ԱՐԴ1/0001/07/21

ԱՐԴԼ/0001/07/21

առի: Էջ գ ՏՅԱ

Ո 255: Լ

| վ Սեր բ 4

ե են 71 ԱԱ ՀՔ Ս ՀՀ )

Ա / «(ՀԶ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Վ.Ռշտունի

28 հուլիսի 2023 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան) նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննութան առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2021 թվականի փետրվարի 24ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Աֆանդյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը,

Լ ՀՀ արդարադատության նախարարության ւ |

արո Մ րԱ Ո Աու շոռ բվականի

նոյեմբերի 20-ի որոշմամբ, հարուցվել ն վարույթ է ընդունվել թիվ լնն: ւան գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 266-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:

2. 2020 թվականի նոյեմբերի 23ից թիվ ազնրը սս գործի

նախաքննությունը կատարվել է ղրա

աար Ո

Յ. Նախաքննության մարմինը 2021Լ թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ միջնորդություն է հարուցել Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան)' խնդրելով թույլատրել խուզարկություն կատարել անո ը

րն Ս արո ան ատով

ւ բնակարանում:

4. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ նախաքննության մարմնի վերոնշյալ միջնորդությունը մերժվել է:

5. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ դատախազը ներկայացրել է վերաքննիչ բողոք, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան)՝ 2021 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ մերժվել է, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի հունվարի 18-ի որոշումը՝ թողնվել օրինական ուժի մեջ:

6. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Աֆանդյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2021

Յ

թվականի հուլիսի 2-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ դատարանը 2023 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ սահմանել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը. հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

7. Բողոքաբերը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի փետրվարի 24-ի որոշումն օրինական ն հիմնավոր չէ: Բողոքաբերի պնդմամբ՝ ստորադաս դատարանները, անհիմն մերժելով նախաքննության մարմնի՝ բնակարանում խուզարկություն կատարելու մասին միջնորդությունը, թույլ են տվել դատական սխալ, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը ն խախտել է հանրային ն մասնավոր շահերի հավասարակշռությունը:

71 Բողոքաբերը փաստարկել է, որ խուզարկության փաստական հիմքը կազմող տվյալների առկայության պայմաններում, Առաջին ատյանի դատարանը ն Վերաքննիչ դատարանը փաստացի զրկե են քրեական հետապնդման

մարմիններին՝ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ քսնության համար քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր միջոցները ձեռնարկելու հնարավորությունից՝ սահմանելով օրենքով չնախատեսված ժամկետային սահմանափակումներ: Անդրադառնալով

խուզարկության փաստական հիմքը կազմող տվյալների ձեռք բերման ն այդ քննչական գործողության կատարման միջն ժամանակային կարճ խզման դեպքում խուզարկութան արդյունավետությանը բողոքաբերը փաստե է, որ

քրեագիտության մեջ լայն տարածում գտած այդ մոտեցումը ինքնին հիմք չէ ներկայացված միջնորդությունը մերժելու համար: Իբրն հիմնավորում՝ բողոքաբերը նշել է նան, որ իրավակիրառ պրակտիկայում բազմաթիվ են դեպքերը, երբ վարույթի հետագա փուլերում կատարված կամ կրկնակի խուզարկությունները եղել են արդյունավետ: Բողոքաբերը նան ընդգծել է, որ քննչական գործողությունների չ Համաձայն ՀՃ քրեական դատավարության օրենսգրքի` անցումային դրույթները կարգավորող 48-րդ խոդի 8-րդ մասի, սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լր գործող

4

արդյունավետությունը, հանցագործությունների քննության մեթոդիկան ն առանձին քննչական գործողությունների տակտիկան ակնհայտորեն դուրս են քննչական գործողություններ կատարելու միջնորդությունը քննարկող դատարանի վերահսկողության շրջանակներից:

72. Բողոքաբերը փաստել է, որ օրենսդրությամբ իրավաչափորեն նախատեսված չէ որնէ ժամկետ, որի ընթացքում քրեական հետապնդման մարմիններ պարտավոր են խուզարկություն կատարելու միջնորդություն ներկայացնել դատարան, իսկ ստորադաս դատարանների կողմից խուզարկության կատարման արդյունավետության ն ժամանակավրեպության

պատճառաբանություններով վարույթն իրականացնող մարմնի միջնորդությունը մերժելը ստեղծում է լրացուցիչ արհեստածին բարդություններ՝ քրեական գործերի արդյունավետ քննության տեսանկյունից:

8. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի` 2021 թվականի փետրվարի 24-ի որոշումը բեկանել ն փոփոխել՝ բավարարելով նախաքննության մարմնի միջնորդությունը` արոոոոոը Արա ան իրան ն ն Ա Մանր աան անան

ւ: | բնակարանում խուզարկություն կատարելու վերաբերյալ:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

9. «Բնակարանում խուզարկություն կատարելու թույլտվություն ստանալու միջնորդություն հարուցելու մասին» նախաքննության մարմնի որոշման համաձայն՝ Արար նն ար իրն Սարն Ա աան ՈՅ)

Արու Ա աա Ա րատ Ս աաա րո)

Արոր ոա նր Ա ն ԱԱ:

աթ Սիրո ր ԱՆՈ Նա:

Արոր տ Մրտ արոր ր Ա ԱԱ ներ

զրա ա ն ԱՈ Ո ՈՅ

ար ԱՐԵ ԱՅ 0 Յան ԱՈ անն Արո

աար աԱ ԱՈ Ր ԱՈ

5

Նկատի ունենալով, որ մանա

բնակարանում հնարավոր է թաքցված լինի թմրանյութեր, առանց դեղատոմսի վաճառքը արգելված դեղահաբեր, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված գումարներ ն քրեական գործին հարաքրքրող այլ իրեր ն առարկաներ, որոնց հայտնաբերումը հնարավոր կլինի բացառապես խուզարկության միջոցով, ուարի (-.) միջնորդություն հարուցել Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան` թույլատրելու մարը

6

Արոր Ա Ա րարատ աու

արոր ԱՐ: Ա:

10. Առաջին ատյանի դատարանը 2021 թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ արձանագրել է. «(.) (Անդրադառնալով խուզարկության արդյունավետության հարցին՝ Դատարանը արձանագրում է, որ թմիանյութերը ՀՀ ԱՆ լ | ՔԿ հիմնարկի աշխատակիցների կողմից հայտնաբերվել է 26.10.2020թ., քրեական գործը հարուցվել է 20.1.2020թ., այն Քննիչի վարույթում է գտնվում 2020թ. նոյեմբերի 23ից, միջնորդությանը կից խուզարկություն կատարելու անհրաժեշտություն, հիմնավորող ապացույցներից ամենաուշը ձեռք է բերվել 2020թ. նոյեմբերի 4-ին, երբ դեռ հարուցված չի եղել քրեական գործ, իսկ խուզարկություն կատարելու թույլտվություն արանալու վերաբերյալ միջնորդություն, Օ դատարան է բերվել 2021թ. հունվարի 18-ին՝ դեպքը հայտնաբերելուց գրեթե 3 ամիս անց (ոչ մի ապացույց չի ներկայացվել, որը ձեռք բերված կլինի գրեթե 2 ամիս իրականացված նախաքննության ընթացքում): Բացի այդ՝ 2020թ. հոկտեմբերի 26-ին դեպքի վերաբերյալ բացատրություն է վերցվել այն անձից, ում բնակարանում պերք է խուզարկություն իրականացվի: Այսինքն՝ խուզարկության 6.հանկարծակիությունը, անկանխատեսելիությունը, որով պայմանավորված է այդ քննչական գործողության արդյունավետությունը, տվյալ պարագայում բացակայում է: Հեվւնարար՝ Դատարանը գտնում է, որ ա | աար րր ժամանակ ն տեղեկություն իր տանը

ենթադրաբար պահվող փնտրվող թմրանյութերը կամ քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնին հետաքրքրող առարկաները փեղափոխելու, թաքցնելու ն այլն, ուարի խուզարկությունը ժամանակավրեպ է՝ այլես չկա ողջամիտ կասկած, որ նրա, բնաւկարանում կարող է հայտնաբերվել փնտրվող առարկաները, հերնապես այդ քննչական գործողությունը կլինի կամայական, կկրի ձնական բնույթ, ինչն անթույլատրելի է:

Դատարանը արձանագրում է նան, որ Քենիչի կողմից մոն

արոր ր ն նն 0 ԱԱ 01 11 հակարանում

խուզարկություն կատարելու վերաբերյալ միջնորդությունը ներկայացվել է 4 Տե'ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 3-4:

7

Քրեադատավարական օրենքի խախտմամբ. այն է՝ չի նշե խուզարկություն կատարելու օրը ն թե ում կողմից է այն իրականացվելու, ինչը վերը նշված մյուս հանգամանքների հետ համակցության մեջ ես վկայում է միջնորդության անհիմն ու ոչ նպատակային լինելու մասին:

Այսպիսով` Դատարանը գփեում է, որ մարան

րր ար ՅՅ ՈՅ ար ննա նին

նրա նն րԱ ՄՈՄ ագարահում

խուզարկություն կատարելու թույլտվություն արանալու միջնորդությունը անհիմն է ն ենթակա է մերժման: (...)»5:

1. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի փետրվարի 24ի որոշման համաձայն՝ «(...) Վերաքննիչ դատարանի համար թեն ընդունելի է բողոքաբերի այն պեղում, որ ՀՀ քրեական Օ Օ-դափավարության օրենսգիրքը նյութերի նախապատրաստման փուլում բնակարանի խուզարկություն կատարելու կարգ չի նախատեսում, իսկ նյութերի նախապատրաստման ընթացքում բացատիություն է վերցվել նուն... հարմ է նշել, որ ենթադրյալ

դեպքը տեղի է ունեցել 2020 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, որպիսի պայմաններում, եթե անգամ թմրանյութեր, առանց դեղատոմսի վաճառքն արգելված դեղահաբեր, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված գումարներ իրականում գտնվել են ւ | Ե | մռփ, ապա ողջամտորեն քիչ է հավանականությունը, որ դրանք դեպքից ամիսներ անց դեոնս գտնվում են նրա մով, այն էլ այն պայմաններում, երը ատար... 222 ճի հոկրեմբերի 26ին տալով

բացատրություն, ողջամտորեն տեղեկացվել է իրականացվող վարույթի մասին, ումարի դրանից հետո անտրամաբանական է, ոչ վերջինը կարող է ամիսներ շարունակ իր բնակության վայրում պահել փնտրվող առարկաները:

(-))

Ինչ վերաբերում է դատարանի այն եզրահանգմանը, որ միջնորդությունը ներկայացվել է քրեադատավարական օրենքի խախտմամբ, քանի որ չի նշվել խուզարկությու: կատարելու օիր ն, թե ում կողմից է այն իրականացվելու ապա Վերաքննիչ դատարանի համար թեն ընդունելի է բողոքաբերի այն պնդումը, որ 3 Տե'ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 35-41:

8

միջնորդության մեջ նշել է այն ժամկետը, որի ընթացքում պեւրք է իրականացվեր խուզարկությունը, ինչպես նան նշել է, թե ում կողմից այն պետք է իրականացվեր, սակայն նշվածը դեռես բավարար չէ փաստելու, որ խուզարկության կատարումը ժամանակավրեպ չէ ն դրա կատարման արդյունքում բնակարանում կարող են հայփնաբերվել գործի համար նշանակություն ունեցող առարկաները:

(.) Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ներկայացված նյութերի շրջանակներում առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացվել է օրինական ն հիմնավորված որոշում ն թույլ չի տրվել այնպիսի դատավարական իրավունքի խախտում, ինչը հիմք կհանդիսանա տվյալ դատական ակփր բեկանելու համար: (:»5

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

12. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՛ր են արդյոք յա 61 տարանում

խուզարկություն կատարելու թույլտվություն ստանալու միջնորդությունը մերժելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնությունները:

3. ՀՀ Սահմանադրության 32-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Վ. Յուրաքանչյուր ոք ունի բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունք:

2. Բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով պերական անվտանգության, երկրի փներեսական բարեկեցության, հանցագործությունների կանխման կամ բացահայտման, հասարակական կարգի, առողջության ն բարոյականության կամ այլոց հիմնական իրավունքների ն ազատությունների պաշտպանության նպատակով:

3. Բնակարանը կարող է խուզարկվել միայն դատարանի որոշմամի՝ օրենքով սահմանված դեպքերում ն կարգով: Օրենքով կարող են սահմանվել դատարանի որոշմամբ բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքի սահմանափակման այլ դեպքեր»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նան` Կոնվենցիա) 8-րդ հոդվածի Հ Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 66-70:

9

համաճայն՝ «. Յութաքանչյունր ոք ունի իի անձնական ու ընտանեկան կյանքի, բնակարանի ն նամակագրության նկապմամի հարգանքի իրավունք:

2. Չի թույլատրվում պեւրական մարմինների միջամտությունն այդ իրավունքի իրականացմանը, բացառությամբ այն դեպքերի, երի դա նախատեսված է օրենքով ն անհրաժեշտ է ժողովրդավարական հասարակությունում ի շահ պետական անվտանգության, հասարակական կարգի կամ երկրի տնտեսական

բարեկեցության, ինչպես նան անկարգությունների կամ. հանցագործությունների կանխման, առողջության կամ բարոյականության պաշտպանության կամ այլ անձանց իրավունքների ն ազատությունների պաշտպանության նպատակով»:

1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված Հ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 12-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունք: Արգելվում է մարդու կամքին հակառակ մուրք գործել նրա բնակարանը, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի:

2 Բնակարանը կարող է խուզարկվել միայն դատարանի որոշմամբ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով: Բնակարանի զննումը, այնտեղ դատավարական այլ գործողություններ կատարելը, ինչպես նան տեխնիկական միջոցների գործադրմամբ մուրք գործելը այն զբաղեցնող անձանց կամքին հակառավ՝ քրեական դատավարության ընթացքում կարող են կափարվել հետաքննության մարմնի, քննիչի, դատախազի որոշմամբ»:

Նույն օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քննիչը, բավարար հիմքեր ունենալով ենթադրելու, որ որնէ շենքում կամ այլ տեղ կամ որնէ անձի մուր գտնվում: են հանցագործության գործիքներ, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված առարկաներ ու արժեքներ, ինչպես նան այլ առարկաներ ն փաստաթղթեր, որոնք կարող են նշանակություն ունենալ գործի համար, խուզարկություն է կատարում դրանք գտնելու ն վերցնելու համար:

2 Խուզարկություն կարող է կատարվել նան հետախուզվող անձանց, հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող անձանց, ինչպես նան դիակները հայտնաբերելու համար:

10

Յ Բնակարանի խուզարկություն, կատարվում Լէ միայն դատարանի որոշմամբ»:

14. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ նան՝ Եվրոպական դատարան), անդրադառնալով Կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածի մեկնաբանությանը, կայուն նախադեպային պրակտիկա է ձնավորել առ այն, որ անձի՝ բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքին միջամտությունը, Կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տեսանկյունից պետք է լինի արդարացված, այսինքն՝

- պետք է կատարվի «օրենքին համապատասխան»,

- հետապնդի Կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված մեկ կամ մի քանի օրինական նպատակ,

- այդ նպատակներին հասնելը պետք է լինի «անհրաժեշտ ժողովրդավարական հասարակությունում»5:

14.1. Վճռաբեկ դատարանը Յաշա Խաչատրյանի գործով կայացված որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «/Ի/նչ վերաբերում է այս կամ այն քննչական գործողությունը կատարելու անհրաժեշտությանը, ապա իրավասու սուբյեկտը, ելնելով գործի համար նշանակություն ունեցող պարզման ենթակա հանգամանքներից, համապատասխան քննչական գործողության կատարման փաստական ն իրավական հիմքերի առկայությունից, ինքն է որոշում, թե երբ ն ինչ քննչական գործողություն է հարկավոր կատարել` ապահովելու համար քրեական դատավարության բնականոն շարժը: Ինչ վերաբերում է բնակարանի խուզարկությանը, ապա վարույթն իրականացնող մարմինն իրավասու է նշված քննչական գործողությունը կատարկու թույլտվություն ստանալու միջնորդությամբ դիմել դատարան, եթե գտնում է, որ առկա են բավարար տվյալներ, որոնք հանգեցնում են ողջամիվ ենթադրության առ այն, որ տվյալ բնակարանում կարող են հայտնաբերվել գործի համար նշանակությու ունեցող առարկաներ, 5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Տոստոօս ». Թաջմռ գործով 2007 թվականի հունիսի 7-ի վճիռը, գանգատ թիվ 71362/01, կետ 37, Խ012տուօիծունօ ). Թաջջո գործով 2009 թվականի ապրիլի 9-ի վճիռր, գանգատ թիվ 19856/04, կետ 30:

1

փաստաթղվթեր,։ հետախուզվող կամ հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող անձինք, ինչպես նան դիակներ»:

14.2. Վճռաբեկ դատարանը Սեպուհ Թադնոսյանի ն Սիրուն Նաջարյանի գործով կայացված որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Բնակարանի խուզարկության կատարման (...) փաստական հիմք են «բավարար տվյալները»: Այլ խոսքով տվյալների առկայությունն ինքնին խուզարկության կատարման փարական հիմք չէ, քանի դեռ չի համապատասխանում

բավարարության վերաբերյալ պահանջին: Տվյալների ըավարարության տեսանկյունից գնահատումը պետք է հանգեցնի այն ողջամիտ եզրահանգման, որ խուզարկության կատարման արդյունքում կարող են ձեռք բերվել փնտրրվող առարկաները: Ընդ որում, օրենադրորեն նախատեսված չէ տվյալների համակցության վերաբերյալ պահանջ: Այլ խոսքով տվյալների բավարարության վերաբերյալ պահանջը որակական բնույթ է կրում. խուզարկության կատարման արդյունքում փնտրվող առարկաների հայտնաբերման հավանականության մասին եզրահանգումը կարող է հիմնված լինել ինչպես մեկ վերաբերելի ն արժանահավատ վվյալի, այնպես էլ փվյալների համակցության վրա (...)»7:

143. Վերահաստատելով Եվրոպական՝ դատարանի նախադեպային

իրավունքին համահունչ նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ քննչական գործողությունների կատարման նպատակն ընդհանրապես ն խուզարկության նպատակը՝ մասնավորապես, գործով ապացուցողական նշանակություն ունեցող տեղեկատվության ստացումն ու ճշմարտության բացահայտումն է: Վճռաբեկ դատարանը նան ընդգծում է, որ խուզարկությունը քննչական գործողությունների շարքում առանձնանում է իր անհետաձգելի բնույթով, ինչից հետնում է, որ խուզարկության արդյունավետությունը, որպես կանոն, ենթադրում է, որ որնէ շենքում կամ այլ տեղ կամ որնէ անձի մոտ գործի համար նշանակություն ունեցող առարկաներ, փաստաթղթեր, հետախուզվող կամ հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող 6 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Յաշա Խաչատրյանի գործով 2020 թվականի հոկտեմբերի 28-ի թիվ ԵԴ/3084/07/19 որոշման 14.1-րդ կետը:

7 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Սեպու, Թադնոսյանի ն Սիրուն Նաջարյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵՇԴ/0073/07/15 որոշման 22-24-րդ կետերը:

12

անձինք, ինչպես նան դիակներ հայտնաբերելու վերաբերյալ բավարար տվյալների, այլ կերպ՝ խուզարկության փաստական հիմքի առկայության դեպքում այն պետք է իրականացվի անհապաղ: Մակայն այս քննչական գործողության կատարման հապաղումն ինքնին չի չեզոքացնում գործի համար նշանակություն ունեցող ն որոնվող առարկաները, փաստաթղթերը կամ այլ օբյեկտները հայտնաբերելու հավանականությունը հիմնավորող փաստակազմի առկայությունը: Հետնաբար, նախաքննության մարմնի կողմից քննարկվող քննչական գործողության կատարմանն ուղղված միջոցնե անհապաղ չձնոնարկելը, այդ թվում՝ համապատասխան թույլտվություն ստանալու միջնորդությամբ դատարան քրեական գործ հարուցելուց տնական ժամանակ անց դիմելը, չի կարող ինքնին հիմք հանդիսանալ նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելու համար: Վճռաբեկ դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեն օրենսդիրը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի հիմա վրա խուզարկությունը դասում է անհետաձգելի քննչական

գործողությունների շարքին, սակայն չի բացառում դրա կատարումը քրեական գործի քննության հետագա փուլերում: Բացի այդ, անհապաղությունը որոշվում է՝ ելնելով կոնկրետ գործի առանձնահատկություննեից ն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չէ որնէ ժամկետ, որի ընթացքում քրեական հետապնդման մարմինները պարտավոր են խուզարկություն կատարելու միջնորդություն ներկայացնել դատարան: Ասվածից հետնում է, որ խուզարկության փաստական հիմքը կազմող տվյալների ձեռ. բերման ն խուզարկության կատարման ակնկալվող ժամանակի միջն որոշակի ժամանակահատվածի առկայության հանգամանքն ինքնին հիմք չէ ներկայացված միջնորդությունը դատարանի կողմից մերժելու համար, եթե դատարան ներկայացված նյութերը բավարար են հանգելու հետնության, որ բնակարանում խուզարկություն կատարելու փաստական հիմքը շարունակում է գոյություն ունենալ::

14.4. Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով անձի կողմից գործի քննության մասին տեղյակ լինելու պարագայում անձի բնակարանում խուզարկության Ց Տես Վճռաբեկ դատարանի` Հովհաննես Շահինյանի գործով 2023 թվականի հունիսի 22ի թիվ ԵԴ/0364/07/20 որոշման 14.1-րդ կետը:

13

հանկարծակիության ն արդյունավետության հարցին, կրկնում է, որ անձի բնակարանում խուզարկություն կատարելու հանկարծակիությունը գործի քննության մասին անձի տեղեկացվածության համատեքստում, խուզարկության իրավաչափությունը գնահատելու չափանիշ չէ, քանի որ, նախ՝ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը տարբեր աղբյուրներից կարող է տեղեկանալ քրեական գործի հարուցման ն քննության մասին, այդ թվում` ինչպես իր, այնպես էլ այլ անձանց կողմից բացատրություն տալու կամ հարցաքննվելու արդյունքում, երկրորդ` այդ անձը քրեական գործի հարուցման ն քննության մասին տեղեկացված չլինելու պայմաններում անգամ կարող է կանխատեսել քրեական գործ հարուցված լինելու հավանականությունը, ուստին բնակարանում չպահել դեպքի պարզման համար նշանակություն ունեցող որնէ առարկա կամ փաստաթուղթ, մինչդեռ գործի քննության մասին անձի տեղեկացվածությունն ինքնին բավարար չէ՝ բացառելու ողջամիտ հավանականությունն առ այն, որ անձի բնակարանում խուզարկության կատարմամբ կարող են հայտնաբերվել քննիչի միջնորդության մեջ նշված առարկաները, փաստաթղթերը կամ այլ օբյեկտները: Ըստ այդմ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բնակարանում խուզարկություն կատարելու միջնորդությունը մերժելու հիմքում չեն կարող դրվել այդ քննչական գործողության հանկարծակիությունը ն արդյունավետությունը կասկածի տակ առնող այս կամ այն հանգամանքը (այդ թվում՝ գործի քննության մասին անձի տեղեկացվածությունը), եթե դրանով չի բացառվում բնակարանի խուզարկության կատարմամբ որոնվող օբյեկտները հայտնաբերելու ողջամիտ հավանականությունը (չի չեզոքացվում խուզարկության կատարման փաստական հիմքը): Հետնաբար բնակարանի խուզարկության հանկարծակիության ն արդյունավետության հարցերը դատական ստուգման առարկա կարող են հանդիսանալ միայն այնքանով, որքանով դրանք կոնկրետ դեպքում ունակ կլինեն չեզոքացնելու (իսպառ բացառելու) խուզարկության կատարման արդյունքում որոնվող օբյեկտները հայտնաբերելու ողջամիտ հավանականությունը: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ խնդրո առարկա քննչական գործողության նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակում, դատարանը գնահատում է անձի սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման անհրաժեշտությունը անձի բնակարանում խուզարկությամբ

14

գործի համար նշանակություն ունեցող առարկաներ կամ այլ օբյեկտներ հայտնաբերելու հավանականությունը, այլ ոչ թե անխուսափելիությունը հաստատող փաստական տվյալների բավարարության տեսանկյունից»:

Ծ. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- նախաքննության մարմինը միջնորդություն է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան՝ ւ. ե | բնակության վայրում խուզարկություն կատարելու թույլտվություն ստանալու համար, որն Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ մերժվել է: Առաջին ատյանի դատարանը խուզարկությունը ժամանակավրեպ է համարել` փաստելով, որ ա Ո: | ունեցել է բավարար ժամանակ ն տեղեկություններ իր տանը ենթադրաբար պահվող թմրամիջոցները կամ քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնին հետաքրքրող առարկաները տեղափոխելու ն թաքցնելու համար, հետնապես այդ քննչական գործողությունն կլինի կամայական, կկրի ձնական բնույթ, ինչն անթույլատրելի է: Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ խուզարկության հանկարծակիությունը, անկանխատեսելիությունը, որով պայմանավորված է այդ քննչական գործողության արդյունավետությունը, տվյալ պարագայում բացակայում է:

- Վերաքննիջ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն օրինական ուժի մեջ թողնելով, արձանագրել է, որ ւ | դեռնս 2020 թվականի հոկտեմբերի 26-ին տալով բացատրություն, ողջամտորեն տեղեկացվել է իրականացվող վարույթի մասին, հետնապես անտրամաբանական է, որ վերջինս կարող է ամիսներ շարունակ իր բնակության վայրում պահել փնտրվող առարկաները":

16. Նախորդ կետում շարադրված փաստական հանգամանքները գնահատելով սուն որոշման 13-144րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ | | բնակարանում խուզարկություն կատարելու » եա Վճոարեկ դատարանի: Հոզիաննես Շահինյանի գործով վերը հիշատակված որոշման 15-րդ թՏ սույն որոշման 3-րդ, 4-րդ, 10-րդ կետերը:

"Տե՛ս սույն որոշման 5-րդ ն 1-րդ կետերը:

5

թույլտվություն տալու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելիս, Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ իրավական գնահատման չի ենթարկել մի շարք հանգամանքներ: Մասնավորապես՝ անդրադառնալով ստորադաս դատարանների՝ կոնկրետ դեպքում խուզարկության արդյանուվետության բացակայության մասին եզրահանգման հիմքում դրված այն պատճառաբանությանը, որ լ, | դեռես 2020 թվականի հոկտեմբերի 26-ին տալով բացատրություն, ողջամտորեն տեղեկացվել է իրականացվող վարույթի մասին, ինչը բացառում է հանկարծակի ն արդյունավետ խուզարկություն կատարելու հնարավորություն, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ վերոնշյալ հանգամանքներն ինքնաբերաբար չեն չեզոքացնում խուզարկություն կատարելու անհրաժեշտությունը: Այլ կերպ՝ խուզարկության փաստական հիմքը կազմող տվյալների առկայության պայմաններում, նախաքննության մարմնի կողմից անձի բնակարանում խուզարկության կատարումը թույլատրելու մասին միջնորդությունը ենթադրյալ հանցագործության դեպքից հետո անհապաղ դատարան չներկայացնելն ինքնին բավարար հիմք չէ միջնորդությունը մերժելու համար: Մինչդեռ, ստորադաս դատարանները, հիմք ընդունելով բնակարանում խուզարկությոն կատարելու փաստական հիմքի առկայությունը չբացառող հանգամանքները, ոչ իրավաչափորեն սահմանափակել են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտման համար քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված անհրաժեշտ միջոցը՝ Օ։09ճեռնարկելու՝ քրեական հետապնդման մարմնի հնարավորությունը: Արդյունքում, ստորադաս դատարանները, խուզարկություն կատարելու փաստական հիմքի առկայությունն ըստ էության կասկածի տակ չառնելով դրա կատարման անհրաժեշտություն, ոչ իրավաչափորեն պայմանավորել են այդ քննչական գործողության կատարման բացառապես դրական արդյունքով, այն է՝ որոնվող առարկաները, փաստաթղթերը կամ այլ օբյեկտները հայտնաբերելու անխուսափելիությամբ:

16.1. Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նան ընդգծել, որ քննչական գործողությունների արդյունավետությունը, հանցագործությունների քննության մեթոդիկան ն առանձին քննչական գործողություներ Օ։»կատարման մարտավարությունը դուրս են քննչական գործողության կատարումը թույլատրելու՝

16

վերաբերյալ նախաքննության մարմնի միջնորդության շրջանակներում դատարանի կողմից քննարկման ենթակա հարցերի, այլ կերպ` դատական վերահսկողության առարկայի շրջանակներից:

Մ. Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ լ |

աար: | բնակարանում խուզարկություն կատարելու թույլտվություն ստանալու միջնորդությունը մերժելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետնությունները հիմնավոր չեն:

18. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելով, իսկ Վերաքննիչ դատարանը՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ական օրինական ուժի մեջ թողնելով, թույլ են տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ ն 225-րդ հոդվածների խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են, քանի որ ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի համաճայն, հիմք է Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:

19. Ինչ վերաբերում է Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու արդյունքում ն 1 բնակարանում խուզարկություն Օ կատարելու

վերաբերյալ նախաքննության մարմնի միջնորդություն, բավարարելու մասին բողոքաբերի խնդրանքին, ապա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակիորեն. անհրաժեշտ է Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանել ն գործն ուղարկել նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության" նկատի ունենալով, որ բարձրագույն դատական ատյանի կողմից հիշյալ միջնորդության հնարավոր բավարարումը կզրի արը լ սարանում

խուզարկություն կատարելու վերաբերյալ դատական ակտի իրավաչափությունը դատավարության որնէ փուլում վերադաս դատական ատյանում վիճարկելու հնարավորությունից:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 17-րդ հոդվածներով, Հայաստանի ճ Տե՛ս, աու ուռում, Վճռաբեկ դատարանի՝ Հրայր Հովսեփյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 25-ի թիվ ԵԴ/0426/11/18 որոշումը:

17

Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 361-րղ, 45.1-րդ, 418.1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2021 թվականի հունվարի 18-ի որոշումն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2021 թվականի փետրվարի 24-ի որոշումը բեկանել ն գործն ուղարկել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

՞ՆՆախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ .ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ