Համբարձումյան — ՀԿԴ/0121/01/22

ՇԿԴ/0121/01/22

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Հայաստանի Հանրապետության

հակակոռուպցիոն դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ Տ. Դավթյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ Ժ. Մելիքսեթյան

2024 թվական սեպտեմբերի 30-ին քաղաք Երնանում

ՇՇ Վճոարեկ դատարանի հակակոոուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան՝` Վճոաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Գոռ Մանվելի Համբարձումյանի վերաբերյալ ՀՇ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսոհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2024 թվականի ապրիլի 25-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանի հատուկ վերանայման բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

արու ատավարական նախապատմությունը.

Լ ՀՇ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2024 թվականի մարտի Լի որոշմամբ մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանի պաշտպան Գ. Մարգարյանի միջնորդությունը բավարարվել է, Գ.Համբարձումյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՇ նախկին քրեական օրենսգիրք) 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:

2. ՇՇ գլխավոր դատախազության ՀՀՇ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության սկատմամբ հսկողության վարչության պետի տեղակալ Կ.Սերորյանի հատուկ վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը 2024 թվականի ապրիլի 25-ի որոշմամր Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողել է անփոփոխ:

3. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.Վարդապետյանը բերել է հատուկ վերանայման բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

ատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճոաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

4. Ըստ բողոքի հեղինակի` Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտով թույլ է տրվել դատական սխալ նյութական օրենքի խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

Միաժամանակ, բողոքում բարձրացված հարցերի վերարերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական սշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու համար:

4.1 Բողոք բերած անձը Վճռարեկ դատարանի աոջն բարձրացրել է հետնյալ իրավական հարցը. իրավաափ են արդոք Վերաքննիչ դատարանի

հիմնավորումները` 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀՇ քրեական օրենսգրքով

3

(այսուհետ նան՝ ՀՇ գործող քրեական օրենսգիրք) սախատեսված ապօրինի վարձատրության առարկայի չափը սահմանված չլինելու վերաբերյալ:

Բողոքաբերը նշել է, որ ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքով հանցագործությամբ պատճառված վնասի, այդ թվում` ապօրինի վարձատրություն տալու ն ստանալու չափերը, բացառությամբ հատուկ մասում սախատեսված դեպքերի, տեղ են գտել ոչ թե կոնկրետ հոդվածներում, այլ ներառվել են ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի՝ հիմնական հասկացությունները սահմանող 3-րդ հոդվածում:

Ընդ որում, նախատեսվել են հստակ ն կոնկրետ չափեր, որոնք վերարերելի են քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում տեղ գտած բոլոր հանցակազմերին, այդ թվում՝ ապօրինի վարձատրություն տալուն:

Բողոքաբերի համոզմամբ, ստորադաս դատարանները սխալ են մեկնաբանել ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի Լին մասի 17-րդ կետի կարգավորումները՝ անտեսելով քննարկվող նորմն այն ընդունող մարմնի կողմից հետապնդվող նպատակի համատեքստում մեկնաբանելու պահանջը:

4.2 Բողոքաբերի կողմից Վճռաբեկ դատարանի աոջն բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ են արդյոք ստորադաս դատարանների հետնությունները` վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով Գ.Համբարձումյանի

նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ:

Բողոքաբերը փաստել է, որ Գ.Համբարձումյանի արարքի կատարման պահին գործող` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն` հանդիսացել է միջին ծանրության հանցագործություն, որպիսի պայմաններում այդ արարքի համար Գ.ՀՇամբարձումյանին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետը եղել է հինգ տարի: Գ.Համբարձույանի արարքը ներկայումս համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետիս, որը, նույն օրենսգրքի համաձայն, հանդիսանում է միջին ծանրության հանցանք, իսկ դրա վաղեմության ժամկետը, ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի համաձայն, տասը տարի է:

Բողոքաբերը, անդրադառնալով Գ.ՀՇամբարձումյանի արարքը ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի Լին մասին համապատասխանեցնելուն ն

4

միննույն ժամանակ ՀՇ նախկիս քրեական օրենսգրքի /5-րդ հոդվածով սահմանված վաղեմության ժամկետները կիրառելուն, փաստել է, որ ՀՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 8-րդ ն 9-րդ հոդվածների դրույթների խախտմամբ դատարանները միաժամանակ կրկնակի հետադարձ ուժ են տվել ՀՇ նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթներին: Սույն դեպքում, եթե Գ.Համբարձումյանի արարքին տրվել է իրավական գնահատական ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի կարգավորումներով այն հաշվառմամբ, որ այդ օրենքը մեղմացնում է անճի պատիժը, ապա նրան քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետները նս պետք է հաշվարկվեն նույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան:

5. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի ապրիլի 25-ի որոշումը ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ:

ատուկ վերանայման բոդո ննության համա ան նշանակություն

ունեցոդ փաստական հանգամանքները.

6. Գոռ Համբարձումյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն արարքի համար, որ. «/Ն/ա 2022 թվականի փեւորվարի 23-ին օժանդակել է իր ազգական Թաթուլ Գնորգյանի կողմից ՀՇ արտակարգ իրավիճակների նախարարի հետ տրերիմ հարարերությունների Անջ գտնվող Վիգեն Գրիգորյանին` վերջինիս իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործել համար խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն տալուն, որը դրանորվել է հեւռնյալում:

Այսպես.

ՀՇ արտակարգ իրավիճակների նախարարության ՓԾ ՀԱԷԿ-ի պահպանության հատուկ հրշեջ ջոկատի օղակի հրամանատար Գոռ Համբարձումյանն, իր ազգական Թաթուլ Գնորգյանից փեղեկանալով, ոյւ վերջինս ցանկանոմ է ապօրինի վարձատրության դիմաց ՀՇ ԱԻՆ փրկարար ծառայությունում աշխատանքի ընդունվել, նրան այդ հարցում օժանդակելու դիտավորությամբ, նույն խնդրանքով ՀՇ արտակարգ իրավիճակների նախարարության ՓԾ ՀԱԷԿ-ի պահպանության հատուկ հրշեջ ջոկատի խմբի հրամանարար Արտակ Պեւրիկի Բեյրությանի միջոցով դիմել է ՀՀ արտակարգ

9

իրավիճակների նախարարի հեւ փրերիմ հարարերությունների մեջ գրնվող Վիգեն Գրիգորյանին` նրան տրամադրելով փեղեկափտվության Թաթուլ Գնորգյանի փրադրության մասին: Վիգեն Գրիգորյանը, խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն Աականալու դիմաց, խոարացել է իր իրական ազդեցությունն օգտագործելով նպապարել Թաթուլ Գնորգյանին ՀՇ ԱԻՆ փրկարար ծառայությունում աշխատանքի ընդունվելուն: Գրանից հեռո, Վիգեն Գրիգորյանի ու Թաթուլ Գնորգյանի կողմից միմյանց չճանաչելու խոչընդուրը վերացնելու եղանակով Թաթուլ Գնորգյանին օժանդակելով Գոռ Համրարձումյանը կազմակերպել է նրանց ծանոթությունն ու հանդիպումը, ինչից հեկ Թաթուլ Գնորգյանը պայմանավորվածություն է ձեոք բերել Վիգեն Գրիգորյանի հեւռ ապօրինի վարձատրության առարկան փոխանցելու մասին: Արդյանքում, Թաթուլ Գնորգյանը ՀՇ ԱՒՆ փրկարար ծառայությունում աշխականքի ընդունվելու դիմաց Գոռ Համբարձումյանի ներկայությամբ՝ 2022 թվականի փետրվարի 23-ին` ժամը 1745-ի սահմաններում, Էջմիածին համայնքի Զվարթնոց թաղամասի վարչական տփարածքում գտնվող գազալցակայանի հարակից հատվածում իրեն պատկանող «Հյունդայի Սոնատա» մակնիշի 97 ՇՇ 100 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայում Վիգեն Գրիգորյանին անձամբ տվել է խոշոր չափերով` 957.560 ՀՀ դրամին համարժեք 2.000 ԱՄՆ դոլլար գումարի կեսքով ապօրինի վարձատրություն (..)»

7. Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի մարտի էի որոշման համաձայն` «Լ..) ՀՇ ռարիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի համաձայն` Գոռ Համբարձումյանի վերաբերյալ ՀՇ ոակփկանության ինֆորմացիոն կենպրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտաղդարանում բացի սոյն գործի տվյալներից` վերջինի դարապարւպման, պատժի կրման, պատժից ազատման, հերախոզման մեջ գտնվելու, ինչպես նան նրա նկատմամր ներում` շնորհելու կամ համաներում կիրառելու վերաբերյալ տեղեկություններ չկան:

Վերոգրյալ իրավական նորմերի ն ՀՇ վճոարեկ դատարանի արտահայված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Դատարանն փաստում է, որ ասյն գործով Գոռ Համբարձումյանի նկատմամբ խիլականացվող քրեական հեւռապնդումը

ԼՏե՛ս նյութեր, հատոր Լին, թերթ 22:

6

դադարեցնելու հարցը լուծելիս ՀՇ քրեական օրենսգիրքն անձի վիճակը բարելավում է, իսկ ենթադրյալ արարքի կակաարման պահին գործող ՀՇ քրեական օրենսգրքով սահմանված է, որ նմանատիպ նորմերը նս ունեն հեւրադարձ ուժ, ուարի այն ունի հերադարձ ուժ ն դրա` անձի վիճակը բարելավող դրույթները տարածվում են, մինչն դրա ուժի մեջ մկւնելը ենթադրաբար հանցանք կակարած Գոռ Համրարձումյանի նկատմամբ:

Տվյալ դեպքում տեղի է ունեցել նյութական օրենսդրության փոփոխություն, որը կիրառելի է սույն փապարական հանգամանքների նկատմամբ:

Այսպես` 2003 թվականի ապրխի 18ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգիրքը մեղսագրվող արարքի խոշոր չափ էր համարում` հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատփկից

հազարապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը), իսկ առանձնապես խոշոր չափ` հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի

հազարապատիկը գերազանցող գումարը (արժեքը):

2022 թվականի հուլիսի Էին ուժի մեջ մրած ՀՇ քրեական օրենսգրքի (այսուհեւ նան՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 3-րդ հոդվածի 3րդ մասի 17-րդ կեւրի համաձայն` հափշտակության, պակտճառած գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ արացված գույքի կամ օգուտի չափերը` սույն օրենսգրքում հափշտակված գույքի, պատճառված գույքային վնասի, հանցավոլ ճանապարհով ձեոք բերված կամ արացված գույքի կամ օգուրի մանր չափ է համարվում 500.000 Հայաարանի Հանրապեւրության դրամը չգերազանցող գումարը (արժեքր), խոշոր չափ է համարով 5 միլիոն Հայաարանի Հանրապետության դրամը չգերազանցող գումարը (արժեքր), առանձնապես խոշոր չափ է համարվում 5 միլիոն Հայասպրանի Հանրապեսրռության դրամը գերազանցող գամարը (արժեքր), բացառությամբ ասյն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերի:

Տվյալ դեպքում Գռո Համբարձումյանին առաջադրվել է մեղադրանք 2.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 957.560 ՀՇ դրամ ապօրինի վարձատրություն տալուն հանցակցելու համար, որը ենթադրարար կատարվել է ՀՀ քրեական նախկին օրենսգրքի գործողաթյան ժամանակ ն համապատասխանել է խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն տալուն:

7

Իրականացված օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում ՀՀքրեականնոր օրենսգիլքը, ի տարբերություն կաշառք կամ ապօրինի վարձավտություն արանալու չափերի, չի սահմանում դրանց տալու չափեր, քանի որ քրեական օրենսդրության մեջ նկարագրված են միայն հափշտակված գույքի, պատճաոված գույքային վնասի, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ արացված գույքի կամօգուտի չափերը, այլ ոչ թե դրանք տալու, փոխանցելու, հանձնելու, հեռնարար՝ բացակայում է այն որակյալ դարձնող հանգամանքը ն անճի արարքը ենթակա է վերաորակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի Էին մասով:

Այլ կերպ ասած` գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի պայմաններում` անկախ փոխանցված կավ տրված գումարի չափից, անձին չի կարող մեղադրանք առաջադրվել համապատասխան հոդվածի այն ծանրացնող կամ առավել ծանրացնող հանգամանքներով, որոնք կապված են չափերի հեւր՝ խոշոր կամ առաձնապես խոշոր չափերով կատարված, քանի որ օրենսգիրքն այդ չափերը չի սահմանել, դրանց վերաբերյալ դրույթ չի նախատեսել, ուարի այլ ծանրացնող հանգամանքների բացակայության դեպքում, յուրաքանչյուր պարագայում ապօրինի վարձատրություն փալը պեւրք է որակվի որպես հասարակ հանցակազմով կատարված:

Սույն դեպքում, նկատի ունենալով, որ Գոռ Համբարձումյանին առաջադրված մեղադրանքը որակյալ դարձնող հանգամանք բացառապես հանդիսացել է գումարի չափր, որը ինչպես արդեն իսկ նշվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքով որոշակիացված ն նախատեսված չէ, որպես պատիժը մեղմացնող օրենք պեւրք է տալ հերադարձ ուժ ն արձանագրել, ռր վերջինի կատարած արարքը համապատասխանում է ՀՇ քրեական օրենսգրքի օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի Էին մասին:

Ուարի տեղի է ունեցել անձի վիճակը բարելավվող օրենսդրական փուփոխություն ն վերջինի ննթադրարբար կատարած արարքի իրավական գնահատականը որոշելիս կիրառելի է ոչ թե արարքի կատարման պահին գործող, այսինքն` 2003 թվականի ապրխի 18-ին ընդունված ՀՀՇ քրեական օրենսգիրքը, այլ 2021 թվականի մայիսի 25-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը:

Հերնարար՝ Գոո Համրարձումյանին մեղսագրվող արարքը

համապատասխանում է ՀՇ քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի էին մասին, որն,

8

րար բնույթի ն հանրության համար վտանգավորության աարիճանի՝ դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին:

Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը գտնում է, ոլ Գոռ Համբարձումյանին մեղսագրվող 2003 թվականի ապրինի 18-ին րընդանված ՀՇ քրեական օրենսգիրքի 30-312.2րդ հոդվածի 2շդ մասով նախատեսված արարքը համապատասխանում է քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի էին մասին:

Անդրադառնալով հանրային մեղադրողի այն դիրքորոշմանը, որ որպես ապօրինի վարձապփտություն տալու խոշոր ն առանձնապես խոշոր չափ պետ է հիմք ընդունել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի Էին մասի 17-րդ կետով սահմանված չափերը, քանի որ դա բխում է քրեական օրենսգրքի նպատակից, ապա Գատարանր, ինչպես 2023 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Տիգրան Գասպարյանի, 2024 թվականի հանվարի 26-ին Միհրդատ Մաթնոսյանի ն Գագիկ Պողոսյանի վերաբերյալ կայացված որոշումներով, այնպես էլ ներկայում գտնում է, որ նմանատիպ մեկնաբանումն ուղղակիորեն կհակասի ՀՇ քրեական օրենսգրքի սկզբունքներին:

Դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ արարքի կատարման պահին գործող` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը սահմանում էր իմպերատիվ արգելք` քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելու հարցում, մասնավորապես` նայն օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:

Միաժամանակ, ՀՇ քրեական օրենսգրքի յդ հոդվածի 2-րդ ն 3րդ մասերի համաձայն` քրեական օրենքի Հայակ մասի նորմերն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:

Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի նորմերը կարող են անալոգիայով կիրառվել, եթե դաչի վատթարացնում անձի վիճակը:

Չնայած այն հանգամանքին, ոյ հանրային մեղադրողի նշած չափերը նախատեսված են ՀՇ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում, սակայն դրանց կիրատումը վարթարացնում է անձի վիճակը, քանի որ այդ չափերը հիմք ընդունելու պայմաններում` այն դեպքում, երբ դրանք նախատեսված չեն տալու, հանձնելու անձի հավար կնախատեսեն ավելի խիար պատասխանատվություն, ուարի անալոգիայի կիրառմամբ անձի վիճակն ինքնրարինքյան կվարթարացվի:

9

Հաշվի առնելով վերոգրյալը: Դատարանը գփտնուվ է, ոռ հանրային մեղադրողի դիրքորոշումն անընդունելի Է եչի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթներից, ավելին` հակասում է դրանց:

ՀՇ քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի էին մասի էին կեւրի համաձայն` անձն ազատվում է քրեական պաաախանատվությանից, եթե ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել է 5 պարի, իսկ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի էին մասի Լին կեւրի համաձայն` անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է 2փտարի:

Վերոգրյալի արդյունքում` Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ վաղեմության ժամկեւի մասով կատարված օրենսդրական փոփոխությունները կիրառելի չեն Գոռ Համբարձումյանի նկակաամը, քանի որ այդ փուփոռխությունը չի բարելավում, ավելին՝ վատթարացնում է անձի իրավական վիճակը:

Դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, ոյւ կատարված օրենարական փոփոխությունները վաղեվության ժամկետների հաշվարկման տեսանկյունից, վատթարացնում են անձի վիճակը, քանի որ արարքի կատարման պահին գործող, այսինքն` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքով, անձն ազատվում է քրեական պատասխանապվությունից, եթե ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է 2վւարի, իսկ նոր օրենսդրական փոփոխությունների արդյանքում նշված ժամկեւրն ավելացվել՝ խարացվել է' դառնալով 5 տարի:

Գոռ Համբարձումյանն իրեն մեղսագրվող արարքը ենթադրաբար կատարել է 2022 թվականի փետրվարի 23ին ն այդ ժամանակ գործող օրենքն է հանդիսացել 2003 թվականի ապրխի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը, որից հեկտ` 2022 թվականի հուլիսի Էին ուժի մեջ է մվւել նոր ՀՀ քրեական օրենսգիրքը:

Հաշվի առնելով այն, որ արարքի հանցավորությունը ն պատժելիությունը որոշվում են դակափարելու ժամանակ գործող օրենքով, իսկ հերադարձության կանոններով նոր օրենսգիրքը կարոլ է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ արարքի հանցավորությունը վերացնում է, պատիժը մեղմացնում կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավվում է ն նկատի ունենալով, որ տվյալ պարագայում նոր օրենսդրությունը ոչ

10

միայն անձի վիճակը չի բարելավվում, այլ ընդհակառակը` վարթարացնում է, ուարի Գոռ Համբարձումյանի նկատմամբ վաղեվության ժամկեւների հաշվարկման փեսանկյունից կիրառելի է արարքը կարարելու պահին գործող` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգիրքը:

ԴատարանլՆ, հաշվի առնելով, որ բացակայում են վաղեմության ժամկեւրի կասեցվան, ընդհատման հիմքերը ն նկակփ ունենալով, որ մեղադրյալ Գոո Համբարձումյանին մեղսագրվող ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից (ենթադրաբար կատարվել է 2022 թվականի փետրվարի 23-ին) անցել է 2 տարի, գտնում է, որ թիվ ՀԿԴ/0121/0122 քրեական գործով Գոռ Համբարձումյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2րդ մասով (համապատասխանում է ՀՇ քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի Է ին մասին) իրականացվող քրեական հեւռրապնդումը պետք է դադարեցնել՝ ՀՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի Էին մասի րդ կեւռով՝ վաղեմության ժամկեւներն անցնելու հիմքով:

Ինչ վերաբերում է հնարավոր այն մեկնաբանմանը, ոյւ վաղեվության ժամկետները պես է հաշվել նոր ՀՇ քրեական օրենսգրքով ն այն ոչ մեծ ծանրության հանցանքի համար անցած կհամարվի հանցանքը կատարելուց 5 կարի անց, ապա Դասարանը համակարծիք չէ այդ պնդմանը, քանի որ մասնակիորեն բարելավող ն մասնակիորեն վատթարացնող օրենքը հեւռադարձ ուժ ունի միայն բարելավող մասով:

Ավելին` հարկ Է նկարել այն հանգամանքը, որ հերադարձ ուժ է տրվում բացառապես նոր օրենսգրքով նախատեսված պատժին, այսինքն՝ համարվում է, ոյւ ենթադրաբար կատարված հանցանքների համար նախատեսված առավել խիար պատիժը հանդիսանում է 2 կարի ժամկետով ազատազրկումը, իսկ մյուս բոլոր հարցերը շարունակվում են լուծվել արարքի կատարման պահին գործող օրենքով, ինչպես որ սահմանված է ՀՀ քրեական օրենսգրքով:

Այլ կերպ ասած` Դատարանը գտնում է, որ անձի նկատմամբ կիրառվում է բացառապես իր կողմից կարարված արարքի պահին գործող օրենքը իր բոլոր կարգավորումներով հանդերձ: Միաժամանակ նոր օրենսդրությանը հերադարձ ուժ է րվում ոչ թե ամբողջությամբ, այլ յուրաքանչյուր դրույթ առանձին-առանձին: Եվ այն դրույթ, որը բարելավում է անձի վիճակր, այդ մասով կիրառվում: է նոյն

11

օրենսդրությունը, իսկ այն դրույթները, որոնք արարքի կարարման պահին գործող օրենքի համեմատ ավելի վատթարացնում են անձի վիճակը կամ րատ էության որնէ փոփոխության չեն ենթարկվում, ապա դրանց հետադարձ աժ չի տրվում, ն բացի բարելավող դրաթից, մյուս բոլոր հարցերը շարունակվում նն լուծվել արարքի կատարման պահին գործող օրենքով:

Տվյալ դեպքում վաղեմության ժամկեւրը ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար 5 տարի սահմանելը հանդիսանում է անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող ն չի կարող կիրառելի համարվել մինչ այդ նորմն ուժի մեջ մկռնելը հանցանք կատարած անձի նկատամբ:

Դատարանի դիրքորոշումը բխում է ինչպես ենթադրյալ հանցանքները կատարելու պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի այն նորմից, որ հեւրադարձ ուժ ունի նան հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը, այնպես էլ 2022թվականի հուլիսի էից գործող ՀՇ քրեական օրենսգրքի ծ-րդ հոդվածի Էին մասից, որով սահմանված է նան, որ արարքի քրեաիրավական այլ հեւրնանքները՝ (ինչպիսին հանդիսանում է վաղեմության ժամկերն անցնելու հիմքով քյլեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցր) ոլտշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:

Այսպես՝ արարքի կատարման ժամանակ ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար որպես վաղեվության ժամկեսւ սահմանված է եղել 2 տարի, իսկ ներկայում գործու ՀՇ քրեական օրենսգիրքը այդ ժամկեւրը սահմանում է 5 տարի, որը նախ այլ կերպ վատթարացնում է անձի իրավական վիճակը ն չի կարող կիրառվել մինչ այդ օրենքն ընդունվելը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ, ապա նան՝ որպես այլ քրեաիրավական հեւնանք` ենթակա է կիրառման արարքի կարարման պահին գործող օրենքը, որը ինչպես արդեն իսկ նշվել է վաղեմության ժամկեւր սահմանել է 2 տարի:

Այլ խոսքով ինչպես նախկին, այլպես էլ գործող ՀՇ քրեական օրենսգրքերով սահմանված է, որ այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հերադարձ ուժ չունի, միաժամանակ գործող ՀՇ քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է, ոլ այլ կերպ բարելավող օրենքը կարող է կիրառվել եթե նախատեսված Լ օրենքով, չնայած նրան, որ արարքը կատարելու պահին գործող օրենքով պարտադիր հերադարձ ուժ պարք է

12

տրվեր նան անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքին, ինչը վկայում է, որ նոր օրենքը վարթարացնում է անձի վիճակը նեն վաղեմության ժամկերի հաշվարկման կեսանկյունից (ժամկեւրն ավելացել է) չի կարող հեզւադարձ ուժ ունենալ, առավել նս այն դեպքում, երբ ներկայում գործող օրենսգրքով հարակ սահմանված է, որ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը ն քրեաիրավական այլ հեււնանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով, ինչը նս մեկ անգամ վկայում է, ոյւ վաղեմության ժամկեւրը, որպես քրեաիրավական այլ հեւռնանք, ենթակա է հաշվարկման այն կատարելու ժամանակ գործու օրենքով, եթե նոր օրենսգրքով անձի վիճակը չի բարելավվել:

Այսպիսով` Դատարանն այձանագրոմ Էէ, որ քրեական հեւռապնդման վաղեմության ժամկետների հաշվարկը նոյ օրենսադրոթյամը հաշվարկելու պայմաններում հերադարձ ուժ կտրվի անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքին: (...)»:

8. Վերաքննիչ դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 25-ի որոշման համաձայս՝ Կլ...) Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նշել, որ 2021 թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածով սահմանված ապօրինի վարձատրություն տալու հանցակազմի պարագայում օրենսդիրը, որպես այդ հանցանքը որակյալ դարձնող հանգամանքներ դիտարկելով «խոշոր չափր» ն «առանձնապես խոշոր չափր», միննույն ժամանակ, օրենսգրքի հատուկ մասում չի նախապնեսել, թե խնդրո առարկա հանցակազմի առարկայի ո՛ր չափն է համարվում խոշոր, ո՛րը: առանձնապես խաշոր: Դրա հեւ մեկտեղ հարկ է փապտել, որ նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի Էին մասի 17-րդ կեւռում օրենսդիրը սահմանել է հափշտակության, պատճառած գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեոք բերված կամ արացված գույքի կամ օգուրի չափերը, ինչից, սակայն, հեւրնում է, որ սահմանված այդ չափերը վերաբերելի չեն ապօրինի վարձատրություն կւալու հանցակազմին, քանի որ «հանցավոր ճանապարհով ձեոք բերված կամ արացված գույք կամ օգուրի չափ» նզրույթը որեն կերպ չի կարող նույնացվել ապօրինի վարձարրություն տալու դեպքում այդ առարկայի չափի հետ: Այլ

ՀՏե՛ս նյութեր, հատոր էին, թերթեր 138-143:

13

կերպ` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննարկվող նորմը չի սահմանել ապօրինի վարձատրություն կռալու հանցակազմի առարկայի չափր:

Վերոգրյալի հեկւ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանը, հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի ձնավորած ն մեջրերված նախադեպային իրավական դիրքորոշումները, հարկ Է համարում նշել, որ տվյալ դեպքում առկա օրենսդրական բացր չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դարական մեկնաբանման միջոցով, քանի ոյւ օրինականության սկզրունքի անքակտելի փտարըն է քրեական օրենքը փարածական մեկնարանելու ն անալոգիայով կիրառելու արգելքը: Ընդ որում, պերք է փապատել, որ 2021 թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի 4րդ հոդվածի 3րդ մասր ուղղակիորեն արգելում է քրեական օրենքի ընդհանուր մասի նորմերի անալոգիայով կիրառումը, եթե դա վասւթարացնում է անձի վիճակը:

Այսպիսով, հաշվի առնելով այն, որ «խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» հասկացություններն ինքնին ենթադրում են չափելի երնույթներ, ն դյւանք, օգտագործվելով քանակի, կշռի կամ արժեքի հավպանիշներով օժվպված առարկաները բնութագրելիս, պայմանավորված չեն գործի կոնկրեււ հանգամանքներով ն օրեկտիվորեն կարող են սահմանվել դրանցից վերացարկված, նկատի ունենալով նան, ռր քրեական օրենքի տարածական մեկնաբանումը ն րնդհանուր մասի նորմերի անձի վիճակի վատթարացման դեպքում` անալոգիայով կիրառելը անթույլատրելի է Վերաքննիչ դարարանր գտնում է, ոլ 2021թվականին ընդունված քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի իմաստով «խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» հասկացությունների բովանդակությունը նույն օրենսգրքի ընդհանուր կամ` հատակ մասում սահմանված չլինելը օրենսդրական բաց է, որի հեւնանքով հիշյալ օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի 2րդ մասի 2Հրդ կերտը ն 3րդ մասի 2րդ կերը չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին (բավարար չափով կանխատեսելի չեն), հերնարար նան դրանք անձին մեղադրելու հիմք չեն:

(..) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը, ն այդ համատեքատում նկարի ունենալով նան 2021 թվականին ընդանված քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, նույն օրենսգրքի Հ39յդ հոդվածով սահմանված ապօրինի վարձատրության տալու հանցակազմի իմապատով «խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» եզրույթների վերաբերյալ նախորդ կետում արված վերլածությանը, Վերաքննիչ դատարանը

14

փապտում է, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանը դայարանը Գոռ Համբարձումյանին մեղսագրված արարքը համապափասխանեցնելով գործող քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով սահմանված` ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի Էին մասի հատկանիշներին, իրավացիորեն դրա վերառրակման արդյունքում` հերադարձ աժ է տվել պատիժը մեղմացնող օրենսդրությանը` դրանով իսկ ավելի բարենպապր պայմաններ արռեղծելով ամրապտանյալ Գոռ Համրարձումյանի համար:

Վերաքննիչ դարարանի վերջին դիրքորոշումը պայմանավորված Է այն հանգամանքով, որ պատիժը մեղմացնող օրենք պեվտ է համարել ոչ միայն այն օրենքը, որը փոփոխում է Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժը, այլ նան այն դեպքերում, երբ հանցակազմում տեղի են ունենում այնպիսի փոփոխություններ, երբ դրանց արդյունքում հանցակազմի մասի փոփոխության հեւռնանքով արարքը որակվում է նշված հանցակազմի այն մասով, որի սանկցիան ավելի մեղմ է: Այսինքն պատիժը մեղմացնող է նան այն օրենքը, որի համաձայն նախկինում ամրապատանյալի կաարած արարքը կոնկրեւն հանցակազմի ավելի խիար պատիժ նախատեսող մասով որակելու փոխարեն պեւրք է որակվի ավելի մեղմ պատիժ նախատեսող մասով: Ինչ վերաբերում է այլ կերպ բարելավող օրենքին, ապա այդպիսի օրենք է համարվում այն օրենքր, որի կիրառման դեպքում անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի փոփոխության տեղի չի ունենում, սակայն առկա են լինում հանցանք կատարած անձի վիճակի վրա ազդող որոշակի փոփոխություններ:

(..) Անդրադառնալով վաղեմության ժամկեւրների ն դրանց հաշվարկման կարգի վերաբերյալ տբողոքոմ բերված փապտարկներին Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հեւրնյալը. (...)

(..) 2003 ն 2021 թվականներին ընդանված ՀՀ քրեական օրենսգրքերի համապատասխանարար 75-րդ ն 83րդ հոդվածների համեմակաիրավական վերլուծությունը վկայում է, որ 2021 թվականին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգիրքը քրեական պաասխանատվությանից ազատելու վաղեվության ժամկեւների մասով տվյալ դեպքում անճի վիճակը վատթարացող օրենք է ն կիրառելի չէ մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանի նկատմամբ, քանի որ նախ՝ սահմանում է վաղեմության ավելի երկար ժամկետներ, բացի այղ, վաղեմության ժամկետը, ի փարբերություն 2003 թվականին ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀՇ քրեական օրենագրքի, հաշվարկվում է մինչն

15

անձի նկատմամբ քրեական հեւապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը: Այսպես.

Գոռ Համրարձումյանին վերագրվում է արարք, որը կատարվել է 2003 թվականի ապրխի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ ն վերջինիս վերագրվող արարքը համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասին, որով նախատեսված պատժատեսակ է նան ազավազրկումը` առավելագույնը եյկու փարի ժամկեւրով: Այսինքն, Գոռ Համրարձումյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասով վերագրվող արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցանքների շարքին:

2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասով նախատեսված արարքը դասվոմ է ոչ մեծ ծանրության հանցանքների շարքին, որի համար քրեական պարասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկեւրը նույն օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի Էին մասի էին կերի համաձայն 5 տարի է, ինչը մեղադրյալի համար առավել խիար ն անրարենպաապտ կարգավորում է, քան 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի ոչ մեծ ծանրության հանցանքների համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետը, որը համաձայն այղ օրենագրքի 75-րդ հոդվածի Լին մասի Լին կեւրի՝ 2տարի է:

Այսինքն, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Լին մասը` պատիժը մեղմացնելու առումով հանդխանում է պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող, միաժավանակ այդ արայքի հավար քրեական պատասխանապվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի առումով` նույն օրենսգրքի 83րդ հոդվածի էին մասի Լին կետի հես փոխկապակցվածությամբ, պատասխանատվությունը մասնակիորեն խափտացնուղ օրենք, հերնարար, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 6րդ մասով ձնակերպված` «սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան» (այսինքն, մեղմացնող մասով կիրառելով այդ հոդվածի 2-րդ մասով, իսկ խարացնող մասով այդ հոդվածի Էին մասով նախատեսված կարգավորումները) պայմանի կիրառմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՇ

16

քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասը հեւռադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որով մեղմացնում է պատրասխանապվությունը:

Ընդ որում, Վերաքննիչ դատարանը վերոնշյալ դատողություններին հանգելիս հաշվի է առնում նան Վճոարեկ դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 10-ի Միշա Մուրադյանի վերաբերյալ թիվ ԵՊԴ/1424/0121 որոշման տրամաբանությունն առ այն, ոյն պատժի ինարիտուրը հանդիսանում է ավելի մեծ ինարիտուրի, այն է` քրեական պարասխանատվության, բաղադրատարը:

Այսպիսով, նկատի ունենալով այն հանգամանքր, ոյւ մեղադրյալ Գոռ Համբարձումյանին վերագրված արարքը համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասին, որը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին նորի համար քրեական պատասխանատվությանից ազատելուվաղեմության ժամկեւրը 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՇ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի էին մասի Էին կեւփ համաձայն 2 տարի է` Վերաքննիչ դարարանը գրնոմ Էէ, որ Դարարանը, Գոռ Համբարձումյանին վերագրված արարքի համար քրեական

պատասխանատվությունից ազասաելու վաղեմության ժամկեւրի հաշվարկման մասով առաջնորդվելով ենթադրյալ հանցավոր արարքը կատարելու պահին գործող` 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթներով, գործել է իրավաչափ: (..)»Հ

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

9. Սույս գործով Վճռաբեկ դատարանի աոջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյան է. իրավաչափ են արդյոք ստորադաս դատարանների հետնություններն առ այն, որ մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանին մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 46-439-րդ հոդվածի էին մասին:

10. ՀՇ Մահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող դարապարպվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման

3Տե՛ս նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 44-48:

17

պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն անի հեւրադարձ աժ»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայսն՝

«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որնէ գործողաթյան կամ անգործության հավար, որը կարարման պահին գործող ներպեվւական կամ միջազգային իրավունքի հավաձայն, հանցագործություն չի համարվել: (..)»:

ՇՃՇ գործող քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝

«Լ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պազասխանատվության այն արարքի համայ, որը կակարման պահին հանցանք չի համարվել:

2. Քրեական օրենքի Հատուկ մասի նորմերն անալոգիայով կիրառելն արգելվում

3. Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի նորմերը կարող են անալոգիայով կիրաովել, նթե դա չի վատթարացնում անձի վիճակը»:

10.1 Մեջբերված սորմերը Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս վերլուծության է ենթարկել իր սախադեպային որոշումների շրջանակներում` ընդգծելով, որ «չկա հանցագործության ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (ռսԱսու օռուծո, ոսկն. քօօոն ՏԱռծ (օօ) կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է ն իրավունքի գերակայության կարնորագույն տարր, որը բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետնաբար նշված սկզբունքից որնէ շեղում անթույլատրելի է: Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունը պետք է սախատեսված լինես իրավական ոլտշակիության չափանիշին բավարարող օրենքով, ինչը ենթադրում է, որ անձր համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից ն, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկսարանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների ն անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն

18

նախատեսվում ն ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման ն/կամ անգործության համար":

Անդրադառնալով դատական մեկնարանության սահմաններին ն օրենսդրական բացի հաղթահարման հիմնախնդրին` Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ օրենքի՝ իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարելն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնարանումը լրացնող դերակատարություն ուսի: ՀՇ քրեական օրենսգրքի որնէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դարական մեկնարանման միջոցով, քանի որ օրինականության սկզրունքի անքակտելի զարրն է քրեական օրենքը տարածական մնկնարանելու ն անալոգիայով կիրառելու արգելքը:

Վերոնշյալի համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը Նշել է, որ եթե հանցակազմի պարտադիր հատկանիշը սահմանող հասկացության բովանդակության բացահայտումը կախված չէ գործի կոենկրեււ հանգամանքներից, կարող է սահմանվել դրանցից վերացարկված, սակայն սահմանված չէ օրենքով, դատարանը, չունենալով գնահատվան օրյնկրիվ չափանիշներ, զրկված է դրանք մեկնարանելու հնարավորությունից: «Խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» հասկացություններն ինքնին ենթադրում են չափելի երնույթներ: Դրանք, օգտագործվելով քանակի, կշռի կամ արժեքի հատկանիշներով օժտված առարկաները բնութագրելիս, պայմանավորված չեն գործի կոսկրետ հանգամանքներով ն օբյեկտիվորեն կարող են սահմանվել (ն սահմանվում են) դրանցից վերացարկված: Այսպես, ՀՀՇ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի մի շարք նորմերում օգտագործելով «խոշոր չափ» Ա/ կամ «առանձնապես խոշոր չափ» եզրույթները՝` օրենսդիրը միաժամանակ հստակ սահմանել է, թե կոնկրետ առարկայի որ չափն է համարվում խոշոր, որը` առանձնապես խոշոր: Հակառակ դեպքում իրավակիրառ մարմնի կողմից քննարկվող հասկացությունների կիրառումը կհանգեցնի կամայական մեղադրման, դատապարտման ն պատժման, քանի որ գործի հանգամանքներով պայմանավորված չլինելու դեպքում բացակայում են իրավակիրառ

4 Տե՛ս, տանռնտ հանռոմճ, Վճռաբեկ դատարանի` Վարուժան Ավեւրիսյանի գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/1, Դավիթ Սիմիդյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԽ/0122/013, Վարդան Ղազարյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ'/0002/01/4 որոշումները:

19

մարմնի, այդ թվում՝ դատարանի կողմից այդ հասկացությունների բովանդակությունը որոշելու օբյեկտիվ չափանիշները::

Ա. ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայսն՝

«Լ Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հեւռնյալ հասկացությունները.

(..)

17) հափշտակության, պատճառած գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեոք բերված կամ` արացված գույքի կամ` օգուրի չափերը սայն օրենսգրքում հափշտակված գույքի, պակտառոված գույքային վնասի, հանցավոր ճանապարհով ձեոք բերված կամ արացված գույքի կամ օգուրի մանր չափ է համարվում 500.000 Հայաարանի Հանրապետության դրամը չգերազանցող գումարը (արժեքը), խոշոր չափ է համարվում 5 միլիռն Հայաարանի Հանրապեւտության դրամը չգերազանցող գումարը (արժեքր), առանձնապես խոշոր չափ է համարվուվ 5 միլիոն Հայապրանիէ Հանրապետության դրամը գերազանցող գումարը (արժեքր), բացառությամբ սույն օրենսգրքի Հասուկ մասով նախատեսված դեպքերի. (...)»:

ՇԸՇ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի համաձայն՝

«Պաշտոնատար անձի նկատմամբ ունեցած ազդեցությունն օգտագործելու նպատակով ապօրինի վարձատրություն տալը` պաշտոնատար անձի նկատմամբ իրական կամ ենթադրյալ ազդեցություն ունեցող անձին կամ նրա մատնանշած անձին, այդ ազդեցությունն օգվագործելու նպատակով անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրա կամ այլ անձի համար գույք, ներառյալ դրամական միջոց, արժեթուղթ, վճարային այլ գործիք, գույքի նկատմամբ իրավունք, ծառայություն կամ որնէ այլ առավելության առաջարկելը, խոապրանալը կամ փրամադրելը: վարձատրություն կպողի կամ նրա մատնանշած անձի օգպտին պաշտոնակար անձի կողմից իր իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունների կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով գործողություն կաարարելու կամ չկատարելու համար`

(..)

2. Սույն հոդվածի Էին մասով նախատեսված արարքը, որը կարարվել է՝

(..)

5 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Դավիթ Սիմիդյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16ին կայացված թիվ ԵԷԴ/0122/01/3 որոշումը:

20

2) խոշոր չափերով կամ:

(..)»:

12. Ի տարբերություն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի` ՀՀՇ գործող քրեական օրենսգրքով հափշտակության, պատճառված գույքային վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի չափերը սահմանվում են ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածով` օրենսգրքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունների ներքո: Վերոնշյալ չափերը ընդհանուր են ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի հատուկ մասով սահմանված բոլոր այն հանցակազմերի համար, որոնցում հանցագործության չափերը սախատեսված են որպես հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ կամ հանցակազմը որակյալ կամ առավել որակյալ դարձնող հանգամանք, եթե կոսկրետ հանցակազմի շրջանակում այլ չափ սահմանված չէ (օրինակ՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի հոդվածներ 267-ը, 282-ը, 290-ը ն այլն):

12.1. Վճռաբեկ դատարանը, Սարգիս Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում կաշառք տալու հանցակազմի որպես ծանրացնող ն առավել ծանրացնող հանգամանք նախատեսված խոշոր ն առանձնապես խոշոր չափերով կատարված արարքին քրեաիրավական գնահատական տալու հարցին, արձանագրել է, որ «խոշոր» ն «առանձնապես խոշոր» չափ հասկացությունների պարագայում գործ ունենք չափելի երնույթսերի հետ, ուստի օրենսդիրը կամ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի շրջանակներում` ընդհանուր հասկացությունների ներքո, կա՛մ ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածով պետք է հստակ սահմաներ, թե կաշառք տալու հանցակազմի պարագայում որ չափն է համարվում խոշոր, որը՝ առանձնապես խոշոր, մինչդեռ ՀՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1/-րդ կետում խոսքը գնում է միայն հափշտակության, պատճառված գույքային վնասի, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի չափերի մասին, իսկ կաշառք տալու դեպքում կաշառքի առարկայի չափերը չեն կարող նույնացվել դրանցից որնէ մեկի հետ:

Անդրադառնալով հնարավոր այն մեկսարանությանը, որ կաշառք տալու չափերը կարող ես դիտարկվել հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված կամ ստացված գույքի կամ օգուտի ներքո` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ նման մեկնաբանումը կլինի խիստ տարածական ն չի համապատասխանի օրենքի որոշակիության չափանիշներին,

21

քանի որ վերոնշյալ դեպքում խոսքը գնում է գույքր կամ օգուտը հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերելու կամ ստանալու, այլ ոչ թե տալու մասին: Ուստի Վճռարեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի իմաստով «խոշոր չափ» ն «առանձնապես խոշոր չափ» հասկացություններն օրենսդրորեն բացահայտված չեն, ն առկա է օրենսդրական բաց, ինչր որնէ պարագայում չի կարող լրացվել կամ հաղթահարվել դատական մեկսարանության միջոցով":

12.2. Վճոաբեկ դատարանը, նախորդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, Միհրդատ Մաթնոսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ անդրադառնալով ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի՝ «խոշոր» ն «առանձնապես խոշոր» չափերով կատարելու որակյալ հատկանիշներին, արձանագրել է, որ օրենսդրի կողմից ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի առարկայի խոշոր ու առանձնապես խոշոր չափերը չեն բացահայտվել, ն որ տվյալ դեպքում առկա է օրենսդրական բաց, ինչը որնէ պարագայում չի կարող լրացվել կամ հաղթահարվել դատական մեկնաբանության միջոցով:

Վերահաստատելով վերը սշված իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ դատական մեկսարանման շրջանակները խստորեն սահմանափակված են օրինականության սկզբունքով, իսկ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնարանելու ն դրա նորմերը հատկապես ի վնաս անձի անալոգիայով կիրառելու արգելքը:

13. Սույն գործի Կյութերի ուսումնասիրությունից հետնում է, որ

- Գ.ՀՇամբարձումյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն արարքի համար, որ նա 2022 թվականի փետրվարի 23-ին օժանդակել է իր ազգական Թաթուլ Գնորգյանի կողմից ՀՀ արտակարգ իրավիճակների սախարարի հետ մտերիմ հարաբերությունների մեջ

6 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Սարգիս Գրիգորյանի գործով 2024 թվականի հուլիսի 26-ի թիվ ՇԿԳ/0054/01/22 որոշման ԱԼ 12-րդ կետերը:

՛Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Միհրդատ Մաթնոսյանի գործով 2024 թվականի օգոստոսի 26-ի թիվ ՇԿԳ/0121/01/22 որոշման 14-րդ կետը:

22

գտնվող Վիգեն Գրիգորյանին` վերջինիս իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու համար խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն տալունծ,

- Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ Գ.Համբարձումյանին վերագրվող արարքը ենթադրաբար կատարվել է ՀՇ սախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ ն համապատասխանել է առանձնապես խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն տալուն: Միննույն ժամանակ, ՀՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածով ապօրինի վարձատրություն տալու հանցակազմի խոշոր ն առանձնապես խոշոր չափերը սահմանված չեն, հետնաբար ապօրինի վարձատրություն տալու ցանկացած դեպքում, անկախ վարձատրության առարկայի չափից, հանցակազմը որակյալ դարձնող մյուս պայմանների բացակայության պայմաններում, արարքը պետք է որակվի որպես հասարակ հանցակազմով կատարված: Արդյունքում` Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ Գ.Համրարձումյանին մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է ոչ թե ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի 2-րդ մասին, այլ` նույն հոդվածի Լ-ին մասին»,

- Վերաքննիչ դատարանը, ըստ էության, համաձայնել է Առաջին ատյանի դատարանի դատողությունների հետո:

14. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված փաստերը գնահատելով սույն որոշման 10-12.2-րդ կետերում մեջրերված նորմերի ն իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը չի համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին, բավարար չափով կանխատեսելի չէ, ուստի չի կարող անձին դատապարտելու հիմք լինել:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանների հետնություններն առ այս, որ ամրաստանյալ Գ.Համբարձումյանին մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Լին մասիս, իրավաչափ ես:

Ց Տես սույն որոշման 6-րդ կետը:

5Տեսսույն որոշման 7-րդ կետը:

Ց Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

23

Անդրադառնալով բողոքաբերի այս փաստարկներին որ «(Մ/ռորադաս դատարանները սխալ են մեկնարանել ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի Էին մասի 17-րդ կերի կարգավորումները անտեսելով քննարկվող նորմը դրա ընդունող մարմնի կողմից հեռրապնդվող նպատակի համատեքատում մեկնաբանելու պահանջր», Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ օրինականության սկզբունքը ն «կա հանցագործություն ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» կանոնը պահանջում են, որ հանցավոր համարվող արարքները սահմանվեն բացառապես օրենքով ն սնկարագրվես իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով` բացառելով դրանց շատ լայն ն տարածական մեկնաբանումը: Վերոնշյալը սահմանադրորեն ն միջազգային կոնվենցիաներով ամրագրված հիմնարար սկզբունք է ն բացարձակ նշանակություն ուսի մարդու իրավունքսերի պաշտպանության համակարգում, որից որնէ շեղում ն բացառություն նախատեսված չէ` նույնիսկ պատերազմի կամ ազգի կյանքին սպառնացող այլ արտակարգ դրության ժամանակ": Շետնաբար, եթե քրեաիրավական նորմը չի բավարարում «օրենքին» ներկայացվող որակական չափանիշներին, այն չի կարող դրվել անձի դատապարտման հիմքում, որքան էլ որ կատարված արարքը լինի վտանգավոր ն, ընդհանուր առմամբ, բխի օրենսդրի նպատակներից:

15. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյան է. իրավաչափ են արդյոք ստորադաս դատարանների հետնությունները Գ.Համբարձումյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով դադարեցնելու վերաբերյալ:

16. ՀՇ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող դատապարպպվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կարարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: Չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը ենթակա էր կիրառման հանցանք կատարելու պահին: Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հեզւատդարձ ուժ»:

ս Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` ՇԽ. թ». 1ՅԷ ՍԽԼԼԷԹ ՃՀԱՇՔՕէկ/ք գործով 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիոը, գանգատ թիվ 20190/92, Տ32, Տ. Մ. ջ. ԴՈՒ ՍԽԼԼԻՔ ՀԱՇՔՕհք գործով 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20166/92, Տ34:

24

ՀՇ Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1 Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները ն այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն:

2. Անձի իրավական վիճակը բարելավող օրենքները ն այլ իրավական ակտերը հեւրադարձ ուժ ունեն, եթե դա նախատեսված է այդ ակտերով»:

ՇՇ գործող քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն` «Լ Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խարացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությանը հեւրադարձ ուժ չանի:

2. Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենադրությունն ունի հերադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչն դրա ուժի մեջ մղռնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերարերյալ դեռես առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակա:

(..)

4. Հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենսդրությունն ունի հեւռադարձ ուժ, եթե դա նախատեսված է օրենքով:

(..)

6. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող ն միաժամանակ մասնակիորեն խարացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հեւրադարձ աժ ունի միայն այն մասով, ոյ մեղմացնում է պատասխանատվությունը»:

ՀՇ նախկին քրեական օրենսգրքի 312.2-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1 Անձին՝ նրա իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգվւագործելու համալ ապօրինի վարձատրության տալը, այսինքն անձին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրակամայլ անձի համար դրավ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որնէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը իր կամ իյ ներկայացրած անձանց օգվփն որնէ պաշվտնակար անձի կամ պաշփոնավկար անձ չհանդիսացող հանրային պաշվտն զբաղեցնող անձի, հանրային ծառայողի կողմից իր

25

լիազորությանների շրջանակում որնէ գործողություն կատարելուն կավ չկատարելուն նպաատրելու կամ ծառայության գծով հովանավորչության կամ թողտվության համար:

պատժվում է փուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապապփկից մինչն չորահարյւրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:

2. Ապօրինի վարձատրություն տալը, որը կատարվել է խոշոր չափերով

պատժվում է պփաուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ ազարազրկմամբ՝ առավելագույնը չորս տարի ժամկեւով:

(..)»:

ՇԸ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Լ Պաշտոնատար անձի նկատմամբ ունեցած ազդեցաթյունն օգտագործելու նպատակով ապօրինի վարձատրություն տալը` պաշտոնատար անձի նկատմամբ իրական կամ ենթադրյալ ազդեցություն ունեցող անձին կամ նրա մատնանշած անձին, այդ ազդեցությունն օգտագործելունպատակով անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրա կամայլ անձի համար գույք, նենրատյալ դրամական միջոց, արժեթուղթ, վճարային այլ գործիք, գույքի նկատմամբ իրավունք, ծառայության կամ որնէ այլ առավելություն առաջարկելը, խռարանալը կամ տրամադրելը վարձատրության տվողի կամնրա մատնանշած անձի օգտին պաշվտնատար անձի կողմից հիր իշխանական կամ ծառայողական լիազորությաւնների կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգպփտագործելով գործողություն կատարելու կամ չկատարելու համար`

պատժվում Է պաագանքով` առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու փարի ժամկետով, կամ կարճաժավկեփտ ազատազրկմամբ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկուտրարի ժամկետով:

(...)»:

ՃՇՇ նախկին քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի համաձայն` «(...) 2. Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պասփժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկեվտվ ազատազրկումը, կամ որոնց համար

26

նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չանեցող պատիժ, ինչպես նան անզգուշությամբ կակարված այն արարքները, ոյտնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատփժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկեւռով ազատազրկումը:

3. Միջին ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կարարված այն արարքները, որոնց համար Աույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում հինգ կւաարի ժամկեւռով ազավպազրկումրը, ինչպես նան անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում կասը տարի ժամկեւրով ազատազրկումը:

(..)»:

ՇՇ գործող քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` «լ..) 2 Ու մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար ապան օրենսգրքի Հատուկ մասով նախասաեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկեւրով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հեւ չկապված պասրիժ:

3. Միջին ծանրության հանցանքներ են համարվում սայն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատփժը չի գերազանցում 5 փարի ժամկեվտվ ազատազրկումը:

(..)»:

ՀՇ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայսն՝ «Լ Անձն ազատվում է քրեական պարասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարպպված համարելու օրվանից անցել են հեւռնյալ ժամկետները.

1) երկուտրարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.

2) հինգ տարի՝ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.

(..)»:

ՇՃՇ գործող քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝ «Լ Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել են հեւրնյալ ժամկետները.

27

1)5 տարի` ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում:

2)10փարի՝ միջին ծանրության հանցանքի դեպքում:

(...)»:

16.1. ՀՇ Սահմանադրության /2-/3-րդ հոդվածներով ամրագրված երաշխիքները, որոնք նորմատիվ իրավական ակտի կիրառման սահմանադրական սկզբունք են, քրեաիրավական համակարգում առանցքային տեղ են գրավում, ինչը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ փոփոխվող ն զարգացող հասարակությունում կոսկրետ արարքի դեմ քրեաիրավական ներգործության սպատակահարմարությունը, դրա հանրային վտանգավորությունը կամ քրեականացված արարքը կատարած անձի իրավական վիճակը նորովի կարգավորվելու դեպքում, դատարանը՝ որպես քրեական դատավարությունում արդարադատության գործառույթով օժտված մարմիս, պետք է քննարկման առարկա դարձնի օրենսդրական փոփոխության իրավական բնույթը, ըստ այդմ էլ` մինչ ընդունոմը ծագած իրավահարաբերությունների վրա այն հետադարճությամբ տարածելու իրավական հնարավորությունը:

Շարկ է արձանագրել, որ ՀՇ Սահմանադրությամբ՝ ժամանակի մեջ իրավական ակտերի գործողության կանոնակարգումը հիմնվում է այն տրամաբանության վրա, որ իրավական ակտերի հետադարձ ուժով գործողության մերժումն ընդհանուր կանոն է, իսկ այդ ակտերի հետադարձ ուժով գործողության հնարավորությունը՝ բացառություն ընդհանուր կանոնից":

Ընդ որում, բացառություններն իրենց հերթին տարրեր են. ա) երը սահմանադիրը բացառում է որնէ հայեցողություն դրսնորելու հնարավորությունը սահմանելով հետադարձության ուղիղ պահան», օրինակ, արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն օժտված է անմիջական գործողությամբ ն բ) երբ անձի իրավական վիճակը բարելավող իրավական ակտին հետադարձ ուժ հաղորդելու լիազորությունը թողնվում է իրավասու այդ ակտն ընդունող մարմնի հայեցողությանը, օրինակ, անձի իրավական վիճակը բարելավող օրենքները ն այլ իրավական ակտերը

Ց Տե՛ս, ուսնռն5 ոանճոզն, ՇՇ. Սահմանադրական դատարանի՝ 2011 թվականի նոյեմբերի 29-ի թիվ ՍԴՈՒ1000 որոշումը:

28

հետադարձ ուժ ունեն, եթե դա սախատեսված է այդ ակտերով": Տարբերակման այս գաղափարն իր արտացոլումն է գտել նան ՀՀՇ գործող քրեական օրենսգրքում. այսպես` օրենսգրքի 8-րդ ն 9-րդ հոդվածների համադրված ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող նորմի համար սախատեսվում է հետադարձ ազդեցության անմիջական պահանջ, մինչդեռ անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող դրույթի հետադարճձությունը պայմանավորվում է օրենքով սախատեսված լինելու հանգամանքով":

17. Վճռոարեկ դատարանը, Խաչատուր Պեւրրոսյանի ն Հասմիկ Շանոյանի վերաբերյալ գործով որոշմամր անդրադառնալով քրեական օրենսդրության հետադարձությամբ կիրառման դեպքերին արձանագրել է, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետի հաշվարկման տեսանկյունից քրեական նոր օրենքով անձին մեղսագրված հանցանքի տեսակի փոփոխությունն ինքնին չի կարող հետադարձ ներգործություն ունենալ, այսինքն, այս հարցի շրջանակներում օրենսդրական փոփոխությունների բարենպաստ լինելու ինքնուրույն ցուցիչ չէ, ն տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների բարենպաստ լինելու մասին կարելի է խոսել բացառապես քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտը կանոնակարգող ՀՀՇ նախկին ն գործող քրեական օրենսգրքերի ընդհանուր նորմերի հետ համադրված գնահատելու պարագայում: Միննույն ժամանակ անդրադառնալով օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում հանցանքի տեսակի ն վաղեմության ժամկետների փոփոխության իրավիճակներին, մասնավորապես` այն դեպքին, երբ արարքի (հանցանքի) ծանրության աստիճանը նվազում է, իսկ այդ արարքի համար սահմանված քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետը չի փոփոխվում, Վճռարեկ դատարանն արձանագրել է, որ օրենսդրական փոփոխության արդյունքում պատժի մեղմացման հետնանքով նախկինում ծանր համարվող հանցանքը միջին ծանրության հանցանք հանդիսանալու դեպքում կիրառելի է մեղմացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու

Ց Տե՛ս, հանն ոանռոմն, ՇՇ Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի մարտի 26-ի թիվ ՍԳՈՒ1586 որոշումը:

Գ Տե՛ս, մռաԼռնԱՏ ուանզոմէՏ, Վճռաբեկ դատարանի` Վանիկ Առուարամյանի գործով 2024 թվականի փետրվարի 22-ի թիվ ԼԴԴ/0004/12/22 որոշումը:

29

կանոնը՝ հանցանքի տեսակի ն պատժի մասով, այսինքն՝ արարքը պետք է որակվի ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով: Վճռարեկ դատարանն ընդգծել է, որ անթույլատրելի է օրենքի փոփոխության արդյունքում հետադարձության կանոնների կիրառմամբ ստացված միջին ծանրության հանցանքի համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետը (տասը տարիս) համեմատել ՀՇ նախկիս քրեական օրենսգրքով նախատեսված միջին ծանրության հանցանքի համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի (հիսգ տարի) հետ: Նման համեմատությունը սկզբունքորես չի համապատասխանի ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության կանոնի էությանն ու նշանակությանը: Հակառակ մոտեցումը հանգեցնում է այնպիսի իրավիճակի, որ արարքի կատարման պահին ծանր հանցագործություն համարվող արարքի պարագայում անձի նկատմամբ կիրառվում է արարքի կատարման պահին միջին ծանրության հանցանքի համար նախատեսված կարգավորումը, որը որնէ պարագայում կիրառելի չէր":

18. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, Վճռարեկ դատարանը, Միհրդատ Մաթնոսյանի վերարերյալ գործով որոշմամբ անդրադառնալով ՀՇ նախկին քրեական օրենսգրքի 312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքն անձին մեղսագրված լինելու դեպքին, արձանագրել է, որ իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու համար խոշոր չափերով ապօրինի վարճատրություն տալը, համաձայն ՀՇ նախկին քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի, դասվում էր միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետը հինգ տարի էր: ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի էին մասով նախատեսված հանցավոր արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին: Միննույն ժամանակ, օրենսդիրը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում` վաղեմության ժամկետն անցնելու հետնանքով քրեական

պատասխանատվությունից ազատելու կարգը սահմանող 83-րդ հոդվածում սահմանել

Տ Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Խաչակոասը Պեւոսայանի ն Հասմիկ Շանոյանի գործով 2024 թվականի մայիսի 3Էի թիվ ԵԱՔԳ/0196/01/17 որոշումը:

30

է, որ ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել է հինգ տարի:

Ուստի, ստացվում է, որ պաշտոնատար անձի սկատմամբ ունեցած իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու սպատակով ապօրինի վարձատրություն տալը գործող քրեական օրենսգրքով թեն դասվել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին սակայն քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետի տեսանկյունից երկու օրենսդրություններն էլ ցուցաբերում են նույն մոտեցումը, ըստ որի` պաշտոնատար անձի նկատմամբ ուսեցած իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու նպատակով ապօրինի վարճատրություն տալու մեջ մեղադրվող անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե մեղսագրվող արարքի կատարման պահից անցել է հիսգ տարի: Վերոգրյալից հետնում է, որ գործող քրեական օրենսդրությամբ հանցանքի տեսակի փոփոխությունը քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետների տեսանկյունից անձի համար որնէ բարենպաստ հետնանք չի առաջացնում, քանզի վաղեմության ժամկետի առումով քրեական օրենսդրության նախկին ն ներկա կարգավորումները նույնական են: Այլ խոսքով՝ պաշտոնատար անձի նկատմամբ ունեցած իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու նպատակով ապօրինի վարձատրություն տալու հանցանքի տեսակի փոփոխության հետնանքով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու ժամկետը, նախկին օրենսգրքի համեմատ, փոփոխությունների չի ենթարկվել, ուստի, քննարկվող դեպքում, քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցը ենթակա է լուծման՝ արարքի կատարման պահին գործող, ՀՀ նախկիս քրեական օրենսգրքով նախատեսված միջին ծանրության հանցագործության կատարման համար քրեական

պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետի հաշվառմամբ":

19. Սույն գործի Կյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

6 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Միհրդատ Մաթնոսյանի գործով 2024 թվականի օգոստոսի 26-ի թիվ ՀԿԴ/0121/01/22 որոշման 18-րդ կետը:

31

- Գ.Շամբարձումյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն արարքի համար, որ նա 2022 թվականի փետրվարի 23-ին օժանդակել է իր ազգական Թաթուլ Գնորգյանի կողմից ՀՀ արտակարգ իրավիճակների սախարարի հետ մտերիմ հարաբերությունների մեջ գտնվող Վիգեն Գրիգորյանին` վերջինիս իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու համար խոշոր չափերով ապօրինի վարձատրություն տալուն,

- Աոաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ մեղադրյալ

Գ.ՀՇամբարձումյանին մեղսագրված հանցանքը համապատասխանում է ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի Էին մասիս, որը ոչ մեծ ծանրության հանցանք է: Միննույս ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է կիրառվի արարքի կատարման պահին գործող ՀՀ նախկիս քրեական օրենսգրքով սահմանված վաղեմության ժամկետները, ուստի քանի որ արարքը ենթադրաբար կատարվելուց հետո անցել է երկու տարուց ավել ժամանակ Գ.ՀՇամբարձումյանի սկատմամբ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 38-312.2-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով",

- Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ 2003 ն 2021 թվականներին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքերի՝ համապատասխանաբար 75-րդ ն 83րդ հոդվածների համեմատական վերլուծությունը վկայում է, որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրքը քրեական պատասխանատվություսից ազատելու վաղեմության ժամկետների մասով տվյալ դեպքում անձի վիճակը վատթարացող օրենք է ն կիրառելի չէ մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանի սկատմամբ, քանի որ սահմանում է քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ավելի երկար ժամկետներ: Արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ վաղեմության ժամկետն անցնելու առումով մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանի նկատմամբ կիրառելի են ՀՀ սախկիս քրեական օրենսգրքի ոչ մեծ ծանրության հանցանքի վաղեմության ժամկետների

Ծ Տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը:

Ց Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

32

վերաբերյալ դրույթները, քանի որ դրանք առավել բարենպաստ են մեղադրյալի համարճ:

20. Նախորդ կետում վկայակոչված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 16-18-րդ կետերում մեջբերված իրավադրույթների ն իրավական դիրքորոշումների լույսի սերքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ թեն Գ.Շամբարճումյանին վերագրվող հանցանքը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով դասվել է ոչ մեծ ծանրության հանցանքների շարքին, սակայն նույն օրենսգրքի` վաղեմության ժամկետն անցնելու հետնանքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը կանոնակարգող նորմերի համադրված վերլուծությունը ցուց է տալիս, որ օրենսդրական այդ փոփոխությունը Գ.Համբարձումյանի համար վաղեմության ժամկետի առումով բարենպաստ հետնանքներ չի առաջացնում, քանի որ երկու օրենսդրությունն էլ ցուցաբերում են նույն մոտեցումը. վաղեմության ժամկետն անցնելու հետնանքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե մեղսագրվող արարքը կատարելուց անցել է հինգ տարի:

Մասնավորապես, կատարման պահին Գ.Համբարձումյանին վերագրվող հանցանքը եղել է միջին ծանրության, որի վաղեմության ժամկետր հինգ տարի է: ՀՇ գործող քրեական օրենսգրքին համապատասխանեցնելու արդյունքում Գ. Համբարձումյանին վերագրվող հանցանքը ոչ մեծ ծանրության է, որի վաղեմության ժամկետը կրկին հինգ տարի է: Ուստի թե նախկին, թե գործող քրեական օրենսդրությունները թույլ են տալիս մեղադրյալ Գ.ՀՇամբարձումյանին վաղեմության ժամկետն անցնելու հետնանքով ազատել քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելու օրվանից անցել է հինգ տարի:

2Լ Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վճոաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանների հետնությոնն առ այտ որ Գ.ՀՇամբարձումյանին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով վերջինիս քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը լուծելիս վաղեմության ժամկետր ենթակա է հաշվարկման արարքի կատարման պահին գործող`

Ց Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

33

ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների վաղեմության ժամկետի հաշվարկման կանոնով, իրավաչափ չէ:

22. Ինչ վերարերում է Վերաքննիչ դատարանի կողմից Միշա Մարադյանի գործով արձանագրված իրավական դիրքորոշումները վկայակոչելուն, ապա Վճռաբեկ դատարանն այն հիմնավոր չի համարում, քանի որ, ինչպես հետնում է սույն որոշման նախորդ կետերում արձանագրվածից, քննարկվող իրավիճակում առկա չէ քրեական պատասխանատվության մեղմացման կամ վերացման հարց, ուստի Միշա Մարադյանի գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները» չեն կարող կիրառելի լինել սույն դեպքում:

23. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթով ստորադաս դատարանները թույլ են տվել նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այն է՝ կիրառել են 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի /5-րդ հոդվածի Լին մասի Լիս կետը, որը սույն վարույթով ենթակա չէր կիրառման, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի մարտի էի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 25-ի որոշումը բեկանելու համար:

24. Հիմք ընդունելով սոյն որոշմամբ արտահայտված իրավական

դիրքորոշումները Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գ.Համբարձումյանի պաշտպան Գ.Մարգարյանի միջնորդությունը պետք է մերժել:

Միննույն ժամանակ, Վճոարեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով սուն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, պետք է ըստ էության քննության առնի Գ.Համբարձումյանի վերաբերյալ քրեական գործը ն արդյունքում հանգի համապատասխան հետնության:

Ելսելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն ԼԼրդ հոդվածներով, Հայաստանի Շանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 3Էրդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28Լրդ, 352-րդ, 359-րդ, 36Է363-րդ ու 400-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը

5 Տե՛ս Վճոաբեկ դատարանի՝ Միշա Մուրադյանի գործով 2023 թվականի նոյեմբերի 10-ի թիվ ԵՊ/424/01/21 որոշման 16-20-րդ կետերը:

ՈՐՈՇԵՑ

1. Թիվ ՀԿԳ/0121/01/22 քրեական գործով Գոռ Մանվելի Համբարձումյանի վերաբերյալ ՀՇ հակակոռուպցիոն դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի Լի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի՝ 2024 թվակասի ապրիլի 25»ի որոշումր բեկանել ն պաշտպան Գ. Մարգարյանի միջնորդությունը մերժել:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ