարքն, առերնույթ, ըստ բնույթի ն հանրության համար վտանգավորության աստիճանի՝ միջին ծանրության հանցագործություն էտ,

- Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 34-312րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետով մեղսագրված արարքը համապատասխանում է կաշառք տալու փորձի հասարակ հանցակազմի հատկանիշներին, որը համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 44-436-րդ հոդվածի առաջին մասին::

Թ. Նախորդ կետում մեջբերված փաստերը գնահատելով սույն որոշման 10-11-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի 2րդ մասի 2րդ կետը չի համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին, բավարար չափով կանխատեսելի չէ, ուստի չի կարող անձին դատապարտելու հիմք լինել:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունն առ այն, որ ամբաստանյալ Ա.Զաքարյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Լին կետով մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 1ին մասին, իրավաչափ է:

Անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով հանցագործությամի պատճառված վնասի, այդ թվում` կաշառք տալուն ստանալու չափերը, բացառությամբ հավմւկ մասում նախավեսված դեպքերի, փեղ են գտել ոչ թե կոնկրեր հոդվածներում, այլ ներառվել են հիմնական հասկացությունները սահմանող ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հողվածուժ' Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ օրինականության սկզբունքը ն կա հանցագործություն ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» կանոնը 8 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

17

պահանջում են, որ հանցավոր համարվող արարքները սահմանվեն բացառապես օրենքով ն նկարագրվեն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով՝ բացառելով դրանց շատ լան ն տարածական մեկնաբանումը: Վերոնշյալը սահմանադրորեն ն միջազգային կոնվենցիաներով ամրագրված հիմնարար սկզբունք է ն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, որից որնէ շեղում ն բացառություն նախատեսված չէ՝ նույնիսկ պատերազմի կամ ազգի կյանքին սպառնացող այլ արտակարգ դրության ժամանակ»: Հետնաբար, եթե քրեաիրավական նորմը չի բավարարում «օրենքին» ներկայացվող որակական չափանիշներին, այն չի կարող դրվել անձի դատապարտման հիմքում, որքան էլ որ կատարված արարքը լինի վտանգավոր ն, ընդհանուր առմամբ, բխի օրենսդրի նպատակներից:

14. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչափ են արդյոք Ա.Զաքարյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով դադարեցնելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնությունները:

15. ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 312րդ հոդվածի համաձայն` «4. Պաշտոնատար անձին կաշառք տալը, այսինքն՝ պաշտոնատար անձին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրա կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որնէ այլ առավելություն խոարանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ իր կամ իր ներկայացրած անձանց օգտին պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների շրջանակում որնէ գործողություն կատարելու կամ չկատարելու կամ պաշվտնատար անձի կողմից իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով այդպիսի գործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու կամ ծառայության զծով հովանավորչության կամ թողփվության համար՝

օ Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Շ.Թ. ,. լբ ՍԽԱԼԻ ԱԽՇքՕրքգործով 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20190/92, 832, 5. 77... 7քմք ՍԻԱԼԵք ԽՈՎՕՇՕԼզործով 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20166/92, 834:

18

պատժվում է վանսգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից

երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկեւրով, կամ ազատազրկմամը՝ առավելագույնը երեք փարի ժամկեվով:

(:.)

3 Կաշառք տալը, որը կափարվել է`

1) առանձնապես խոշոր չափերով,

(:.)

պատժվում է ազափազիկմամի՝ երեքից յոթ փարի ժամկեվով»:

ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կաշառք տալը՝ պաշտոնատար անձին կամ նրա մատնանշած անձին անձամը կամ միջնորդի միջոցով գույք, ներառյալ դրամական միջոց, արժեթուղթ, վճարային այլ գործիք, գույքի նկատմամբ իրավունք, ծառայություն կամ որնէ այլ առավելություն խոստանալը, առաջարկելը կամ տփտրամադրելը` պաշտոնատար անձի իշխանական կամ ծառայողական լիազորություններ, կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգվագործելով կաշառք տվողի կամ նրա մատնանշած անձի օգտին գործողություն կափարելու կամ չկափարելու համար՝

պատժվում է կարճաժամկեվ, ազավփազրկմամբի՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրիկմամի՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:

(...)»:

ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(...) 3. Միջին ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կափարված այն արարքները, որոնց համար այն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում հինգ տարի ժամկետով ազատազրկումը, ինչպես նան անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում տաեւսր փարի ժամկարով ազատազրկումը:

4. Ծանր հանցագործություններ են հաւմարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար այն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում տասր տարի ժամկեվտվ ազատազրկումը: (...)»:

19

ՃՇՇ գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` «(...) 3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում այն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար այն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:

4. Ծանր հանցանքներ են համարվում այն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար այն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 10 փարի ժամկետով ազատազրկումը: (:-.)»:

ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Անձն ազապտվում է քրեական պատաւսխանաւտվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետեյալ ժամկետները.

(-.)

2) հինգ փարի՝ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.

3) տասր տարի՝ ծանր հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից. (...)»:

ՃՇ գործող քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «4. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանամվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել են հետնյալ ժամկետները.

(:.)

2) 10 տարի՝ միջին ծանրության հանցանքի դեպքում.

3) 15 տարի՝ ծանր հանցանքի դեպքում. (...)»:

16. Վճռաբեկ դատարանը, Խաչատուր Պետրոսյանի ն Հասմիկ Շանոյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ անդրադառնալով քրեական օրենսդրության հետադարձությամբ կիրառման դեպքերին, արձանագրել է, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետի հաշվարկման տեսանկյունից քրեական նոր օրենքով անձին մեղսագրված հանցանքի տեսակի փոփոխությունն ինքնին չի կարող հետադարձ ներգործություն ունենալ, այսինքն, այս հարցի շրջանակներում օրենսդրական փոփոխությունների բարենպաստ լինելու ինքնուրույն ցուցիչ չէ, նե տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների բարենպաստ լինելու մասին կարեի է խոսե բացառապես քրեական

20

պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտը կանոնակարգող՝ ՀՀ նախկին ն գործող քրեական օրենսգրքերի ընդհանուր նորմերի հետ համադրված գնահատելու պարագայում: Միննույն ժամանակ անդրադառնալով օրենսդրական

փոփոխությունների արդյունքում հանցանքի տեսակի ն վաղեմության ժամկետների փոփոխության իրավիճակներին, մասնավորապես` այն դեպքին, երբ արարքի (հանցանքի) ծանրության աստիճանը նվազում է, իսկ այդ արարքի համար սահմանված քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետը չի փոփոխվում, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ օրենսդրական փոփոխության արդյունքում պատժի մեղմացման հետնանքով նախկինում ծանը համարվող հանցանքը միջին ծանրության հանցանք հանդիսանալու դեպքում կիրառելի է մեղմացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու կանոնը՝ հանցանքի տեսակի ն պատժի մասով, այսինքն՝ արարքը պետք է որակվի ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ անթույլատրելի է օրենքի փոփոխության արդյունքում հետադարձության կանոնների կիրառմամբ ստացված միջին ծանրության հանցանքի համար քրեական պատասխանատվությու