ԳԵՎՈՐԳ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՈՐՈՇՈՒՄ

Քաղ. Երևան 20 հոկտեմբերի 2020 թ.

Սահմանադրական դատարանը, գործելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 26-րդ հոդվածի 7-րդ մասի, 69-րդ հոդվածի 4-րդ և 6-րդ մասերի հիման վրա, մասնակցությամբ դատավորներ Է. Շաթիրյանի (նախագահող), Վ. Գրիգորյանի և Ա. Խաչատրյանի,

քննության առնելով Գևորգ Մարգարյանի անհատական դիմումի ընդունելիության հարցը,

ՊԱՐԶԵՑ.

1. Գևորգ Մարգարյանը (ներկայացուցիչ Նարինե Աբելյան) 2020թ. սեպտեմբերի 22-ին դիմել է Սահմանադրական դատարան խնդրելով. «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 197-րդ հոդվածով նախատեսված կարգավորումներն այնքանով, որքանով դրանք չեն նախատեսում բաժնային սեփականության ներքո գտնվող գույքից բաժինն առաձնացնելու աննպատակահարմարության պարագայում տվյալ բաժնի հրապարակային սակարկություններով վաճառքի դրույթ ճանաչել ՀՀ Սահմանադրության 1-ին, 3-րդ, 60-րդ, 61-րդ, 63-րդ, 75-րդ, 78-րդ, 80-րդ և 81-րդ հոդվածներին հակասող և անվավեր»:

2. Հիմք ընդունելով Սահմանադրական դատարանի դատական կազմի նախագահողի միջնորդությունը լրացուցիչ ուսումնասիրություն կատարելու նպատակով սույն դիմումի նախնական ուսումնասիրության ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 2020 թվականի հոկտեմբերի 20-ը ներառյալ:

3. Դիմողը գտնում է, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 6-րդ մասը այնքանով, որքանով չի նախատեսում ընդհանուր բաժնային սեփականության սեփականատիրոջ բաժինը հրապարակային սակարկություններով վաճառելու հնարավորություն, հակասում է Սահմանադրության 1-ին, 3-րդ, 60, 61, 63, 75, 78, 80 և 81-րդ հոդվածներին: Դիմողի կարծիքով դատարանները, գնահատելով Քաղաքացիական օրենսգրքի 197-րդ հոդվածի 1-5-րդ կետերով նախատեսված իրավական հնարավորությունները, դրանց բացակայության դեպքում ստիպված են լինում ամբողջ գույքը հրապարակային սակարկություններով վաճառելու վերաբերյալ դատական ակտ կայացնել հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Քաղաքացիական օրենսգրքի 197-րդ հոդվածն այլ կարգավորում չի նախատեսում: Դիմողի կարծիքով նման կարգավորումն անտրամաբանական է, խախտում է բաժնային սեփականության մյուս համասեփականատերերի սեփականության իրավունքը, քանի որ վերջիններս հանիրավի զրկվում են իրենց սեփականությունից: Մինչդեռ գնելու նախապատվության իրավունքն իրացնելը (դրանից հրաժարվելու եղանակով) չի կարող անձի համար անբարենպաստ հետևանքներ առաջացնել, քանի որ իրավունքի իրացման տրամաբանությունն ուղղված է իրավատիրոջ կամքն ու հայեցողությունը երաշխավորելուն և ոչ թե սահմանափակելուն: Դիմողն արձանագրում է, որ առանձնացող սեփականատիրոջ իր սեփականության իրավունքն իրացնելը չի կարող գերակայել մյուս համասեփականատերերի սեփականության իրավունքի նկատմամբ, ուստի վերջինս պետք է հնարավորություն ունենա տնօրինելու բացառապես իր բաժինը այն վաճառելու, կտակելու, նվիրելու և այլ եղանակներով: Այլապես խախտվում է իր նախապատվության իրավունքն իրացրած անձի սեփականության իրավունքը:

4. Սահմանադրական դատարանը, ուսումնասիրելով խնդրո առարկա դիմումը և կից ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն անհատական դիմումով գործի քննությունը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ. գործի դատավարական նախապատմության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դիմելով դատարան` Զոյա Ավանեսյանը պահանջել է գույքը հրապարակային սակարկություններով վաճառել: Հակընդդեմ հայցով դիմելով դատարան` Ամալյա Վարդանյանը պահանջել է ընդհանուր սեփականության ներքո գտնվող հողամասից բաժինն առանձնացնել: Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 11.11.2016 թվականի վճռով հայցը բավարարվել է: ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) 21.04.2017 թվականի որոշմամբ Գևորգ Մարգարյանի և Ամալյա Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է, Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 11.11.2016 թվականի վճիռը բեկանվել է և գործն ուղարկվել է նույն դատարան` ամբողջ ծավալով նոր քննության: Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` Դատարան) 12.12.2019 թվականի վճռով սկզբնական և հակընդդեմ հայցերը բավարարվել են: Վերաքննիչ դատարանի 23.03.2020 թվականի որոշմամբ Գևորգ Մարգարյանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, և Դատարանի 12.12.2019 թվականի վճիռը թողնվել է անփոփոխ: ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի 17.06.2020 թվականի որոշմամբ Գևորգ Մարգարյանի բերած վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է և սահմանվել է ժամկետ` վճռաբեկ բողոքի թերությունը շտկելու և այն կրկին բերելու համար: Սույն գործով վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Գևորգ Մարգարյանը և պահանջել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 23.03.2020 թվականի որոշումը և գործն ուղարկել նոր քննության: Վճռաբեկ դատարանը, քննելով վճռաբեկ բողոքը քննության ընդունելու հարցը, 2020 թվականի օգոստոսի 12-ի որոշմամբ արձանագրել է. «...բողոքը պետք է թողնել առանց քննության հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը թողնվում է առանց քննության, եթե չեն վերացվել վճռաբեկ բողոքը վերադարձնելու մասին որոշման մեջ նշված թերությունները, կամ բողոքը կրկին ներկայացնելու դեպքում թույլ են տրվել նոր խախտումներ: Տվյալ դեպքում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի 17.06.2020 թվականի որոշմամբ Գևորգ Մարգարյանի բերած վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է այն պատճառաբանությամբ, որ տվյալ դեպքում հայցով և հակընդդեմ հայցով քննության առարկա են երկու ոչ դրամական հիմնական պահանջներ, մինչդեռ վճարված է միայն 20.000 ՀՀ դրամ, և պետական տուրքի չվճարված մասի (20.000 ՀՀ դրամի) վերաբերյալ առկա չէ միջնորդություն պետական տուրքի գծով որևէ արտոնություն սահմանելու վերաբերյալ: ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն վճռաբեկ բողոքը վերադարձվում է, եթե (...) վճռաբեկ բողոքը բերվել է սահմանված ժամկետը լրանալուց հետո, և բացակայում է բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդությունը (...): Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն վճռաբեկ բողոքը վերադարձնելու մասին որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը սահմանում է մինչև մեկամսյա ժամկետ` բողոքում առկա թերությունները շտկելու և վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար: Նշված նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ սահմանված ժամկետը լրանալուց հետո վճռաբեկ բողոք բերելը, երբ բացակայում է բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդությունը, օրենսդիրը դիտում է որպես առանձին թերություն: Գևորգ Մարգարյանը, շտկելով վերը նշված որոշմամբ արձանագրված թերությունը, կրկին ներկայացրել է վճռաբեկ բողոք` այն ներկայացնելիս թույլ տալով նոր խախտում: Այսպես` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի 17.06.2020 թվականի «Վճռաբեկ բողոքը վերադարձնելու մասին» որոշմամբ Գևորգ Մարգարյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է և սահմանվել է հնգօրյա ժամկետ որոշումն ստանալու պահից վճռաբեկ բողոքում առկա թերությունը շտկելու ու վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար: Նշված որոշումը Գևորգ Մարգարյանը ստացել է 15.07.2020 թվականին (հիմք փոստային հավաստագիր), սակայն սույն վճռաբեկ բողոքն առձեռն ներկայացրել է 29.07.2020 թվականին, այսինքն վճռաբեկ բողոքը ներկայացնելու համար վերը նշված որոշմամբ սահմանված ժամկետը լրանալուց հետո, և չի ներկայացրել միջնորդություն վճռաբեկ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին: Այսինքն` վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելիս թույլ է տրվել նոր խախտում: Ինչ վերաբերում է Գևորգ Մարգարյանի 20.07.2020 թվականին փոստային առաքմամբ ներկայացրած (Վճռաբեկ դատարանի գրասենյակ մուտք է եղել 22.07.2020 թվականին) դիմումին, ապա Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացվելու դեպքում նույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ժամկետը հաշվարկվում է վերստին: Նշված հոդվածի բովանդակությունից պարզ է դառնում, որ վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու պահանջն ուղղակիորեն ենթադրում է կրկին վճռաբեկ բողոքի (այլ ոչ թե դիմումի, միջնորդության կամ այլ փաստաթղթի) ներկայացում: Այսինքն` սույն վճռաբեկ բողոքը վերադարձվելու պայմաններում արձանագրված խախտումները վերացնելու հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարան կրկին պետք է ներկայացվի վճռաբեկ բողոք, որում պետք է պահպանված լինեն ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով նախատեսված պահանջները, իսկ բողոք բերած անձի կողմից ներկայացված դիմումին կից բացակայում է կրկին ներկայացված վճռաբեկ բողոքը: Նման պայմաններում Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վճռաբեկ բողոքը պետք է թողնել առանց քննության, քանի որ բողոքը կրկին ներկայացնելիս թույլ է տրվել նոր խախտում…»: Սույն գործի շրջանակում դիմողը պատշաճորեն չի իրացրել դատական պաշտպանության իրավունքի իրականացման օրենսդրական հնարավորությունները արդյունքում չի սպառել դատական պաշտպանության միջոցները: Անհատական դիմումին ներկայացվող սահմանադրական և օրենսդրական պահանջներից է նաև դատական պաշտպանության միջոցների սպառումը: Այս պահանջն ինքնանպատակ չէ և միտված է նրան, որ անձը պետք է, պատշաճորեն իրացնելով, սպառի իր ենթադրյալ խախտված իրավունքի վերականգման համար օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր հնարավորությունները, ինչից հետո միայն իրավասու լինի դիմելու Սահմանադրական դատարան: Սահմանադրական դատարանում դատական պաշտպանության իրավունքն անձն իրացնում է Սահմանադրությամբ և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով նախատեսված կարգով ելնելով նաև Սահմանադրական դատարանում գործերի քննության և լուծման առանձնահատկություններից։ Միաժամանակ, դատական (այդ թվում սահմանադրական-դատական) պաշտպանության իրավունքը, ինչպես նաև դրա իրացման օրենքով նախատեսված ընթացակարգային կանոնները, ինքնանպատակ չեն և հայեցողաբար մեկնաբանվել չեն կարող, քանզի դրանց իրացումը ենթադրում է կոնկրետ իրավական (Սահմանադրությամբ և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով նախատեսված) գործընթացներ, որը պայմանավորված է դրանց մասնակից սուբյեկտների փոխադարձ իրավունքներով և պարտականություններով։ Հետևաբար դիմողը մինչև Սահմանադրական դատարան դիմելը պարտավորված է պահպանել այն պահանջները, որոնք նախատեսված են Սահմանադրությամբ և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով։ Սահմանադրության 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի համաձայն Սահմանադրական դատարան կարող է դիմել յուրաքանչյուր ոք կոնկրետ գործով, երբ առկա է դատարանի վերջնական ակտը, սպառվել են դատական պաշտպանության բոլոր միջոցները և վիճարկում է այդ ակտով իր նկատմամբ կիրառված նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի սահմանադրականությունը, ինչը հանգեցրել է Սահմանադրության 2-րդ գլխում ամրագրված իր հիմնական իրավունքների և ազատությունների խախտման հաշվի առնելով նաև համապատասխան դրույթին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը: Սահմանադրական նշյալ նորմի հիման վրա «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով մանրամասնվում և կանոնակարգվում են անհատական դիմումին ներկայացվող սահմանադրական և օրենսդրական պահանջները: Դրանց սահմանումն ինքնանպատակ չէ և միտված է Սահմանադրական դատարանի կողմից սահմանադրական արդարադատություն իրականացնելու իր գործառույթի պատշաճ և արդյունավետ իրացման ապահովմանը: «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասը, հենվելով վերոնշյալ սահմանադրական նորմի վրա, սահմանում է այն հիմքերը, որոնց միաժամանակյա առկայության պարագայում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը կոնկրետ գործով անհատական դիմում կարող է ներկայացնել Սահմանադրական դատարան, մասնավորապես.

ա) երբ կոնկրետ գործով առկա է դատարանի վերջնական ակտը.

բ) երբ սպառվել են ներպետական դատական պաշտպանության բոլոր միջոցները.

գ) երբ վիճարկում է այդ ակտով իր նկատմամբ կիրառված նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի սահմանադրականությունը, ինչը հանգեցրել է Սահմանադրության 2-րդ գլխում ամրագրված իր հիմնական իրավունքների և ազատությունների խախտման հաշվի առնելով նաև համապատասխան դրույթին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը: «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հիմքի բացակայության դեպքում անհատական դիմում ներկայացրած յուրաքանչյուր ոք Սահմանադրական դատարան դիմելու համար իրավասու սուբյեկտ չէ: «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն Սահմանադրական դատարանը գործի քննությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ մերժելու մասին աշխատակարգային որոշում է ընդունում նույն օրենքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված այլ դեպքերում: «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն անհատական դիմումներով գործի քննությունը, ի լրումն նույն օրենքի 29-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի, կարող է մերժվել նաև այն դեպքում, երբ դիմողը չի սպառել դատական պաշտպանության բոլոր միջոցները: Ելնելով վերոշարադրյալից և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով և 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասով Սահմանադրական դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ.

Գևորգ Մարգարյանի անհատական դիմումով գործի քննությունը մերժել:

Նախագահող

Դատավորներ

20 հոկտեմբերի 2020 թվականի

ՍԴԴԿՈ-54