ՍՏԵՓԱՆ ՀԱՄԲԱՐՅԱՆԻ ԵՎ ԱՐԱՅԻԿ ՍԱՖԱՐՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԻ ՈՐՈՇՈՒՄ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Քաղ. Երևան 15 ապրիլի 2021 թ.

Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը`

Նախագահությամբ Ա. Վաղարշյանի

Անդամակցությամբ Է. Շաթիրյանի

Վ. Գրիգորյանի

Քննության առնելով Ստեփան Համբարյանի և Արայիկ Սաֆարյանի անհատական դիմումի ընդունելիության հարցը,

ՊԱՐԶԵՑ.

1. Ստեփան Համբարյանը և Արայիկ Սաֆարյանը դիմել են Սահմանադրական դատարան (դիմումը Սահմանադրական դատարան է մուտքագրվել 2021 թվականի մարտի 30-ին) խնդրելով. «քննարկել ․․․. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4142-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի և 2-րդ մասի 1-ին կետի համապատասխանությունը ՀՀ Սահմանադրության 28-րդ, 29-րդ, 61-րդ և 63-րդ հոդվածներին հաշվի առնելով տվյալ դրույթներին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը»:

2. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասի առնչությամբ դիմողները գտնում են, որ

ա) ըստ Սահմանադրական դատարանի 2020 թվականի ապրիլի 28-ի ՍԴՈ-1526 որոշման 4.4 կետի Քրեական դատավարության օրենսգրքի 284-րդ հոդվածի 6-րդ մասի կարգավորումը չի կարող կողմերին և վերաքննիչ դատարանին «Հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացման անհրաժեշտությունը հիմնավորող նյութերը չտրամադրելու հիմք հանդիսանալ, քանի որ այն կհանգեցնի Սահմանադրության 61-րդ և 63-րդ հոդվածներով երաշխավորված իրավունքների սահմանափակման: Ըստ Սահմանադրական դատարանի այդ դրույթը պետք է ընկալվի և մեկնաբանվի բացառապես այն իմաստով, որ չխաթարվի արդյունավետ դատական պաշտպանության և արդար դատաքննության իրավունքների բուն էությունը,

բ) առաջնորդվելով Քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասի դրույթով իրենք, որպես իրավական փաստարկ, վկայակոչել են Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1526 որոշումը և առաջին ատյանի դատարանի նույնանման դատական ակտի դեմ բերված վերաքննիչ բողոքի հիման վրա գործով վերաքննիչ դատարանի մեկնաբանությունները, որոնց արդյունքում վերաքննիչ դատարանը բավարարել է վերաքննիչ բողոքը: Դիմողները պնդում են, որ իրենց գործով վերաքննիչ դատարանը չի պահպանել Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1526 որոշման պահանջները Քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասը կիրառելով Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությամբ: Ինչ վերաբերում է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 4142-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի 1-ին կետերի պահանջները կատարելուն, այն է վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու համապատասխան հիմքի առկայության մասին բավարար փաստական տվյալներ ներկայացնելու պայմաններում, ապա դիմողների կարծիքով Վճռաբեկ դատարանը 01.02.2021թ. կայացրել է «Վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժելու մասին» որոշում դրանք կիրառելով Սահմանադրությանը հակասող մեկնաբանությամբ: Դիմողները Սահմանադրական դատարանի առջև բարձրացնում են հետևյալ հարցերը.

- արդյո՞ք վերաքննիչ և Վճռաբեկ դատարանները կարող են անտեսել և չկիրառել Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1526 որոշումը,

- արդյո՞ք վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը կամ վարույթ ընդունելը մերժելը Վճռաբեկ դատարանի համար հայեցողական լիազորություն է այն դեպքում, երբ բողոքաբերը ներկայացնում է բավարար փաստական տվյալներ վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու այս կամ այն հիմքի առարկության վերաբերյալ:

3. Ելնելով դիմումի և գործում առկա դատական ակտերի ուսումնասիրության արդյունքներից, ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ և 69-րդ հոդվածների պահանջներով Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը գտնում է, որ սույն անհատական դիմումով գործի քննությունը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանություններով. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասը դիմողների նկատմամբ չի կիրառվել:

«Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասով և Սահմանադրության 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետով սահմանվում են այն հիմքերը, որոնց միաժամանակյա առկայության պարագայում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը կոնկրետ գործով անհատական դիմում կարող է ներկայացնել Սահմանադրական դատարան։ Դրանք են

ա) երբ կոնկրետ գործով առկա է դատարանի վերջնական ակտը,

բ) երբ սպառվել են ներպետական դատական պաշտպանության բոլոր միջոցները,

գ) երբ վիճարկվում է այդ ակտով իր նկատմամբ կիրառված նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի սահմանադրականությունը, ինչը հանգեցրել է Սահմանադրության 2-րդ գլխում ամրագրված իր հիմնական իրավունքների և ազատությունների խախտման հաշվի առնելով նաև համապատասխան դրույթին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը: Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը վերահաստատում է Սահմանադրական դատարանի 17.03.2009թ. ՍԴԱՈ-21 աշխատակարգային որոշմամբ ամրագրված իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ պայմանի բացակայության դեպքում անհատական դիմում ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը Սահմանադրական դատարան դիմելու համար իրավասու սուբյեկտ չէ: Ինչ վերաբերում է Քրեական դատավարության օրենսգրքի 4142-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետին, Սահմանադրական դատարանի դատական կազմն արձանագրում է, որ վերջինիս վերաբերյալ առկա է Սահմանադրական դատարանի 11.04.2007թ. ՍԴՈ-691 որոշումը, որով Քրեական դատավարության օրենսգրքի 4142-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 3-րդ կետերի դրույթները (2006թ. հուլիսի 7-ի խմբագրությամբ) համապատասխանող են ճանաչվել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը: Մասնավորապես այդ որոշման 7-րդ կետում Սահմանադրական դատարանը նշել է. «Սահմանադրական դատարանն ընդունում է, որ վճռաբեկ դատարանի խնդիրը չէ քննության ընդունել ցանկացած բողոք: Սակայն օրենքը պետք է հաշվի առնի, որ ելնելով վճռաբեկ դատարանի սահմանադրական գործառույթից, նա իր լիազորություններն առավել ամբողջական կկատարի, եթե վճռաբեկ բողոքը վերադարձնելու պատճառաբանմանն օրենսդրական պահանջ ներկայացվի: Նման մոտեցումը ոչ միայն լուրջ ներդրում կլինի դատական տվյալ ատյանի կողմից առավել ամբողջական նախադեպի ձևավորման հարցում, այլ նաև էապես կնվազեցնի չհիմնավորված բողոքների քանակը և կբարձրացնի արդարադատության արդյունավետությունը»: Օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու վճռաբեկ դատարանի սահմանադրական գործառույթի բովանդակությունը և դրա իրացման երաշխավորումը Քրեական դատավարության օրենսգրքում և այլ իրավական ակտերում բացահայտված են Սահմանադրական դատարանի 09.04.2007թ. ՍԴՈ-690 որոշման մեջ, որում արտահայտված դիրքորոշումներին դատարանը հղում է կատարել քննարկվող ՍԴՈ-691 որոշմամբ: «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն «Սահմանադրական դատարանը գործի քննությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ մերժելու մասին աշխատակարգային որոշում է ընդունում … 3) եթե Սահմանադրության 168-րդ հոդվածի 1-5-րդ կետերում նշված գործերով ներկայացված որևէ դիմումում առաջադրված հարցի վերաբերյալ առկա է Սահմանադրական դատարանի որոշում»: Անդրադառնալով Քրեական դատավարության օրենսգրքի 4142-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետին Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը հարկ է համարում նշել, որ դիմողները վերջինիս, ինչպես նաև դիմումով վիճարկվող մյուս բոլոր դրույթների ենթադրյալ հակասահմանադրականությունը հիմնավորում են նրանով, որ դատարանները չեն կատարել Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1526 որոշման պահանջները: Ավելին, ըստ դիմողների «...Վերաքննիչ դատարանը սույն դեպքում ոչ միայն չի պահպանել Սահմանադրական դատարանի թիվ ՍԴՈ-1526 որոշման պահանջները, այլ առհասարակ անտեսել է այն»: Հիմնավորված չէ դիմողների նաև այն պնդումը, որ դատարանները վիճարկվող դրույթներին տվել են այլ մեկնաբանություն, քանի որ դրանք դատարանները որևէ կերպ չեն մեկնաբանել: Ուստի ձևականորեն բարձրացնելով իրավական նորմի սահմանադրականության հարց դիմողներն իրականում առաջ են քաշում վերաքննիչ դատարանի գործողությունների իրավաչափության հարց, ինչը դուրս է Սահմանադրական դատարանի իրավասության շրջանակից և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի ուժով գործի քննությունը մերժելու հիմք է: Ելնելով վերոշարադրյալից և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ կետերով Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը

ՈՐՈՇԵՑ.

Ստեփան Համբարյանի և Արայիկ Սաֆարյանի անհատական դիմումով գործի քննությունը մերժել։

Նախագահող Ա. Վաղարշյան

Անդամներ Է. Շաթիրյան

Վ. Գրիգորյան

15 ապրիլի 2021 թվականի

ՍԴԴԿՈ-27