Մաթևոսյան — ԼԴ/0079/01/14

«3-ը Տ-Տ:

յ Ն. ՅԻ զ ԼԴ/0079/01/14

1/7 158 ԵՏ

(Ոե` Վ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության

առաջին ատյանի դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ն.Շովակիմյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ս.Շամբարձճումյան

Դատավորներ՝ Ա.Պետրոսյան

Մ.Պետրոսյան

1| հուլիսի 2025 թվական ք.Երնան

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ Վճռաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշման դեմ Թովմաս Մեյրանի Մաթնոսյանի պաշտպան Ե.Դավթյանի բացառիկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) 2014 թվականի հունիսի 18-ի դատավճռով (Թովմաս Սեյրանի Մաթնոսյանը մեղավոր է ճանաչվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նան ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 275-րդ հոդվածի Լին մասով ն նույն օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ` նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով, նրա նկատմամբ վեջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:

Նույն դատական ակտով դատապարտվել են նան Լաերտ Մարգարյանը ն Գուրգեն Սենեկերիմյանը:

2. Վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքները մերժել է՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2014 թվականի հունիսի 18-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

3. Վճռաբեկ դատարանի՝ 20155 թվականի ապրիլի 10ի որոշմամբ

ամբաստանյալ Թ.Մաթնոսյանի պաշտպան Մ.Ղարագզյոզյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվել է:

Թ.Մաթնոսյանի պաշտպան Ե.Դավթյանը բացառիկ վերանայման բողոք է ներկայացրել Վերաքննիչ դատարան: Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 12-ի որոշմամբ բացառիկ վերանայման վարույթի հարուցումը մերժվել է:

4. (Թ.Մաթնոսյանի պաշտպան Ե.Դավթյանը բացառիկ վերանայման վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել, որի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 1Լի որոշմամբ հարուցվել է բացառիկ վերանայման վարույթ ն սահմանվել դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

3

5. Ըստ բողոքի հեղինակի՝ դատական քննության ընթացքում թույլ են տրվել նյութական ն դատավարական իրավունքի այնպիսի հիմնարար խախտումներ, որոնց արդյունքում խաթարվել է արդարադատության բուն էությունը՝ հանգեցնելով «կա հանցագործություն ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» կանոնի խախտման:

Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել|լէ,։ որ չնայած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 275-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում իրացնելու նպատակով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր ապօրինի պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ դրանք ապօրինի իրացնելու համար, սակայն թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութերի օրինական շրջանառությունը օրենսդրությամբ որնէ կերպ կանոնակարգված չէ: ՝Նման պայմաններում, բողոքի հեղինակի պնդմամբ, իրավակիրառողը զրկված է անձի գործողությունների

հակաօրինակությունը գնահատելու, հետնաբար նան անձի արարքում տվյալ հանցակազմի առկայությունը հաստատելու օբյեկտիվ հնարավորությունից:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է հիմնարար խախտման հիմքով բեկանել Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2014 թվականի հունիսի 18-ի ն Վերաքննիչ դատարանի՝ 2014 թվականի սեպտեմբերի 29ի դատական ակտերը, հռչակել (Թ.Մաթնոսյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի Լին կետով ն 275-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ն ճանաչել նրան անպարտ:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Թովմաս Մաթնոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ն 275-րդ հոդվածի Լին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «(...) /Ն)ա 2013 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսների ընթացքում իր ծանոթ, Վանաձոր քաղաքի բնակիչ Լանրվ. Մարգարյանից տեղեկացել է, որ

4

վերջինս գնորդ լինելու դեպքում կարող է հայթայթել մերաղական սնդիկ ն վաճառել այն: Թովմաս Մաթնոսյանը խոստացել է մետաղական սնդիկի համար գնորդ գտնել՝ դրա վաճառքից արացվելիք գումարի կեսր իրեն հավկացնելու պայմանով ն Լաերտ Մարգարյանի հետ նախնական համաձայնություն է ձեռք բերել մետաղական սնդիկ վաճառելու վերաբերյալ: Թովմաս Մաթնոսյանը մետաղական սնդիկի վաճառքի վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել ինտերնետային «ԱՏեճու» կայքում, որի միջոցով 2013 թվականի հոկտեմբեր ամսին շփում է հատրատել Երնան քաղաքի բնակիչ Ռուրեն Մնացականյանի հետ: Այնուռերն Լանրտ Մարգարյանը նե Թովմաս Մաթնոսյանը հեռախոսակապի միջոցով պայմանավորվածություն են ձեռք բերել Ռուբեն Մնացականյանի հետ՝ վերջինիս մետաղաւկան սնդիկ վաճառելու վերաբերյալ: 2013 թվականի նոյեմբերի Ցին, առավոտյան ժամը 1-ի սահմաններում Լանրտ Մարգարյանն իր ըբնակության` Վանաձոր քաղաքի ՏՄեծի փողոցի 42 շենքի տանիքում: գտնվող, իրեն պատկանող ինքնաշեն խորդանոցում դեռնս 2008 թվականից պահվող մետաղական սեդիկն իրացնելու նպատակով փալավտխել է կնոջը՝ Թագուհի Թախտարյանին պատկանող, Վանաձոր քաղաքի Երնանյան խճուղի փողոցի 76 շենքի թիվ 5 բնակարան: Նույն օրը ժամի 14ի սահմաններում Թովմաս Մաթնեոսյանը նախնական պայմանավորվածության համաձայն Վանաձոր քաղաքի «Գուգարք» հյուրանոցի շենքի մոտ հանդիպել է Ռուրեն Մնացականյանի հեվ, ապա Լաերտ Մարգարյանը փաքսի ավտոմեքենայով մեկնել է նշված վայր ն Թովմաս Մաթնոսյանի ու Ռուրեն Մնացականյանի հեր միասին այնտեղից մեկնել Վանաձոր քաղաքի Երնանյաւն խճուղի փողոցի 76 շենքի թիվ 5 բնակարան, որտեղ Թովմաս Մաթնոսյանը ն Լանրր Մարգարյանը փորձել են թունավոր նյութ հանդիսացող 126 կիլոգրամ ընդհանուր քաշով մետաղական սնդիկն ապօրինի իրացնել՝ վաճառել Ռուբեն Մնացականյանին, սակայն իրենց կամքից անկախ հանգամանքներում չեն կարողացել հանցագործությունը հասցնել ավարտին՝ ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից միջամտելու ն հանցագործությունը կանխելու պատճառով:

(-.)

5

Բացի այդ, Թովմաս Մաթնոսյանը 2013 թվականի հոկտեմբեր ամսին իր կողմից ինտերնետային «ԱՏէ ճու» կայքում փեղադրված հայտարարության միջոցով շփում է հատրատել Երնան քաղաքի բնակիչ Գուրգեն Սենեկերիմյանի հեվ, որի հետ ապայմանավորվածություն է ձեռք բերել իրացման նպատակով նրանից մերաղական սնդիկ ձեռք բերելու վերաբերյալ: Այնուռերն Գուրգեն Սենեկերիմյանը իր ընակության՝ Երնան քաղաքի Նոր-Նորքի Լին զանգվածի Նանսենի փողոցի 5/3 շենքի բակում գտնվող, իրեն պատկանող ավտոտնակում պահվող` ընդհանուր 235.51 գրամ քաշով մետաղական սնեդիկն ամբողջությամբ իրացնելու նպատակով նույն՝ 2015 թվականի հոկտեմբեր ամսին Թովմաս Մաթնոսյաւնին որպես նմուշ ուղարկել է իր մոզ, պահվող թունավոր նյութից 14.08 գրամ քաշով մերաղակաւն սնդիկ, ինչը Թովմաս Մաթնոսյանը ձեռք բերելուց հետո այն որպես նմուշ ուղարկել է Երնան քաղաքի բնակիչ Ռուբեն Մնացականյանին, ով մերաղական սնդիկի այդ չափաքանակի դիմաց Թովմաս Մաթնոսյանին ուղարկել է 18.000 ՀՀ դրամ գումար ն հեռախոսակապի միջոցով վերջինիս հայտնել է, որ պատրաստ է ձեռք բերել նման որակական հավզտկանիշներ ունեցող մետաղական սնդիկի որոշակի քանակություն: Այնուռերնե Թովմաս ՆՄաթնոսյանը հեռախոսակապի միջոցով Գուրգեն Սենեկերիմյանին հայտնել է վերջինիս մուտ պահվող մետաղական սնդիկի ամբողջ չափաքանակը ձեռք բերելու

պատրասվականութան մասին, ն ՊԳուրգեւ Օ Օ-Սենեկերիմյանն Թովմաս Մաթնոսյանին է ուղարկել նս 22143 գրամ քաշով մետաղական սնդիկ, ինչը Թովմաս Մաթեոսյանը ձեռք բերելով այն իրացման նպատակով ապօրինի պահել է իր մոտ: Այդ կերպ Թովմաս Մաթնոսյանը Գուրգեն Սենեկերիմյանից իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել ընդհանուր՝ 23551 գրամ քաշով թունավոր նյութ հանդիսացող մետաղական սնդիկ: (...)»/:

8. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն՝ «(...) Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, եկավ այն եզրահանգման, որ (...) Թովմաս Սեյրանի Մաթնոսյանը |կատարել է) ՀՀ քրեսւկան օրենսգրքի 34-275 հոդվածի 2-րդ մասի Լին կերով, 275 հողվածի Լին մասով (...) (Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 2, թերթեր 289-290:

6

նախատեսված արարքներ, որի համար պետք է ենթարկվի) քրեական պատասխանատվության ն պավժի: (...)»-:

9. Վերաքննիչ դատարանը, օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, արձանագրել է հետնյալը. «(...) Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Գ.Սենեկերիմյանի, ամբաստանյալ Լ.Մարգարյաւնի ն վերջինիս պաշտպան Կ.Գասպարյանի ն ամրատրանյալ Թ.Մաթնոսյանի ապաշվզայաւն Մ.Ղարագյոզյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում հանգում է այն հենության, որ բերված վերաքննիչ բողոքները բավարարելու, դավավճիոր բեկանլու ն ամրբաարանյալների նկատմամի նշանակված պատիժները պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր չկան, նկատի ունենալով, որ դատարանը դավավճիո կայացնելիս թույլ չի տվել նյութական ն դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հանգեցնել դատական սխալի: (...)»:

Վճոաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

10. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. Թ.Մաթնոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1Լին կետով ն 275րդ հոդվածի 1ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու արդյունքում թույլ է տրվել արդյո՞ք այնպիսի հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, խախտում սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:

1. ՀԸ Սահմանադրության 68-րդ հոդվածի համաձայն՝ «մ. Ոչ ոք չի կարող կրկին դատվել նույն արարքի համար:

2 Սույն հոդվածի Լին մասի դրույթները չեն խոչընդոտում գործի վերանայմանը՝ օրենքին համապատասխան, եթե առկա են նոր կամ նոր երնան եկած հանգամանքներ, կամ գործի քննության ժամանակ տեղ են գտել հիմնարար թերություններ, որոնք կարող էին ազդել գործի արդյունքի վրա»:

3 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 2, թերթեր 397-400:

3 Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 3, թերթեր 89-98:

7

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիային (այսուհետ Կոնվենցիա) կից թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի համաձայն «. Ու ոք չպերք Լ միննույն պետության իրավազորության շրջանակներում երկրորդ անգամ դատվի կամ քրեական դատավարության կարգով պատժվի այն հանցագործության կապակցությամի, որի համար նա. արդեն վերջնականապես արդարացվել է կամ դափապարտվե այդ պետության օրենքին ն քրնական դատավարությանը համապատասխան:

2. Նախորդ կետի դրույթները չեն խոչընդուրում գործի վերանայմանը տվյալ պետության օրենքին ն քրեական դատավարությանը համապատասխան, եթե ի հայտ են եկել նոր կամ նոր բացահայտված փաստեր, կամ նախորդ քննության ժամանակ տեղ են գտնել էական թերություններ, որոնք կարող էին ազդել դրա արդյունքի վրա (...»:

ՃՇՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ոչ ոք չպետք է Հայասատանի Հանրապետության իրավազորության շրջանակներում կրկին դատվի կամ պավժվի այն արարքի համար, որի համար նաւ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով արդարացվել կամ դավաւպարտվել է:

(-.)

3. Անձի վիճակի բարելավման պահանջով վարույթը եզրափակող ակտի վերանայումը կրկին դատվել չէ: (...)»:

Վճռաբեկ դատարանը, 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումների շրջանակներում,

անդրադառնալով հիմնարար խախտման՝ որպես օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերի բողոքարկման հիմքին, Ծկրւրիչ Սարգսյանի վերաբերյալ որոշմամբ արտահայտել է հետնյալ դիրքորոշումը. «(..) 29/ի/րավական որոշակիությաւն (165 )սճԱոռճ) ն կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության (ոօո ետ տ ճո) ակզբունքները մարդու իրավունքները երաշխավորող հիմնարար դրույթներ են: Միննույն ժամանակ այնպիսի բացառիկ դեպքերում, երը ի հայտ են եկել նոր կամ նոր բացահայտված փաեւապտեր, կամ նախորդ քննության ժամանակ տեղ են գտել էական թերություններ, որոնք կարող էին ազդել դրա արդյունքի վրա,

8

իրավական որոշակիության ն կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության հիմնարար պահանջներից շեղումը թույլատրելի է (Կոնվենցիային կից թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի 2-րդ կե (... )»:

Անդրադառնալով «հիմնարար խախտում» հասկացության մեկնաբանմանը՝ Վճռաբեկ դատարանը նույն որոշման շրջանակներում ընդգծել է. «(...) /Իյ տարբերություն օրինական ուժի մեջ չմփած դատաւկան ակտերի օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերը կարող են վերանայվել րացառապես նյութեւկաւն կամ դատավարական իրավունքի հիմնարար խախպտման (կամ նոր երնան եկած կամ նոր հանգամանքների) հիմքով: Նման իրավակարգավորումը բխում է իրավաչափ այն գաղափարից, որ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերի վերանայումը ընդհանուր կանոնից րացառություն է ն, որպես այդպիսին, ենթադրում է բողոքարկման բացառիկ հիմքերի առկայություն:

Հարկ է ընդգծել, որ «հիմնարար խախպումը» ենթադրում է խախտման առավել ծանր բնույթ քան քրեական օրենքի սխալ կիրառումը կամ քրեադատավարական օրենքի էական խախտումը (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-396-րդ հոդվածներ): Հիմնարար խախվման էությունը դիսնորվում է նրանում, որ այն ի ալզրանն կանխորոշում է քրեական գործի քննության ոչ ճիշտ ընթացքը, բովանդակազրկում դրա նշանակությունը դրանով իսկ վկայելով անօրինական ն չհիմնավորված դավաւկան ակտ կայացված լինելու մասին (...)»":

12. ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որր կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել: (...)»:

ՀԸ Սահմանադրութան 79րդ հոդվածի համաձայն «Հիմնական

իրավունքները ն ազատությունները սահմանափակելիս օրենքներր պետք է սահմանեն այդ սահմանափաւկումների հիմքերը ն ծաւվալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների ն ազատությունների կրողները ն հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսնորելու համապատասխան վարքագիծ»:

" Տես Վճռաբեկ դատարանի` Մկրտիչ Սարգսյանի զործով 2015 թվականի հունիսի 5ի թիվ ԵՄԴ/0020/01/14 որոշման 18-19-րդ կետերը:

9

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ռք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որնէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման Օ:պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական հանցազործություն չի համարվել: (...)»:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3րդ հոդվածի համաձայն «Քրեական

պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի րոլոր հատկանիշները»:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5րդ հոդվածի համաձայն «. Արարքի

հանցավորությունը, դրա, պատժելիությունը ն քրեաիրավական այլ հետնանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:

2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է»:

121. Մեջբերված նորմերի համակարգված վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը Դավիթ Սիմիդյանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է. «(..) (Մյիայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը ն նախատեսել պատիժը (...): Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունը պետք է նախատեսված լինեն իրավական որոշակիության չափաւնիշին բավարարող օրենքով: Այս առումով Եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձնավորել է «օրենք» հասկացությանն առաջադրվող այնպիսի որսւկական չափանիշներ, ինչպիսիք են հասանելիությունը ն կանխապտեսելիությունը (...): Անձր համապավաւսխաուն դրույթի տառացի ընկալումից ե, անհրաժեշտության դեպքու, դրա կապակցությաւմը դատարանների տված մեկնարբանություւից պերք է հասկանա, թե որ գործողությունների ն անգործության համար է քրեական պատասխանաւվություն նախատեսվում ն ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման ն/լամ անգործության համար (...):

(.-.) օրենքի իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարելն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնաբանումը լրացնող դերակատարություն ունի: Օրենադրի խնդիրն է հնարավորինս հստակ ն որոշակի սահմանել հանցավոր համարվող արարքը ն դրա համար պատիժը, իսկ

10

դատարանների խնդիրն Ի օրենսդրի կողմից սահմանված արարքի Լությանը համապատասխան մեկնաբանել նորմերը` ապահովելով դրանց

համապատասխանությունը զարգացող հասարակական հարարերություններին:

(:-.) ՀՀ քրեական օրենսգրքի որեւ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դատական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության ակզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու ն անալոգիայով կիլչառելու արգելքը: Հետնաբար նման իրավիճակն օրենսդրական կարգավորման խնդիր է: (...)»:

Վճռաբեկ դատարանը Հասմիկ Գրիգորյանի ն Էդուարդ Սարիբեկյանի, ինչպես նան Գագիկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործերով որոշումներում արձանագրել է. «/Այրարքի հանցավորությունն ու պապժելիությունն իրավական որոշակիությաւն չափանիշին համապատասխանող «օրենքով» նախատեսելու պահանջն իրավունքի գերակայության առանցքային րաղադրիչներից է, որե ուս, հիմնարար նշանակություն Օ Օ անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելիս օրինականության ակզբունքն ապահովելու համար: Հատակ կարգադրագրեր (վարքագծի կանոններ) ամրագրող այդպիսի օրենքը մի կողմից ապահովում է դրանում ամրագրված պահանջների հասցենճգրումը համապատասխան վարքազծի դրսնորման ակնկալիք ունեցող անձանց, մյուս կողմից բացառում է կամայականորեն ՕՋ9`քրեական հետապնդման ենթարկվելու ցանկացած հնարավորություն Օ Օ-երաշխավորկլով օրենքի միատեսակ կիրառությունը սահմանված նորմատիվ պահանջներին հակասող վարքագիծ դրսնորող անձի նկատմամբ:

Այսինքն նշված ակզբունքի ներքո իրավական պետության պոզիտիվ պարտականություն է ապահովե որդեզրած քրեական քաղաքականության արտացոլումն այնպիսի «օրենքում», որում նկարագրված կանոնները ն դրանց խախտման դեպքում վրա հասնող իրավական հերնանքները րովանդակային առումով այնքան որոշակի կլինեն, որ հնարավորություն կտան իրավունքի հիմնական կրողին դրսնորելու սահմանված պահանջներին համապատասխանող ՝ Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Դավիթ Սիմիդյանի զործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԵԴ/0122/01/13 որոշման 16-18-րդ կետերը:

1

վարքագիծ: Վերջինս կարող է ապահովված լինել «իրավական որոշակիության» երկու բաղադրիչներին, այն Ը «հասանելիության» ն «կանխատեաելիության» չափանիշներին համապավզտասխաւնող «օրենքի» աոռկայությաւն պարագայում (...):

(.-.)

«Օրենքի» համապատասխանությունը «լանխատեսելիության» չափանիշին պարզելիս անհրաժեշտ է գնահատել, թե այն օրենքը, որով սահմանված պահանջների խախտումը մեղսագրվում է անձին, արդյո՞ք բռվանդակային առումով ողջամտորեն ընկալելի է եղել անձանց համար: Այլ կերպ արդյոք քրեական պատասխանաւվտվության ենթարկվող սուրյեկտը, փաղեկանալով «օրենքով» նախատեսված պահանջների մասին, ծանոթանալով դրանց վերաբերյալ նորմատիվ վարքագծի կանոնների բովանդակությանը, դրանց վերաբերյալ փրված դատական մեկնարանություններին ն անհրաժեշտության դեպքում ստանալով համապատասխան իրավեաւկաւն խորհրդատվություն, կարող էր կանխատեսել, թե որ գործողության/նւնգործությաւն դրսնորումը կհանգեցնի քրեական պատասխանատվության ն պավզժի նշանակմանը: (...)»5:

13. Նախորդ կետում վկայակոչված չափանիշների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելիս, «օրենքը», լինելով որոշակի, պետք է հնարավորություն ընձեռի այդ օրենքի հասցեատիրոջը գիտակցելու իր իրավունքների ն ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակները, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող նորմեի 6`պահանջներն նե գնահատելու իր վարքագծի

իրավաչափությունը կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսնորելու դեպքում վրա հասնող իրավական հետնանքները: Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշվածը վերաբերում է ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքւմ տեղ գտած նկարագրական դիսպոզիցիայով ամրագրված հանցագործութան պարտադիր ն լրացուցիչ հատկանիշներին, այնպես էլ բլանկետային դիսպոզիցիայով նկարագրված հանցագործության հատկանիշները "Տեն Վճռաբեկ դատարանի՝ Հասմիկ Գրիգորյանի ն Էդուարդ Սարիբեկյանի գործով 2018 թվականի մարտի 20ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշման 1415րդ կետերը, Գագիկ Սարգսյանի գործով 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵԿԴ/0258/01/16 որոշման 12.1-րդ կետը:

12

բացահայտող այլ իրավական ակտերի նորմերին, որոնց պահանջների խախտումը նս հանգեցնում է քրեական պատասխանատվության: Միայն այդ դեպքում անձի համար կարող է երաշխավորվել իր իրավունքների ն ազատությունների իրացման դիսպոզիտիվության թույլատրելի շրջանակներն ընկալելու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում այն իրավական նորմը, որի ենթադրյալ խախտումը մեղսագրվում է անձին, չի կարող համարվել «օրենք», քանի որ այն չի համապատասխանի իրավական որոշակիութան սկզբունքին, այսինքն՝ ձնակերպված չի լինի բավարար աստիճանի հստակությամբ, որը թույլ կտա անձին դրա հետ համատեղելու իր վարքագիծը: Առավել նս իրավունքի գերակայության սկզբունքի որդեգրման շրջանակներում օրենքում ամրագրված

իրավակարգավորումները պետք է անձի համար կանխատեսելի դարձնեն իր իրավաչափ ակնկալիքները: Բացի դրանից, իրավական որոշակիության սկզբունքը, լինելով իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներից մեկը, ենթադրում է նան, որ իրավահարաբերությունների բոլոր սուբյեկտների, այդ թվում՝ իշխանության կրողի գործողություննեը պետք է լինեն կանխատեսելի ու իրավաչափ":

14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 275-րդ հոդվածի համաձայն` «մ. Իրացնելու նպատակով թմրամիջոցներ կամ հոգեմեվս (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիար ներգործող կամ թունավոր նյութեր ապօրինի պատրաարելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելի, փոխադրելը, առաքելը կամ դրանք ապօրինի իրացնելը՝

պատժվում է ազափազրկմամը՝ առավելագույնը երեք վարի ժամկետով:

2. Նույն արարքները, որոնք կատարվել են՝

1) մի խումը անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ

(.-.)

պատժվում են ազատազրկմամի՝ երկուսից հինգ տարի ժամկեվով: (...)»

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 275-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ անձի արարքում վերոնշյալ հանցակազմն առկա է, երբ նա ՛ Տե'ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Վարդան Ղազարյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշման 20-րդ կետը, ռամռնչ ոառոմտ, ՀԸ Սահմանադրական դատարանի՝ 2006 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՍԴՈ 630 որոշման 11-րդ կետը, 2015 թվականի հունիսի 9-ի թիվ ՍԴՈ-1213 որոշման 9-րդ կետը:

3

իրացնելու նպատակով ապօրինի պատրաստում, վերամշակում, ձեռք է բերում, պահում, փոխադրում, առաքում կամ ապօրինի իրացնում է թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր: Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 275-րդ հոդվածով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վերոնշյալ նյութերն անձը պատրաստի, վերամշակի, ձեռք բերի, պահի, փոխադրի, առաքի կամ իրացնի ապօրինի: Կոնկրետ դեպքում «ոպօրինի» եզրույթը ենթադրում է, որ պետք է առկա լինի քննարկվող հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող համապատասխան գործողություններն իրականացնելու նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված օրինական կարգ, իսկ իրավակիրառողն այդ կարգի հաշվառմամբ պետք է քննության առարկա դարձնի ն գնահատման ենթարկի թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր իրացնելու նպատակով պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ իրացնելու օրինականությունը: Մինչդեռ վերոնշյալ ոլորտին առնչվող օրենսդրական կարգավորումների ուսումնասիրությունկց պարզ է դառնում, որ հանցանքի կատարման պահին գործող՝ թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ իրացնելու որնէ կարգ Հայաստանի Հանրապետությունում իրավական ակտերով սահմանված չի եղել: Այլ կերպ՝ առկա էր օրենսդրական բաց, ինչի հետնանքով անհնար էր դառնում գնահատել անձի գործողությունների հակաօրինականությունը ն նրան մեղսագրել համապատասխան հոդվածով արգելված արարքի կատարումը:

Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ որակական չափանիշին չբավարարող օրենքով անձին պատասխանատվության ենթարկելու պարագայում թույլ կտրվի օրինականության սկզբունքի ու դրա բաղադրատարրը հանդիսացող` «կա հանցագործություն ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» կանոնի խախտում: Այդպիսի խախտումն իր բնույթով հիմնարար է ն ի սկզբանե վկայում է կայացված դատական ակտի անօրինական ու չհիմնավորված լինելու մասին, ուստի դրա հիման վրա անձին դատապարտելու ն նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու

14

արդյունքում կխաթարվի արդարադատության բուն էություն ն կխախտվի սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:

15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Թ.Մաթնոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ, փորձել է ապօրինի իրացնել թունավոր նյութ հանդիսացող մետաղական սնդիկը, ինչպես նան, իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել թունավոր նյութ հանդիսացող մետաղական սնդիկ::

- Առաջին ատյանի դատարանը, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, Թ.Մաթնոսյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275 հոդվածի 2-րդ մասի Լին կետով ն 275 հոդվածի Լին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման համար":

- Վերաքննիչ դատարանը մերժլ է Թ.Մաթնոսյաանի պաշտպանի

ներկայացրած բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ":

- Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի ապրիլի 10-ի որոշմամբ

Թ.Մաթնոսյանի պաշտպանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվել է:

16. Սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված փաստերը գնահատելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Թ.Մաթնոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275- րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ն 275րդ հոդվածի 1ին մասով մեղավոր ճանաչելու արդյունքում դատարանների կողմից թուլ է տրվել նյութական իրավունքի նորմերի հիմնարար խախտում, քանի որ այն չի բավարարել «օրենքի»՝ իրավական որոշակիութան ն կանխատեսելիութան չափանիշներին:

Մասնավորապես, այն պատասխանատվություն էր սահմանում թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր չհամարվող խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր իրացնելու նպատակով ապօրինի պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք 5 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

. Տե'ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

15

բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ դրանք ասյօրինի իրացնելու համար, մինչդեռ իրավական որնէ ակտով համապատասխան գործողություններն իրականացնելու որեէ կարգ սահմանված չէր, ինչի արդյունքում նորմի հասցեատերը զրկված էր իր վարքագիծը դրա պահանջներին համապատասխանեցնելու ն հնարավոր իրավական հետնանքները կանխատեսելու հնարավորությունից: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ (Թ.Մաթնոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ն 275-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելու արդյունքում թույլ է տրվել օրինականության սկզբունքի ն դրա բաղադրատարրը հանդիսացող՝ «չկա հանցագործություն ն պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (ուսու ՕՂուծո, ոսնճ քօօոճ Տնւծ 1656) կանոնի խախտում:

17. Հիմք ընդունելով վերոնշյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Թ.Մաթնոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի Լին կետով ն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 275-րդ հոդվածի 1Լին մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու արդյունքում թույլ է տրվել այնպիսի հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, խախտում սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:

18. Ամփոփելով՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 403-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմնարար խախտում, ինչը հիմք է Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի ապրիլի 10-ի որոշումը վերանայելու ն ստորադաս դատարանների՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերը բեկանելու, (Թովմաս Մաթնոսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ն 275րդ հոդվածի 1Լին մասով առաջադրված մեղադրանքներում ճանաչելու, ն մեղսագրված արարքները չկատարելու հիմքով արդարացնելու համար:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 31-րդ, 34-րդ, 162-րդ, 264-րդ, 28Լրդ, 36Լրդ, 363-րդ, 401-403-րդ ն 407-408-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

16

ՈՐՈՇԵՑ

1. ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի ապրիլի 10-ի որոշումը հիմնարար խախտման հիմքով վերանայել:

2. Բացառիկ վերանայման արդյունքում Թովմաս Սեյրանի Մաթնոսյանի վերաբերյալ Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2014 թվականի հունիսի 18-ի դատավճիռը ն այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշումը բեկանել:

3. Ճանաչել Թովմաս Սեյրանի Մաթնոսյանի անմեղությունը 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-275րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ն 275-րդ հոդվածի Լին մասով առաջադրված մեղադրանքներում ն արդարացնել՝ մեղսագրված արարքները չկատարելու հիմքով:

4. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Շ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ