Հովակիմյան — ԱՐԱԴ/0005/01/21

ԱՐԱԴ/0005/01/21

ի ՛ «ԵԵ Ց Ն Ե

Ան նշ

լ:

աա

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր Ս.Մնոյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան,

Նախագահող դատավոր՝ ԱԲեկթաշյան

Դատավորներ՝ Ռ.Մխիթարյան

Մ.Մելքոնյան

1 ապրիլի 2024 թվական ք.Երնան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

Դ.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Օրբել Ժորայի Շովակիմյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 22-ի որոշման դեմ պաշտպան Ա.Ներսիսյանի վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐՔԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2020 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ՀՀ Արագածոտնի մարզի դատախազի տեղակալի կողմից հարուցվել է թիվ 29200720 քրեական գործը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի (այսուհետ Օ ՀՀ քրեական օրենսգիրք ն 273-րդ հոդվածի Լին մասի հատկանիշներով:

2021 թվականի հունվարի 19-ին Օրբել Ժորայի Հովակիմյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:

Նախաքննության մարմնի նույն օրվա որոշմամբ Օ.Շովակիմյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, ն նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:

202 թվականի հունվարի 2Լին քրեական գործը մեղադրական

եզրակացությամբ ուղարկվել է Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ՝ նան Առաջին ատյանի դատարան):

2. Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության

արագացված կարգ, 2021 թվականի ապրիլի 23-ի դատավճռով Օ.Հովակիմյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ:

Օ.Շովակիմյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ է նշանակվել` ազատազրկում՝ 6 (վեց) ամիս ժամկետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով, նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Օ.Շովակիմյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկումը՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որ։՝՞։ Հ- քրեական օրենսգրքի 70րդ հոդվածի կարգով պայմանականորեն չի կիրառվել ն սահմանվել է փորճաշրջան՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով: Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու

Յ

մասին խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

4. Մեղադրող Գ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում՝ ՃՇ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի մարտի 22-ին որոշում է կայացրել բողոքը մասնակիորեն բավարարելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի ապրիլի 23ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանելու ն փոփոխելու մասին. Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273րդ հոդվածի Լին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով:

Միաժամանակ, Օ.Հովակիմյանը մեղավոր է ճանաչվել 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Առաջին ատյանի դատարանի վերոհիշյալ դատավճռով նշանակված՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկումից հանվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի Լին մասով նշանակված՝ 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկում պատիժը ն Օ.Հովակիմյանին թողնվել է կրելու ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով:

Ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով

նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացվել է ն պատժի կրման սկիզբը որոշվել է հաշվել վերջինին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:

Դատավճիոը մնացած մասով թողնվել է անփոփոխ:

Դատավոր Ռ.Մխիթարյանը, հատուկ կարծիք է հայտնել՝ գտնելով, որ առկա չէ որնէ ողջամիտ հիմնավորում առ այն, որ Օ.ՀՇովակիմյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված առավել մեղմ պատժատեսակի, այդ թվում` տուգանքի կիրառումը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, ն որ ամբաստանյալի նկատմամբ 1 (մեկ) թ5ջտարի ժամկետով ազատազրկում պատժի կիրառումն անարդարացի է՝ ակնհայտ խիստ ու անհամաչախԽ ն նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի տուգանք՝ քսանապատիկի չափով:

5. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ պաշտպան Ա.Ներսիսյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի

4

Լի որոշմամբ ընդունվել է վարութ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

6. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

Բողոքաբերի համոզմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 6Լրդ հոդվածների պահանջները, որի արդյունքում Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որը ենթակա էր կիրառման:

6.. Բողոքի հեղինակը փաստել է, որ Օ.Շովակիմյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս հաշվի չի առնվել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ չի նշանակվել արդարացի պատիժ:

6.2 Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որը համապատասխանում է 2003 թականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հողվածի 2-րդ մասին, ազատազրկումից զատ որպես պատիժ նախատեսվել է նան տուգանք պատժատեսակը, որպիսի հանգամանքն անտեսվել է ն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ:

6.3. Բողոք բերած անձը նշել է, որ վիճարկվող դատական ակտը կայացնելիս իր պաշտպանյալը եղել է 61 տարեկան, վերջինս բնութագրվում է դրական, զղջում է կատարածի համար, որը դրսնորվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալով, աջակցել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դատարանում ներկայացրել է միջնորդություն՝ սուն քրեական զործով արագացված դատաքննության կարգ կիրառելու համար, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատարանում գործի

5

քննության ընթացքում դրսնորել է պատշաճ վարքագիծ, հետնաբար պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը:

Բողոքի հեղինակը նշե է նան, որ Օ.Հովակիմյանին մեղսագրվող հանցագործության առարկան հանդիսացող «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցի քաշը կազմել է 12.88 գրամ, ինչն առավել քան մոտ է տվյալ թմրամիջոցի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն շեմին:

7. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքի հեղինակը խնդրել է վճռաբեկ բողոքը բավարարել, Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 22-ի որոշումը բեկանել ն Օ.Հովակիմյանին մեղավոր ճանաչել 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելով տուգանք նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի չափով, որն էլ տարաժամկետել ն հնարավորություն տալ վերջինիս տուգանքը վճարել մեկ տարվա ընթացքում, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կանոնների կիրառմամբ, Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ Վերաքննիչ դատարանի կողմից նշանակված ազատազրկման ձնով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

8. Նախաքննության մարմնի որոշմամբ Օրբել Հովակիմյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել հետնյալ արարքների համար. «/(...) (Նա խախտելով «Թմրամիջոցների ն հոգեմար (հոգեներգործուն) նյութերի» մասին ՀՀ օրենքի 15-րդ հոդվածի 3-րդ կերի պահանջը, 2020 թվականի ապրիլ ամսից ակսաւծ Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղի Մաշտոցի վփտղոցի 47 տան բակում` ցանցապատ տարածքում մշակել ն աճեցրել է շրջանառությունն արգելված, խոշոր չափի 5 հատ թմրամիջոց թմիալկալոիդ

տետրահիդրոկաննարբինոլ պարունակող կանեփ («ճռոճելչջ խմրի) տեսակի բույսեր, որոնք 2020 թվականի սեպտեմբերի 12ին հայտնաբերվել ն վերցվել են ՀՀ

6

ոստիկանության Աշտարակի բաժնի աշխավակիցների կողմից` նրա տանը կից բակում կատարված զննությաւմը:

Բացի այդ, Օրբել Ժորայի Հովակիմյանը, խախպելով «Թմրամիջոցների ն հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի» մասին ՀՀ օրենքի 1Էրդ հոդվածի 2-րդ կերի պահանջը, իր հողամասում մշակած ն աճեցրած կանեփ տեսակի բույսերից տերններ ն գլխիկներ պոկելով, ապօրինի ձեռք է բերել ն իր օգտագործման համար ապօրինի պահել ընդհանուր՝ խոշոր չափի՝ 1288 գրամ հաարատուն քաշով «Մարիխուանա» փեսակի թմրամիջոցներ, որոնք 2020 թվականի սեպտեմբերի 12- ին հայտնարերվլ նե վերցվլ են ռարիկանության Աշտարակի բաժին աշխավակիցների կողմից՝ նրա փանը կից բակում կատարված զննությամի»':

9. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով արձանագրվել է հետնյալը. «(...) Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Օրբել Ժորայի Հովակիմյանին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273րդ հոդվածի Լին մասով ն 268րդ հողվածի 2րդ մասով առաջադրված մեղադրանքները հիմնավորված են ն այդ հոդվածներով էլ նա պերք է ենթարկվի պավժի:

(-) Դատարանը որպես Օրբել Ժորայի Հովակիմյանի) անձր բնութագրող տվյալներ հաշվի է առնում այն, որ նա 59 տարեկան է, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջում է կատարածի համար:

Օրբել Հովակիմյանի պատիժը ն պատասխանատվությունը ծանրացնող ն մեղմացնող հանգամանքներ աոկա չեն:

(.-.) (Գնահատելով ամբաստաւնյալ Օրբել Ժորայի Հովակիմյանի) կողմից կատարված խանցագործությունների բնույթ ն հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարարերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքները կատարելուց հերո ամբաստանյալի դրսնորած վարքագիծը, նրա պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող, անձր բնութագրող հանգամանքների առկայությունը, պատասխանամտվությունը ն ւՏե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 86-87:

7

պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է հեզության, որ տվյալ դեպքում սաւնկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձնով նվազ խիար պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը ն տվյալ դեպքում նշանակվող պատիժը բխում է նան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-րդ ն 6-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարութան են .պավփասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր ակզրունքներից:

Դատարանը գտնում է, որ Օրբնել Հովակիմյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով:

Ը) Դատարանը ուսումնասիրելով ամրիատարանալ Օրբել Ժորայի

Հովակիմյանի անձր, այդ թվում` նրա անձր բնութագրող սռցիալ-հոգերանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսնորած վարքագիծը, նրա կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նան այն, որ նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, զղջում է կափարածի համար, գտնում է, որ ազատազրկման ձեով նշանակվող պատժատեսակի կիրառման արդյունքում ակնկալվող պատժի նպատակների իրագործումը հնարավոր է նան առանց նշանակված պազժատեսակը կրելու:

Դատարանը գտնում է նան, որ ամբաարանյալ Օրբել Հովակիմյանի հետագա վարքագծի վերահսկողություն, ապահովելու նպատակով պերք է սահմանել փորձաշրջան՝ վերահսկողությունը դնելով՝ ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության վրա ն Օրբել Հովակիմյանի վրա պեւրք է դնել պարտականություն՝ չփոխել մշրական բնակության վայրի՝ վարքագծի նկատմամԻ սահմանված վերահսկողություն պատշաճ իրականացնելու նպատակով (..)»:

10. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է հետնյալը. «(...) Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում քննարկել ասյն գործով հետադարձության կարգով 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ն 2022 ՞ Տես քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 161-163:

8

թվականի հուլիսի Լին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհեվլ նան՝ 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրք) կիրառելիության հարցը:

(-.)

Նախկին ն նոր քրեական օրենսգրքերով թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պատրաստուկների կամ դրանց համարժեք նյութերի (անալոգի) կամ դրանց ածանցյալների կամ պրեկուրսորների ապօրինի շիջանառություն Օ առանց իրացնելու նպատակի համար նախատեսված պատիժների համեմավաւկան վերլուծության հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նոր ընդունված օրենադրությունը համարվում է պատիժը մեղմացնող, քանի որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2րդ մասի սանկցիան նախատեսում է (..,) նան ազատազրկումից առավել մեղմ այլընտրանքային պատժապտեսակներ` հանրային աշխատանքներ ն ազատության սահմանավալկում, որը նախատեսված չէր 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգրքով: Հեփնաբար, դրա գործողությունը փարածվում է մինչն այդ օրենքն ուժի մեջ մտնեղը հանցանք կատարած անձանց վրա:

Վերը նշվածը հաշվի առնելով` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Օրբել Հովակիմյանին 2003 թվականի ապրիլի 18ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արսւլրքը պետք է որակել 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրնական օրենսգիքի 396-րդ հոդվածի 2րդ մասի (...):

(.-)

Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն ամիաստաւնյալ Օրրել Հովակիմյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակը ն չափր որոշելիս, հաշվի է առել կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը ն բնույթը, ամբաստանյալի անձր բնութագրող տվյալները, այդ թվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62րդ ն 63րդ հոդվածներով նախատեսված պավզաւսխաւնապտվությունն ու պատիժը մեղմացնող ն ծանրացնող հանգամանքները:

9

Առաջին ատյանի դատարանը որպես Օրբել Հովակիմյանի անձր բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն, որ նա 59 տարեկան է, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջում է կատարածի համար:

Ամբաստանյալ Օրբել Հովակիմյանի պատիժը ն պատասխանավպվությունը ծանրացնող ն մեղմացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը չի արձանագրել:

Առաջին ափյանի դատարանն ուսումնասիրելով ամբաարանյալ Օրբել Հովակիմյանի անձր, այդ թվում` նրա անձր բնութագրող սռցիալ-հոգերանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսնորած վարքագիծը, նրա կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքների կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նան այն, որ նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, զղջում է կափարածի համար, գտել է, որ ազատազրկման ձնով նշանակվող պատժատեսակի կիրառման արդյունքում ակնկալվող պատժի նպատակների իրագործումը հնարավոր է նան առանց նշանակված պաւվժեւտեսակը կրելու:

Հաշվի առնելով ամբատրանյալ Օրբել Հովակիմյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վվանգավորության աստիճանը, նրա անձր բնութագրող փվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ն ծանրացնող հանգամանքները, Վերաքննի։ դատարանը գտնում է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պավժի նպատակներն ապահովելու համար նրա նկատմեւմը պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի ժամկետով (..) հանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի Լին մասով նշանակված 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազապազիկումը:

Անդրադառնալով Օրբել Հովակիմյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության, հարցին՝ Վերաքենիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետեյալը.

Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրնական օրենսգրքի համեմատ 2021

10

թվականի մայիսի 5ին րնդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության տեսակետից որնէ մեղմացում կամ բարելավում չի սահմանում (..), հնրնաբար՝ այդ մասով այն հետադարձ ուժ չի կարող ունենալ:

(-.)

Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ ամբիաարանյալ Օրբել Հովակիմյանի նկատմամբ ազատազիկման ձնով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը (ազատազիկման ձնով նշանակված պատիժը

պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը) քննարկելիս, թեն Առաջին ատյանի դատարանը բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխաւնապտվությունն Ձու պատիժը մեղմացնող ն ծանրացնող հանգամաեւնքների բացակայությունը, սակայն հաշվի չի առել Օրբել Հովակիմյանի կողմից կատարված հանցազործության բնույթն ու վտանգավորություն աարիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամը չի նշանակել արդարացի պավփժ, ինչր չի բխում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության ն պատասխանաւփտվության անհատականացման սկզրունքից, անհրաժեշտ ն բավարար չէ նրան ուղղելու ն նոր հանցազործությունները կանխելու համար ու չի կարող ապահովել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պապտժի նպատակները:

Մասնավորապես` Առաջին ատյանի դատարանն հաշվի չի առել այն, որ ամբաստանյալ Օրբել Հովակիմյանին մեղսագրված հանցագործության առարկան ճորացված մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը` 12.88 գրամ է, որը, համարվում է խոշոր չափի: Բացի այդ, թմրանյութերի ապօրինի խիար ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսեր ապօրինի ցանելը կամ աճեցնելը, համատարած օգտագործումը վնաս է հասցնում ոչ միայն առանձին անձանց առողջությանը, այլն ամբողջ բնակչության, ազգի ֆիզիկական ն հոգեկան առողջական վիճակին:

Ամփոփելով վերը շարադրված դապողությունները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբատրանյալ Օրբել Հովակիմյանի նկատմամբ նշանակված

1

պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հեզնությունը հիմնավորված ն պատփճառարանված չէ:

Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերը նշված նյութական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են պատիժը կրելու նպատփակահարմարության մասով գործով ճիշվն որոշում կայացնելու վրա, հիմք են դատախազի վերաքննիչ բողոքը մասնակի բավարարելու ն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտր բեկանելու ն փոփոխելու համար: (...)»::

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները ն եզրահանգումը.

1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝ «8. Մինչն սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ ն վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են մինչն 2022 թվականի հուլիսի Էր գործող կարգով»:

Վերոգրյալից հետնում է, որ 2022 թվականի հուլիսի Լից հետո կայացված դատական ակտերի դեմ վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով: Հետնաբար, սույն բողոքի քննությունն իրականացնելիս, որպես Վճռաբեկ դատարանում բողոքի քննության ընթացակարգային կառուցակարգ հիմք է ընդունվում 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող կարգը: Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանի վերաբերյալ քրեական գործը քննության է առել, իսկ Վերաքննիչ դատարանն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի իրավաչափությունը գնահատե է 19988 թվականի հուլիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների շրջանակներում, ուստի ստորադաս դատարանի հետնությունների իրավաչափության գնահատման համար Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումները:

3 Տես քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 84195:

12

12. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավորված ն ապատճառաբանված են արդյոք Օ.Հովակիմյաանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները:

13. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը ն քրեաիրավական

ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժետ ն բավարար լինեն նրան ուղղելու ն նոր հանցագործությունները կաւնխելու հաւմար»:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաճձայն՝ «Պամժի նպատակն է վերականգնել առցիալական արդարությունը, ուղղել պավժի ենթարկված անձին, ինչպես նան կանխել հանցագործությունները»:

ՃՇՇ քրեական օրենսգրքի 61րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամը նշանակվում է արդարացի պավպիժ, որը որոշվում է այն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:

2. Պատժի տեսակը ն չափր որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով ն բնույթով հանցավորի անձր բնութագրող տվյալներով այդ թվում պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:

3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիարր նշանակվում է, եթե նվազ խիար տեսակը չի կարող ապահովել պավժի նպատակները»:

13.1. Մեջբերված նորմերի վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատժի արդարությունը դրսնորվում է հանցագործության ն քրեաիրավական ներգործության միջոցնեի (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Հետնաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս, դատարանի ներքին համոզմունք, ձնավորվւմ է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող

Թ

ն ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա՝ ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից::

14. Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի ն չափի ընտրության, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը: Դատական որոշման որակը մեծապես կախված է դրա պատճառաբանական մասից, հետնաբար դատական որոշումները սկզբունքորեն պետք է պատճառաբանված լինեն: Պատժի տեսակի ն չափի ընտրության, ինչպես նա, պատիժ` Օ։»կրելու անհրաժեշտութան վերաբերալ դատարանի

եզրահանգումները հիմնավորող պատճառների մատնանշումը ոչ միայն ավելի հասկանալի ն ընդունելի է դարձնում դատավճիոր վարույթի մասնակիցների համար, այլն բացառում է կամայականությունը: Նախնառաջ, դա նշանակում է, որ դատարանը պարտավորված է լինում արձագանքել կողմերի ներկայացրած փաստարկներին ն մատնանշել տվյալ որոշումը հիմնավորող ն իրավաչափ դարձնող փաստարկները: Եվ երկրորդ պատշաճ ապատճառաբանությունը հասարակությանը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է գործում դատական համակարգը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս: Բացի այդ,։ դատական Օ ակտի չպատճառաբանված կամ ոչ բավարար չափով պատճառաբանված լինելը հանգեցնում է նան քրեական դատավարության կարնորագույն սկզբունքներից մեկի՝ արդար դատական քննության իրավունքի խախտման, քանի որ օբյեկտիվորեն սահմանափակվում է վերադաս դատական Հ Տեխ, ոամոկչ ոանոմթչ, Վճռաբեկ դատարանի` Գառնիկ Գայարյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵՄԴ/0027/01/14, Իդվարդ Ադամյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0048/01/4, Արարատ Ավագյանի ն Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 3Լի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումները:

14

ատյանի հնարավորությունը լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը»:

Հետնաբար, 1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները պահպանված լինելու առումով ընդունելի չի կարող համարվել ոչ միայն այն դատական ակտը, որտեղ պատժի վերաբերյալ դատարանի հետնությունները հիմնված չեն դատական քննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այլն այնպիսին, որում բացակայում են պատժատեսակ, պատժաչափի կամ ապատիժը կրելու

նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող հետնողական, հստակ ն ոչ հակասական պատճառաբանությունները»:

15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ,

- ՕՀովակիմյանին, ի թիվս այլնի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2- րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա ապօրինի ձեռք է բերել ն իր օգտագործման համար ապօրինի պահել ընդհանուր՝ խոշոր չափի՝ 12.88 գրամ հաստատուն քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որն էլ 2020 թվականի սեպտեմբերի 12ին հայտնաբերվել ն վերցվել է ոստիկանության Աշտարակի բաժին աշխատակիցների կողմից՝ նրա տանը կից բակում կատարված զննությամբ՛:

- Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանին մեղավոր ճանաչելով առաջադրված մեղադրանքւմ նե գնահատելով կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցագործության կատարման հանգամանքները, հանցանքները կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսնորած վարքագիծը, նրա պատասխանատվությունը ն պատիժը մեղմացնող, անձը բնութագրող հանգամանքների առկայությունը, պատասխանատվությունը ն պատիժը ծանրացնող հանգամանքների

5 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Գառնիկ Գալարյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵՄԴ/0027/01/14 որոշման 23-րդ կետը, ինչպես նան Վճռաբեկ դատարանի` Ֆրունզիկ Գալարյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-19-րդ կետերը:

6 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Գառնիկ Գալարյանի գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵՄԴ/0027/01/14 որոշման 23-րդ կետը, ինչպես նան Արարավ: Ավագյանի ն Վահան Սահակյանի զործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 40-րդ կետը:

7 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

5

բացակայությունը, ամբաստանյալ Օ.Շովակիմյանի անձը բնութագրող տվյալները, գտել է, որ սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձնով նվազ խիստ պատժաչափի միջոցով հնարավոր է ապահովե ապատժի նպատակների

իրացվելիությունը նե միաժամանակ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելուծ:

- Վերաքննիչ դատարանն իր դատական ակտում նշել է, որ ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանին մեղսագրված արարքի համար 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը համարվում է պատիժը մեղմացնող, քանի որ տվյալ օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան նախատեսում է նան ազատազրկումից առավել մեղմ այլընտրանքային պատժատեսակներ՝ հանրային աշխատանքներ ն ազատության սահմանափակում, որը նախատեսված չէր 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգրքով: Արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանն Օ.Շովակիմյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքը վերաորակել է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396- րդ հոդվածի 2-րդ մասով ն այդ հոդվածի սանկցիայով նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով:

Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը քննարկելիս, Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նան այն, որ «ամբատրանյալ Օրբնել Հովակիմյանին մեղսագրված հանցագործության առարկան ճորացված մարիխուանա» տեսակի թմիամիջոցը՝ 12.88 գրամ է, որը, համարվում է խոշոր չափի: Բացի այդ, թմրանյութերի ապօրինի խիար ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսեր ապօրինի ցանելը կամ աճեցնելը, համատարած օգտագործումը վնաս է հասցնում ոչ միայն առանձին անձանց առողջությաւնրը, այլն ամբողջ բնակչության, ազգի ֆիզիկական ն հոգեկան առողջական վիճակին»:

8 Տե'ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

5 Տե՛ս սույն որոշման 10-րդ կետը:

16

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ Օ.Շովակիմյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետնությունները հիմնավորված ն պատճառաբանված չեն, իսկ նյութական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են պատիժը կրելու նպատակահարմարության մասով գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հիմք են դատախազի վերաքննիչ բողոքը մասնակի բավարարելու ն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու ն փոփոխելու համարճ:

16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստերը գնահատելով սույն որոշման 13- 14րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով պատիժ նշանակելիս, պատշաճ գնհատման չի արժանացրել այն հանգամանքը, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան նախատեսում է ինչպես ազատությունից զրկելու հետ կապված` ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժատեսակ՝ կարճաժամկետ ազատազրկումը, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակներ` ազատության սահմանափակումը, հանրային աշխատանքներն ու տուգանքը:

Վերաքննիչ դատարանը չի ներկայացրել որնէ փաստարկված հիմնավորում առ այն, թե Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագված՝ Օ.Շովակիմյանի անձը բնութագրող տվյալների առկայութան ն պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2- րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պատիժներից նվազ խիստ տեսակը՝ տուգանքը, ինչպես նան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված այլընտրանքային մյուս պատժատեսակներն ինչու՛ չեն կարող ապահովել պատժի նպատակները ն ինչով է պայմանավորված արարքի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի ընտրությունը:

6 Տե՛ս նույն տեղում:

17

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրությունը, փաստացի, ի թիվս այլնի, պայմանավորել է նան 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքի բնույթով ու հանրային վտանգավորության աստիճանով, այն դեպքում, երբ այդ արարքի համար քրեական հետապնդումը՝ Վերաքննիչ դատարանի դորոշմամբ,։ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով դադարեցվել է, ինչը բացառում է նշված արարքի համար անձի նկատմամբ քրեաիրավական որնէ հետնանքերի առաջացումը, որպիսի պայմաններում վերոգրյալի վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնություններն իրավաչափ ն հիմնավոր համարվել չեն կարող:

17. Ամփոփելով վերոգրյալը Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ

Օ.Հովակիմյաանի նկատմամբ ազատազրկման ձնով պատիժ նշանակելու վերաբերյա Վերաքննի Օ0։-դատարանի հետնություննեը հիմնավորված ն պատճառաբանված չեն:

Ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը լուծելիս Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 387-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է:

Վերը նշված նյութական ն դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են ամբաստանյալ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու կապակցությամբ գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ ն 387-րդ հոդվածների հիման վրա, ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու հիմք են: Միննույն ժամանակ, Վճոաբեկ դատարանը գտնում է, որ սոյն որոշմամբ արձանագրված՝ Օ.Հովակիմյանի նկատմամբ առավել մեղմ պատժատեսակ նշանակելու ն դրա շուրջ քննություն իրականացնելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված` վարույթը պետք է փոխանցել Առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ նոր քննության:

18

17. Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանը բողոքաբերի՝ սույն որոշման 5.Լրդ կետում նշված փաստարկներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է համարում:

18. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28-րդ 361363-րդ, 385-րդ ու 386-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Ամբաստանյալ Օրբել Ժորայի Հովակիմյանի վերաբերյալ Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2021 թվականի ապրիլի 23-ի դատավճիռը ն ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 22-ի որոշումը բեկանել ու վարույթը փոխանցել Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ