Քոչարյան — ԵԴ/0253/01/19

ԵԳ/0253/01/19

Ս

ՀՏ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան

Նախագահող դատավոր՝ Ն.Հովակիմյան

դատավորներ` Կ.Մարդանյան

Ս.Համրարձումյան

2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին քաղաք Երնանում

ՇՇ Վճոաբեկ դատարանի հակակոռոպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան` Վճոաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

ՌՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՇ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան` Վերաքննիչ դատարան) 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշման դեմ ՀՇ գլխավոր դատախազ Ա.Դավթյանի վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական սախապատոմությունը.

Լ 2008 թվականի մարտի 2-ին ՀՀՇ հատուկ քննչական ծառայությունում հարուցվել է թիվ 62202608 քրեական գործը` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՇ քրեական օրենսգիրք) 225-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` 2008 թվականի մարտի Լից 2ն ընկած ժամանակահատվածում Երնան քաղաքում տեղի ունեցած հրազենի, պայթուցիկ նյութերի գործադրմամբ, սպանություններով զուգորդված զանգվածային

անկարգություններ հրահրելու ն կազմակերպելու դեպքերի առթիվ:

ԼԼ 2018 թվականի հուլիսի 3-ին թիվ 62202608 քրեական գործին միացվել է 2008 թվականի փետրվարի 23-ից մարտի 2-ս ընկած ժամանակահատվածում Հայաստանի Շանրապետության գործադիր մարմնի ղեկավար անձի` ՀՇ պաշտպանության նախարարի կողմից, այլ անձանց հետ սախնական համաձայնությամբ, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը տապալելու դեպքի առթիվ ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էին հոդվածի էին մասովնույն օրը հարուցված քրեական գործը:

2018 թվականի հուլիսի 26-ին Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի Լիս մասով:

2018 թվականի հուլիսի 26-ին Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրովին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի Էին մասով:

Լ2. 2018 թվականի օգոստոսի 3-ին թիվ 62202608 քրեական գործին է միացվել նան պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով արդարադատությանը խոչընդոտելու նպատակով դատարանի գործունեությանը միջամտելու դեպքի առթիվ ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 332-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նույն օրը հարուցված քրեական գործը:

Նույս օրը Արմեն Անդրանիկի Գնորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 332-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:

Լ3. 2018 թվականի հոկտեմբերի էին թիվ 62202608 քրեական գործին է միացվել բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց կողմից առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք ստանալու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՅԱՒրդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով սույն օրը հարուցված քրեական գործը:

2018 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Սեյրան Մուշեղի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի Լիս մասով:

Լ4. 2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ռ.Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էին հոդվածի Էին մասով ն 3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով:

2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ս.Օհանյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.ԼԷին հոդվածի Էին մասով:

2019 թվականի փետրվարի 12-ին Ա.Գնորգյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Լին հոդվածի 1-ին մասով, 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի էին կետովն 3-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով:

2019 թվականի փետրվարի 1-ին ՅուԽաչատուրովին առաջադրված

մեղադրանքը փոփոխվել ու լրացվել է, ն սրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի Էին մասով:

Լ5. 2019 թվականի փետրվարի 14իս որոշում է կայացվել քրեական գործից մեղադրյալներ Ռ.Քոչարյանի, ՅուԽաչատուրովի, Ա. Գնորգյանի ն Ս.Օհանյանի վերաբերյալ թիվ 62202919 քրեական գործն անջատելու մասին:

Լ6. 2019 թվականի ապրիլի 29-ին քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան):

2. Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի մայիսի 7-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2019 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացվել, ի թիվս այլնի, ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխասությունը որոշելու հարցով ՀՇ Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին:

ՇՇ քրեական օրենսգրքի 300.-ին հոդվածի` ՀՀՇ Մահմանադրությանը համապատասխասությունը որոշելու հարցով ՀՀՇ Սահմանադրական դատարան է դիմել նան Ռ. Քոչարյանը:

2.. ՀՇ Մահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈ- 1586 որոշմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածը ճանաչվել է ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ ն 79-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր:

2.2. Պաշտպաններ Հայկ Ալումյանը, Էրիկ Ալեքսանյանը, Կարես Մեժլումյանը ն Միհրան Պողոսյանը միջնորդություններ են ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան` իրենց պաշտպանյալների նկատմամբ ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու ն քրեական գործի վարույթն այդ մասով կարճելու մասին:

23. Մեղադրող, ՀՇ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ.Բաղդասարյանը միջնորդել է քրեական գործի վարույթը կասեցնել ն դիմել ՀՀ Մահմանադրական դատարան` կիրառման ենթակա իրավանորմերի ՀՀՇ Սահմանադրությանը համապատասխասնության հարցը որոշելու համար:

2.4. Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 6-ի որոշման համաձայն Ռ.Քոչարյանի, Ս.Օհանյանի, Յու.Խաչատուրովի նկատմամբ ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.1-ին հոդվածի էին մասով ն Ա.Գնորգյանի սկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-300.-ին հոդվածով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, ն այդ մասով քրեական գործի վարույթը կարճվել է:

3. Վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրող Գ.Բաղդասարյանի, տուժող Ա.Կետիկյանի, տուժող Ա.Ավագյանի ներկայացուցիչ Ս.Սաֆարյանի, Ռ.Քոչարյանի պաշտպաններ Շ.Խուդոյանի, Հ.Ալումյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի սոյեմբերի 26-ի որոշմամբ բողոքները մերժվել են, իսկ

Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 6-ի որոշումր թողնվել է անփոփոխ:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոհիշյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Դավթյանը՝ խնդրելով բեկանել ստորադաս դատական ատյանների որոշումները ն քրեական գործն ուղարկել ստորադաս դատարան՝ նոր քննության:

2022 թվականի ապրիլի 18-ին Վճռաբեկ դատարանում ստացվել է Ռ.Քոչարյանի պաշտպան Հ.Ալումյանի վճռաբեկ րողոքի պատասխանը, որով վերջինս խնդրել է ՀՀՇ Սահմանադրական դատարան դիմելու ն գործի վարույթը կասեցնելու մասին ՀՀ գլխավոր դատախազի միջնորդությունը ն վճռաբեկ բողոքը մերժել:

5. Վճռաբեկ դատարանի 2022 թվականի մարտի 18-ի որոշմամբ ՀՇ գլխավոր դատախազ Ա.Դավթյանի վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ: 2022 թվականի հուիսի 14ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՇ Վճոարեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոս հանցագործությունների քննության դատական կազմին: Վճռարեկ դատարանի 2024 թվականի հունվարի 17-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

6. Վճոաբեկ դատարանը 2024 թվականի հունվարի 19-ի որոշմամբ դիմել է ՀՀ Սահմանադրական դատարան՝ ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1ին հոդվածի 3-րդ մասի ն դրա հետ համակարգային առումով փոխկապակցված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին, Վրդ ն 5-րդ մասերի ն 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանության՝ ՀՇ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու համար:

7. ՇՇ Սահմանադրական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԴՈՒ-1741 որոշմամրը ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Լին հոդվածի 3-րդ մասը ճանաչվել է ՀՇ Մահմանադրությանը համապատասխանող այն մեկնաբանությամբ, որ Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՇ քրեակաս օրենսգրքի այս նորմը, որով որակվել է ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքը, Մահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելիս մեղադրողը կարող է մինչն դատարանի` խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը (նրան մեղսագրվող արարքի իրավական որակումը) ամբաստանյալի արարքում քրեական

Լ Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի՝ անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Էր գործող կարգով:

3 Համաձայն ««ՀՇայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում լրացումներ ն փոփոխություններ կատարելու մասին» 2022 թվականի փետրվարի 9-ի ՀՕ-24-Ն սահմանադրական օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-րդ մասի՝ կոռուպցիոն հանցագործությունների գործերով կայացված դատական ակտերի դեմ քրեական պալատի վարույթ ընդունած րողոքները ենթակա են վերարաշխման Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատին:

օրենքով նախատեսված այլ արարքի հատկանիշների առկայության պարագայում` անկախ դատական քննության ընթացքում ապացույցների հետազոտումից:

Վճոարբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջր.

8. Բողոք բերած անձն իր վճռաբեկ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի

դատարանը սխալ է մեկնաբանել ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին մասի էին կետով սախատեսված քրեական հետապնդումը բացառող հիմքը ն անտեսել է, որ հանցագործության դեպքի բացակայությունը հանցավոր դիտված իրադարձության բացակայությունն է, իսկ հանցակազմի բացակայությունը՝ այդ իրադարձության ն ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի որնէ նորմի կամ դրա մի մասի անհամապատասխասությունն է: Ստորադաս դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունը նույնացնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին մասի էիս ն 2-րդ կետերով սախատեսված հիմքերը ն անթույլատրելի կերպով ենթադրում, որ հանցակազմի բացակայությունը դեպքի ն այն որպես հանցագործություն դիտելու համար հիմք ընդունված քրեաիրավական նորմի անհամապատասխասությունը, միշտ ենթադրում է հանցագործության դեպքի բացակայություն: Այսպիսի մեկնաբանությունն անթույլատրելի է ոչ միայն ինքնին, այլն հատկապես այն պայմաններու, երբ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը կապված է նախկինում գոյություն ուսեցած ն տվյալ արարքը որպես

կոնկրետ հանցագործություն սախատեսած նորմը հետագայում վերացվելու հետ, ն միաժամանակ մեղադրանքի մեջ սկարագրված իրադարձությունը դեպքը, համապատասխասում է ՀՇ քրեական օրենսգրքի մեկ այլ սորմի հատկանիշներին:

8.Լ Միննույն ժամանակ, բողոք բերած անձն իր վճռաբեկ բողոքում նշել է, որ քրեական հետապնդումը ն քրեական վարույթը բացառող հանգամանքներն ունեն անվերապահ բնույթն ի հայտ գալուց հետո պարտադիր հիմք են մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու կամ քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին հայտարարելու ն դատարանի կողմից քրեական գործի վարույթը կարճելու կամ կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար: Բողոքաբերը փաստարկել է, որ քրեական վարութր բացառող

հանգամանքներն ու դրանց ի հայտ գալու հետնանքները սահմանող նորմերը, ինչպես նան դրանց դատական մեկնարանությունները չեն սախատեսոմ այդ հանգամանքներն ի հայտ գալու դեպքում վարույթը ն քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պահանջից որնէ բացառություն, վերապահում կամ այդ պահանջի կատարման որնէ պայման, այդ թվում` այն դեպքերի համար, երբ ի հայտ եկած՝ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է անձին վերագրվող կոսկրետ արարքի իրավաբանական որակմանը, սակայն նույն արարքը կամ դրա մի մասն իր մեջ պարունակում է ՀՇ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված մեկ այլ արարքի հանցակազմի հատկանիշներ:

8.2. Բողոք բերած անձը նշել է, որ ՀՇ քրեական օրենսգրքում սկարագրված բազմաթիվ հանցակազմեր ունես ընդհանուրի ն հատուկի, մասի ն ամբողջի հարարերակցություն, ն որ հատուկ հանցակազմերն իրենց մեջ պարունակում են ընդհանուր հանցակազմի բոլոր հատկանիշները, բայց որնէ հատկանիշի առանձնահատուկ դրսնորմամբ պայմանավորված` նախատեսված են ինքնուրույն հանցակազմով: Ըստ բողոքաբերի՝ ընդհանուր ն հատուկ նորմերի մրցակցության պայմաններում, այն դեպքու, երր արարքը համապատասխանում է ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հատուկ հանցակազմի հատկանիշներին ապա արարքը ենթակա է որակման հատուկ հանցակազմով, քանի որ ընդհանուր հանցակազմը կլանվում է վերջինիս մեջ: Միննույս ժամանակ, բողոքարերի պնդմամբ՝ բոլոր այն դեպքերում, երը ի հայտ է գալիս հատուկ հանցակազմը բացառող որնէ հանգամանք, որը վերաբերում է միայն դրան ն կիրառելի չէ ընդհանուր հանցակազմը սախատեսող նորմի նկատմամբ, օրինակ, տվյալ հանցակազմը սախատեսող քրեաիրավական նորմն ուժր կորցրել է քրեական օրենսգրքից հանվելու կամ ՀՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելու պատճառով, անձի արարքը պետք է վերաորակվի ընդհանուր հանցակազմի շրջանակներում:

8.3. Անդրադառնալով քրեական հետապնդումը ն քրեական վարույթը բացառող հանգամանքներին վերաբերելի իրավակարգավորումներիս ն այդ հանգամանքներն ի հայտ գալու դատավարական հետնանքներին՝ բողոքաբերը փաստարկել է, որ ՀՇ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սորմը ՀՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն

անվավեր ճանաչելու դեպքում մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու, իսկ դատարանի կողմից քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին որոշում կայացնելու պահանջը հնարավորություն չեն տալիս համապատասխան ու անհրաժեշտ դատավարական գործիքակազմի գործադրմամբ փոփոխել մեղադրանքը կամ այդ ուղղությամբ կատարել որնէ դատավարական գործողություն` բացառելով ՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչված նորմից տարբերվող ն ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի մեկ այլ նորմով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ պարունակող արարքի կապակցությամբ վարույթը շարունակելու հնարավորությունը:

8.4. Վերլուծելով ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Էին, 4-րդ ն 5-րդ մասերի, 309.1-ին հոդվածի 3-րդ մասի ն 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի նորմերը` բողոքաբերը փաստել է, որ դրանք իրենց համակցությամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու անվերապահ պահանջ են սահմանում ն միայն արարքի իրավարանական որակումը փոփոխելու հնարավորություն չեն սախատեսում բոլոր այն դեպքերում, երբ հատուկ հանցակազմ սահմանող քրեաիրավական նորմը, որով որակված է անձի արարքը, վերացվոմ է, սական անձի արարքը

համապատասխասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված մեկ այլ արարքի հատկանիշներին: Արդյունքում բողոքարերը եզրահանգել է, որ այդ կարգավորումները չեն ապահովում տուժողի իրավունքների դատական պաշտպանության, արդար դատաքննության իրավունքի անհրաժեշտ կառուցակարգեր, իսկ մեղադրանքի պաշտպանությունը` որպես դրանց ապահովման կառուցակարգ, դարձնում են անարդյունավետ ու ձնական՝ հակասելով ՀՇ Սահմանադրության 6Լէրդ հոդվածի էին մասի, 63-րդ հոդվածի Լին մասի, /5-րդ հոդվածի ն 1/6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի պահանջներին:

Բողոք բերած անձն ընդգծել է, որ մեղադրանքի պաշտպանությունը, որի կարնորագույն բաղադրիչներից մեկը մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելն է, որպես իրավակիրառ գործունեության ձն` զոտ իրավունքի կիրառման սահմանափակումներ ունենալ չի կարող, ն մեղադրողը արարքին մինչդատական վարույթում տրված իրավական գնահատականով կաշկանդված ու սահմանափակված

լինել չի կարող: Բողոքաբերի կարծիքով, եթե մեղադրանքի փաստական կողմը փոփոխելու մեղադրողի հնարավորությունները կարող են ն պետք է սահմանափակված լինեն մրցակցության ն պաշտպանության իրավունքի ապահովման սկզբունքներով պայմանավորված չափանիշներով, ապա մեղադրողի` իրավունքի նորմը կիրառելու հնարավորությունները ոչնչով սահմանափակվել չեն կարող:

8.5. Բողոքաբերի համոզմամբ, ամբաստանյալներ Ռ.Քոչարյանին, ՅուԽաչատուրովին, Ս.Օհանյանին ն Ա.Գնորգյանին ՀՀ Մահմանադրական դատարանի 202Լ թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԳՈՒԼ586 որոշմամբ ՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչված` ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էին հոդվածով առաջադրված մեղադրանքների ձնակերպումից ակնհայտ է, որ նրանց մեղսագրվող արարքները, որոնք դրսնորվել ես պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց պաշտոնեական լիազորություններն անցնելով ն անզգուշությամբ ծանր հետնանքներ առաջացնելով, համապատասխանում ես ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի մեկ այլ` 309-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին: Բողոքաբերը սան ընդգծել է, որ վերոնշյալ արարքները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածով որակելու պահին, բայց ն այնպես, որակվել ես ճիշտ՝ նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.-իս հոդվածով սախատեսված հանցակազմը հատուկ է ՀՇ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածով սախատեսված հանցակազմի համեմատությամբ ն կլանել է այն:

9. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է ստորադաս

դատարանների դատական ակտերը բեկանել ն քրեական գործն ուղարկել ստորադաս դատարան՝ նոր քննության:

ճոաբե ողո ննության համա ան նշանակություն ունեցո

փաստական հանգամանքները.

10. Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էին հոդվածի Է

ին մասով ն 3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այս բանի համար, որ. «..) (Նյա, 1998 թվականի ապրիլի Չ-ից մինչն 2008 թվականի ապրիլի Չր զբաղեցնելով ՀՇ Նախագահի պաշտոնը, ՀՇ Սահմանադրության ուժով

10

հանդիսանալով պետության գլուխը ն կրելով ՀՇ Սահմանադրությանը հեւնելու, օրենսդիլ, գործադիր ն դատական իշխանությունների բնականոն գործունեությունն ապահովելու պարտականություննել, ինչպես նան օժտված լինելով մշտապես կազմակերպչական-տնօրինչական ն վարչափարեսական գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձի լիազորություններով, այլ անձանց հեսւ հանցակցությամբ, տապալել է ՀՇ սահմանադրական կարգը, ինչպես նան իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով «Թի Էս Էս Սի Արմենիա» ՍՊ րնկերության միակ մասնակից ն պաօրես Սիլվա Համբարձումյանի օգտին գործողություններ կատարելուն նպաարելու այն է՝ այդ ընկերությանը տրամադրված ընդերքն օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության հատուկ լիցենզիաներով ընկերության 100 պտկոս բաժնեմասը ՀՀ-ում ոչ ռեզիդենցվ ընկերությանը վաճառելու գործարքին չխոչընդոտելու համայ, 2008 թվականի փետրվարին ն մայիսին Սամվել Մայրապետյանի օժանդակությամբ նրանից արացել է առանձնապես խոշոր չափերով` 927.000.000 ՀՇ դրամին համարժեք 3.000.000 ԱՄՆ դոլար կաշառք, որոնք արտահայտվել են հենյալում.

2008 թվականի փետրվարի 19-ին անցկացվել է Հայաարանի Հանրապեւռության Նախագահի րեատրությանը, որի նախապատրաստումը ն անցկացումը մեծ դժգոհություններ են առաջացրել բազմաթիվ քաղաքացիների մու: Տարրեր հասարակական կազմակերպություններ, իրավապաշփպան կառույցներ, որոնց թվում` Հայապրանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշվպանը, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը, Եվրոպայի խորհրդի` Մարդու իրավունքների հանձնակատարը ն բազմահազար քաղաքացիներ ըեպտրությունների րընթացքամ արձանագրված խախտումները վերագրել են Հայապրանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Նախագահ Ռորերա Քոչարյանի ն նույն ժամանակ գործող վարչապեվՆ. Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցներին: Ըար նրանց` ըեփրաթյունների ընթացքում պաղի անեցած ապօրինությունները խախտել են Հայաարանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Սահմանադրության 4-րդ հոդվածում: ամրագրված` ընտրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, որէ արդյանքոմ ժողովարդը զրկվել է ազար

1"

ընփրությունների միջոցով իր իշխանությունն իրականացնելու հնարավորությունից, ինչով պայմանավորված, 2008 թվականի փետրվարի 2Օից սկսած, Երնանի Ազատության հրապարակում կազմակերպվել ն անցկացվել են քաղաքացիների` այդ ժամանակ գործող ՀՇ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածով երաշխավորված խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ:

Հավաքների դուրս եկած բազմահազար քաղաքացիները պահանջել են անվավեր ճանաչել, իրենց կարծիքով` կեղծված ընտրությունները, չեղարկել ընտրական փեղամասերից արացված արդյանքները: Միաժամանակ, ՀՇ գործող իշխանություններից ակնկալել են, ռր կպահպանվի սահմանադրական կարգը, այն է՝ կապահովվի մարդու ն քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների իրացման հնարավորությունը ն պեւռական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք կգոյւծեն ՀՇ Սահմանադրությանն ուօրենքներին համապատասխան:

Հասարակության լայն շրջանակներում: աճող դժգոհությունը ն խաղաղ հավաքներին մարդկանց նոր զանգվածների ներգրավումը լուրջ անհանգստություն է պատճառել գործող իշխանություններին: Այն բանից հեվտ, երբ հավաքների թվացյալ ոչ իրավաչափ լինելու մասին ռատփկանության հայտարարություններով ն կոչերով հնարավոր չի եղել խոչընդուրել շուրջօրյա խաղաղ հավաքների անցկացումը, ՀՀ Նախագահ Ռորերպւ Քոչարյանը ցանկալի իշխանական համակարգը պահելու համար` իշխանությունն իր փրերիմ Սերժ Սարգսյանին ցանկացած եղանակով հանձնելու ընթացող իրավական, քաղաքական գործընթացների վրա բազմամարդ հավաքների ազդեցության՝ իյ համար անցանկալի հեւնանքները ցանկացած եղանակով կանխելու, րեփրության արդյունքների վիճարկման իրավական գործընթացներն ապօրինի վերահաելու նպատակով, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարարի տեղակալ, Երնանի կայազորի պետ Յուրի Խաչատուրովի, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պես Սեյրան Օհանյանի ն այլ անձանց հեւ, ՀՇ Նախագահի աշխավփակազմի ղեկավար, Ազգային անվփրանգության խորհրդի քարպաալար Արմեն Գնորգյանի օժանդակությամբ իրականացրել են Հայաարանի Հանրապեւրության սահմանադրական կարգը բռնությամբ փապալելուն ուղղված գործողություններ

12

զինված ուժերի, ապօրինի զինված քաղաքացիական անձանց հեւրընարական քաղաքական հարցերում հանցավոր ներգրավմամբ, ինչպես նան ակնհայտորեն իրենց լիազորությունների շրջանակից դուրս դիտավորյալ այլ գործաղություններով, քաղաքացիների հիմնական իրավունքների անհիմն ն ապօրինի խախտմամբ ն սահմանափակմամրբ երկրում փաարացի վերացրել են սահմանադրական կարգի համապատասխան հիմնադրույթները՝ յուրացնելով իշխանությունը: Սահմանադրական կարգի փապալմանն ուղղված գործողությունները հանգեցրել են 2008 թվականին գործող Սահմանադրության Լին նոդվածով նախատեսված` Հայաարանի Հանրապետությանը ժողովրդավարական ն իրավական պետություն է, 2- րդ հոդվածով նախատեսված` Հայապրանի Հանրապետությոնում՝ իշխանությունը պատկանում Է ժողովրդին, 3-րդ հոդվածով նախատեսված` պեւաթյունն ապահովում է մարդու ն քաղաքացու հիմնական իրավունքների ն ազապոությունների պաշփպանությունը` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, 5-րդ հոդվածով նախատեսված` պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը ն օրենքներին համապատասխան, պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով ն 6-րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված` Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավարանական ուժ, ն նյա նորմերը գործամ են անմիջականորեն, նորմերը փաատացի վերացնելով, այդ ժամանակահափվածում իրավական համակարգում` դրանց գործողության դադարեցմամբ, որն արտահայպպել է ՀՀ Նախագահի ընրություններին հաջորդող 2008թ. փետրվարի 23ից մապի 20ն ընկած ժամանակահակվածում

ժողովրդապարական են իրավական պեվաությունոմ ժողովրդին պատկանող իշխանության իրացման միջոցներ հանդիսացող` ՀՀ-ում քաղաքացու` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապակաախան երաշխավորված` իր կարծիքն ազար արպահայփելու, խոաքի ազատության, լրարվամիջոցների ն կեղեկատվական այլ միջոցների ազատության, խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու, իրավական ն դատական պաշտպանության արդյունավեււ միջոցների

13

իրավունքները` վերը նշված պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լհազորությոաւնների սահմանազանցմամբ խախտելով:

Այսպես.

ՀՇ Նախագահ Ռոբեր Քոչարյանը, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարարի փտեղակալ, Երնանի կայազորի պեր Յուրի Խաչատուրովի, ՀՀ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտարի պետ Սեյրան Օհանյանի ն այլ անճանց հեւ հանցակցությամբ, խախտելով 2008 թվականին գործող ՀՇ Սահմանադրության Յ2րդ հոդվածն այն մասին, որ «Հայապրանի Հանրապետության զինված ուժերն ապահովում են Հայաարանի Հանրապետության անվտանգությանը, պաշտպանությունը ն փարածքային ամրողջականությունը, նրա սահմանների անձեռենմխելիությունը, զինված ուժերը քաղաքական հարցերում պահպանում են չեզոքության ն գփեվում են քաղաքացզիական վերահսկողության ներքո», ինչպես նան Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 13-րդ կերն այն մասին, որ Հանրապետության վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայության կամ պատերազմ հայտարարվելու դեպքերում կարող է ՀՇ Նախագահը հայտարարել ռազմական դրություն ն ոլտշում ընդունել զինված ուժերի օգտագործման մասին, զինված ուժերն օգտագործել է քաղաքական հարցերում` խաղաղ հանրահավաքների մասնակից քաղաքացիների դեմ:

Մասնավորապեւ (..)»7:

Ա. Սեյրան Մուշեղի Օհանյանին ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.էին հոդվածի էին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «(...) (Եյա, 2008 թվականին հանդիսանալով Հայապապրանի Հանրապեւրության պաշտպանության

նախարարության «ինված ուժերի գլխավոր շփտարի պետր, այլ անձանց հեւ հանցակցությամբ, կապալել է ՀՇ սահմանադրական կարգը, որն արտահայտվել է հետնյալում.

2008 թվականի փետրվարի 19-ին անցկացվել է Հայաարանի Հանրապեւռության Նախագահի րըրեփրաթյանը, որի նախապավտապոումը ն անցկացումը մեծ

3Տե'՛ս քրեական գործ, հատոր Լին, թերթ Լիս՝ լազերային ։

քր գոր ր թերթ լազենրայ րիչը

14

դժգոհություններ են առաջացրել բազմաթիվ քաղաքացիների մու: Տարրեր հասարակական կազմակերպություններ, իրավապաշփպան կառույցներ, որոնց թվում` Հայապրանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշվպանլ, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը, Եվրոպայի խորհրդի` Մարդու իրավունքների հանձնակատարը ն բազմահազար քաղաքացիներ ընտրությունների րընթացքամ արձանագրված խախտումները վերագրել են Հայապրանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Նախագահ Ռորերա Քոչարյանի ն նույն ժամանակ գործող վարչապեվ. Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցներին: Ըար նրանց` ըեփրաթյունների ընթացքում պաեղի անեցած ապօրինությունները խախտել են Հայաարանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Սահմանադրաթյան 4րդ հոդվածում ամրագրված` ընտրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, որի արդյունքում ժողովուրդը զրկվել է ազատ ընփրությունների միջոցով իր իշխանությունն իրականացնելու հնարավորությունից, ինչով պայմանավորված, 2008 թվականի փետրվարի 2Օից սկսած, Երնանի Ազատության հրապարակում կազմակերպվել ն անցկացվել են քաղաքացիների` այդ ժամանակ գործող ՀՇ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածով երաշխավորված խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ:

Հավաքների դուրս եկած բազմահազար քաղաքացիները պահանջել են անվավեր ճանաչել, իրենց կարծիքով` կեղծված ընտրությունները, չեղարկել ըարրական տեղամասերից արացված արդյունքները: Միաժամանակ, ՀՇ գործող իշխանություններից ակնկալել են, որ կպահպանվի սահմանադրական կարգը, այն է՝ կապահովվի մարդու ն քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների իրացման հնարավորությունը ն պետական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք կգործեն ՀՇ Սահմանադրությանն ուօրենքներին համապատասխան:

Հասարակության լայն շրջանակներում: աճող դժգոհությունը ն խաղաղ հավաքներին մարդկանց նոր զանգվածների ներգրավումը լուրջ անհանգստություն է պատճառել գործող իշխանություններին: Այն բանից հեվտ, երբ հավաքների թվացյալ ոչ իրավաչափ լինելու մասին ռատփկանության հայտարարություններով ն կոչերով հնարավոր չի եղել խոչընդուրել շուրջօրյա խաղաղ հավաքների անցկացումը, ՀՀ

15

Նախագահ Ռորերպւ Քոչարյանը ցանկալի իշխանական համակարգը պահելու համար` իշխանությունն իր փրերիմ Սերժ Սարգսյանին ցանկացած եղանակով հանձնելու, ընթացող իրավական, քաղաքական գործընթացների վրա բազմամարդ հավաքների ազդեցության` իյ համար անցանկալի հեւրնանքները ցանկացած նղանակով կանխելու, րըրարրաթյան արդյանքների վիճարկման իրավական գործընթացներն ապօրինի վերահսկելու նպատակով, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պեկւ Սեյրան Օհանյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարարի փտեղակալ, Երնանի կայազորի պեր Յուրի Խաչատուրովի ն այլ անձանց հետ, ՀՇ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Ազգային անփրանգության խորհրդի քարպաալար Արմեն Գնորգյանի օժանդակությամբ իրականացրել են Հայաապրանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը բոնությամբ տապալելուն ուղղված գործողություններ՝ զինված ուժերի, ապօրինի զինված քաղաքացիական անձանց հեւրընարական քաղաքական հարցերում հանցավոր ներգրավմամբ, ինչպես նան ակնհայտորեն իրենց լիազորությունների շրջանակից դուրս դիտավորյալ այլ գործոլություններով, քաղաքացիների հիմնական իրավունքների անհիմն ն ապօրինի խախտմամբ ն սահմանափակմամբ երկրում` փաարացի վերացրել են սահմանադրական կարգի համապատասխան հիմնադրույթները յարացնելով իշխանությունը:

Սահմանադրական կարգի տապալվանն ուղղված գործողությունները հանգեցրել են 2008 թվականին գործող Սահմանադրության Էին հոդվածով նախատեսված` Հայապարանի Հանրապեւտությունը ժողովրդավարական ն իրավական պետություն է, 2- րդ հոդվածով նախատեսված` Հայաարանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում Է ժողովրդին, 3-րդ հոդվածով նախատեսված` պեւաթյունն ապահովում է մարդու ն քաղաքացու հիմնական իրավունքների ն ազապոությունների պաշտպանությունը` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, 5-րդ հոդվածով նախատեսված` պեպական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը ն օրենքներին համապատասխան, պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են

16

Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով ն 6-րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված` Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավարանական ուժ, ն նյա նորմերը գործում են անմիջականորեն, նորմերը փաապրացի վերացնելով, այղ ժամանակահատվածում իրավական համակարգում դրանց գոյծողաթյան դադարեցմամբ, որն արտահայտվել է ՀՀ Նախագահի ընտրություններին հաջորդող 2008թ. փետրվարի 23ից մապի 20ն ընկած ժամանակահափտվածում

ժողովրդապարական են իրավական պեվաությունոմ ժողովրդին պատկանող իշխանության իրացման միջոցներ հանդիսացող` ՀՀ-ում քաղաքացու` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապակաախան երաշխավորված` իր կարծիքն ազատ արտահայտելու, խոաքի ազատության, լրատվամիջոցների ն փտեղեկակպվական այլ միջոցների ազատության, խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու, իրավական ն դատական պաշտպանության արդյունավեւ միջոցների իրավունքները` վերը նշված պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լհազորությոաւնների սահմանազանցմամբ խախտելով:

Այսպես.

ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շարի պեւռ Սեյրան Օհանյանը ՀՇ Նախագահ Ռոբեր Քոչարյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշփպանության նախարարի տփտեղակալ, Երեանի կայազորի պե Յուրի Խաչատուրովի ն այլ անձանց հեււ հանցակցությամբ, խախտել են 2008 թվականին գործող ՀՇ Սահմանադրության Ց8.2րդ հոդվածն այն մասին, որ «Հայապրանի Հանրապեւտության զինված ուժերն ապահովում են Հայաարանի Հանրապետության անվտանգությունը, պաշտպանությունը ն տարածքային ամբողջականությունը, նրա սահմանների անձեռենմխելիությունը, զինված ուժերը քաղաքական հարցերում պահպանում են չեզոքության ն գփեվում են քաղաքացզիական վերահսկողության ներքո», ինչպես նան Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի ԹԾ-րդ կերն այն մասին, որ Հանրապետության վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայության կամ պատերազմ հայտարարվելու դեպքերում կարող է ՀՇ Նախագահը հայտարարել ռազմական դրություն ն ոլտշում ընդունել զինված ուժերի օգտագործման

17

մասին, զինված ուժերն օգտագործել է քաղաքական հարցերում` խաղաղ հանրահավաքների մասնակից քաղաքացիների դեմ:

Մասնավորապեաւ..)»7:

12. Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրովին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի Լիս մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «..) /Նյա, 2008 թվականին հանդիսանալով Հայապրանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տփտեղակալր-Երնանի կայազորի պետր, այլ անձանց հետ հանցակցությամբ, կապալել է սահմանադրական կարգլ, որն արտահայտվել է հերնյալում 2008 թվականի փետրվարի 19ին անցկացվել է Հայապրանի Հանրապետության Նախագահի րըեվտությունը, որէ նախապատրաստումը ն անցկացումը մեծ դժգոհություններ են առաջացրել բազմաթիվ քաղաքացիների մուր: Տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, իլավապաշտպան կառույցներ, որոնց թվում` Հայաարանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպանը, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը, Եվրոպայի խորհրդի` Մարդու իրավունքների հանձնակատարը ն բազմահազար քաղաքացիներ ընտրությունների րընթացքամ արձանագրված խախտումները վերագրել են Հայապրանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Նախագահ Ռորերա Քոչարյանի ն նույն ժամանակ գործող վարչապեվ. Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցներին: Ըար նրանց` ըեփրաթյունների ընթացքում պաղի անեցած ապօրինությունները խախտել են Հայաարանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Սահմանադրաթյան 4րդ հոդվածում ամրագրված` ընտրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, որէ արդյանքոմ ժողովարդը զրկվել է ազար ընփրությունների միջոցով իր իշխանությունն իրականացնելու հնարավորությունից, ինչով պայմանավորված, 2008 թվականի փետրվարի 2Օից սկսած, Երնանի Ազատության հրապարակում կազմակերպվել ն անցկացվել են քաղաքացիների` այդ ժամանակ գործող ՀՇ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածով երաշխավորված խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ:

4Տե՛ս քրեական գործ, հատոր Էին, թերթ Լին՝ լազերային ։

քր գոր ր թերթ լազենրայ րիչը

18

Հավաքների դուրս եկած բազմահազար քաղաքացիները պահանջել են անվավեր ճանաչել, իրենց կարծիքով` կեղծված ընտրությունները, չեղարկել ընտրական փեղամասերից արացված արդյանքները: Միաժամանակ, ՀՇ գործող իշխանություններից ակնկալել են, ռր կպահպանվի սահմանադրական կարգը, այն է՝ կապահովվի մարդու ն քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների իրացման հնարավորությունը ն պեւռական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք կգոյւծեն ՀՇ Սահմանադրությանն ուօրենքներին համապատասխան:

Հասարակության լայն շրջանակներում` աճող դժգոհությունը ն խաղաղ հավաքներին մարդկանց նոր զանգվածների ներգրավումը լխրջ անհանգստություն է պատճառել գործող իշխանություններին: Այն բանից հետո, երբ հավաքների թվացյալ ոչ իրավաչափ լինելու մասին ռարիկանության հայտարարություններով ն կոչերով հնարավոր չի եղել խոչընդոտել շուրջօրյա խաղաղ հավաքների անցկացումը, ՀՇ Նախագահ Ռորերպւ Քոչարյանը ցանկալի իշխանական համակարգը պահելու համար` իշխանությունն իր փրերիմ Սերժ Սարգսյանին ցանկացած եղանակով հանձնելու ընթացող իրավական, քաղաքական գործընթացների վրա բազմամարդ հավաքների ազդեցության՝ իյ համար անցանկալի հեւնանքները ցանկացած եղանակով կանխելու, րեփրության արդյունքների վիճարկման իրավական գործընթացներն ապօրինի վերահապկելու նպատակով, ՀՇ պաշտպանության նախարարի տփեղակալ Յուրի Խաչատուրովի, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտարի պեսւ Սեյրան Օհանյանի ն այլ անճանց հեկ. ՀՇ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գնորգյանի օժանդակությամբ իրականացրել են Հայապրանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը բռնությամբ փապալելուն ուղղված գործողություններ` զինված ուժերի, ապօրինի զինված քաղաքացիական անձանց հետընտրական քաղաքական հարցերում հանցավոր ներգրավմամբ, ինչպես նան ակնհայփտրեն իրենց լիազորությունների շրջանակից դուրս դիտավորյալ այլ գործողություններով, քաղաքացիների հիմնական իրավանքների անհիմն ն ապօրինի խախամամըբ ն սահմանափակմամբ երկրում

19

փապատրացի վերացրել են սահմանադրական կարգէ համապատասխան

հիմնադրույթները՝ յարացնելով իշխանությունը:

Սահմանադրական կարգի փապալմանն ուղղված գործողությունները հանգեցրել են 2008 թվականին գործող Սահմանադրության Լին նոդվածով նախատեսված` Հայաարանի Հանրապետությանը ժողովրդավարական ն իրավական պետություն է, 2- րդ հոդվածով նախատեսված` Հայապրանի Հանրապետությոնում՝ իշխանությունը պատկանում Է ժողովրդին, 3-րդ հոդվածով նախատեսված` պեւաթյունն ապահովում է մարդու ն քաղաքացու հիմնական իրավունքների ն ազապոությունների պաշտպանությունը` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, 5-րդ հոդվածով նախատեսված` պեպական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը ն օրենքներին համապատասխան, պեւրական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշվտնավար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով ն 6-րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված` Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավարանական ուժ, ն նյա նորմերը գործամ են անմիջականորեն, նորմերը փաատացի վերացնելով, այդ ժամանակահափվածում իրավական համակարգում` դրանց գործողության դադարեցմամբ, որն արտահայպպել է ՀՀ Նախագահի ընրություններին հաջորդող 2008թ. փետրվարի 23ից մարտի 20ն ընկած ժամանակահակվածում

ժողովրդավարական ն խլապվական պետությունում ժողովրդին պապկանող իշխանաթյան իրացման միջոցներ հանդիսացող` ՀՀ-ում քաղաքացու` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան: երաշխավորված` իր կարծիքն ազատ արտահայտելու, խոաքի ազատության, լրատվամիջոցների ն փտեղեկակպվական այլ միջոցների ազատության, խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու, իրավական ն դատական պաշտպանության արդյունավեւ միջոցների իրավունքները` վերը նշված պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լհազորությոաւնների սահմանազանցմամբ խախտելով:

Այսպես.

20

ՀՇ պաշտպանության նախարարի տեղակալ, Երնանի կայազորի պեւր Յուրի Խաչատուրովը ՀՇ Նախագահ Ռորերվւ Քոչարյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շփրարի պեսւ Սեյրան Օհանյանի ն այլ անճանց հեւ հանցակցությամբ, խախտելով 2008 թվականին գործող ՀՇ Սահմանադրության Յ2րդ հոդվածն այն մասին, որ «Հայապրանի Հանրապետության զինված ուժերն ապահովում են Հայաարանի Հանրապետության անվտանգությանը, պաշտպանությունը ն փարածքային ամրողջականությունը, նրա սահմանների անձեռենմխելիությունը, զինված ուժերը քաղաքական հարցերում պահպանում են չեզոքության ն գփեվում են քաղաքացզիական վերահսկողության ներքո», ինչպես նան Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի ԹԾ-րդ կերն այն մասին, որ Հանրապետության վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայության կամ պատերազմ հայտարարվելու դեպքերում կարող է ՀՇ նախագահը հայտարարել ռազմական դրություն ն ոլտշում ընդունել զինված ուժերի օգտագործման մասին, զինված ուժերն օգտագործել է քաղաքական հարցերում` խաղաղ հանրահավաքների մասնակից քաղաքացիների դեմ:

Մասնավորապեւ (..)»՞:

1. Արմես Անդրանիկի Գնորգյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Լին հոդվածի էիս մասով, Յ3Ա-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով ն 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի Էին կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «լ...) ՐՆյա, 2006 թվականի փետրվարից մինչն 2008 թվականի ապրիլի 2Էր զբաղնցնելով ՀՀ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի ն Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնները, օգտագործելով իր պաշտոննական դիրքը, խոչընդուրներ վերացնելու ն ցացումներ կալու եղանակով օժանդակել է ՀՇ Նախագահ Ռոբեր ԶՔոչարյանին` պփապալելու ՀՀ սահմանադրական կարգր: Բացի այդ, Արմեն Գնորգյանը, հանդիսանալով պեւական մարմնում մշտապես կազմակերպչական- կոնօրինչական գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ, «Թի Էս էս Սի Արմենիա» ՍՊ ընկերության միակ մասնակից ու անօրեն Սիլվա Համրարձումյանի

ՏՏե՛ս քրեական գործ, հատոր Լին, թերթ Էին՝ լազերային ։

քր գոր ր թերթ լազենրայ րիչը

21

օգտին գործողություններ կատարելուն նպաստելու, այն է` այդ ընկերությանը տրամադրված րեադերքն օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության հատուկ լիցենզիաներով ընկերության 100 կռոկոս բաժնեմասը ՀՇ- ում ոչ ռեզիդենա ըեկերությանը վաճառելու գործարքին չխոչընդոտելու համար, 2008թ. ապրիլին Սամվել Մայրապեւյանի օժանդակությամբ նրանից արացել է առանձնապես խոշոր չափերով` 309.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք 1000.000 ԱՄՆ դոլար կաշառք, ինչպես նան նույն ժամանակ թաքցնելով ու խեղաթյուրելով նշված գումարի իրական բնույթն ու ծագումը` օրինականացրել է առանձնապես խոշոր չափերով հանցավոր ճենապարհով արացված եկավուտները:

Այսպես.

2008 թվականի փետրվարի 19-ին անցկացվել է Հայաարանի Հանրապետության Նախագահի րըրեփրաթյանը, որի նախապավտապոումը ն անցկացումը մեծ դժգոհություններ են առաջացրել բազմաթիվ քաղաքացիների մու: Տարրեր հասարակական կազմակերպություններ, իրավապաշփպան կառույցներ, որոնց թվում` Հայապրանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշվպանը, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը, Եվրոպայի խորհրդի` Մարդու իրավունքների հանձնակատարը ն բազմահազար քաղաքացիներ ըեպտրությունների ընթացքում արձանագրված խախտումները վերագրել են Հայապրանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Նախագահ Ռոբեր Քոչարյանի ն նույն ժամանակ գործող վարչապետ, Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցներին: Ըար նրանց` ընտրությունների ընթացքում պաղի անեցած ապօրինությունները խախտել են Հայաարանի Հանրապետության այդ ժամանակ գործող Սահմանադրաթյան 4րդ հոդվածում ամրագրված` ընտրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, որի արդյունքում ժողովուրդը զրկվել է ազատ րարրությունների միջոցով իր իշխանությունն իրականացնելու հնարավորությանից, ինչով պայմանավորված, 2008 թվականի փետրվարի 20-ից սկսած, Եյնանի Ազատության հրապարակում կազմակերպվել ն անցկացվել են քաղաքացիների` այդ ժամանակ գործող ՀՇ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածով երաշխավորված խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ:

22

Հավաքների դուրս եկած բազմահազար քաղաքացիները պահանջել են անվավեր ճանաչել, իրենց կարծիքով` կեղծված ընտրությունները, չեղարկել ընտրական փեղամասերից արացված արդյանքները: Միաժամանակ, ՀՇ գործող իշխանություններից ակնկալել են, ռր կպահպանվի սահմանադրական կարգը, այն է՝ կապահովվի մարդու ն քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների իրացման հնարավորությունը ն պեւռական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք կգոյւծեն ՀՇ Սահմանադրությանն ուօրենքներին համապատասխան:

Հասարակության լայն շրջանակներում` աճող դժգոհությունը ն խաղաղ հավաքներին մարդկանց նոր զանգվածների ներգրավումը լխրջ անհանգստություն է պատճառել գործող իշխանություններին: Այն բանից հետո, երբ հավաքների թվացյալ ոչ իրավաչափ լինելու մասին ռարիկանության հայտարարություններով ն կոչերով հնարավոր չի եղել խոչընդոտել շուրջօրյա խաղաղ հավաքների անցկացումը, ՀՇ Նախագահ Ռորերպւ Քոչարյանը ցանկալի իշխանական համակարգը պահելու համար` իշխանությունն իր փրերիմ Սերժ Սարգսյանին ցանկացած եղանակով հանձնելու ընթացող իրավական, քաղաքական գործընթացների վրա բազմամարդ հավաքների ազդեցության՝ իյ համար անցանկալի հեւնանքները ցանկացած եղանակով կանխելու, րեփրության արդյունքների վիճարկման իրավական գործընթացներն ապօրինի վերահապկելու նպատակով, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքաել Հարությունյանի, ՀՇ պաշտպանության նախարարի տեղակալ, Երնանի կայազորի պես Յուրի Խաչատուրովի, ՀՇ ՊՆ զինված ուժերի գլխավոր շտարի պեւռ Սեյրան Օհանյանի ն այլ անճանց հեւ, ՀՇ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, Ազգային անվփրանգության խորհրդի քարպաալար Արմեն Գնորգյանի օժանդակությամբ, իրականացրել են Հայապրանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը բոնությամբ տապալելուն ուղղված գործողություններ՝ զինված ուժերի, ապօրինի զինված քաղաքացիական անձանց հեւրրարրական քաղաքական հարցերում հանցավոր ներգրավմամբ, ինչպես նան ակնհայտորեն իրենց լիազորությունների շրջանակից դուրս դիտավորյալ այլ գործոլություններով, քաղաքացիների հիմնական իրավունքների անհիմն ն ապօրինի խախտմամբ ն սահմանափակմամբ երկրում` փաարացի վերացրել են սահմանադրական կարգի

23

համապատասխան հիմնադրույթները յուրացնելով իշխանությունը: Սահմանադրական կարգի տապալմանն ուղղված գործողաթյունները հանգեցրել են 2008 թվականին գործող Սահմանադրության էին հոդվածով նախատեսված` Հայաարանի Հանրապետությանը ժողովրդավարական ն իրավական պետություն է, 2- րդ հոդվածով նախատեսված` Հայապրանի Հանրապետությոնում՝ իշխանությունը պատկանում Է ժողովրդին, 3-րդ հոդվածով նախատեսված` պեւաթյունն ապահովում է մարդու ն քաղաքացու հիմնական իրավունքների ն ազապոությունների պաշտպանությունը` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, 5-րդ հոդվածով նախատեսված` պեպական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը ն օրենքներին համապատասխան, պեւրական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշվտնավար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով ն 6-րդ հոդվածի Լին մասով նախատեսված` Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավարանական ուժ, ն նյա նորմերը գործամ են անմիջականորեն, նորմերը փաատացի վերացնելով, այդ ժամանակահափվածում իրավական համակարգում` դրանց գործողության դադարեցմամբ, որն արտահայպպել է ՀՀ Նախագահի ընրություններին հաջորդող 2008թ. փետրվարի 23ից մարտի 20ն ընկած ժամանակահակվածում

ժողովրդավարական ն խլապվական պետությունում ժողովրդին պապկանող իշխանաթյան իրացման միջոցներ հանդիսացող` ՀՀ-ում քաղաքացու` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան: երաշխավորված` իր կարծիքն ազար արպահայփելու, խոաքի ազատության, լրարվամիջոցների ն փտեղեկակպվական այլ միջոցների ազատության, խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու, իրավական ն դատական պաշտպանության արդյունավեւ միջոցների իրավունքները` վերը նշված պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լիազորությունների սահմանազանցմամբ խախտելով:

Այսպես.

Արմեն Գնորգյանը, 2006 թվականի փետրվարից մինչն 2008 թվականի ապրիլի 2ՒԷր զբաղեցնելով ՀՇ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնը, ՀՇ

24

նախագահի 2007 թվականի օգոստոսի 17-ի հրամանագրով հապրատված ՀՇ նախագահի աշխատակազմի կանոնադրության համաձայն` լիազորված է եղել ղեկավարել ն կազմակերպել աշխատակազմի ընթացիկ գործունեությունը: Մասնավորապես, Արմեն Գնորգյանը ՀՇ Նախագահի` ՀՀ Սահմանադրությամբ ն ՀՀ օրենքներով վերապահված իր լիազորությունների իրականացումն ապահովելու նպատակով լիազորված է եղել կազմակերպել ն ղեկավարել աշխատակազմի մի շարք գործառույթների իրականացումը, այդ թվում` նախապատրապարել ն ՀՀ նախագահին ներկայացնել ՀՇ նախագահի հրամանագրերի, կարգադրությանների, հանձնարարականների, ուղերձների, ինչպես նան այլ փաապրաթղթերի նախագծերը, վերահակել ՀՇ միջազգային պայմանագրերի, ՀՇ օրենքների, ՀՇ նախագահի հրամանագրերի, կարգադրությաններիէ, հանձնարարականների, ինչպես նան արտաքին քաղաքականության, պաշպանության ն ազգային անվտանգության հարցերին առնչվող ՀՇ կառավարության որտշումների կատարումը, հավաքել, մշակել, վերլուծել ն ՀՇ նախագահին ներկայացնել ՀՇ-ում ն օտարերկրյա պետություններում սոցիալ-րարեսական, քաղաքական ն իրավական գործընթացների վերաբերյալ կեղեկատվությունը, պարբերաբար ուսումնասիրել ն վեյլուծել պաեպտեսության ն պետական կառավարման համապատասխան րըրնագավառներում իրավիճակը, բացահայտել հրարապ հայցերը ն դրանց հիվան վրա մշակել ն ներկայացնել համապատասխան առաջարկություններ, պեւական ն տեղական

ինքնակառավարման մարմիններից, կազմակերպություններից, պաշվտնատար անձանցից պահանջել ն արռանալ անհրաժեշ պտեղեկատվություն ն նյութեր, ՀՇ նախագահին առաջարկություններ ներկայացնել ՀՇ նախագահի կողմից նշանակված պաշտոնատար անձանց՝ իրենց պաշտոնեական պարփականությունները ոչ պակշաճ կատարելա դեպքոմ կարգապահական պափտասխանատվության ենթարկելա վերաբերյալ, իրականացնել ՀՇ օրենքներով, ՀՇ Նախագահի հրամանագրերով ն կարգադրությաններով աշխատակազմին վերապահված այլ գործառույթներ:

Արմեն Գնորգյանի օժանդակությամբ` ՀՇ Նախագահ Ռորեյա Քոչարյանը, ՀՇ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանի, ՀՇ պաշվփպանության նախարարի տեղակալ, Երնանի կայազորի պետ Յուրի Խաչատուրովի, ՀՇ ՊՆ զինված

25

ուժերի գլխավոր շտարի պեււ Սեյւան Օհանյանի ն այլ անձանց հեւ հանցակցությամբ, խախտելով 2008 թվականին գործող ՀՇ Սահմանադրության 8.2-րդ հոդվածն այն վասին, որ «Հայաարանի Հանրապետության զինված ուժերն ապահովում են Հայաապրանի Հանրապեւրության անվտանգությունը, պաշտպանությունը ն ւպփարածքային ամբողջականությունը, նրա սահմանների անձեռնմխելիությունը, զինված ուժերը քաղաքական հարցերում պահպանում են չեզոքություն ն գրնվում են քաղաքացիական վերահսկողության ներքո», ինչպես նան Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի Ծ-րդ կեւռն այն մասին, ոյ Հանրապեւռության վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայության կամ պատերազմ հայտարարվելու դեպքերում կարող է ՀՇ նախագահը հայտարարել ռազմական դրության ն որոշում ընդանել զինված ուժերի օգկրագործման մասին, զինված ուժերն օգրագործել է քաղաքական հարցերում` խաղաղ հանրահավաքների մասնակից քաղաքացիների դեմ:

Մասնավորապեւ (..)»6:

14. Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 6-ի որոշման համաձայսն՝ «..) Սոյն քրեական գործի շրջանակներում Սեյրան Օհանյանին ն Յուրի Խաչատուրովին մեղադրանքներ են առաջադրվել ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով, Ռոբերտ Քոչարյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով ն ՅԱրդ հոդվածի 4րդ մասի 2րդ կետով, իսկ Արմեն Գնորգյանին` ՀՇ քրեական օրենագրքի 38-300.Էրդ հոդվածի էին մասով, ՅԱԷրդ հոդվածի 4րդ մասի 2րդ կետով ն 190-րդ հոդվածի 3րդ մասի Լին կետով: Վերջիններիս մեղսագրված ենթադրյալ արարքների քրեաիրավական որակման հիմքում դրված իրավանորմը ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածր, ՀՀՇ սահմանադրական դատարանի 26.03.2021թ. ՍԴՈՒ-1586 որոշմամբ ճանաչվել է ՀՀ սահմանադրության 78-րդ ն 79-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր:

ՀՇ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածում ամրագրված օրինականության

սկզբունքից բյյսվ է, որ արարքը կարող է որպես հանցագործություն նախատեսվել

6Տե՛ս քրեական գործ, հատոր Էին, թերթ Էին՝ լազերային ։

քր գոր ր թերթ լազենրայ րիչը

26

միայն քրեական օրենքու, ն ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության ն պափժի այլ կերպ, քան քրեական օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված հանցանք կատարելու համար: Նշված դրույթով սահմանված երաշխիքը հանդիսանում է օրենքի գերակայության անքակտելի փարը, որից որնէ շեղում չի թույլատրվում: Վերոնշյալ սկզբունքն իր արտացոլումն է գրել ն առաջնային տեղ է զբաղեցնում նան «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությանների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում: Այսպիսով չկա հանցագործություն, չկա պարից, նթե արարքն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով (համարւ ՕՊոծո, ոաԱռ քօօոն Տն'օ 1696): Հաշվի առնելով, որ հանցագործության առկայությունը կարող է որոշվել բացառապես օրենքի հիման վրա, անձին մեղսագրված արարքի հանցավորությանն ու պատժելիությունը սահմանող նորմի գործողության դադարման փաարըր հանգեցնում է քրեական պարասխանապվության հիմքի բացակայությանը, ինր բացաոոմ էԼ

համապատասխան նորմի հիման վրա քրեական հեւաապնդումը: Մասնավորապես, նկատի ունենալով, որ արարքը քրեականացնող նորմի բացակայության պայմաններում հնարավոր չէ փապրել հանցագործության հատկանիշներին համընկնող իրադարձության առկայությունը, որի շորջ կարող են ծավալվել քրեաիրավական հարարերություններ, դակարանը գտնոմ է, ոյ անվավեր ճանաչվելու հեււնանքով ուժը կորցրած իրավադրույթի վրա հիմնված մեղադրանքով քրեական հեւապնդումը պեվք է դադարեցվի ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի էին մասի Լին կեւրի հիման վրա` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

Հենարբալ, Ռորերպւ Քոչարյանի, Սեյրան Օհանյանի, Յուրի Խաչատուրովի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էյնդ հոդվածի էին մասով ն Արմեն Գնորգյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Էրդ հոդվածի Էին մասով իրականացվող քրեական հեւապնդումը ենթակա է դադարեցման, իսկ սույն քրեական գործի վարույթը` վերջիններիս առաջադրված համապատասխան

27

մեղադրանքների մասով, ենթակա է կարճման` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

Անդրադառնալով մեղադրանքի կողմի վկայակոչած փապատարկներին` ՀՀ սահմանադրական դատարան դիմել ն քրեական գործի վարույթը կասեցնելու վերաբերյալ, գնահատելով մնղադրողների դիրքորոշման հիմքում դրված հիմնավորումները, դարարանն արձանագրում է հեւռնյալը.

Ըար մեղադրողների դիրքորոշման` ՀՀ քրեական օրենագրքի 300.Էրդ հոդվածն անվավեր ճանաչելու հերնանքով առաջացել է նոր իրավակիրառության, այն է՝ Ռորերպտ Քոչարյանին, Սեյրան Օհանյանին, Յուրի Խաչատուրովին ն Արմեն Գնորգյանին մեղսագրված համապատասխան արարքներին նոր իրավական գնահատական տալու անհրաժեշտության, հաշվի առնելով, ռր մեղադրանքի կողմի կարծիքով` նշված անձանց առաջադրված մեղադրանքների ձեակերպումից ակնհայտ է, ոյ նրանց մեղսագրվող արարքները, որոնք դրսնորվել են պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց պաշտոնեական լիազորություններն անցնելով ն անզգուշությամբ ծանր հենանքներ առաջացնելով, համապատասխանում են ՀՇ քրեական օրենսգրքի 309- րդ հոդվածի 3Յյտդ մասի հատկանիշներին: Նշված պատճառարանությամբ` հիմք ընդունելով, ու գործող իրավակարգավորումները բացառում են համապատասխան արարքները վերաորակելու ն նոր մեղադրանքներով վարայթը շարունակելու հնարավորություն, մեղադրողները գտնում են, ոյւ դատարանը պետք է դիմի ՀՀ սահմանադրական դարարան՝ կիրառվան ենթակա իրավանորմերի

սահմանադրականության հարցր որոշելու նպատակով` միաժամանակ կասեցնելով սույն քրեական գործի վարույթը (...):

Վերոգրյալի լայսի ներքո դատարանն արձանագրում է, ոյ անյն քրեական գործով կիրառման ենթակա` քրեական հեւրապնդումը դադարեցնելու ն քրեական գործի վարայթը կարճելու պարտականությանը սահմանող ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթների սահմանադրականության գնահատման հարցին մեղադրողների վկայակոչած հիմնավորմամբ անդրադառնալը ենթադրում է դարարանի կողմից պարշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում չարուգված մեղադրանքների գնահատում ն մԱմնղսագրված արարքների օրեաիրավական

28

որակման վերաբերյալ որոշակի դիրքորոշման արտահայտում: Մինչդեռ, դարարանը կարող է մեղադրանքին գնահատական տալ բացառապես այն պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում արուգելու արդյունքում: Ընդ ոյում, սույն դեպքում համապատասխան մեղադրանքների ակատգման հեարավորությունն արդեն իակ բացառվում Է` հիմթ ընդունելով մեղսագրված արարքների քրեաիրավական որակման հիմքում դրված նորմի ուժը կորցրած լինելու հանգամանքը:

Դատարանը գտնում է, որ քրեական հեւռապնդումը բացառող հանգամանքի առկայության պայմաններում նոր մեղադրանք առաջադրելու հնարավորությունն արգելափակող իրավակարգավորումների սահմանադրականությունը վիճարկելա նախաձեռնությունը համատեղելի չէ արդարադատության գործառույթի հեւ: Դատարանի նման նախաձեռնությունը կհանգեցնի մրցակցության ն անմեղության կանխավարկածի սկզբունքների խախտման, ինչն էլ իր հերթին կբերի արդար դատական քննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման:

Դարարանը փապրով է, որ սույն գործով ի հայտ եկած` վարույթը բացառող հանգամանքի առկայությունը ենթադրում է քրեական հեւրապնդումը դադարեցնելու անվերապահ պահանջ, որից շեղման հնարավորություն գործող

իրավակարգավորումներով նախատեսված չէ, ուարի բացակայում է ուժր կորցրած քրեաիրավական նորմի հիման վրա համապատասխան մասով քրեական գործի վարույթը շարունակելու որնէ իրավաչաի հիմք (...)

Լ. Ռոբեր Սեդրակի Քոչարյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով քրեական հերապնեդումը դադարեցնել հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

(..)

2. Սեյրան Մուշեղի Օհանյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի էին մասով քրեական հեւրապնդումը դադարեցնել` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

(..)

29

3. Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրովի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Լին մասով քրեական հերապնեդումը դադարեցնել հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

(..)

4. Արմեն Անդրանիկի Գնորգյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-3001 րդ հոդվածի Լին մասով քրեական հեւրապնդումը դաղարեցնել` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

Ռոբեր Սեդրակի Քոչարյանին, Սեյրան Մաշեղի Օհանյանին, Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրովին ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածի Էին մասով ն Արմեն Անդրանիկի Գնորգյանին ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Էրդ հոդվածի Էին մասով առաջադրված մեղադրանքների մասով քրեական գործի վարույթը կարճել: (...)»՛:

15. Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշման համաձայն՝ «...) Անդրադառնալով ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Էին ն 5-րդ մասերի սահմանադրականության խնդրով Սահմանադրական դայարան դիմելու հարցին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին ն 5-րդ մասերը, նույնպես Վերաքննիչ դատարանի կողմից սույն գործով կիրառվան ենթակա չեն:

Վերաքննիչ դարարանը վերաքննիչ բողոքների հիմքերի ն հիմնավորումների սահմաններում, դատական ափտուման ենթարկելով Դատարանի 06.04.2021թ. որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը պարտավոր է միայն քննարկման առարկա դարձնել Դատարանի կողմից ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին մասի Լին կետի ն 5-րդ մասերի կիրաովան իրավաչափությունը:

Մեղադրողի փաարարկն այն մասին, որ Վերաքննիչ դարարանը չի կարող վերաքննիչ րողոքների կապակցությամբ որոշում կայացնել՝ առանց Սահմանադրական դատարան դիմել, հիմնավոր չէ: Այդ փապարարկը բավարար չափով պատճառարանված չէ:

՛Տե՛ս քրեական գործ, հատոր էին, թերթեր 17-109:

30

(..) Ամփոփելով Վերաքննիչ դատարանը գփտենոմ է, որ մեղադրողի միջնորդությունները` Սահմանադրական դատարան դիմելու ն գործի վարույթը կասեցնելու մասին չեն կարող բավարարվել, քանի որ մեղադրողի կողմից մատնանշված հոդվածները Վերաքննիչ դատարանի կողմից կիլաոման ենթակա իրավանորմեր չեն, բացի այդ մեղադրողի միջնորդությունների բավարարումը կարող է հանգեցնել մրցակցության սկզբունքի ն անմեղության կանխավարկածի խախպպան, ինչն անթույլատրելի է՝ արդար դատաքննության ապահովման տեսանկյունից:

Անդրադառնալով մեղադրողի հաջորդ փապարարկին, ոյ Դատարանը

պաշտպանների միջնորդությունները քննարկել, ապա քրեական հեւռապնդումը դադարեցնելուն քրեական գործի վարույթը մեղադրանքի մի մասով կարճելու մասին որոշում է կայացրել ոչ պատշաճ դարական նիատում ամբաստանյալներ Յուրի Խաչատուրովի, Սեյռան Օհանյանի ն վերջիններիս պաշտպանների բացակայությամբ, այն դեպքում, երբ առաջին ատյանի դատարանում գործի քննությանը նրանց մասնակցությունը պարտադիր է` ՀՇ քրեական դատավարության օրենագրքի 303-րդ ն 304-րդ հոդվածներին համաձայն:

Վերը նշված իրավակարգավորումների լուսի ննրքռո անդրադառնալով մեղադրողի փապրարկին` վիճարկվող որոշումը ոչ պատշաճ. դատական նիստում կայացնելու մասին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է.

Թեն առաջին ատյանի դատարանում ամրապարանյալի մասնակցությունը գործի քննությանը պարտադիր է, սակայն կոնկրեսւ դեպքում, երր Սահմանադրական դատարանի 26.03.2021թ. որոշմամր ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Էրդ հոդվածը ճանաչվել է ՀՇ Սահմանադրության 78-րդ ն 7Ժրդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր, ինչն անվերապահ հիմք է ամրաարանյալների նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Լրդ հոդվածով քրեական հեւրապնդումը դադարեցնելու ն մեղադրանքի այդ մասով քրեական գործի վարույթը կարճելու համար, դատական նիարին ամրապատանյալներ Մ.Օհանյանի ն ՅուԽաչատուրովի, ինչպես նան նրանց պաշտպանների բացակայությունը չի կարող գնահատվել իրրե քրնադայավարական օրենքի էական խախտում ն հիմք հանդիսանալ ամբապարանյալների նկատմամբ արդարացնող հիմքով կայացված դատական ակր բեկանելու համալ, քանի որ

31

ամրապրանյալների անմեղությունը կասկած չի հարուցում: Ամրապրանյալներ Ս.Օհանյանի ն ՅուԽաչատուրովի, ինչպես նան նրանց պաշտպանների բացակայության պայմաններում կայացված ոյտշմամբ գործին մասնակցող անձինք չեն զրկվել օրենքով երաշխավորված իրավունքներից, դրանք որեէ կերպ չեն սահմանափակվել, վերը նշված ամրապտանյալների ու նրանց պաշտպանների բացակայությունը չի ազդել ն չէր կարող ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:

Անդրադառնալով մեղադրողի վերջին փաարարկին, որ Դարարանը ոչ ճիշտ դատավարական հիմքով է ամրապրանյալների նկակպաամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի

300. Էրդ հոդվածով քրեական գործի վարույթը կարճել ն քրեական հետապնդումը դադարեցրել, Վերաքննիչ դայարանն արձանագրում է, որ մեղադրողի փապատարկը հիմնավոր չէ: Վերաքննիչ դատարանի համար ընդանելլի են Դավփարանի հիմնավորումներն այն մասին, որ արարքը քրեականացնող նորմի բացակայության պայմաններում հնարավոր չէ փապրել հանցագործության հատկանիշներին համընկնող իրադարձության առկայությունը, որի շորջ կարող են ծավալվել քրեաիրավական հարարերություններ: Գապարանը իրավացիորեն գտել է, որ անվավեր ճանաչելու հեւռնանքով ուժը կորցրած իրավադրույթի վրա հիմնված մեղադրանքով քրեական հեռապնդումը պեվք է դադարեցվի ՀՀ քօրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին մասի Լին կետի հիման վրա: Դատարանի վերը նշված փաարարկների հեռ չհամաձայնելու օբյեկտիվ հիմքելւ չկան:

(..):

Դատարանը նան արձանագրել է, ոլ ամրապրանյալ Ռ.Քոչարյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի ՅԱյնդ հոդվածի 4րդ մասի 2րդ կարով քրեական հերապնդումը շարունակվում է, հեւնարար մեղադրանքի մի մասով քրեական հերապնդումը դադարեցնելը չի կարող հիմք հանդիսանալ խափանվան միջոցի վերացման համար:

(..)»Ց:

ՑՏե՛ս քրեական գործ, հատոր 10, թերթեր է9Չ:

32

16.ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Ւին հոդվածի 3-րդ մասին իրավակիրառ պրակտիկայամ պպած մեկնարաասթյան վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրական դարարանի արամայտած իրավական դիրքորտշումը.

ՀՇ Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԴՈՒԼ41 որոշման համաձայն` «.) Քրեական դատավարությանում` դարախազության՝ քրեական հեւռապնդում՝ հարուցելու ն իրականացնելու, դարարանում մեղադրանքը պաշտպանելու գործառույթների իրականացման առնչությամբ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, ոյւ վերջիններիս միջոցով ապահովվում է ոչ միայն հանցագործությունների բացահայտման, հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հանրային շահի, այլն դակավարության մասնավոր մասնակից պաւժողի դատավարական կարգավիճակ ունեցող անձի մասնավոր շահերի պաշտպանությանը:

() Հերնարար` արդյունավե դատական պաշտպանության իրավունքի սահմանադրաիրավական բովանդակության վերոնշյալ վերլուծության լույսի ներքո Սահմանադրական դատարանը փապտում՝ է, ոյւ տուժողի օրինական շահերի պաշտպանությունը պայմանավորված է նան քրեական դատավարության հանրային մասնակցի` դատախազի: կողմից գործուն կառացակարգերի միջոցով ենթադրյալ հանցավոր արարք կակարած անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու, մեղադրանքի պաշտպանության գործառույթներն իրականացնելու արդյունավետ հնարավորության ապահովմամբ: Դատական քննության ընթացքում դատախազի` որպես մեղադրանքի կողմի առանցքային գործառույթը մեղադրանքը պաշտպանելն է: Դատախազի հենց այդ գործառույթն արդյունավեւռ իրականացնելու գործիքակազմից է կախված տուժողի օրինական շահերի ապահովումը բոլոլլ այն դեպքերում, երը գործը վերաբերում է նան կււժողի իրավունքների կամ ազատությունների դեմ կատարված քրեական օրենքով արգելված արարքին: (...) Այսպիսով, պաաժողի իրավանքների լիարժեք իրացումը պայմանավորված է նան դատախազի, մասնավորապես` Սահմանադրության 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3րդ կետով ամրագրված` դարարանում մեղադրանքը պաշփպանելու գործառույթի պատշաճ իրականացումից, ինչն էլ, իր հերթին, պայմանավորված է նան օրենսդրական

33

մակարդակում` վերաբերելի իրավակարգավորումների, վերջիններիս շրջանակում: գործան կառուցակարգերի առկայությամբ:

(..)) Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, ոյ Վճոարեկ դակարանի կողմից նեյկայացված մեկնարանությամը` Օրենսգրքի 309.Լին հոդվածով ամրագրված կարգավորումները թույլ են կալիս մեղադրողին դատական քննության ժամանակ մեղադրանքը փոփոխել միայն սահմանափակ դեպքերում, ն դատարանում` մեղադրանքի փոփոխման երկու իրավական ռեժիմների դեպքում (քննական ն այլ դատավարական գործողություններ կակարելու միջոցով ն առանց լրացուցիչ քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ կատարելո) մեղադրանքի փոփոխումը հնարավոր է բացառապես մեղադրանքի փապատրական կողմի փոփոխությամբ նճրացառելով փապրական կողմի փոփոխությամբ պայմանավորված նան իրավական կողմի փոփոխության հնարավորությունը):

Արդյանքում` Օրենսգրքի 309Լին հոդվածի 3Յրդ մասի օրենսդրական կարգավորումներով դրանց Պ իրավակիրառ պրակտիկայում փպած

մեկնարանությամբ, բացառվոմ է մեղադրանքի իրավական կողմի ինքնուրույն փուխոխությունը՝ մեղադրանքի փարական կողմի փոփոխությունից անկախ:

Սահմանադրական դափարանը, սակայն, անհրաժեշ է համարում

արձանագրել, որ մեղադրանքի իրավական կողմի` արարքի իրավական գնահատականի փոփոխությունը միշտ չէ, որ կարող է կապված լինել մեղադրանքի փապարական կողմի փոփոխության հեսւ: Հնարավոր է իրավիճակ, երր առանց մեղադրանքի փաարական կողմի փոփոխության առաջանա մեղադրանքի իրավական: կողմի` արարքին տրված իրավական գնահատականի փոփոխության անհրաժեշտություն:

Նման իրավիճակ հնարավոր է առաջանա նան այն դեպքում, երը

ամբապրանյալին մեղսագրվող արալքը որակող քրեաիրավական նոյար Սահմանադրական դատարանի կողմից ճանաչվի Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր:

Այդպիսի իրավիճակը կապված չէ մեղադրանքի փասրական կողմի

փոփոխության հեր, րար այդմ` այն չի կարող բացահայտվել ապացույցների

34

հեւրազուրվան, քննչական կամ այլ դատավարական գործողությունների կարարվան արդյունքում:

Միաժամանակ, իրավակիրառ պրակտիկայում կտրված նշված

մեկնաբանությանը մեղադրանքի փաապրական կողմից անկախ` իրավական գնահատականի փոփոխաթյան բրացաովան առումով, կաթվածահար է անում դատախազության` մեղադրանքի պաշտպանության սահմանադրական գործառույթի իրացումը` ի թիվս այլնի, հանգեցնելով նան դրանով պաշպանվող տուժողլներ)ի մասնավոր շահերի ուռնահարմանր:

Հաշվի առնելով վերոգրյալը` Սահմանադրական դատարանը փապտամ է, որ այն մեկնաբանությունը, որ օրենսդրի մուրեցման համաձայն` մեղադրանքի իրավական կողմի փինքնարան փոփոխությանը մեղադրանքի փապրական կողմի

փոփոխությունից անկախ անհնար է, չի կարող հանդիսանալ առանց քննչական գործողությունների կապտարման մեղադրանքի փոփոխության հիմք, ինքնին, սահմանադրականության առուվով խնդրահարույց է:

Սահմանադրական դատարանն արձանագրու է, որ Օրենսգրքի վիճարկվող դրույթին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված այն մեկնարանությանը, որի համաձայն` մեղադրողի կողմից աոանց մեղադրանքի փաստական կողմի փոփոխության մեղադրանքի իրավական կողմի` արարքի իրավական

գնահատականի փոփոխությունը բացառվում է այն դեպքում, երբ Սահմանադրական դարարանի կողմից ամրապտրանյալին մեղսագրվող արարքը որակոլ հարոկ հանցակազմ նախատեսող քրեաիրավական նորմը Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր է ճանաչվում, հանգեցնում է կպաաժողի հլավունքների պաշտպանության երաշխավորվածության խաթարման, իրավոնքի գերակայության սկզբունքի խախտման ուիրավական անվտանգության լուրջ սպառնալիքների:

Սույն գործի նյութերի ուսումնաաիրության համաձայն` թիվ ԵԴ/0253/01/19 քրեական գործի շրջանակներում: ամրաարանյալներին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքների քրեաիրավական որակման հիմքամ դրված հատուկ հանցակազմ նախատեսող փիրավանորմը` ՀՀ քրեական օրենագրքի 300.Լին հոդվածը, Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի ՍԴՈՒՎ586 որոշմամբ

35

Սահմանադրության 7/8 ն 7Ժրդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր ճանաչվելու պայմաններում, րար պպյալ գործով մեղադրանքի կողմի, անհրաժեշտություն է առաջացել նրանց կողմից կատարված ենթադրյալ արարքին տփալ նոր՝ այլ հանցակազմ նախատեսող իրավանորվով գնահատական, սակայն

համապատասխան (վիճարկվող) հրավակարգավորումների պայմաններում, միայն արարքի իրավական որակումը փոփոխելով` արարքը վերաորակելու ն նոր մեղադրանքով քրեական գործի վարայթը շարունակելու հնարավորությունը բացառվում է:

Վերոնշյալի լույսի ներքո` Սահմանադրական դատարանը փաստում է, ոյւ համապատասխան օրենսդրական կարգավորումների այնպիսի մեկնարանումը, որի պայմաններում ՀՇ քրեական օրենսգրքով հատուկ հանցակազմ նախատեսող նորմի (ՀՇ քրեական օրենսգրքով ընդհանուր հանցակազմից առանձնացված ն դրա մասնավոր դրսնորումը հանդիսացող հատուկ հանցակազմի)՝ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելու դեպքում գործողությունը դադարելու հերնանքով քրեական դատավարությունում անհնար է դառնում մեղադրանքի պաշտպանության գործառույթի իրացումը` պայմանավորված մեղադրանքի իրավական գնահատականը փոփոխելը բացառելու հանգամանքով, ն առաջ է գալիս քրեական հեւրապնդվան դադարեցում ա/կամ քրեական գործի վարույթի կարճում, չի ապահովում Սահմանադրության 75-րդ հոդվածով սահմանված պահանջների արդյունավետ կենսագործումը, արգելակոամ/խաթարում է մեղադրանքի պաշտպանության սահմանադրաիրավական գործառույթի իրացումը` որպես հեւրնանք հանգեցնելով նան կտւժող(ներ)ի դատական պաշտպանության ն արդար դատաքննության իրավունքների խախաման:

Սահմանադրական դատարանը գնում է, որ իրավակիրառ մարմինները պեվտ է առկա կազմակերպական կառուցակարգերը ն րնթացակարգերը մեկնարանեն այնպես, ոռ Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՇ քրեական օրենսգրքի հատուկ հանցակազմ նախատեսող իրավանորմը Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելու դեպքում ապահովեն դատարանում` մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական կողմից անկախ` բացառապես մեղադրանքի իրավական կողմի

36

փոփոխության հնարավորությունը, րառ այդմ մեղադրողի` մեղադրանքի պաշտպանության գործառույթի իրացումը, որպիսի ճանապարհով հնարավոր կդաոնա ապահովել կււժողի շահերի պաշտպանությունը քրեական վարույթում ն վերջինիս արդյանավեւ դատական պաշտպանության ն արդար դակաքննության իրավունքների իրացումը` կանխելով իրավական անվտանգության հնարավոր սպառնալիքները: Հակառակ պարագայում, ՀՇ քրեական օրենսգրքի հատակ հանցակազմը սահմանող նորմի գործողության դադարեցվան պայմաններում արարքի իրավական որակման փոփոխության բացառումը մեղադրողի կողմից, այն է` արարքն ընդհանու, հանցակազմը սահմանող նոյով վերառրակելու անհնարինությունը, հանգեցնում է քրեական դատավարությունում պաաժողի կարգավիճակ ունեցող անձանց` Սահմանադրության 61 ն 63րդ հոդվածների էին մասերով երաշխավորված իրավանքների խախապպան:

(.) Միաժամանակ, հաշվի առնելով, ոլ Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածր չի բովանդակում: Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի` հանցակազմ սահմանող նորմը հակասահմանադրական ճանաչված լինելու հիմքով քրեական հերապնդման դադարման կոնկրեւ հիմք, արարքների հանցավոր լինելը պահպանվելու դեպքում մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելը չի կարող դիտարկվել օրինականության սկզբունքի ն արդար դատաքննության իրավունքի խախաման լույսի ներքո` հաշվի առնելով, որ դրանցով հավասարապես ապահովվում են կողմերի շահերի պաշվպանությունը` քրեական դատավարության խնդիրների լուծվան ուղղությամբ:

Ամփոփելով վերոնշյալը` Սահմանադրական դատարանը գտնում է, ոյ 1998 թթ. ՀՇ քրեական դապավպարության օրենսգրքի «309.Ւին հոդվածի 3րդ մասր համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն` Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենագրքի այն նորմը, որով որակվել է ամրաարանյալին մեղսագրվող արարքը, Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելիս մեղադրողը կարող է մինչն դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը (նրան մեղսագրվող արարքի իրավական որակումը)՝ ամբաարանյալի

37

արարքում քրեական օրենքով սախատեսված այլ արարքի հականիշների առկայության պարագայում` անկախ դատական քննության ընթացքում ապացույցների հերազուրումից (..)»:

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

Վճոաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց մեղադրանքի փաստական հանգամանքները փոխելու մեղադրանքի իրավական գնահատականը փոխելու իրավական կառուցակարգի մեկսարանության կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու խնդիր: Ուստի սույն գործով անհրաժեշտ է արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող ես ուղղորդող նշանակություն ունենալ նման գործերով դատական պրակտիկան ճիշտ ձնավորելու համար:

17. Սույն գործով Վճռարեկ դատարանի աոջն բարձրացված իրավական խնդիրը հետնյալն է. ՀՇ Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԳՈ- 1741 որոշմամբ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Լ-ին հոդվածի 3-րդ մասիս իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկսաբանութան վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի սերքո իրավաչափ են արդյոք ստորադաս դատարանների դիրքորոշումներն առ այն, որ մեղադրանքի իրավական գնահատականի հիմքում դրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմը ՀՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչելը քրեական հետապնդումը դադարեցնելու անվերապահ հիմք է` առանց մեղադրանքի իրավական գնահատականը փոխելու հնարավորության:

Լ Մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելու ն լրացնելու ինարիվսարը. մեղադրողի կողմից միայն արարքի իրավաբանական որակումը փոփոխելու անհնարինությանը 1998 թվականի հոլիսի էին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության կարգավորումների համատեքստում.

18. ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Լին հոդվածի համաձայն՝

Ց Տե՛ս Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1741Լ որոշումը:

38

«Լ Եթե առաջին ակյսյանի դատարանում դատական քննության ընթացքում մեղադրողը գտնում է, որ առաջադրված մեղադրանքը խարացման կամ մեղմացման առումով ենթակա է լրացվան կամ փոփոխման, քանի որ ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք հայտնի չեն եղել ն չէին կարող հայտնի լինել մինչդատական վարույթում, ն եթե գործի փապրական հանգամանքները հնարավորություն չեն տալիս մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու առանց դատական քննությունը հեւրաճգելու, ապա դատարանին ներկայացնում է առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու ն նոյ մեղադրանք առաջադրելու համար դատական քննությունը հեւռաձգելու վերաբերյալ միջնորդություն: Մեղադրողը նման միջնորդությամբ կարող է հանդես գալ մինչն դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալր:

2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում դարարանը դատախազի միջնորդությամբ հեւրաճձգում է նիարը՝ անհրաժեշ քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ կակարելու ն նոր մեղադրանք առաջադրելու համար: Նիարը կարող է հեւրաճգվել ոչ ավելի, քան մեկ ամառվ, բացառությամբ այն դեպքերի, երր անհրաժեշտ քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ կապարելու համար ողջամտորեն պահանջվում է ավելի երկար ժամկեսր:

Առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու դեպքում մեղադրողը կազմում է առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելուն նոյ մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշում, որը ձեոք բերված նյութերի հեսւ ներկայացնում է դատարան:

3. Մեղադրողը կարող է մինչն դասարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել մեղադրանքը, այդ թվոմ նան խարացման առումով, եթե դատական քննության ընթացքում հեւրազուրված ապացույցները անհերքելիորեն վկայում են, որ ամրապրանյալը կարարել է այլ հանցանք, քան այն, որը նրան մեղսագրվում է:

(..)»:

19. ՀՇ վճռաբեկ դատարանը Սուրեն Նալրանդյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասիս որ. «(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է դայարանում մեղադրանքի փոփոխման

39

նրա ոեժիմ փոփոխում քննչական գործողաթյանների կատարմամբ, որը սահմանված է ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309. Էրդ հոդվածի Լինն 2 րդ մասերով ն փոփոխում առանց քննչական գործողություններ կատարելու որը սահմանված է ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Էյդ հոդվածի 3-րդ մասով: Ընդ որում, «ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք հայտնի չեն եղել ն չԼին կարող հայտնի լինել մինչդարական վարույթում» պայմանը, որը սահմանված է ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի Յ309Էրդ հոդվածի Էին մասում, ամրագրված կամ վկայակոչված չէ 309. Էրդ հոդվածի 3-րդ մասում: Ուարի օրենսդրի կամքն այն է, ոռ առանց քննչական գործողություններ կատարելու մեղադրանքի փոփոխությունը (Թ0ԳԷրդ հոդվածի 3րդ մասի ռեժիմ) կարող է կատարվել նան այն դեպքում, երբ դրա համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները մինչդատական վարայթում հայտնի են եղել:

ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309Էրդ հոդվածի էին, 2րդ ն 3-րդ մասերով նախատեսված երկու իրավական ռեժիմների համար ընդհանուր է այն, որ երկու դեպքում էլ պաշտպանության իրավանքի երաշխիքների ապահովումը պարտադիր է:

ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309Էրդ հոդվածի էին, 2րդ ն 3-րդ մասերով նախատեսված իրավական ռեժիմներով մեղադրանքը փոփոխելու համար հիմք է մեղադրանքի փաատրական հանգամանքների այնպիսի փոփոխությունը, որի հետնանքով փոխվում է արարքի իրավարանական որակումը կամ երը նման փոփոխման դեպքում արարքի որակումը թեն մնում է նույնը, սակայն փոխվում է հանցակազմի հատկանիշների բովանդակությունը, օրինակ փոփոխվում է միննույն հանցակազմի դիսպոզիցիայում նկարագրված այլրեւրրանքային արարքը:

ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30Ժ-Էրդ հոդվածի Լին, 2րդ ն 3րդ մասերով նախատեսված իրավական ռեժիմների գործողությունը փարածվում է նան այն դեպքերի վրա, երբ միննույն իրավաբանական որակման շրջանակներում մեղադրանքի մեջ ավելացվում կամ վեղադրանքի ծավալից հանվում են առանձին դրվագներ: Նման դեպքերում, եթե հանցագործության բնույթն այնպիսին է, որ հնարավոր չէ դարաքննության ընթացքում նոր դրվագի վերաբերյալ կատարել

40

քննություն, ապա մեղադրողը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ՅՕԶԷրդ հոդվածի էին ն 2րդ մասերով, պետք է առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու ն նոյ մեղադրանք առաջադրելու նպատակով միջնորդի հեւաճգել գործի դատական քննությունը: Մինչդեռ այն դեպքամ, նրո հանցագործության բնույթն այնպիսին է, ոյ հնարավոր է դատաքննության շրջանակում նոր դրվագի վերարերյալ քննություն կատարել, ապա մեղադրողը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309Էրդ հոդվածի 3-րդ մասով, պետք է որոշում կայացնի առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու մասին»:

19.Լ Զարգացնելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումը` ՀՀ վճոաբեկ դատարանը Արմեն Բաբայանի ն Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ. «(..) Քրեական դատավարաթյանը ճանաչողական գործունեություն է, որե ուղղված է նախկինում փեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը ն վերականգմանը, ինչր ենթադրում է, որ քրեական դատավարության՝ իրար հաջորդող յուրաքանչյուր փուլում ձեռք են բերվում լրացուցիչ տվյալներ, ինչը հնարավորության է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել դեպքի վերաբերյալ: Այլ կերպ ասած քրեական գործի հարացումից մինչն քրեական գործի լուծումը գործի քննությունը գտնվում է զարգացման վիճակում, իսկ դատավարական ճանապարհով ձեռք բերված նոր տվյալներով պայմանավորված` կարող են փոփոխվել գործի հանգամանքները ն մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի իրավարանական որակումը»ն:

19.2. Մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելու երկրորդ` առանց դատական քննությունը հետաձգելու ն քննչական գործողություններ կատարելու ռեժիմին ՀՀՇ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արսեն Սերորյանի ն Էդվարդ Պեւրոսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ՝ արձանագրելով, որ. «Հիշատակված

0 Տես Վճոաբեկ դատարանի` Սուրեն Նալբանդյանի վերաբերյալ գործով 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 քրեական գործով որոշումը:

ն Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Արմեն Բաբայանի ն Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ գործով 201 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/1 որոշումը:

4լ

քրեադատավարական նորվով նախատեսված ընթացակարգը կիրառելի է միայն դատական քննության ընթացքում ապացույցների հերազուրման պարագայում:» Է:

20. Մեջրերված իրավակարգավորումներ ն իրավամեկնաբանությունների վերլուծությունից հետնում է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելու ն (կամ) լրացնելու ռեժիմսերից յուրաքանչյուրը ենթադրում է որոշակի օրենսդրական պայմանների առկայություն Մակայս մեղադրանքի փոփոխության ռեժիմներից յուրաքանչյուրի գործադրման հիմքը մեղադրանքի փաստական կողմը կազմող հանգամանքների փոփոխությունն է, որը կարող է ազդել կամ չազդել մեղադրանքի իրավական գնահատականի վրա: Պարզապես փոփոխման ն (կամ) լրացման ենթակա հանգամանքների բնույթով պայմանավորված` տարբեր են նան մեղադրանքի փոփոխության ն (կամ) լրացման դատավարական եղանակները:

20.Լ. Մասնավորապես, առաջին ռեժիմի գործադրման պայմանն այնպիսի հանգամանքների ի հայտ գալն է, որոնք հայտնի չէին ն չէին կարող հայտնի լինել միադատական վարույթի ընթացքում ն որոնց հաշվառմամբ մեղադրանքի փոփոխությունը ն (կամ) լրացումը առաջացնում է դատական քննությունը հետաձգելու, քննչական ու այլ դատավարական գործողություններ կատարելու անհրաժեշտություն: Իսկ երկրորդ ռեժիմի գործադրման պայմանն ապացույցների հետազոտման արդյունքում մեղադրանքը փոփոխելու ն (կամ) լրացնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորող փաստական հանգամանքների հաստատումն է:

20.2. Վերոշարադրյալից բխում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.-ին հոդվածով նախատեսված մեղադրանքի փոփոխման ն (կամ) լրացման առաջին ռեժիմը կիրառելի չէ զուտ անձին մեղսագրվող արարքի իրավական գնահատական փոխելու համար, քանի որ այդ ռեժիմի պարտադիր բաղադրիչ է որոշակի փաստական հանգամանքների ի հայտ գալը, դատական քննությունը հետաձգելը ն քննչական կամ այլ դատավարական գործողություններ կատարելը: Այլ կերպ` բացառապես մեղադրանքի իրավական տարրը՝ արարքի իրավաբանական որակումը, փոփոխելու անհրաժեշտության դեպքում մեղադրանքը փոփոխելու առաջին

Ք Տե՛ս Վճռարեկ դատարանի՝ Արսեն Սերոբյանի ն Էդվարդ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՔԴ/0002/0113 որոշումը:

42

ռեժիմի գործադրման՝ «ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք հայտնի չեն եղել ն չէին կարող հայտնի լինել մինչդատական վարույթում, ն եթե գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն չեն տալիս մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու առանց դատական քննությունը հետաձգելու» պայմանն առկա լինել չի կարող:

20.3. Մեղադրանքի փոփոխման երկրորդ ռեժիմի օրենսդրական ձնակերպումից հետնում է, որ մեղադրանքը փոփոխելու ն (կամ) լրացնելու անհրաժեշտությունը պետք է լիսի դատարանում ապացույցների հետազոտման արդյունք: Եվ քանի որ ապացույցների հետազոտումը` որպես մեղադրանքի փոփոխման պայման, ուղղակիորեն կապված է մեղադրանքի փաստական կողմի հետ, դրա անմիջական արդյունքում փոփոխվել կարող են բացառապես մեղադրանքի հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները: Իսկ արարքի իրավարանական որակումը, արտահայտելով մեղադրանքի «փաստ-իրավունք» բաղադրիչների կապը, չի տեղավորվում «ապացույց-փաստ» կապի շրջանակներում, ուստի դրա փոփոխությունը չի կարող ապացույցների հետազոտման անմիջական արդյունք լինել, ինչը նշանակում է, որ մեղադրանքի իրավական տարրը՝ իրավաբանական որակումը, ինքնուրույն՝ առանց փաստական հանգամանքների փոփոխության, երկրորդ ռեժիմի գործադրմամբ նս փոփոխվել չի կարող:

Շետնարբար, մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելու ն (կամ) լրացնելու քրեադատավարական ինստիտուտը մեղադրանքը փոփոխելու հնարավորություն է նախատեսում բացառապես մեղադրանքի փաստական կողմը կազմող

հանգամանքների փոփոխության դեպքում ն թույլ չի տալիս փոփոխել ն (կամ) լրացնել մեղադրանքն այն դեպքերում, երբ առաջ է եկել միայս արարքի իրավաբանական որակումը փոփոխելու օբյեկտիվ անհրաժեշտություն:

2Լ Այս առումով Վճռարեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ 2022 թվականի հուլիսի էից ուժի մեջ մտած ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 276-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «Մինչն վերդիկտ կայացնելու համար առաջին ապյանի դատարանի առանձին սենյակ հեռանալը հանրային մեղադրողն իրավասու է փոխելու մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական

43

գնահատականը»: Այսինքն` 2022 թվականի հուլիսի էից գործող կարգավորումների պարագայում օրենսդիրը ելակետ է ընդունել իրավաչափ այս գաղափարը, որ արարքի իրավական գնահատականի փոփոխությունը կարող է օբյեկտիվորեն անհրաժեշտ ն հնարավոր լինել առանց ապացույցներ հետազոտելու ն մեղադրանքի փաստական կողմի փոփոխության:

Լ. Մեղադրողի կողմից միայն արարքի իրավարանական որակումը փոփոխելու հնարավորաթյունը՝ ՀՇ Սահմանադրական դարարանի 2024 թվականի հուլիսի 22ի թիվ ՍԳՈՒ1/41 որոշմամբ արձանագրված դիրքոլտշումների համարեքարում-

22. Ասդրադառնալով ՀՀ Մահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԴՈՒԼ4Լ որոշմամբ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Լին հոդվածի 3-րդ մասի վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նշված որոշման լույսի ներքո, եթե մեղադրողը գտնում է, որ կատարված արարքը կարող է որակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի այլ գործող հոդվածով, ապա իրավասու է մեղադրանքի լրացմանը կամ փոփոխմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկել` գնահատելով այն հանգամանքը, թե արդյոք առկա է հանցագործության դեպք, հանցագործության արդյունքում տուժել են անձինք, պահպասվել են այդ արարքիս մեղադրյալների առնչությունը ն օբյեկտիվ կապը, ն թե արդյոք պատշաճ իրավական ընթացակարգով չեն հերքվել նրանց առաջադրված մեղադրանքները:

Շետնաբար այն դեպքում, երբ Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ հանցակազմ նախատեսող իրավանորմը Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր է ճանաչվում, ապա դատարանում մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական կողմից անկախ` բացառապես մեղադրանքի իրավական կողմի փոփոխությամբ ընթացակարգ է սահմանվում միան դատարանի խորհրդակցական սենակ հեռանար փոխել ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի իրավական որակումն արարքում քրեական օրենքով նախատեսված այլ արարքի հատկանիշների առկայության պարագայում` անկախ դատական քննության ընթացքում ապացույցների հետազոտումից:

23. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

44

- Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացրել ՇՇ Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին, ի թիվս այլնի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի` ՀՇ Սահմանադրությանը համապատասխանությունը որոշելու հարցով, ն ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԴՈՒ1586 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1-ին հոդվածը ճանաչվել է ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ ն 79-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր,

Պաշտպաններ Հ.Ալումյանը, Է.Ալեքսանյանը, Կ.Մեժլումյանը ն Մ.Պողոսյանը միջնորդություններ են սերկայացրել Առաջին ատյանի դատարան` իրենց պաշտպանյալների նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1-ին հոդվածով քրեական հետապնդումը դադարեցնելուն քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին",

3. Առաջին ատյանի դատարանում մեղադրող Գ.Բաղդասարյանը միջնորդել է գործի վարույթը կասեցնել ն դիմել ՀՀՇ Սահմանադրական դատարան` կիրառման եսթակա իրավանորմերի Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու համար, քանի որ առաջացել է Ռ-Քոչարյանի,Ն Ս.Օհանյանին, Յու. Խաչատուրովին ն Ա.Գնորգյանին մեղսագրված համապատասխան արարքներին նոր իրավական գնահատական տալու անհրաժեշտություն, իսկ գործող

իրավակարգավորումները բացառում են համապատասխան արարքները վերաորակելու ն նոր մեղադրանքներով վարույթը շարունակելու հնարավորություն",

Հ. Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 6-ի դատական ակտով որոշվել է Ռ.Քոչարյանի, Ս.Օհանյանի, Յու.Խաչատուրովի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.1-ին հոդվածի էին մասով ն Ա.Գնորգյանի սկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-300.-ին հոդվածով քրեական հետապնդոմը դադարեցնել՝ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, ն այդ մասով քրեական գործի վարույթը կարճել:

Անդրադառնալով մեղադրող Գ.Բաղդասարյանի միջնորդությանը Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ սույն գործով ի հայտ եկած՝ վարույթը բացառող հանգամանքի առկայությունը ենթադրում է քրեական հետապնդումը դադարեցնելու

Տե՛ս քրեական գործ, հատոր Լ թերթեր 2-8:

Տե՛ս քրեական գործ, հատոր Լ թերթեր 86-9Է

45

անվերապահ պահանջ, որից շեղման հնարավորություն գործող

իրավակարգավորումներով սախատեսված չէ, ուստի բացակայում է ուժր կորցրած քրեաիրավական սորմի հիման վրա համապատասխան մասով քրեական գործի վարույթը շարունակելու որնէ իրավաչափ հիմք»,

- Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ մեղադրողի միջսորդությունները՝ Սահմանադրական դատարան դիմելու ն գործի վարույթը կասեցնելու մասին, չես կարող բավարարվել, քանի որ մեղադրողի կողմից մատնանշված հոդվածները Վերաքննիչ դատարանի կողմից կիրառման ենթակա իրավանորմեր չեն, բացի այդ՝ մեղադրողի միջնորդությունների բավարարումը կարող է հանգեցնել մրցակցության սկզբունքի ն անմեղության կանխավարկածի խախտման, ինչն անթույլատրելի է՝ արդար դատաքննության ապահովման տեսանկյունից",

- ՇՇ Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԳՈՒԼ/4Լ1 որոշման համաձայն` ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Լին հոդվածի 3-րդ մասը համապատասխանում է Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որի համաձայն` Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի այն նորմը, որով որակվել է ամրաստանյալին մեղսագրվող արարքը, Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչվելիս մեղադրողը կարող է մինչն դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը (նրան մեղսագրվող արարքի իրավական որակումը) ամբաստանյալի արարքում քրեական օրենքով սախատեսված այլ արարքի հատկանիշների առկայության պարագայում` անկախ դատական քննության ընթացքում ապացույցների հետազոտումից":

Նույն որոշմամբ ՀՀ Սահմանադրական դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածր չի բովանդակում Սահմանադրական դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի` հանցակազմ սահմանող նորմը հակասահմանադրական ճանաչված լինելու հիմքով քրեական

5 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1 թերթեր 17-109:

6 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 10, թերթեր է92:

Մ Տե՛ս մանրամասն սույն որոշման 16-րդ կետը:

46

հետապնդման դադարման կոսկրետ հիմք, արարքների հանցավոր լինելը պահպանվելու դեպքում մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելը չի կարող դիտարկվել օրինականության սկզրունքի ն արդար դատաքննության իրավունքի խախտման լույսի ներքո՝ հաշվի առնելով, որ դրանցով հավասարապես ապահովվում են կողմերի շահերի պաշտպանությունը` քրեական դատավարության խնդիրների լուծման ուղղությամբ:

24. Սույն որոշման սախորդ կետում մեջբերված փաստերը գնահատելով սույն որոշման 18-22-րդ կետերում վկայակոչված իրավական նորմերի ն շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Ռ.Քոչարյանի, Ս.Օհանյանի, ՅուԽաչատուրովի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 300.Լին հոդվածի էին մասով ն ԱԳնորգյանի նկատմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-300.Լին հոդվածի էին մասով ներկայացված քրեական հետապնդումը` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով դադարեցնելու ն առաջադրված մեղադրանքների մասով քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ որոշման կայացումից ն նշված որոշումը Վերաքննիչ դատարանի կողմից անփոփոխ թողնելու մասին որոշման կայացումից հետո ի հայտ է եկել ստորադաս դատարանների կողմից կայացված դատական ակտր ոչ իրավաչափ դարձնող իրավական հանգամանք: Սահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուիսի 22-ի թիվ ՍԴՈՒԼ/4Լ որոշման լուսի սերքո Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՇ Մահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԳԴՈՒՎ586 որոշմամբ ՀՇ քրեական օրենսգրքի 300.Ւիս հոդվածը ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ ն /9-րդ հոդվածներին հակասող ն անվավեր ճանաչվելուց հետո մեղադրողն իրավասու էր մինչն դատարանի` խորհրդակցական սենյակ հեռանալը փոխել Ռ.Քոչարյանի, Ս.Օհանյանի, Յու. Խաչատուրովի ն Ա.Գնորգյանի մեղսագրվող արարքի իրավական գնահատականը` արարքում քրեական օրենքով նախատեսված այլ արարքի հատկանիշների առկայության պարագայում` անկախ դատական քննության ընթացքում ապացույցների հետազոտումից: Միաժամանակ նկատի ունենալով, որ ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածը չի բովանդակում ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի հանցակազմ սահմանող նորմը

4/

հակասահմանադրական ճանաչված լինելու դեպքում քրեական հետապնդման դադարման կոնկրետ հիմք, ն հիմք ընդունելով այդ կապակցությամբ ՀՇ Սահմանադրական դատարանի` սույն որոշման 16րդ կետոմ մեջբերված սահմանադրաիրավական մեկնաբանությունները` Վճռաբեկ դատարանն անհիմն է համարում ստորադաս դատարանների դիրքորոշումն այն մասիա որ ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող ն ուժր կորցրած ճանաչված նորմի վրա հիմնված մեղադրանքով քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի Լին մասի Լին կետի հիման վրա՝ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով:

25. Այսպիսով, ՀՇ Մահմանադրական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 22-ի թիվ ՍԴՈՒ-Լ41 որոշմամբ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.Էին հոդվածի 3-րդ մասին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնարանության վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներ լոյսի ներքո ստորադաս դատարանների դիրքորոշումներն առ այւ որ մեղադրանքի իրավական գնահատականի հիմքում դրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմը ՀՀՇ Սահմանադրությանը հակասող ն անվավեր ճանաչելը քրեական հետապնդումը դադարեցնելու անվերապահ հիմք է` առանց մեղադրանքի իրավական գնահատականը փոխելու հնարավորության, ն որ Սահմանադրությանը հակասող ն ուժը կորցրած ճանաչված նորմի վրա հիմնված մեղադրանքով քրեական հետապնդումն անվերապահորեն պետք է դադարեցվի հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, իրավաչափ չեն:

26. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ստորադաս դատարանները դատական ակտ կայացնելիս թույլ են տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ սխալ են մեկնարանել ՀՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ, 309-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջները, ինչը, ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի համաճայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 16-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի նոյեմբերի

48

26-ի որոշումը բեկանելու ն գործը ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարան նոր քննության ուղարկելու համար:

27. Միննույն ժամանակ, Վճոաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանը նոր քննության ընթացքում, հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, պետք է վերացնի թույլ տրված խախտումները ն արդյունքում հանգի համապատասխան հետնության:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն ԼԼրդ հոդվածներով, Հայաստանի Շանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 361-րդ, 403-406-րդ, 415.Լին, 418.Լին, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանի ն մյուսների վերաբերյալ թիվ ԵԴ/0253/01/19 քրեական գործով Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2021 թվականի ապրիլի 16-ի որոշումը ն այս անփոփոխ թողնելու մասին ՀՇ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2021 թվականի սոյեմբերի 26-ի որոշումը բեկանել ն գործն ուղարկել ՀՇ հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն

ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

ՌՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆ