Մադաթյան — ԵԴ/0701/11/21

| ԵԴ/0701/11/21

՛ 37 7 Է1

77 ԱՀ ԱՏԱՏՎԱ ւջ

Հ:

ԿՈԴՆ ԹԵԿՆ)

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում

Նախագահող դատավոր՝ Վ.Ռշտունի

24 նոյեմբերի 2023 թվական ք.Երնան

ՃՇՇ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ

դատարան),

նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով դիմող Մոնթե Միհրանի Մադաթյանի ներկայացուցիչ Է.Բադեմյանի բողոքի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Աֆանդյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1 ՀՀ գլխավոր դատախազությունում ստացվել է Մոնթե Միհրանի

Մադաթյանի ներկայացուցիչ Է.Բադեմյանի՝ «Թիվ 12115620 քրեական գործով նախաքննությունն իրականացնող մարմնի կողմից կատարվող հանցագործության մասին հաղորդում» վերտառությամբ դիմումը, որը քննարկման է ուղղարկվել Երնան քաղաքի դատախազություն:

Նշված դիմումի կապակցությամբ Երնան քաղաքի դատախազության

դատախազ Ա.Գնորգյանը 2021 թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է բողոքը մերժելու մասին որոշում:

2. Վերոհիշյալ որոշման դեմ դիմող Մոնթե Մադաթյանի ներկայացուցիչ Է.Բադեմյանի բողոքը Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) 2021լ թվականի սեպտեմբերի 15-ի որոշմամբ մերժվել է:

Յ. Դիմողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ին որոշում է կայացրել բողոքը բավարարելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 15-ի որոշումը բեկանելու ն դիմող Մ.Մադաթյանի իրավունքների խախտումը վերացնելու՝ վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականության մասին:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Աֆանդյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2022 թվականի ապրիլի 21-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն 2023 թվականի օգոստոսի 24-ի որոշմամբ սահմանվել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

' Շամաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 485րդ հոդվածի 8-րդ մասի՝ սույն բողոքը քննվում է մինչն 2022 թվականի հուլիսի Լը գործող

Յ

5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի խախտում, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումներին:

Բողոքաբերը, ըստ էության նշել է, որ Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի դիմումի փաստական հիմնավորումները չեն պարունակում տեղեկություն կոնկրետ հանցագործության հատկանիշները մատնանշող տվյալների առկայության մասին, այլ կառուցված են թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունների իրավաչափության վերաբերյալ ներկայացուցչի դատողությունների վրա: Մինչդեռ, մինչդատական վարույթի ընթացքում քննիչի կայացրած որոշումների կամ կատարած գործողությունների կապակցությամբ դատավարության մասնակցի անհամաձայնությունը չի կարող դիտարկվել որպես հանցագործության մասին հաղորդում ն առաջացնել քննարկման ու լուծման ենթակա քրեադատավարական իրավահարաբերություններ: Հետնաբար, Երնան քաղաքի դատախազության դատախազի կողմից դիմողի ներկայացուցչի համապատասխան դիմումը որպես վերը նշված քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի գործողություննեի ն սոյն որոշման 7րդ կետում մատնանշված որոշման դեմ ներկայացված բողոք դիտարկելը եղել է իրավաչափ:

Վերոգրյալի համատեքստում, բողոք բերած անձը համոզմունք է հայտնել, որ Վերաքննի Օ։-դատարանի ցուցաբերած մոտեցումը` Օ կարող է նախադեպ հանդիսանալ, երբ քրեական վարույթին զուգահեռ վարույթի մասնավոր մասնակիցը պահանջելու է քննարկել վարույթի հանրային մասնակցի դատավարական գործունեության կապակցությամբ քրեական գործ հարուցելու հարցը: Նման գործելաոճի տարածումը կարող է անհարկի խոչընդոտներ ստեղծել վարույթի հանրային մասնակցի ն ընդհանրապես քրեական արդարադատության համակարգի համար:

6. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 26ի որոշումը` մերժելով դիմող Մ.՛Մադաթյանի ներկայացուցչի բողոքը:

4

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. ՇԸ քննչական կոմիտեի Երնան քաղաքի քննչական վարչության ծանը հանցագործությունների քննության բաժնի հատկապես կարնոր գործերով քննիչ ԱՂազարյանի՝ 2021 թվականի հունիսի 18-ի որոշմամբ մերժվել է թիվ 12115620 քրեական գործով որոշակի քննչական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ մեղադրյալ Մ.Մադաթյանի փաստաբան Է.Բադեմյանի միջնորդությունը»:

8. Մ Մադաթյանի փաստաբան Է.Բադեմյանի՝ 2021 թվականի հուլիսի 14-ի թվագրմամբ, «(Թիվ 12115620 քրեական գործով նախաքննությունն իրականացնող մարմնի կողմից՝ կատարվող հանցագործութան մասին հաղորդում» վերտառությամբ դիմումով ենթադրյալ հանցանք(ներ)ը փաստարկվել է նրանով, որ. «(-) (Փաստաբանական ծավալուն ն տնական՝ օրենքով սահմանված կարգով իրականացված գործողությունների արդյունքում, պաշտպանական կողմի մոտ ներկայումս ձեռք են բերվել անհերքելի, լիովին հավատրի ն ծանրակշիո, փողկապակցված այնպիսի փաստական վվյալներ, որոնք անվիճելիորեն վկայում: են այն մասին, որ իմ պաշտպանյալ Մ:Մադաթյանի նկատմամի թիվ 12115620 քրեական գործով իրականացվում է ակնհայտ ապօրինի քրեական հեվապնդում, ինչպես նան՝ նախաքննության մարմնի կողմից փաատրացի պարտակվում է իրական հանցագործը, (-): Այդ տվյալներն իմ կողմից սահմանված կարգով փոխանցվել է (..) Քննիչին, սակայն՝ վերջինիս կողմից դրանք համապատասխան դատավարական գործողություների կատարմամբ արուգելու փոխարեն, դրսնորվում է ակնհայտ հանցավոր անգործություն, որը միանշանակ միտված է իրական հանցագործին պարտակելու ն ակնհայտ անմեղ անձին դատապարտելու հանցավոր նպատակի իրագործմանը:

(») Փաստաբանական գործողությունների արդյունքում րար էության պարզվել Լ, որ Մ.Մադաթյանին թիվ 12115620 քրեական գործով (..) մեղադրանք է առաջադիվել ՀՀ ոատիկանության ԵՔՎ Էրեբունու բաժնի օպերատիվ հետաքննության մարմինների կողմից նույն քրեական գործով անցնող տարբեր անձանց նկատմամըի րբոնություն ն իրական սպառնալիք գործադրելու եղանակով Հ Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթ 45:

5

ձեռք բերված արհեարական ն ակնհայտ կեղծ փաստական փվյալների ն ապացույցների հիմքով (.):

() («Փաստաբանության մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի 4-րդ կետով ն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 73րդ հոդվածի Լին մասի 6-րդ կերով նախատեսված ընթացակարգով ձեռք բերված) տվյալները, որոնք աներկրա վերաբերում են իմ պաշտպանյալ Ս.Մադաթյանի անմեղությանը ն վերջինիս արդարացնող ապացույցների առկայությունը, պետք է անհապաղ մանրակրկիտ ստուգման ենթարկվեն (..) Քննիչի կողմից (.): Այս առումով՝ գտնում եմ, որ հիշյալ տվյալների այտգումը, ի թիվս այլ քննչական գործողություններ, պետք է պարունակեին նան՝ գործով տուժովլի| (.) ն վնակի) (-) լրացուցիչ հարցաքննության, (.-) անհրաժեշտության դեպքում (-) առերես հարցաքննության (-), անձին ճանաչման ներկայացնելու քննչական գործողություններ) (..):

(չ) Մինչդեռ, տվյալ դեսյքում՝ Քննիչը ձեռք բերելով իմ կողմից տրամադրված ն գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող նոր փատրական տվյալներ, ոչ միայն ինքնուրույն չի նախաձեռնել դրանց մանրակրկիտ սվտեգման քրեադատավարական գործընթաց, այլե բացարձակ անհիմն

պատճառարանությամի մերժել է (-.) այդ կապակցությամբ ներկայացված միջնորդությունը, որը մեղմ ասած կասկածելի դատավարական վարքագիծ է՝ քննիչի կողմից անօրինական շահագրգովածության առումով:

(-) Այնպիսի փպավորություն է, որ նախաքննության մարմինը ոչ թն փորձում է բացահայտել սույն քրեական գործով քննարկվող հանցագործությունը ն դրա իրական կատարողին՝ (), այլն փորձում է (..) ամեն գնով դատապարտել կոնկրետ ՄՄադաթյանին՝ թեկուզն ունենալով հբավարար ծանրակշո ն անհերքելի ապացույցներ այն մասին, որ վերջինիս մեղսագրվող արարքն իրականում: կատարվել է այլ անձի (-) կողմից: Հետնաբար` գնում եմ, որ տվյալ դեպքում օբյեկտիվորեն արդարացված է նան մեր այն ենթադրությունը, որ թիվ 12115620 քրեական գործով (..) րար էության իրականացվում է ոչ թե արդարադատություն, այլն կատարվում է ինչ-որ անձի կամ անձանց շրջանակի անձնական պատվեր (..):

(:) Քննիչը տեղեկություններ ձեռք բերելով ոստիկանության Էրերունու բաժնի օպերատիվ հետաքննության աշխատակիցների կողմից կատարված առերնույթ

6

հանցագործության մասին, (-) որեէ քրեադատավարական միջոցառում չի ձեռնարկել այդ վվյալներն իրացնելու ուղղությաւմը:

(::) (Հյարկ է նշել, որ նույն փաարական տվյալների ձեռքրերման արդյունքում, ներկայումս ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում հարուցվել է թիվ 62212621 քրեական գործը ն կատարվում է նախաքննություն, որը ես աներկրա վկայում է այն մասին, որ (..) քննիչին փրամադրված փասաղտաւլկաւն վվյալները ն տեղեկությունները պարունակում են առերնութ հանցագործության հատկանիշներ, որպիսի պայմաններում` Քենիչը պարտավոր էր իրացնել դրանք ըստ համապատասխան նշանակության ն դատավարական ընթացակարգի, որպիսի քրեադատավարական գործընթաց չձեռնարկելը միանշանակ վկայում է (.) «Քննիչի կողմից հանցագործության պարտակման՝ առերնույթ հանցագործության կատարման մասին:

Ը) Քենիի կողմից ոչ միայն օբեկտիվ չեն գնահատվում ն

քրեադատավարական կարգով չեն իրացվում իմ պաշտպանյալ Ս-Մադաթյանին արդարացնող փաստական փվյալներն ու ապացույցները, այլն նման պայմաններում մեղադրանք չի առաջադրվում տուժողին) (.) դանակով մարմնական վնասվածք պատճառած իրական անձին (-), որպիսի դատավարական վարքագիծը միանշանակ կարելի է գնահատել որպես Բննիչի կողմից իրական հանցագործին պարտակելու ն փոխարենը` ակնհայտ անմեղ անձին առերնույթ ապօրինի մեղադրելու՝ հանցավոր վարքագծի դրսնորում, որը զուգոլնդվում է Քննիչի կողմից շահադիվաւկան ձնով իր պաշտոնեական լիազորություններն ակնհայտ չկատարելու ձնով արտահայվզված հանցավոր անգործությամը:

(:) Բացի վերոգրյալ անօրինական արարքները, «Միջնորդությունը քննության առնելու» մասին 16.06.21 որոշմաքմիյ (..) Քննիչն րար էության կրկին թույլ է տվել իր պաշտոնեական լիազորությունների կոպիր ն ակնհայր խախտում, որն էլ հանգեցրել է իմ պաշտպանյալ Ս-Մադաթյանի անմեղության կանխավարկածի երաշխիքի առերնույթ խալարմանը»":

81 Երնան քաղաքի դատախազության դատախազ ԱԳնորգյանի՝ 2021

թվականի հուլիսի 29-ի որոշման համաձայն՝ «(.) ՀՀ գլիւավոր դատախազությունից 3Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 27 35:

7

Երեան քաղաքի դատախազություն է ատացվել (-) մեղադրյալ ՍՄՄադաթյանի պաշտպան ԷԲաղեվյանի՝ «Հաղորդում թիվ 12115620 քրեական գործի նախաքննության վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից կատարվող հանցագործություն մասին» վերտառությամբ, սակայն, րատ էության, վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից 16.06.2021թ. միջնորդությունը քննարկելու մասին որոշման դեմ բողոք:

Նախնառաջ հարկ է փատտրել, որ պաշտպանի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի ուսումնասիրությամի պարզ է դառնում, որ դրանցում նշված տեղեկությունները չեն բովանդակում վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից կատարված ենթադրյալ հանցագործության հատկանիշներ մատնանշող վվյալներ:

Միննույն ժամանակ, ներկայացված փաստաթղթերում պաշտպանը, րար էության, իր դժգոհությունն ու անհամաձայնությունն է հայտնում քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ կատարելու վերարերյալ իր միջնորդության կապակցությամբ քննիչի կայացրած որոշման հետ. իսկ ներկայացված փաստաթղթերում նշված վկայի, տուժողի նկատմամբ քննության ակզբնաւկան ժամանակահատվածում ոստիկանության ծառայողների կողմից թուլ փրված ենթադրյալ չարաշահումների դեպքի| Ց։ առթիվ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում հարուցվել ն քննվում է քրեական գործ:

Հետփնաբար, թիվ 12115620 քական գործով մեղադրյալ Ս-Մադաթյանի պաշվայան է.Բադեմյանի կողմից ՀՀ գլխավոր դատախազին ներկայացված, Երնան քաղաքի դափախազություն ոսլարկված բողոքը քննարկվում է քննիչի` 18.06.2021թ. միջնորդությունը քննարկելու մասին որոշման դեմ:

Քննարկելով բողոքը ն ուսումնասիրկով քրեական գործի նյութերը` գտնում եմ, որ բողոքն անհիմն է ն եթակա է մերժման հետնյալ պատճառաբանությամի՝ (.)»՝:

9. Առաջին ատյանի դատարանը, ստուգման ենթարկելով դիմողի

ներկայացուցչի վերը նշված վերտառությամբ դիմումը` որպես վարույթն իրականացնող մարմնի վարութային ակտի դեմ ներկայացրած բողոք դիտարկելու իրավաչափության, ըստ այդմ իրավունքի խախտման հարցը՝ արձանագրել է Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 25-26:

8

հետնյալը. «(...) «Հաղորդում թիվ 12115620 քրեական գործի նախաքննության վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից կատարվող հանցագործության մասին» վերտառությամբ դիմումի չի բովանդակել տեղեկություններ հանցագործությաւն հատկանիշները մատնանշող տվյալների առկայության մասին: Հիշյալ հաղորդումը բացի թիվ 12115620 քրեական գործի մինչդատական վարույթն իրականացնող քննիչի գործողությունների ն նրա կողմից կայացված՝ պաշտպանի միջնորդությունը քննության առնելու մասին որոշման օրինականության ն հիմնավորվածության վերաբերյալ դիմողի ներկայացուցչի առբյեկրիվ դափողություններից ն ենթադրություններից, չի պարունակել կոնկրեր հանցագործության փաստերի մասին տեղեկություններ: Ավելին՝ այդ հաղորդման մեջ ներկայացված չեն այնպիսի փաստական հանգաւմանքներ, որոնք առերնույթ համընկնում են քրեորեն պավժելի գործողությունների (անգործության) հատկանիշներին: Հետնարար, «Հաղորդում թիվ 12115620 քրեական գործի նախաքննությաւն վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից կատարվող հանցագործության մասին» վերտառությամբ դիմումի չի հանդիսացել հանցագործության մասին հաղորդում ն քրեական գործ հարուցելու առիթ, որի կապակցությամբ իրավատս մարմինը (պաշտոնատար անձր) չի կրել պարտականություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածով նախատեսված որոշումներից որնէ մեկը կայացնելու համար:

(Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրում է, որ Երնան քաղաքի

դատախազության ավագ դավախազ ԱԳնորգյանի կողմից վերոհիշյալ հաղորդումը որպես ՀԿԳ քննիչ Ա.Ղազարյանի գոլրծողությունների ն 2021թ. հունիսի 18-ին կայացված որոշման դեմ ներկայացված բողոք դիտարկելն իրավաչափ է, իայ դրա արդյունքում դիմող Մ. Մադաթյանի ն նրա պաշտպան Է.Բադեմյանի՝ օրենքով երաշխավորված իրավունքները խախտված լինելու վերաբերյալ վերջինիս փաստարկներն անհիմն են»»:

10. Վերաքննիչ դատարանը դիմող Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի բողոքը հիմնավոր ճանաչելով ն վարույթն իրականացնող մարմնին պարտավորեցնելով վերացնելու վերջինիս իրավունքների խախտումը, իր դատական ակտի հիմքում դրել է հետնյալ դատողությունը. «/...) ՐՆ/երկայացված հաղորդմաեւմը թեն նշել է նաւն 5 Տե՛ս նյութեր, հատոր 1, թերթեր 104.112:

9

(-) փաստաբանական հարցման արդյունքում արացված տվյալները ն դրանց հիման վրա քննիչի կողմից քննչական գործողություննեՂ կատարելու միջնորդությունը մերժելու մասին, սակայն ներկայացված հաղորդմամբ ոչ թե վիճարկկ է քննիչի կողմից քննչական գործողություննենն կատարելու միջնորդությունը մերժելու իրավաչափության հարցը, այլ քննարկելով նշված հանգամանքները` եկել է այն եզրահանգման, որ քննիչի կողմից հնարավոր է կատարվել է քրեական օրենքով չթույլատրված որնէ արարք:

Հատկանշական է, որ բացի նրանից, որ պաշտպանն իր հաղորդումը վերնագրել է «Հաղորդում թիվ 12115620 քրեական գործի նախաքննության վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից կատարվող 6 հանցագործության մասին» վերտառությամբ, նան հաղորդման մնջ վերլուծել է |2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ, 334-րդ, 336-րդ ն 354Լրդ հոդվածների դիսպոզիցիանեիրը` նշելով, որ քննիչի ենթադրյալ վարքագիծը կարող է վկայել նշված հանցակազմերի առկայության մասին: Ավելին` հաղորդման եզրափակիչ մասում փաստաբանը խնդրել է ձեռնարկել համապատասխան միջոցառումներ, որպեսզի րար ընդդատության հարուցվի քրեական գործ, ստուգման ենթարկվի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երեան քաղաքի քննչական վարչության ժանր

հանցազործությունների քննության բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Ղազարյանի վերոնշյալ գործողությունները, այդ թվում՝ անգործությունը, դրանց տրվի համապատասխան քրեաիրավական գնահատական ն այդ հանցավոր արարքների կատարման համար քննիչ Ա.Ղազարյանը ենթարկվի համապատասխան

պատասխանատվությաւն:

Վերաքննիչ դատարանը (.) հարկ է համարում արձանագրել, որ

յուրաքանչյուր դեպքում, երբ հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ստանում են հանցագործության մասին կոնկրեր տվյալներ բովանդակող հաղորդում, պետք է ձեռնամուխ լինեն քրեական գործ հարուցելու առիթի օրինականությունը ն հիմքերի բավարար լինելը սվտւգելուն ուղղված անհրաժեշտ գործողությունների կատարմանը: Ընդ որում` հատկանշական է, որ անկախ այն հանգամանքից` առկա են քրեական գործ հարուցելու առիթն ու հիմքերը, թե՝ ոչ,

10

նշված պաշտոնատար անձինք պերք է կայացնեն ՀՀ քրեական դավավարության օրենսգիրքի 18Լրդ հոդվածով նախավտեսված որոշումներից մեկր:

(-.)

Այսպիսով` հաշվի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը գվում է, որ դիմող Մոնթե Մադաթյանի ներկայացուցիչ Էդգար Բաղեմյանի կողմից ներկայացված հանցագործության մասին հաղորդումն րար էության չքննարկելու արդյունքում խախտվել են դիմողի իրավունքներլը»::

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

1. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչափ են արդյոք դիմող Մ.Մադաթյանի իրավունքի խախտման ու վարույթն իրականացնող մարմնին այն վերացնելուն պարտավորեցնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները:

12. ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Պելրական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամի կամ օրենքներով»:

1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ` նան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 6-րդ հոդվածի Լին մասի 25-րդ կետի համաճայն՝ «քննիչը քննչական կոմիտեիխ հակակոռուպցիոն կոմիտեի, ազգաւլյին անվտանգություն, հարկային կամ մաքսային մարմինների պաշտտնատար անձ |է, որն իր իրավասության սահմաններում: քրեական գործով կատարում է նախաքննություն»:

Քրեական վարույթի շրջանակներում քննիչի դատավարական

գործունեության կապակցությամբ քրեական վարույթ նախաձեռնելու հարցին Վճռաբեկ դատարանը մանրամասն անդրադարձել է Արտեմ Խաչիկյանի գործով որոշմամբ ն իրավական դիրքորոշում արտահայտել առ այն, որ. «(..) ԷՔ/րեական վարույթի շրջանակում քննիչի կողմից իրականացվող գործունեության առթիվ քրեական վարույթի նախաձեռնումը կախված է կայացված որոշման կամ 6 Տե՛ս նյութեր, հատոր 2, թերթեր 49-57:

1

կատարված գործողության` քննիչի կարգավիճակից առերնույթ չիխող լինելու հիմնավորումից: Այսինքն` քրեական վարույթի շրջանակում քննիչի կողմից իրականացվող ընթացակարգի աոթիվ քրեական վարույթ կարող է նախաձեռնվել այն դեպքում, երը աոկա տեղեկություններով՝ փապրվող դեպքին, գործողությանը կամ անգործությանը ողջամտորեն կարող է տրվել քննիչի կարգավիճակի հետ կապված չլինելու, ն միաժամանակ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքին համապավաւախաւնելու նախնական իրավական գնահատական:

Մյուս կողմից էլ, հարկ է նկատել, որ շահագրգիո անձինք իրենց հաղորդումը ներկայացնելիս պերք է հիմնավորեն վերոնշյալ չափանիշի առկայությունը: Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնոր է համարում արձանագրել, որ քրեական վարույթ նախաձեռնելու կառուցակարգր չի կարող գործադրվել, եթե հանցանքի մասին հաղորդումն առերնույթ բովանդակում է քրեական վարույթի շիջանակում քննիչի կայացիած (րնդունած) վարութային ակտերի` քրեադատավարական օրենքի պահանջներից չոխելը մատնանշող տվյալներ: Մասնավորապես հանցանքի մասին հաղորդմամբ փաարվող դեպքը,

գործողությունը կամ անգործությունը կարող են առերնույթ պարունակել գործով թույլ տրված դատավարական խախտումների մասին վվյալներ կամ կայացված որոշումների կամ կատարված գործողությունների առնչությամբ դատավարության մասնակցի վփրվեւծ գնաւհատեւկաւններ: Նշվածը խնդրո հարցի համատեքավում չի կարող դիտարկվել որպես լեգիտիմ շահի պաշվայանության մեխանիզմ, քանի որ թենիչը չի կարող քրեական հետապնդման ենթարկվել վարութային գործողությունների ն դատավարական ակտերի ըովանդակության, այդ թվում՝ իրավական նորմերի փարրբերվող մեկնաբանության կամ վերապահված լիազորությունների ու պարտփականությունների կենսագործմուն կարգի խախտման համար, եթե բացակայում են այն որոշմամբ մատնանշված անհրաժեշտ պայմանները:

Վերոգրյալը որնէ պարագայում չի կարող դիտվել որպես քննիչին մրամադրվղ անձնական արտոնություն. քրեադավավարական կարգի

12

խախտումը կարող է առաջացնել այլ իրավական հետնանքներ, օրինակ` դառնալ վերջինիս կարգապահաւկան պատասխանատվության ենթարկելու հիմք»:

Թ. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- նախաքննության մարմնի՝ 2021 թվականի հունիսի 18-ի որոշմամբ մերժվել է թիվ 12115620 քրեական գործով որոշակի քննչական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ մեղադրյալ Մ.Մադաթյանի փաստաբան Է.Բադեմյանի

միջնորդությունը",

- ՄՄադաթյանի փաստաբան Է.Բադեմյանի՝ «Թիվ 12115620 քրեական գործով նախաքննությունն իրականացնող մարմնի կողմից կատարվող հանցագործության մասին հաղորդում» վերտառությամբ դիմումը, բովանդակում է տեղեկություններ փաստաբանական գործունեության արդյունքում հիշյալ քրեական գործով մեղադրյալ Մ.Մադաթյանի անմեղությունն ապացուցող փաստական

հանգամանքները ձեռք բեռված լինելու, ի պաշտպանություն վերջինի բերված այդ փաստարկները ստուգելու ուղղությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից անհրաժեշտ դատավարական գործողություննե չկատարելու, այդ թվում՝ մեղադրյալին վերագրվող ենթադրյալ հանցագործության հետ չկապված այլ ենթադրյալ հանցանքի մասին տեղեկանալու պահից անգործություն ցուցաբերելու ն անմեղութան կանխավարկածը, ենթադրաբար խախտված լինելու մասին: Ներկայացուցիչ Է.Բադեմյանը վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից մասնավոր շահերից ելնելով գործած լինելը մատնանշող տվյալների առկայության վերաբերյալ եզրահանգումը փաստարկել է նշված հանգամանքների ն Մ.Մադաթյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակվելու փաստի համադրմամբ",

- հաշվի առնելով, որ ներկայացված տեղեկությունները չեն բովանդակում կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները մատնանշող տվյալներ, այլ վարութային ակտի վերաբերյալ անհամաձայնության փաստական հիմնավորում են, ն միաժամանակ մեղադրյալին վերագրվող ենթադրյալ հանցագործության հետ չկապված այլ ենթադրյալ հանցանքի փաստի առթիվ արդեն իսկ հարուցված է ՛ Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արտեմ Խաչիկյանի գործով 2023 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ/0577/11/20 որոշման 16-րդ կետը:

Ց Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

Թ

քրեական գործ, Երնան քաղաքի դատախազության դատախազ Ա.Գնորգյանը համապատասխան վերտառությամբ դիմումը դիտարկել է որպես թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի՝ 2021 թվականի հունիսի 18-ի որոշման դեմ բողոք ն նույն թվականի հուլիսի 29-ին կայացրել է բողոքը մերժելու մասին որոշում",

- դատախազի որոշման դեմ դիմող Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի բողոքի քննության արդյունքում, Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է համապատասխան վերտառությամբ դիմումը որպես բողոք դիտարկելու իրավաչափությունը, ըստ այդմ՝ դիմողի իրավունքի խախտման փաստի բացակայությունը՝ իր դիրքորոշումը հիմնավորելով նրանով, որ խնդրո առարկա դիմումը որպես հանցանքի մասին հաղորդում դիտարկելու ն դրա կապակցությամբ համապատասխան դատավարական ակտ կայացնելու հիմքեր առկա չեն, քանզի թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի կայացված որոշման ն կատարված գործողությունների առնչությամբ դիմողի ներկայացուցչի տրված գնահատականներից զատ, հանցագործության հատկանիշները մատնանշող տվյալների առկայության մասին տեղեկություն չի բովանդակում",

- Վերաքննիչ դատարանը, որպես դիմող Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի բողոքը բավարարելու ն իրավունքի խախտումն արձանագրելու հիմնավորում, նշել է, որ խնդրո առարկա դիմումով ոջ թե քննարկվել է թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի՝ 2021 թվականի հունիսի 18ի որոշման իրավաչափությունը, այլ դիմումուվ փաստվող հանգամանքների գնահատման ն քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմերի հատկանիշների վերլուծության արդյունքում փաստարկվել է, որ քննիջի ենթադրյալ վարքագիծը կարող է վկայել դիմոմով մատնանշված հանցակազմերի առկայության մասին՝ միաժամանակ խնդրելով այդ առումով նախաձեռնել կոնկրետ իրավական ընթացակարգ: Նշվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ այն դեպքում, երբ քրեական հետապնդման մարմինը ստանում է ենթադրյալ հանցագործութան մասին կոնկրետ տվյալներ բովանդակող հաղորդում, օ Տե՛ս սույն որոշման 8.1-րդ կետը:

ո Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

14

առաջանում է համապատասխան իրավական ընթացակարգ նախաձեռնելու ն այն ավարտող դատավարական ակտ կայացնելու պարտականություն, ինչը, սույն գործով չի կատարվել":

14 Նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով Արտեմ Խաչիկյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, դիմումում պարունակվող տեղեկությունը համարելով բավարար՝ այն որպես առերնույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում դիտարկելու, վարութային միջոցներ ձեռնարկելու ն դատավարական ակտ կայացնելու համար, պատշաճ վերլուծության ու իրավական գնահատման չի ենթարկել ներկայացված դիմումի բովանդակությունը:

Այսպես` սույն գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում գնահատելով դիմող Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի դիմումը որպես առերնույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում դիտարկելու ն այն քննարկելուն, ստուգելուն ու լուծելուն ուղղված դատավարական կարգավորումները գործադրելու հնարավորությունը, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ դիմողի ներկայացուցչի կողմից չեն ներկայացվել փաստական տվյալներ ն չի փաստարկվել թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի դատավարական

գործունեության այնպիսի դրսնորում, որին ողջամտորեն կարող էր տրվել քննիչի կարգավիճակի հետ չկապված, ն միաժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված որնէ արարքի հատկանիշներին համապատասխանելու նախնական իրավական գնահատական: Ներկայացուցչի դիմումի հիմքում ընկած փաստական հիմնավորումները` թիվ 12115620 քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմնի կայացված որոշման, կատարված գործողության առնչությամբ տրված գնահատականներից ն առերնույթ դատավարական խախտումներ թույլ տրված լինելու հիմնավորումներից զատ, չեն բովանդակում տեղեկություն քննիչի՝ իր լիազորություններն իրականացնելիս մասնավոր, անձնական շահով գործելը մատնանշող տվյալների առկայության մասին: Մինչդեռ, ինչպես նշված է սույն ռ Տե՛ս սույն որոշման 10-րդ կետը:

5 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արտեմ Խաչիկյանի գործով վերը նշված որոշման 15-րդ կետը:

5

որոշման 12րդ կետում, դատավարական գործունեության իրավաչափության առնչությամբ վարույթի մասնակցի տրված գնահատականն ինքնին չի կարող վկայել քրեական վարույթի շրջանակներում քննիչի դատավարական գործունեության կապակցությամբ քրեական վարույթ նախաձեռնելու չափանիշը հաղթահարված լինելու մասին:

Տվյալ դեպքում հայցվող իրավական պաշտպանությունն անմիջապես կապված է նախաքննության փուլում գտնվող քրեական գործով դատավարական գործունեության իրավաչափության գնահատման հետ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հիշյալ դեպքում իրավական պաշտպանության անհրաժեշտ ն պատշաճ գործիքակազմ պետք է դիտարկել բողոքարկման ինստիտուտը: Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դիմող Մ.Մադաթյանի ներկայացուցչի համապատասխան դիմումը` որպես առերնույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդում չդիտարկելու վերաբերյալ Երնան քաղաքի դատախազության դիրքորոշումը` դիմումի քննարկման ն լուծման դատավարական ընթացակարգի հետ մեկտեղ, իրավաափ է ն քննչական համակարգի հարաբերական

ինքնուրույնութան սկզբունքի պահպանմամբ իրականացված պատշաճ գործընթացի արդյունք է:

15. Ընդհանրացնելով կատարված վերլուծությունը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դիմող Մ.Մադաթյանի իրավունքի խախտման ու վարույթն իրականացնող մարմնին այն վերացնելուն պարտավորեցնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները հիմնավոր չեն:

16. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, դատական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի, հիմք է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատական ակտը բեկանելու համար:

Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական

16

սխալ, ուստի անհրաժեշտ է օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 15-ի որոշմանը:

17. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 3611րդ, 415.-րդ, 418.1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Դիմող Մոնթե Միհրանի Մադաթյանի ներկայացուցիչ Է.Բադեմյանի բողոքի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշումը բեկանել ն օրինական ուժ տալ Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 15-ի որոշմանը՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ն ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ