ՏԻԳՐԱՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԻ

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ Ը

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Քաղ. Երևան 24

հոկտեմբերի 2018թ.

Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի դատական կազմը` Նախագահությամբ Ա.

Պետրոսյանի

Անդամակցությամբ Ա. Թունյանի

Ա. Գյուլումյանի

Քննության առնելով Տիգրան Խաչատրյանիանհատական դիմումի ընդունելիության հարցը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց.

1. Տիգրան Խաչատրյանը դիմել է ՀՀ սահմանադրական դատարան (դիմումը ՀՀ սահմանադրական դատարան ներկայացվել, լրացվել և մուտքագրվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 9-ին)` խնդրելով. «Որոշել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (17.06.1998թ. ՀՕ-247) 48-րդ հոդվածի, 1498–րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի, 1499-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի և/կամ դրան իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը ՀՀ Սահմանադրության 1-ին, 3-րդ, 6-րդ, 60-րդ (1-4 մասեր) հոդվածներին, 61-րդ (1-ին մաս), 63-րդ (1-ին մաս), 75-րդ, 78-րդ, 79-րդ, 80- րդ, 81-րդ հոդվածներին համապատասխանության հարցը»:

2. Ըստ դիմողի ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (17.06.1998թ. ՀՕ-

247) ինչպես վիճարկվող դրույթներով, այնպես էլ դրանց հետ համակարգային կապի մեջ գտնվող այլ դրույթներով չեն նախատեսվում դատավարության մասնակիցների միջև ապացուցման պարտականությունը բաշխելու մասին դատարանի կողմից կայացվող որոշման չափանիշներ: Ավելին, վիճարկվող դրույթները չեն կարգավորում դատարանի կողմից այդպիսի որոշումը գրավոր կայացնելու պարտականություն և կարգ: Կողմերի միջև ապացուցման պարտականության բաշխման որոշումը կայացվում է բանավոր արձանագրային որոշմամբ, որի արդյունքում չի ապահովվում նաև իրավական որոշակիության սկզբունքը:

Դիմողը գտնում է, որ գործի քննության ընթացքում դատարանի կողմից ապացուցման ենթակա փաստերի և ապացուցման բեռի բաշխման վերաբերյալ որոշման անորոշությունը, վերջինիս պարզման նպատակով դրան անդրադառնալու անհնարինությունը, դատական ակտի բողոքարկման ժամանակ այդ որոշմանն անդրադառնալու և հղում կատարելու անհնարինությունը, ինչպես նաև դրանց վերաբերյալ իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանություններն արգելափակում են Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին և 63- րդ հոդվածի 1-ին մասերով սահմանված իրավունքների իրացումը:

3. Ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 29 և 69-րդ հոդվածների պահանջներով և ելնելով խնդրո առարկա անհատական դիմումի և կից փաստաթղթերի, այդ թվում` դատական ակտերի, նախնական ուսումնասիրության արդյունքներից դատական կազմը գտնում է, որ դիմումի հիման վրա գործի քննության ընդունումը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.

3.1. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (17.06.1998թ. ՀՕ-247) 48-րդ հոդվածի 3-5-րդ, 7-րդ և 8-րդ մասերի, 1499-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի վերաբերյալ

Հիշյալ դրույթները դիմողի նկատմամբ չեն կիրառվել:

ՀՀ Սահմանադրության 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի համաձայն Սահմանադրական դատարան կարող է դիմել «յուրաքանչյուր ոք կոնկրետ գործով, երբ առկա է դատարանի վերջնական ակտը, սպառվել են դատական պաշտպանության բոլոր միջոցները և վիճարկում է այդ ակտով իր նկատմամբ կիրառված նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի սահմանադրականությունը, ինչը հանգեցրել է Սահմանադրության 2-րդ գլխում ամրագրված իր հիմնական իրավունքների և ազատությունների խախտման հաշվի առնելով նաև համապատասխան դրույթին իրավակիրառ պրակտիկայում տրված մեկնաբանությունը»։

«Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1- ին մասով, սահմանադրական վերոնշյալ դրույթին և դրա հիմքում ընկած սահմանադրական կոնկրետ վերահսկողության տրամաբանությանը համահունչ, սահմանվում է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց դիմումների ընդունելիության պայմանները, այդ թվում նաև նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի կիրառման պայմանը։ «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1- ին մասի «....իր նկատմամբ կիրառված նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի....» բառակապակցությունում «կիրառում» եզրույթը չի վերաբերում դատական ակտերում նորմատիվ իրավական ակտի այս կամ այն դրույթի ցանկացած վկայակոչման։ Միայն այն պարագայում դա կարող է դիտարկվել որպես նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի «կիրառում», երբ անձի համար այն առաջացնում է իրավական հետևանքներ։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ վկայակոչումն ունի ծանուցողական բնույթ կամ դրա միջոցով դատավարության կողմի ուշադրությունն է հրավիրվում իր գործողությունների օրինականության վրա, հարցի սահմանադրականության բարձրացման տեսանկյունից չի կարող դիտարկվել որպես նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի «կիրառում»: «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 69-րդ հոդվածի 1- ին մասում նշված որևէ պայմանի, այդ թվում նորմատիվ իրավական ակտի դրույթի կիրառման պայմանի բացակայությամբ պայմանավորված անհատական դիմում ներկայացրած անձը Սահմանադրական դատարան դիմելու համար իրավասու սուբյեկտ չէ: Համանման իրավական դիրքորոշումներ արտահայտված են նաև Սահմանադրական դատարանի 2008 թվականի ապրիլի 4-ի ՍԴՈ-747 որոշմամբ և 2009 թվականի մարտի 17-ի ՍԴԱՈ-21 աշխատակարգային որոշմամբ:

3.2. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (17.06.1998թ. ՀՕ-247) 48-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 6-րդ մասերի, 1498–րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի վերաբերյալ

Հիշյալ դրույթների մասով դիմողը, ըստ էության, բարձրացնում է օրենսդրական բացի հարց:

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (17.06.1998թ. ՀՕ-247) 1498 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն նախնական դատական նիստն արձանագրվում է հիշյալ օրենսգրքի 22 գլխով սահմանված կարգով, որով սահմանվում է դատական նիստի արձանագրման ձևին, պարզ թղթային արձանագրության բովանդակությանը, արձանագրության վարմանը, ինչպես նաև պարզ գրավոր ձևով վարվող արձանագրության վերաբերյալ դիտողությունների ներկայացման կարգին և իրավական հետևանքներին վերաբերող կանոնները: Մասնավորապես, օրենսդիրը հնարավորություն է տալիս դատավարության մասնակիցներին ծանոթանալու պարզ թղթային եղանակով կազմված դատական նիստի արձանագրությանը և մինչև վճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը դիտողություններ ներկայացնելու այն կազմելու լրիվության կամ ճշտության վերաբերյալ: Ընդ որում արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններն ուսումնասիրում է արձանագրությունն ստորագրած նախագահող դատավորը դրանք ներկայացնելու պահից երեք օրվա ընթացքում: Արձանագրության վերաբերյալ դիտողություններն ընդունելու կամ մերժելու մասին նախագահող դատավորը կայացնում է որոշում։

Այսինքն, չնայած այն հանգամանքին, որ օրենսդիրը չի նախատեսել ապացուցման պարտականության բաշխման մասին որոշման գրավոր ձև, այնուամենայնիվ, դատավարության մասնակիցներին տրվել է դատական նիստի արձանագրությանը ծանոթանալու, դրա վերաբերյալ դիտողություններ ներկայացնելու օրենսդրական հնարավորություն և դրա միջոցով նաև իրացնելու դատական պաշտպանության և արդար դատաքննության սահմանադրական իրավունքները:

ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր մի շարք, մասնավորապես` ՍԴՈ-864, ՍԴՈ-914,

ՍԴՈ-917, ՍԴՈ-922, ՍԴՈ-933, ՍԴՈ-1020, ՍԴՈ-1056, ՍԴՈ-1143, ՍԴՈ-1154, ՍԴՈ-1255

որոշումներով անդրադարձել է իրավակարգավորման բացի սահմանադրականության հարցը քննության առնելու իրավասությանը: Մասնավորապես, համաձայն հիշյալ որոշումների` իրավունքի բացը հաղթահարելու հարցում օրենսդիր մարմնի և Սահմանադրական դատարանի իրավասությունները դիտարկելով իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի համատեքստում, Սահմանադրական դատարանն արձանագրել է, որ բոլոր դեպքերում, երբ իրավունքի բացը պայմանավորված է իրավակարգավորման ոլորտում գտնվող կոնկրետ հանգամանքների առնչությամբ նորմատիվ պատվիրանի բացակայությամբ, ապա նման բացի հաղթահարումն օրենսդիր մարմնի իրավասության շրջանակներում է: Զարգացնելով իր հիշյալ իրավական դիրքորոշումները` Սահմանադրական դատարանը գտել է (14.09.2010թ. ՍԴՈ-914 որոշում), որ օրենսդրական բացը կարող է հանդիսանալ Սահմանադրական դատարանի քննության առարկա միայն այն դեպքում, երբ օրենսդրության մեջ առկա չեն այդ բացը լրացնելու այլ իրավական երաշխիքներ կամ օրենսդրության մեջ համապատասխան իրավական երաշխիքների առկայության պարագայում ձևավորված է հակասական իրավակիրառական պրակտիկա, կամ երբ առկա օրենսդրական բացը չի ապահովում այս կամ այն իրավունքի իրացման հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում, իրավակարգավորման բացի սահմանադրականության հարցը ենթակա չէ Սահմանադրական դատարանի քննությանը:

Խնդրո առարկա գործի շրջանակներում առկա չէ Սահմանադրական դատարանի` վերոնշյալ որոշման մեջ ամրագրված որևէ պայման, որի առկայությամբ հնարավոր կլիներ դիմողի կողմից վկայակոչված օրենսդրական բացը քննության առնել Սահմանադրական դատարանում:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով` Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց.

Տիգրան Խաչատրյանի անհատական դիմումով գործի քննության ընդունումը մերժել: Նախագահող

Անդամներ

24 հոկտեմբերի 2018 թվականի

ՍԴԴԿՈ-3