Աքբարի — ԵԴ1/1309/01/24

է: 5»: ԵԴԼ/1309/01/24

ԹԻՒ»: ՅԱ

1/7 ՀՄ

վ Ս ոե՝ Վ

ՎԱԱՏԻ ԱՀՆ):

ՎՆ Տ Լ ՀՏ

ԱՆՆ,

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ժ.Չիչոյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Ղուկասյան

20 հունիսի 2025 թվական ք.Երնան

ՃՇՇ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Շամսոլդին Մոհամմադդին Աքբարիի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի որոշման դեմ պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների ն հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում, 2024 թվականի մարտի 12-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58203724 քրեական վարույթը: Նույն օրն ազգությամբ աֆղան Շամսոլդին Աքբարին ձերբակալվել է:

2024 թվականի մարտի 13-ին Շամսոլդին Մոհամմադդինի Աքբարիի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, ն նրան ներկայացվել է մեղադրանք՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469- րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով:

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի 14ի որոշմամբ մեղադրյալ Շամսոլդին Մոհամմադդինի Աքբարիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:

2. 2024, թվականի հունիսի 2-ին քրեական գործը մեղադրական

եզրակացությամբ ուղարկվել է Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան):

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 1-ի որոշմամբ Շ.Աքբարիի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 ամիս ժամկետով` մինչն 2024 թվականի հոկտեմբերի 12-ը, երկարաձգելու մասին:

Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ի որոշմամբ Շ.Աքբարիի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգվել է նս3 ամսով՝ մինչն 2025 թվականի հունվարի 12-ը:

Յ

3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ մեղադրյալ Շ.Աքբարիի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամսով՝ մինչն 2025 թվականի ապրիլի 12-ը:

4. 2025 թվականի հունվարի 17-ին Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Շամսոլդին Մոհամմադդինի Աքբարիի պաշտպան Լ.Հարությունյանը:

5. ՇԸ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2025 թվականի փետրվարի 10-ի որոշմամբ պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշումը՝ թողնվել անփոփոխ:

6. Վերաքննի Օ։»դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ պաշտպան

Լ.Հարությունյանը բերել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 8-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

7. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ` ստորադաս դատարանները թույլ են տվել «Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1951 թվականի կոնվենցիայի 31-րդ հոդվածի, «Մարդու իրավունքներ ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 75-րդ հոդվածի, «Փախստականի ն ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքի 28-րդ հոդվածի, ինչպես նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի Լին, 2րդ ն 3-րդ մասերի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:

8. Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից

արձանագրված փախուստի դիմելու ռիսկի, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտական բնակության վայր չունենալու հանգամանքները չեզոքանում են, քանի որ մեղադրյալն ունի փախստականի կարգավիճակ ն ազատության մեջ հայտնվելուց անմիջապես հետո ստանալու է պետական երաշխիքներ ն կացարան:

4

Արդյունքում բողոքի հեղինակը եզրահանգել է, որ մեղադրյալ Շամսոլդին Աքբարիի նկատմամբ առկա է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, ինչպես նան բացակայում են Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ նշված կալանավորման հիմքերը, ինչը հաշվի առնելով, վերջնիս նկատմամբ կիրառված կալանքն անհրաժեշտ է վերացնել ն անհրաժեշտության դեպքում՝ մինչն քրեական հետապնդում` դադարեցնելու մասին որոշում կայացնելը, կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:

9. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի` 2025 թվականի փետրվարի 10-ի որոշումը ն Շամսոլդին Աքբարիի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց:

Վճոաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

10. Շամսոլդին Մոհամմադդինի Աքբարիի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նյա հանդիսանալով Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետաթյան քաղաքացի, ազգությամբ աֆղան, Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապեվասթյան քաղաքացիներ, ազգությամբ աֆղանեել, 16.10.2002 թվականին ծնված Սոհամմադհոսեյն Արդոլլահի Ղաֆարի ն 2004 թվականին ծնված Ռոմալ Խեյրմոհամմադի Ամանի հետ նախնական համաձայնությամբ առանց ատահմանված փատրաթղթենի ն պատշաճ

թույլվվության Հայաստանի Հանրապեվտախսթյան պետական սաւհմանն ապօրինի հատելու դիփավորոժւթյամը Իրանի Իսլամական Հանրապետությանում գտնվելու ժամանակ քրեական վարույթով դեռես չպարզված ժամանակ ն հանգամանքներամ: ձեռք են բերել պետական մարմնի կողմից տրվող, իրավաբանական նշանակություն Խնեցող փաստր հավասվաղ, իրավանք վերապահող փատրաթուղթ հանդիսացող իրենց լուսանկարներով սակայն կեղծված փվյալներով Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու կեղծ անձնագրեր, մասնավորապես՝ Ռոմալ Խեյրմոհամմադի Ամանին՝ 1999 թվականի սեպտեմբերի 24-ին ծնված Ֆարզան

5

Հոսեյնի Ջիղամիի տվյալներով անձի 167306458 համարի ԻԻՀ քաղաքացու անձնագիր, Շամսոլդին Սոհամմադդինի Աքրարին ձեռք է բերել 1988 թվականի մարտի 10-ին ծնված Սեյեղոեզա Սեյեդաբոլղասեմի Սովասեղի տվյալներով անձի 67260175 համարի ԻԻՀ քաղաքացա անձնագիր, Սոհամմադհոսեյն Արդոլլահի Ղաֆարին՝ 2000թվականի օգռարոսի 24-ին ծնված Ջերրաիլ Ղորրբանալի Փարվինի տվյալներով անձի 164722569 համարի ԻԻՀ քաղաքացու անձնագիր, ապա յուրաքանչյուրը իր լասանկարով վերը նշված կեղծ անձնագիրը 2024 թվականի մարտի ծ-ին՝ ժամը 07:45-ից 07:53-ն ընկած ժամանակահատվածում օգտագոիծելով՝ ներկայացնելով սահմանային վերահսկողության աշխաւտակիցներին, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 1-րդ հոդվածի ն «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12ի թիվ 702Ն որոշման պահանջները, ապօրինի՝ առանց սահմանված փատրաթղթերի ն պատշաճ թույլտվության, խմբի կազմում հափալ են ՀՀ պեվաւկան սահմանը ն «Ագարակ» հսկիչ-անցագրային կերով մուտք են գործել ՀՀ: Բացի այդ, Շամսոլդին Սոհամմադդինի Աքբարին, Սոհամմադհոսեյն Արդոլլահի Ղաֆարի ն Ռոմալ Խեյրմոհամմեաւդի Ամաւնի հետ նախնական համաձայնությամը առանց սահմանված փաստաթղթերի ն պատշաճ թույլտվության Հայաարանի Հանրապետության պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությաւմը, նպատակ անենալով ՀՀ-ից մեկնել Թարքիայի Հանրապեվաւթյուն, 2024 թվականի մարտի 10ին՝ ժամի 0233ից 0235ն ընկած ժամանակահատվածում

յուրաքանչյարն օզվագործելով Իրանի Իսլամական Հանրապեպտությունում գտնվելա ձեռք բերված պետական մարմնի կողմից տրվող, իրավաբանական նշանակություն անեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող իրենց լասանկարներով, սակայն կեղծված փվյալներով Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագրերը, մասնավորապես` Շամնոլդին Սոռհամմաղդինի Աքրարին օգփագործելով 1988 թվականի մարտի 1-ին ծնված Սեյեդոեզա Սեյեդաբոլղասեմի Սովասելի տվյալներով անձի Խ67260173 համարի ԻԻՀ քաղաքացու անձնագիր, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 1-րդ հոդվածի ն «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի

6

12ի թիվ 702Ն որոշման պահանջները, ապօրինի՝ առանց սահմանված փատրաթղթերի ն պատշաճ թույլտվության, խմբի կազմում հափալ են ՀՀ պեվաւկան սահմանը` Երնան-Ստամիբուլ թիվ 551 չվերթով մեկնել են ՀՀ-ից, որից հերո փաարաթղթերի կեղծ լինելու հանգամանքը հայտնաբերվել է Թոարքիայի Հանրապետության իրավասու մարմինների կողմից ն վերջիններս 12.03.2024 թվականին հետ են վերադարձվել Հայաստաւնի Հանրապետություն (...)»/:

1. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատական նիստին պաշտպան Լ.Հարությունյանը դատարանին է ներկայացրել ՀՀ ներքին գործերի նախարարության միգրացիայի ն քաղաքացիության ծառայության՝ 2024 թվականի օգոստոսի 17ի որոշումը Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության քաղաքացի Շամսոլդիին Աքբարիին 6Հայաստանի ՀՇանրապետությունում փախստական ճանաչելու ն ապաստան տրամադրելու մասին, որի համաձայն՝ Շ.Աքբարիի դիմումը բավարարվել է ն վերջինս Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչվել է փախստական ն նրան տրամադրվել է ապաստան:

12. Առաջին ատյանի դատարանը 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «(...) Դատարանը անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանական ոխիսկի առկայությանը, գտնում է, որ դատաքննության, այն փուլում այն շարունակում է բարձր մնալ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը չի հանդիսանում ՀՀ քաղաքացի, ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր ն կայուն սոցիալական կապեր, ինչպես նան Դատարանը արձանագրում է, որ վերջինիս մեղսագրվում է 2 դրվագ կեղծ փաստաթղթերով ՀՀ սահմանը ապօրինի անցնելու արարք, ինչը նս թույլ է տալիս Դատարանին հանգել այն ողջամիտ ենթադրության որ մեղադրյալ Շամսոլդին Մոհամմաղդինի Աքրարին մնալով ազատության մեջ կարող է դիմել փախուարի:

Դատարանը արձանագրում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ նոր հանցանք կատարելու հավանական ոիսկերը նս շարունակում են բարձր մնալ, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Շամսոլդին Մոհամմաղդինի Աքրարին ւ Տե՛ս վարույթի նյութեր, հավելված, հատոր 1, թերթեր 48-61:

Տե՛ս վարույթի նյութեր, հավելված, հատոր 2, թերթեր 10-27:

7

արդեն իսկ երկու անգամ ենթադրաբար ապօրինի հատել է ՀՀ սահմանը, ինչից հենում է, որ վերջինիս վերջնական նպատակն է լքել ՀՀ-ն, ոււարի Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի գտնվելով ազատության մեջ կարող է կատարել ենթադրյալ նոր հանցանք:

Ինչ վերաբերվում է մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վիա դրված պարտականություղմերի չկափարելուն՝ մասնավորապես քրեական վարույթի քննությանը խոչընդուրելու, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի ներկա փուլում այդ ոիսկերը նս շարունակում են բարձր մնալ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը գտնվում է նախնական դապտալամների փուլում ն դեռես չեն հերազուտվել գործում առկա գրավոր ապացույցները ն չեն հարցաքննվել դատակոչված անձիք, ուստի նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ մեծ է մեղադրյալի կողմից քննությանը խոչընդովելու հավանականությունը:

Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնայթը՝ դիա կատարմեւն եղանակը, առանձնահատվկությունները ն ժամանակագրությունը, թույլ են տալիս պատկերացում կազմել Շամսոլդին Մոհամմաղդինի Աքբարիի հերագաւ ոչ իրավաչափ վարքազծի դրսնորմեուն վերաբերյալ ու էսւպես բարձրացնում են նրա կողմից փախուստի դիմելու, նոր հանցանք կատարելու ն քրեական վարույթի քննությանը խոչընդոտելու վտանգը:

Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում առկա է հասարակական շու, համապատասխան ն բավարար պատճառ, որը հաշվի առնելով անմեղության կանխավարկածը, արդարացնում է /ահանջն անձի ազավպության իրավունքի հարգանքից ն գտնում, որ մեղադրյալի նկատմամը որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորում, պեվք է ապահպանել, իսկ դատաքննության այն փտում վերջինիս նկատմամի այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու հնարավորությունը դիտարկել ոչ իրավաչափ, քանի որ կոնկրետ դեպքում կալանքից բացի այլ խափանման միջոց` Դատարանի համոզմամի ի զորու չէ ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը (...)»: 3Տե՛ս վարույթի նյութեր, հավելված, հատոր 1, թերթեր 48-61:

8

13. Վերաքննիչ դատարանը 2025 թվականի փետրվարի 10-ի որոշմամբ նշել է հետնյալը. «(.) Անդրադառնալով Բողոքարբերի կողմից Հայաարանի Հանրապեպությունում ապաստան ստացած լինելու ն րար այդմ` վերջինիս նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերի առկայության վերաբերյալ արված դատողություններին, փաստում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով, ի տարբերություն, մինչդատական վարույթում գտնվող գործի, կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության հարցր քննարկելիս դրա պայմանների առկայությունը ենթադրվում է, եթն դրանք չեն բացառվում ակնհայտ փաստերով, որոնց առկայությունը հաստատելը չի պահանջում գործի հանգամանքների բազմակողմանի ն խորը հետազոտում: Ավելին` մեղադրանքի հիմնավորվածությաւն գնաւհապտաւկանը արվացոլվում է բացառապես եզրափակիչ դատական ակտում: Ուարի, անդրադառնալով Շամսոլդին Մոհհամմադդինի Աքբարիի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման դադարեցման մասին հավմեկ վերանայման բողոքում բարձրացված հարցին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, ոլր վիճարկվող որոշման վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը ն կարող են լուծվել միայն ապացույցների մանրամասն հետազոտման ն գնահատման արդյունքում: Հակառակ մոտեցման դեպքում նշված հարցերի վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրեր գործով արդարաղդավաություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարոաւնի գործունեությաւնն անհարկի միջամտության ն կվտանգի դավզաւվորի ներքին անկախությունը:

Հետնաբար, ելնելով վերոգրյալից ն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատաքննության տվյալ փուլում դատարանը չի կարող անդրադառնալ մեղադրանքի հիմնավորվածությաւնը, Վերաքննիչ դազարան արձանագրում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով հիմնավոր կասկածի առկայությունը հիմնավորվում է այնքանով, որքանով որ մեղադրական եզրակացության մեջ շարադրված փաստերը ն ներկայացված ապացույցները առերնույթ վկայում են դրա, մասին:

9

Անդրադառնալով մեղադրյալ Շամավդկին Մոհհամմադդինի Աքրբարիի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հարցին, հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող ն դրան խոչընդոտող բոլոր հեարավոր հանգամանքները, խափանման միջոցը կիրառելիս առաջնորդվելով նվազագույնի ակզբունքով, եզրահանգում է, որ գործում առկա են փաստական տվյալներ, որոնք բավարար են հիմնավորելու համար դատարանի կողմից Շամսոլդին Մոհամմեւդդինի Աքրբարիին վվյալ փուլում անազավությաւն մեջ պահելու անհրաժեշտությունը ն առկա չէ այնպիսի հանգամանք, որի դեպքում (հիմնավորվի առավել պիտանին խափանման միջոց կիրառելու

անհրաժեշտությունը:

(-.)

Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները պիտանի չեն հերապնդող նպատակին հասնելու համար ն ի զորու չեն հակակշոելու Շամսոլդին Մոհհամմադդինի Աքբարիի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսնորման ոխսկրը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազապության իրավունքի ն վերջինիս մասնակցությամի գործի պամտշաճ քննության հանրային շահի միջն արդարացի հավասարակշոությունը:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ, ելնելով ընտրված խափանման միջոցի ու հետապնդվող նպատակների միջն համամասնությաւն ողջամիտ

հարաբերակցության անհրաժեշտությունից, պահպանելով հասարակության ընդհանուր շահի ն անհատի հիմնարար իրավունքիների միջն արդարացի հավասարակշոությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Շամսոլդին Մոհհամմադդինի Աքբարիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը երկարաձգելը անհրաժեշտ է մեղադրյալի կողմից այլ` օրենքով արգելված ու հավանական գործողությունների իրականացման վտանգները կանխելու հաւմար, քանի որ խափանման միջոցների կիրառման հիմքերը փաւսվաւցի, ծառայում են որպես նպատակներ ն սույն գործի փաարական հանգամաւնքների հաշվառոմաւմի չի կարելի գալ այն եզրահանգման, որ Շամավդին Մոհհամմադդինի Աքրարին ազավության մեջ կամ ավելի մեղմ պայմաններում անազատության մեջ գտնվելու պարագայում կդրսնորի օրինապահ վարքագիծ: Այսպիավ, Վերաքննիչ

10

դատարանի գնահատմամբ, դատաքննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք լինել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նան արձանագրում է, որ առկա են հատակ նշաններ, որոնք արտացոլում են իրական հանրային շահի գոյությունը, որը անկախ անմեղության կանխավարկածից, գերակայում է մեղադրյալի ազատության իրավունքի նկատմամը, հետնարար, Վերաքննիչ դատարանը փաասվում է, որ այլընփրեւնքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը:

Վերաքննիչ դատարանը նան արձանագրում է, որ խափանման միջոցի կիրառման նպատակը քրեական գործի քննության ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելն է: Այլ կերպ՝ կալանքի կիրառումն անհրաժեշվ է գործի քննության բնականոն գործընթացը ապահովելու քրեական գործի քննությանը մեղադրյալի դիմակայություն, կանխելու ն դատավարական գործընթացին մեղադրյալի մասնակցությունը ապահովելու համալ (...)»":

14 ՃՇՇ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 30-ի որոշմամբ բավարարվել է պաշտպան Լ.Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը ն մեղադրյալ Շամսոլդին Աքբարիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց են կիրառվել վարչական հսկողությունը ն բացակայելու արգելքը»:

Վճոաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

15. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ փախստականի կարգավիճակ ունեցող անձի նկատմամբ ազատության իրավունքը սահմանափակող խափանման միջոցի կիրառման կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու իրավաչափության գնահատման կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արտահայտել իրավական Հ Տե՛ս վարույթի նյութեր, հավելված, հատոր 2, թերթեր 45-59:

լ ին Կուազճեթճո Դատական տեղեկատվական համակարգ, թիվ ԵԴԼ/1309/01/24 քրեական

1

դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նման գործերով դատական պրակտիկան ճիշտ ձնավորելու համար:

16. Մույն գործով Վճռաբեկ դատարանի աոջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՞ր են արդյոք մեղադրյալ Շամսոլդին Աքբարիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը երկարաձգելու մասին ստորադաս դատարանների հետնությունները:

Լ Միջազգային-իրավական չափանիշները (ընդհանուր սկզբունքները).

17. «Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1951 թվականի կոնվենցիայի (այսուհետ նան՝ Կոնվենցիա) 31-րդ հոդվածի համաճայն՝ «Լ Պայմանավորվող պետություններ, պատժամիջոցներ չեն կիրառում այն փախստականների ապօրինի մուտքի կամ ներկայության կապակցությամբ, ովքեր ուղղակիորեն գալով այն փարսւծքից, որտեղ նրանց կյանքը կամ ազատությունը վտանգվում էր Լին հոդվածի իմապրով, մուտք են գործում իրենց փեաւրածք կամ գտնվում են այնտեղ առանց թույլատրության, պայմանով, որ նրանք անձամբ, առանց ձզձգմաւն, ներկայանան իշխանություններին ն մատնանշեն իրենց ապօրինի մուրքի կամ գտնվելու հիմնավոր պավզճար:

2. Պայմանավորվող պետությունները նման փախստականների տեղաշարժի նկատմամի չեն կիրառում այլ սահմանափակումներ, քան նրանք, որ անհրաժեշվ են, ն նման սաւհմանափակումները կիրառվում են միայն մինչն տվյալ երկրում նրանց կարգավիճակի կարգավորումը կամ մինչն նրանք մեկ այլ երկիր մարք գործելու թույլտվություն արանան: Պայմանավորվող պետությունները նման փախաղտեւկաններին փալիս են բավարար ժամանակամիջոց նե անհրաժեշտ հնարավորություններ՝ մեկ այլ երկիր մուտք գործելու թույլտվություն ձեռք բերելու համար»:

Կոնվենցիայի 26-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Պայմանավորվող յուրաքանչյուր պետություն իր տարածքում օրինական կարգով բնակվող փախասվտաւկաններին տրամադրում է իրենց բնակության վայրի ընտրության ն իր տարածքում ազավզտրեն տեղաշարժվելու իրավունք՝ նույն հանգամանքներում օտարերկրացիների նկատմամբ ընդհանրապես կիրառվող րոլոր կանոնների պահպանմամբ»:

12

Կոնվենցիայի 31Լրդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված «նման փախստականներ» արտահայտությունը ներառում է այն փախստականներին, որոնց սկատմամբ կիրառվում է Կոնվենցիայի 31-րդ հոդվածի Լին մասը: Հետնաբար, անկախ 31 (1) հոդվածով նախատեսված նրանց անկանոն մուտքի կամ ներկայության համար պատժամիջոցներ կիրառելու արգելքից, նրանց տեղաշարժի ազատությունը, այնուամենայնիվ, կարող է սահմանափակվել՝ 31 (2) հոդվածով նախատեսված պայմանական ն ժամանակավոր հիմունքներով:

Երբ փախստականի կարգավիճակը կարգավորվում է ն նա օրինական է գտնվում ընդունող երկրում, նրա ազատ տեղաշարժի ազատությունը կարգավորվում է Կոնվենցիայի 26-րդ հոդվածով':

Կալանքը փախստականի տեղաշարժի ազատության ամենալուրջ

սահմանափակումն է: Այն կարգավորվում է ազատազրկման վերաբերյալ մարդու իրավունքների չափանիշներով ն պետք է կիրառվի միայն անհատական հիմունքներով, մասնավորապես՝ որպես վերջին միջոց, երբ այլընտրանք գոյություն չունի՛: Կալանավորումը չի բավարարի օրինական նպատակին կամ չի լինի համաչափ, երբ այն կիրառվում է որպես պատիժ՝ փախստականի անկանոն մուտքի կամ ներկայության պատճառովծ: Քրեական պատժամիջոցների կիրառումը կլինի ավելորդ ն անհամաչափ, գերազանցելով պետությունների օրինական շահը՝ վերահսկելու անկանոն ներգաղթը: Ապաստան փնտրելը համընդհանուր մարդու իրավունք է, որի իրականացումը չպետք է քրեականացվի":

ՄԱԿի փախստականների հարցերով գերագուն հանձնակատարի

գրասենյակի կողմից Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան 6Տե՛սնույն տեղում, թիվ 14 ԷԼՇՑ/Շ15/24/14 ուղեցույցը:

7 Տե՛ս Օսլզ6նոծտ օո էհօ Ճքքհշճելթ Շուտոճ ձոմ Տեւոճճոզտ ոճճնոջ էօ էհօ Ք6էծոնօո 01 Ճտրխո-Տ6ՇԼ6ոՏ ձում ՃԱաւոճենտՏ 106 քճէոնօո։ . հէքտ//Հոուսոհճօ-ց/1/աք-Շօուծու/սք10405/51165/6/2020/11/ՄԻԱԼՇԹ- քօճոնօո-Օսմճնոօտ-Իոջիտի.քմք:

8 Տե՛ս 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ի Միջազգային պաշտպանության թիվ 14 ԷԼՇԽ/Շ1Ե/24/14 ուղեցույցը (Խօո-քճոճԱ2ճէծո 0) Էճ/Ա5665 օո ճՇԸ0աոէ օ/ էծէ՛ 1769Ա1ՈՒ ծռն՛) 0Ւ քՒ6Տ6ո66 ոմ հ6ՏեՂԸէօոչ օո Աւօե՛ ու0ս6Ռւ6ուՏ ն ճ600Էմճոօ6 Խի 47ԱՕ6 31 օ/ 1հօ 1951 Շօուծոնօո 16էճելոՏ 10 06 Տէռեւչ օ/ Թ6ի566):

5 ՍՎ Ռօոմոց Օոօսք օո /Ճելատո/ ք6քտուօո, Ֆ6ՈՏ6մ ծհեօունօո Պօ. 5 օո մօքոմճեօո օք 1Եծւեր օէ ուցո4ուտ, 7 ԷՇեւսձոր 2018, քճոճ. 9, ԱԻԼՇՈՒՕԱԱ619/մօ614/528903Ե514.հնու. Էնէհաաոմ ցիտ 2021, ոօէծ 13 4Եօս6, ք. 526 (էէ 1162). Օո էհծ ոքի 10 57խո, ՍՇՒԼՔ, ոօէծ 8 ՃեօԿ6, ՃԱՇ 14. ՍԵԱՇՔ, Շամծնոծտ օո հօ Ճքքնշճելթ Շուտոճ ձում Տճոմմւմտ ոօճնոք 1օ էհօ քօէօոնօո օք Ճտրնո-Տ66է6-Տ ձոմ Ճ16ւոճնաօտ էօ օքտռնօո, 2012, քո. 32, ԿՈՐԿ.ԼՇԷԿՕԱԱ.0-9/46614/503489533Ե8.հեո|.

13

ներկայացված՝ /41շտմռ չ. /Ճմոտոււ գործով (գանգատ թիվ 2439/18) հայտնած դիրքորոշման համաձայն՝ «Հայաստանի օրենսդրական շիջանակը արտացոլում է 1951 թվականի կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածով միջազգային փախատականների իրավունքում ամրագրված չպապտժվող դրույթը, սակայն այս էական իրավունքը միշտ չէ, որ պաշտպանվում է գործնականում Դրա փոխարեն, կիրառելով Հայաստանի օրենադրության ստհմանափակ մեկնաբանություն, 5 պետական մարմինները որոշ դեպքերում ապաստան հայցողների ն փախարականների վրաւ դրել են «քրեական պատասխանատվություն», ներաոյալ երկարատն կալանքը: Հայաստանի իշխանությունների կողմից պատժի չենթարկելու դրույթը չկիրառելը հիմնված է այն պնդման վրա, ոլ դիմողը նախկինում մտադրություն չի ունեցել ապասվաւն խնդրելու Հայասպտաւնում, քանի որ նրա նպատակակեվ: երկիրը մեկ այլ պետություն է եղել: Նման մի շարք դեպքերում Հայասատանի իշխանությունները անտեսել են անձի ապաստան հայցողի կարգսւվիճակը:

(-.)

Հայաստանում պաշտպանություն փնտրելու նախնական մտադրության պահանջը ոչ միայն բացակայում է Փախարականների մասին կոնվենցիայի 3Լրդ հոդվածից, այլն բացակայում է «Փախստականների ն ապաստարանի մասին» ՀՀ օրենքի 28-րդ հոդվածից, որը կրկնօրինակում է ազգային օրենսդրության մեջ չպավժելու սկզբունքը: (...)»":

171 «Մարդու իրավունքների նե հիմնարար ազատությունների

պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ նան Եվրոպական կոնվենցիա) 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետեյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով.

(--)

գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու ԿՏ սՏսեոնո յ Լիտ Օ18օօօ( հօ Մոււօմ ԻԹ էօոտ Էնջի Շօտոուտտ10ո6- ք0Ւ Խ6քսք66Տ 1ո էհծ ԸՅՏ6 օէ 412040 » Ճճոռօամո (քքնռնօո ոօ. 2439/18) ԷԽշլոօ 1օ Քաօքօռո Շօա օէ Էատտտ Թլիտ հեքտյ/որո.16ԲաօւԱ.0-ց/Ա:Տքւսգ6ոօծ/ձուՇստ/սոհշւ/2018/6ո/122218:

14

օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երը դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործություն կատարումը կում այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,

զ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպապտեւկով:

(--)

3. Սույն հոդվածի Լին կետի «զ» ենթակետի դրույթներին համապավզաւսխուն ձերբակալված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշտոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխանություն նեն ունս, ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչն դատաքննությունն ազատ արձակվելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:

4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զիկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման օրինականությունը (...)»:

Ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության կոնվենցիոնալ իրավունքի առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ` նան Եվրոպական դատարան) ձնավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1(զ) կետը, որը թույլ է տալիս պետությանը վերահսկել օտարերկրացիների ազատությունը ներգաղթի համատեքստում, չի պահանջում, որ կալանքը ողջամտորեն անհրաժեշտ լինի, օրինակ, կանխելու համար անձի կողմից հանցագործության կատարումը կամ փախուստը: Ցանկացած ազատազրկում Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1(զ) կետի շրջանակներում պետք է արդարացված լինի, սակայն միայն այնքան ժամանակ, որքան արտաքսման կամ հանձնման հետ կապված վարույթն ընթացքի մեջ է': Եթե նմանատիպ "Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ԴՈրօնունօ . Քա(օուռ գործով 2009 թվականի հոկտեմբերի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10664/05, 63-րդ կետ:

15

վարույթը չի կատարվում պատշաճ ջանասիրությամբ, ապա կալանքը դադարում է լինել թույլատրելի այդ դրույթի համաձայն:շ: Այլ կերպ ասած, կալանքի տնողությունը չպետք է գերազանցի ողջամտորեն պահանջվող նպատակը::

18. Եվրոպական դատարանը 7. չ». 1հօ Խճքհօճռոմչ գործով հատկապես կարնորել է ներգաղթային կալանքի ն ապօրինի մուտքի կանխարգելման միջն սերտ կապի պահանջի պահպանման ստուգումը (ոճզստծոՇու օք 61056 Շօոոծօնօո Եծէաօծո ոուոյցո2էօո մ6էծոնօո ձոմ քոծնծոնօո օք սոձճսնհօ11564 6ոէՒ7), մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը նշել է, որ երբ դիմումատուն երկար ժամանակ ֆիզիկապես գտնվում է պետության տարածքում, ներգաղթային կալանքի ն ապօրինի մուտքի կանխարգելման միջն սերտ կապի պահանջի պահպանումը պետք է խստորեն ստուգվի: Ապաստանի դիմումի վերաբերյալ որոշում կայացված չլինելու պայմաններում, հասարակական կարգը (քսեն օ-մ6:) չի կարող հիմք ընդունվել` քրեադատավարական իրավունքի հիման վրա ներգաղթային չափազանց երկար կալանքն արդարացնելու համար: Սա կհանգեցնի Եվրոպական կոնվենցիայով նախատեսված հիմքերի ընդլայնման՝ ապաստան հայցողների ն այլ ներգաղթյալների ազատությունից զրկումը արդարացնելու համար, որպիսին նախատեսված չէ Եվրոպական կոնվենցիայով":

Ապաստան հայցողների կալանավորման միջոցների մասին Եվրոպայի Խորհրդի Նախարարների կոմիտեի ԻՏ ՔՀՇ (2003) 5 հանձնարարականի 6-րդ կետի համաձայն մինչն կալանքի միջոցների դիմելը պետք է նախատեսվեն ազատազրկման հետ չկապված այլ միջոցներ, որոնք կիրառելի են հատուկ դեպքերում»:

Եվրոպական դատարանը մի քանի գործերով ընդգծել է փախստականի կարգավիճակի կարնորություն՝ ն այդ կարգավիճակն ունենալու

պայմաններում անձանց կալանքի տակ պահելու անհամատեղելիությունը ռ Տե'ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Շհռհռք . իծ Սութմ ԽԱոջմնուգործով 1996 թվականի նոյեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 22414/93, 113-րդ կետ:

Ց Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Տռոմէ . (հօ Սուլօմ 1Յոջմքու գործով 2008 թվականի հունվարի 29-ի վճիռը, գանզատ թիվ 13229/03, 74-րդ կետ:

« Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 318. ,. 7հօ Խօկյշոռոմչ գործով 2024 թվականի ապիիլի 23-ի վճիռը, գանգատ թիվ 71008/16, 74-րդ կետ:

5 Տե՛ս ԹՇշօոճոմճեօո Թշօ(2003)5 օ1 էհօ Շօուուէէօ6 օք Խնուտե6ոտ էօ ոոՇոոծծւ Տեճէտ օո ՈՇձտաւօտ օք զ6էծոնօո օք 8571ն Տ661615, հ էէքտ://Էոռ.Ըօ6.1ու/1680560313:

16

Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում: Մասնավորապես, /1ոլ16 ճոզ օլի6օ5 ն. Ծաթաղն գործով առաջին դիմումատուն ունեցել է փախստականի կարգավիճակ, այնուհետն կալանավորվել է արտաքսման նպատակով, որպիսի հանգամանքը Եվրոպական դատարանի կողմից համարվել է ամեն դեպքում անհամատեղելի Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի (զ) ենթակետի հետ': Մեկ այլ՝ Բուոեօչն չ. Թաջջլոռ գործով պետական մարմիններն իմացել են անձի՝ փախստականի կարգավիճակ ունենալու հանգամանքի մասին, սակայն, անտեսելով դա, փորձել են նրան հանձնելու նպատակով պահել կալանքի տակ'՛ ,5ա50 Ճ/ո50 7. Ճ(նռ գործով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ այն դեպքերում, երբ պետությունը օրենքով թույլ է տալիս մուտք կամ բնակություն՝ մինչ ապաստանի դիմումի քննարկումը, ապա հետագա կալանքը կարող է խախտել Եվրոպական կոնվենցիայի պահանջները: Այսինքն, երբ անձը ստանում է պաշտոնական իրավունք՝ մնալու տվյալ երկրում (օրինակ՝ ստանում է ապաստանի իրավունք կամ ժամանակավոր բնակության թույլտվություն), ապա այդ պահից նրա նկատմամբ այլնս հնարավոր չէ կիրառել կալանք տվյալ պետությունում «ապօրինի» գտնվելու հիմնավորմամբ: Սակայն, թե երբ է այդ պահը սկսվում (այսինքն` երբ է պաշտոնական թույլտվությունն ուժի մեջ մտնում), որոշվում է յուրաքանչյուր երկրի ազգային օրենքով:

19. Եվրոպական դատարանը, շարունակաբար վերահսկելով պետությունների կողմից փախստականների ն ապաստան հայցողնեի կալանավորման

պրակտիկան՝ Եվրոպական Կոնվենցիայի պահանջներին

համապատասխանատվությունն ապահովելու նպատակով արձանագրել է, որ կարնոր է, որ ցանկացած կալանավորում լինի հիմնավորված, անհրաժեշտ, համաչափ ն ուղեկցվի պատշաճ դատավարական երաշխիքներով, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է ապաստան հայցողներին ն փախստականներին: Նույնիսկ եթե անձն ունի փախստականի կարգավիճակ, կալանավորումը կարող է տեղի 6 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրռպական դատարանի` 4/ուշ ճում 01655... Ծախողռ գործով 2013 թվականի փետրվարի 12-ի վճիոր, գանգատ թիվ 58149/08, 75-րդ կետ:

Մ Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ /2ոնոծօջԱ ,. Թատջլո գործով 2009 թվականի փետրվարի 26-ի վճիոր, գանգատ թիվ 42443/02, 48-րդ կետ:

Ց Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 5նչջօ տո. լոլո գործով 2013 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռը, գանգատ թիվ 42337/12, 97-րդ կետ:

17

ունենալ օրինական հիմքերով (բացառությամբ փախստականի կարգավիճակ ստանալուն ուղղված նախորդող արարքների դեպքում), բայց այն երբեք չպետք է լինի կամայական կամ անհիմն երկարատն:

2. Ներպետական իրավական կարգավորումները.

20. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1Լին մասի համաճայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետեյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով (..)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «Կալանքը կարող Լէ կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անրավարար է այն օրենսգրքի Ա6-րդ հոդվածի 2րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար»:

21. Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը ն հետնողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձնավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականութան ն հիմնավորվածութան ապահովման տեսանկյունից կարնոր է կալանավորման հիմքերից որնէ մեկի կամ մի քանիսի ն կալանավորման պայմանների վերաբերալ դատական ակտում ողջամիտ հետնությունների առկայությունը՝ հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով»:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ խափանման միջոցների

դասակարգում` Օ։`կալանավորման ն կալանքին այլընտրանք հանդիսացող 6 Տե'ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-132/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 ն այլ գործերով կայացված որոշումները:

18

խափանման միջոցների, նպատակ ունկ ապահովելու քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Խափանման միջոցները կարող են կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ անձը կարող է կատարել ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված գործողությունները կամ դրանցից որնէ մեկը: Ընդ որում՝ վերոնշյալ նպատակի իրականացման համար անհրաժեշտ ն պիտանի խափանման միջոցի կոնկրետ տեսակի ընտրության հարցն օրենսդիրը վերապահել է վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողությանը միաժամանակ երաշխավորելով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ ապահովելու հնարավորությունը: Մասնավորապես, օրենսդիրն ամրագրել է, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս, վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը»: Ընդ որում, այս սկզբունքի լավագույն իրացմանն է նպաստում նան ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված խափանման միջոցները

համակցված կիրառելու կանոնը՝ ի տարբերություն նախկին քրեադատավարական կարգավորումների, որոնք, բացառությամբ ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի (որ, կարող էր կիրառվել գրավի, անձնական ն կազմակերպության երաշխավորության հետ) նման օրենսդրական

հնարավորություն չէին ընձեռում, ինչը կարող էր սահմանափակել վարույթն իրականացնող մարմնի` կալանքի փոխարեն այլ խափանման միջոց ընտրելու հնարավորությունը: Մինչդեռ խափանման միջոցների համակցված կիրառման հնարավորություն ընձեռող գործող օրենսդրական կարգավորումները սահմանում են վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու առավել ճկուն մեխանիզմներ»:

» Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արշակ Հակոբյանի գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ/1194/06/21 որոշման 13.1-րդ կետը:

» Տես Վճռաբեկ դատարանի` Գնել Թանոսյանի գործով 2025 թվականի մայիսի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0057/01/15 որոշման 18-րդ կետը:

19

22 Հաշվի առնելով ներպետական ն միջազգային իրավական

դիրքորոշումները Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածով ն 469-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքների համատեքստում հատկապես ներգաղթային կալանքի ն ապօրինի մուտքի կանխարգելման միջն սերտ կապի պահանջի պահպանման ստուգումը ստորադաս դատարանների համար առաջնային բնույթ պետք է կրի՝ ապահովելով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման լայն հնարավորությունը, եթե չկան հիմքեր ենթադրելու, որ նման այլընտրանքը կոնկրետ տվյալ դեպքում ոչ արդյունավետ կլինի:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ ապաստան հայցող անձի կալանավորումը պետք է լինի անհատականացված, համաչափ ն անհրաժեշտ: Կալանավորումը պետք է ունենա հստակ ն օրինական նպատակ, օրինակ՝ ինքնության հաստատում, փախուստի կանխում, ապաստանի դիմումի քննարկում կամ արտաքսման նախապատրաստում ն այլն: Եթե կալանավորման նպատակը դադարում է գոյություն ունենալ, ապա կալանավորումը դառնում է ոջ օրինական:

Այսպիսով, հաշվի առնելով միջազգային իրավական չափանիշները ն հիմք ընդունելով Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի մեկնաբանություններն առ այն, որ ապաստան հայցելու իրավունքն իրականացնելիս, կեղծ փաստաթղթեր օգտագործելով ապօրինի սահման հատելը գտնվում է Կոնվենցիայի 31-րդ հոդվածի պաշտպանության շրջանակումշ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ փախստականի կարգավիճակ ունեցող անձի կալանավորումը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածով ն 469-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքների համատեքստում, պետք է լինի բացառիկ միջոց ն կիրառվի միայն խիստ անհրաժեշտության դեպքում, երբ այլ, ավելի մեղմ միջոցներն անարդյունավետ են: 2 բՇՕԽ Շօոշխտօո ՊԾ. 58 (201) 1989, քոռ. (ո): հէէք://ոոաււօքրառոն,օւց/մ0614/5226646Ե4.ինոլ, էշ.Շօող Եզրակացությունները ընդունվում են Գործադիր կոմիտեի անդամ պետությունների կողմից կոնսենսուսով ն, հետնաբար, կարող են համարվել որպես փախստականների պաշտպանության վերաբերյալ իրավական չափանիշների վերաբերյալ նրանց ըմբռնման արտացոլում: Ներկայում, անդամակցում են Գործադիր կոմիտեին 102 պետություններ ներառյալ Հայաստանի Հանրապետությունը:

20

Աւ. Իրավական կարգավորումների ն դիրքորոշումների կիրառումը սույն գործի փաստերի նկատմամը.

23. Սույն գործի նյութերից երնում է, որ մեղադրյալ Շամսոլդին Աքբարին 2024 թվականի մարտի 12-ին ձերբակալվել է»:

- 2024 թվականի մարտի 13-ին որոշում է կայացվել Շամսոլդին Աքբարիի նկատմամբ 2 դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 2 դրվազ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական հետապնդում հարուցելու մասին՝ այն արարքի համար, որ նա կեղծ փաստաթղթով, 2024 թվականի մարտի 8-ին, ապօրինի, առանց սահմանված փաստաթղթերի ն պատշաճ թույլտվության, խմբի կազմում հատել է ՀՀ պետական սահմանը ն մուտք գործել Հայաստանի Հանրապետություն, որից հետո 2024 թվականի մարտի 10-ին, դարձյալ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով, ապօրինի հատել է ՀՇ սահմանը՝ Երնան-Ստամբու՝Ր չ