ՎԴ/9885/05/23

//ջ : ի ՄԵՐ '

ՄԱՐՈՆ

ԿԲ.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ վարչական Վարչական գործ թիվ ՎԴ/9885/05/23

դատարանի որոշում 2025թ.

Վարչական գործ թիվ ՎԴ/9885/05/23

Նախագահող դատավոր` Ա. Պողոսյան

Դատավորներ՝ Կ. Գեորգյան

Գ. Սոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի վարչական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան) հետնյալ կազմով՝

նախագահող Հ. ԲԵԴԵՎՅԱՆ

զեկուցող Լ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Ա. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Ք. ՄԿՈՅԱՆ

2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ին

գրավոր ընթացակարգով քննելով ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի (այսուհետ՝ Կոմիտե) վճռաբեկ բողոքը ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 11.03.2025 թվականի որոշման դեմ` վարչական գործով ըստ հայցի ԱՁ Բալին Ասատրյանի ընդդեմ Կոմիտեի՝ 16.10.2023 թվականի թիվ 4240585 արձանագրությունն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Դիմելով դատարան՝ ԱՁ Բալին Ասատրյանը պահանջել է անվավեր ճանաչել Կոմիտեի 16.10.2023 թվականի թիվ 4240585 արձանագրությունը:

ՀՀ վարչական դատարանի (դատավոր Ա. Չիլինգարյան) (այսուհետ` Դատարան) 07.06.2024 թվականի վճռով հայցը բավարարվել է:

2

ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի (այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան) 11.03.2025 թվականի որոշմամբ Կոմիտեի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, Ա Դատարանի 07.06.2024 թվականի վճիռը թողնվել է անփոփոխ:

Վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Կոմիտեն (ներկայացուցիչ Արման Մնացականյան):

Վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

2. Վճռաբեկ բողոքի հիմքը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

Վերաքննիչ դատարանը խախտել է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածը, 27-րդ հոդվածի Լին մասը, 28-րդ հոդվածի 3-րդ ն 4-րդ մասերը, 126-րդ հոդվածի 4-րդ մասի Լին կետը, ՀՀ հարկային օրենսգրքի 343-րդ, 345-րդ ն 380-րդ հոդվածները, «Վարչարարության հիմունքների ն վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 43-րդ հոդվածի Լին մասի «ա» կետը, ՀՀ կառավարության թիվ 1976-Ն որոշման թիվ 3-րդ հավելվածի' «Հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կիրառության» կաեոեների 3-րդ կետը, 13-րդ կետը, 17-րդ կետի 2-րդ ն 3-րդ ենթակետերը:

Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանել է հետնյալ փաստարկներով.

Վերաքննիչ դատարանն անտեսել է, որ ուսումնասիրություն իրականացված լինելու ն հսկիչ գնում կատարված լինելու փաստը հաստատվում է սուն գործում առկա «2» հաշվետվությամբ, հսկիչ գնման ընթացքում կատարված խախտումների վերաբերյալ թիվ 4240585 արձանագրությամբ, որոնք բավարար ապացույց են իրավախախտման փաստն արձանագրելու համար:

Վերաքննիչ դատարանը սահմանափակվել է միայն արձանագրելով, որ որնէ կերպ չի ապացուցվում այն հանգամանքը, որ հայցվորի մոտ հենց վիճարկվող ակտում նշված ժամանակ է կատարվել քննարկվող հսկիչ գնումը, մինչդեռ նման դիրքորոշման համար վերջինս առնվազն պարտավոր էր հիմնավորել, թե ինչու այս կամ այն ապացույցը բավարար չէ որնէ փաստի հաստատման կամ մերժման համար, մատնանշել, թե որ ապացույցների համակցության արդյունքում վիճելի հանդիսացող փաստը կարող էր պատշաճ կերպով ապացուցվել:

Վերաքննիչ դատարանը հաշվի չի առել, որ «7» հաշվետվությունը փաստում է, որ գնում է կատարվել, իսկ ՀԴՄ-ի հետ գործողությունների կատարումը փաստում է, որ վաճառքն իրականացվել է տվյալ տնտեսվարողի կողմից: Հակառակ պարագայում ուսումնասիրություն իրականացնող հարկային մարմնի աշխատակիցները չէին կարող հնարավորություն ունենալ ՀԴՄ-ի հետ գործողություններ կատարելու:

Վերոգրյալի հիման վրա՝ բողոքաբերը պահանջել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի 11.03.2025 թվականի որոշումը՝ գործն ուղարկելով համապատասխան դատարան՝ նոր քննության, կամ կայացնել նոր դատական ակտ:

3. Վճռաբեկ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեն հետնյալ փաստերը.

3

Դ Կոմիտեի հարկային տեսչություն-վարչության փոքր հարկ վճարողների ընթացիկ հսկողության թիվ 15 բաժնի պետ Արթուր Հարությունյանին ուղղված 01.09.2023 թվականի զեկուցագրի համաձայն՝ «ՀՀ ՊԵԿ ՀՏՌՎ վարչության կողմից հարկային մարմնի մոնիտորինգային համակարգի միջոցով իրականացված վերլուծության արդյունքների վերաբերյալ 29.08.2023 թվականի թիվ Ն/71-5/166973-2023 գրությամբ տրամադրված տվյալներով «Բալին Ասատրյան» ԱՁ-ն զբաղվում է միրգ, բանջարեղենի առնտրով ««««՛ հասցեում: Իրացումը ձնավորվում է ՀԴՄ ֆիսկալ հասույթով: Հունիս-հուլիս ամիսներին 304 ՀԴՄ կտրոններով ֆիսկալ հասույթը կազմել է 2.443.030 դրամ, օրական միջինում տպվել է 5 կտրոն, որը տվյալ ոլորտի դեպքում ցածր ցուցանիշ է: Հաշվի առնելով վերոգրյալը հնարավոր են իրացման շրջանառության թերհայտարարագրման ռիսկեր:...» (գ.թ. 46):

2) Կոմիտեի 11.09.2023 թվականի թիվ 4240585 հանձնարարագրով հանձնարարվել է ԱՁ Բալին Ասատրյանի մոտ իրականացնել ուսումնասիրություն՝ հսկիչ գնում, հսկիչ դրամարկղային մեքենաների կիրառության ն (կամ) հսկիչ դրամարկղային մեքենաների միջոցով դրամական հաշվարկների համար սահմանված կարգերի ու կանոնների պահանջների պահպանումն ուսումնասիրելու նպատակով: Ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի սկիզբ նշվել է 12.09.2023 թվականը, իսկ ավարտ՝ 26.09.2023 թվականը: Ուսումնասիրության ժամկետը՝ մինչն 10 անընդմեջ աշխատանքային օր: Հիմքը՝ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 343-րդ հոդվածը ն 345-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետը (գ.թ. 28-29):

3) Համաձայն 13.09.2023 թվականի «Հսկիչ գնման (գնումների) ընթացքում կատարված խախտումների վերաբերյա» թիվ 4240585 արձանագրության Հայկ Մկրտումյանի կողմից 13.09.2023 թվականին՝ ժամը 12:00-ին, »»»»2 հասցեում գտնվող ԱՁ Բալին Ասատրյանին պատկանող մրգի խանութից կատարվել է գնում 300 ՀՀ դրամի չափով' 2 հատ կիտրոն, որի դիմաց վճարումը կատարվել է կանխիկ դրամով, վճարվել է 300 ՀՀ դրամ: Բալին Ասատրյանը գումարը չի մուտքագրել ՀԴՄ Ա համապատասխան գումարի ՀԴՄ կտրոն չի տրամադրել: Ուսումնասիրություն իրականացնող հարկային ծառայողի կողմից ներկայացվել են ծառայողական վկայականը ն ուսումնասիրության հանձնարարագիրը՝ ծանոթացման: Այնուհետն, Հայկ Մկրտումյանի կողմից ժամը 13:03-ին ՀԴՄ-ից դուրս է բերվել «7» հաշվետվություն՝ Օ ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով, որում ներառված չի եղել կատարված վճարման արժեքը: «7» հաշվետվությունը դուրս բերելուց հետո կատարված վճարման արժեքը՝ 300 ՀՀ դրամը, ժամը 13:03-ին մուտքագրվել է ՀԴՄ, դուրս է բերվել ՀԴՄ կտրոն (Ա 00003349): Ժամը 13:03-ին նորից դուրս է բերվել «7» հաշվետվությունը՝ 300 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով:

Արձանագրության մեջ առկա է գրառում՝ «Ա/Ձ Բալին Ասատրյանը հրաժարվեց արձանագրությունն ստորագրելուց Ա ստանալուց» բովանդակությամբ (գ.թ. 30-31):

4) գԿոմիտեի հարկ վճարողնեի ընթացիկ հսկողության հարկային տեսչություն-վարչության 16.10.2023 թվականի թիվ 4240585 արձանագրության համաձայն՝ հսկիչ դրամարկղային մեքենաների կիրառության ն (կամ) հսկիչ դրամարկղային

' Հանդիսանում է անձնական տվյալ:

7 Հանդիսանում է անձնական տվյալ:

4

մեքենաների միջոցով դրամական հաշվարկների համար սահմանված կարգերի ու կանոնների պահանջների պահպանումն ուսումնասիրելու նպատակով Կոմիտեի հարկ վճարողների ընթացիկ հսկողության հարկային տեսչություն-վարչության գլխավոր հարկային տեսուչ Հայկ Մկրտումյանի կողմից 13.09.2023 թվականին՝ ժամը 12:00-ին, 22223 հասցեում գտնվող ԱՁ Բալին Ասատրյանին պատկանող մրգի խանութից կատարվել է հսկիչ գնում 300 ՀՀ դրամի չափով՝ 2 հատ կիտրոն, որի դիմաց վճարումը կատարվել է կանխիկ դրամով, վճարվել է 300 ՀՀ դրամ: Բալին Ասատրյանի կողմից գումարը չի մուտքագրվել ՀԴՄ Աո համապատասխան գումարի ՀԴՄ կտրոն չի տրամադրվել: Ուսումնասիրությունն ։6անցկացնող հարկային ծառայողի կողմից ներկայացվել են ծառայողական վկայականը Ա ուսումնասիրության հանձնարարագիրը՝ ծանոթացման, այնուհետն, Հայկ Մկրտումյանի կողմից ժամը 13:03-ին ՀԴՄ-ից դուրս է բերվել «7» հաշվետվություն՝ 0 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով, որում ներառված չի եղել կատարված վճարման արժեքը: «7» հաշվետվությունը դուրս բերելուց հետո կատարված վճարման արժեքը՝ 300 ՀՀ դրամը, ժամը 13:03-ին մուտքագրվել է ՀԴՄ, դուրս է բերվել ՀԴՄ կտրոն (Վ 00003349): Ժամը 13:03-ին նորից դուրս է բերվել «7» հաշվետվությունը՝ 300 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով:

Ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ տնտեսվարող սուբյեկտի կողմից խախտվել են ՀՀ հարկային օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նան ՀՀ կառավարության 03.12.2020 թվականի թիվ 1976-Ն որոշման հավելված թիվ 3Յ-ով սահմանված հսկիչջ-դրամարկղային մեքենաների կիրառության կանոնների 3-րդ կետի պահանջները, համաձայն նույն կարգի 17-րդ կետի 2-րդ ն 3-րդ ենթակետերով գնված ապրանքի կամ ստացված ծառայության արժեքի կամ քանակի չմուտքագրումը հսկիչ-դրամարկղային մեքենա դիտվում է հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառության կանոնների խախտում: Արդյունքում տնտեսվարող սուբյեկտին առաջադրվել է տուգանք ՀՀ հարկային օրենսգրքի 416-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (..): Տնտեսվարող սուբյեկտին առաջադրվել է տուգանք 206.347 ՀՀ դրամի չափով (գ.թ. 39-42):

4. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը պայմանավորված է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքի առկայությամբ՝ նույն հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի իմաստով, այն է՝ առերնույթ առկա է մարդու իրավունքների ն ազատությունների հիմնարար խախտում, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ ն 27-րդ հոդվածների խախտման արդյունքում թույլ է տրվել դատական սխալ, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը, Ա որի առկայությունը հիմնավորվում է ստորն ներկայացված պատճառաբանություններով.

Վճռաբեկ դատարանը սույն վճռաբեկ բողոքի քննության շրջանակներում անհրաժեշւր է համարում անդրադառնալ հսկիչ գեման արդյունքում հայտնաբերված խախտումների

3 Հանդիսանում է անձնական տվյալ:

5

վերաբերյալ արձանագրության ն հսկիչ դրամարկղային մեքենա (այսուհեր նան՝' ՀԴՄ) սարքի «2» հաշվետվության' որպես տետեսվարողի կողմից ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելու իրավախախտման փաստե արձանագրելու համար բավարար ապացույցներ լինելու հանգամանքին' վերահաստատելով նախկիեում արտահայտած դիրքորոշումները:

ՀՀ հարկային օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ Օրենսգիրք) 328-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հարկային հսկողությունը հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերի պահանջների կատարման նկատմամբ պետական հսկողությունն է՝ հարկային մարմնին վերապահված լիազորությունների շրջանակներում հարկային մարմնի (պաշտոնատար անձանց՝ Օրենսգրքով նախատեսված գործողությունների ամբողջությունը: Օրենսգրքի կիրառության իմաստով՝ հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտեր են համարվում Օրենսգրքի 2-րդ հոդվածով սահմանված` հարկային հարաբերությունները կարգավորող իրավական ակտերը, ինչպես նան այն իրավական ակտերը, որոնց պահանջների կատարման նկատմամբ հսկողության լիազորություններն այդ իրավական ակտերով վերապահված են հարկային մարմնին:

Օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ հարկային հսկողությունը, ի թիվս այլնի, իրականացվում է հարկային ուսումնասիրությունների միջոցով:

Օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հարկային ուսումնասիրությունը հարկային մարմնի լիազորությունների շրջանակներում նույն գլխով սահմանված կարգով իրականացվող ընթացակարգ է, որի նպատակն է հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերի պահանջներին դրանց կատարման համապատասխանությունը պարզելը, այդ պահանջների խախտումները կանխելն ու խափանելը, դրանց հայտնաբերելը, նույն բաժնով սահմանված դեպքերում հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերով սահմանված կարգով հարկային պլարտավորությունների առաջադրումն Օ ու հայտնաբերված խախտումների համար պատասխանատվություն կիրառելը:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ հարկային հսկողության շրջանակներում հարկային ուսումնասիրությունները, ի թիվս այլնի, իրականացվում են արտագնա ուսումնասիրության միջոցով: Ըստ նույն նորմի՝ արտագնա ուսումնասիրությունը հարկային մարմնի լիազորությունների շրջանակներում հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերի պահանջների կատարման ճշտությունը պարզելու նպատակով նուն գլխով սահմանված կարգով հարկ վճարողի մոտ իրականացվող ուսումնասիրությունն է:

Օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1ին կետի համաձայն՝ հարկային հսկողության շրջանակներում արտագնա հարկային ուսումնասիրությունների տեսակ է հսկիչ գնումը:

6

Օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն արտագնա հարկային ուսումնասիրություններն իրականացվում են հարկային մարմնի ղեկավարի տված հանձնարարագրի հիման վրա, (..):

Օրենսգրքի 345-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հարկ վճարողի հարկման օբյեկտների, հարկման բազաների Ա հարկային պարտավորությունների հաշվարկման (գնահատման), հաշվարկային փաստաթղթերի դուրսգրման, հսկիչ դրամարկղային մեքենաների կիրառության ն (կամ) հսկիչ դրամարկղային մեքենաների միջոցով դրամական հաշվարկների, արտարժույթի առք ու վաճառքի գործառնությունների գրանցման, ակցիզային դրոշմանիշերով ն (կամ) դրոշմապիտակներով դրոշմավորման, «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված դեպքերում ու կարգով վճարային քարտերով անկանխիկ վճարումներ չընդունելու, այդ թվում` վճարային քարտերով անկանխիկ վճարումներ ընդունելու հնարավորություն չապահովելու կամ կանխիկ դրամով գումարի ընդունման սահմանափակումները չպահպանելու, ինչպես նան արժութային գործարքների իրականացման համար սահմանված կարգերի ու կանոնների պահանջների պահպանման նկատմամբ ուսումնասիրության նպատակով հարկային մարմինը կարող է իրականացնել հսկիչ գնում (գնումներ):

Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ հսկիչ գնումներն իրականացվում են Օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի 6-րդ մասին համապատասխան տրված հանձնարարագրի հիման վրա: (..):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 333-րդ հոդվածով սահմանվել են հարկային հսկողության իրականացման եղանակները. հարկային ուսումնասիրությունն այդ եղանակներից մեկն է ն իրականացվում է հարկային մարմնի լիազորությունների շրջանակներում` հարկային մարմինների կողմից կա'մ հարկային մարմնում՝ կամերալ (ներքին) ձնով, կա'մ հարկ վճարողի մոտ՝ արտագնա եղանակով: Հարկային ուսումնասիրություն իրականացվում է՝ նպատակ ունենալով պարզելու հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերի պահանջներին դրանց կատարման համապատասխանությունը, հայտնաբերելու, կանխելու ն խափանելու այդ պահանջների խախտումները, խախտումների բացահայտման դեպքում՝ կիրառելու համապատասխան պատասխանատվության միջոցներ: Հարկային ուսումնասիրություններն իրականացվում են նան հսկիչ գնումների միջոցով, որոնց ընթացքում հսկողություն իրականացնող մարմինը միջոցներ է ձեռնարկում գործարքի կատարման իրավիճակ ստեղծելու համար, որպեսզի ստուգի ապրանքների վաճառքի ընթացքում, աշխատանք կատարելիս կամ ծառայություններ մատուցելիս իրավաբանական անձանց ն (կամ) անհատ ձեռնարկատերերի կողմից օրենքի իմպերատիվ պահանջներին նրանց գործողությունների (անգործության) համապատասխանությունը (տե'ս, Ա/Ջ Անահիտ Վերանյանեն ըեդդեմ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի թիվ ՎԴ/10397/05/18 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.05.2025 թվականի որոշումը):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նան, որ հսկիչ գնումը հարկային հսկողության մեկ այլ՝ հարկային ուսումնասիրության եղանակ է: Այն, ի թիվս հարկային

7

ստուգման հետապնդած նպատակների, հետապնդում է Օրենսգրքով սահմանված դեպքերում հարկային մարմնին հսկողության լիազորություններ վերապահող իրավական ակտերով սահմանված կարգով հարկային պարտավորություններ հարկ վճարողին առաջադրելու ն հայտնաբերված խախտումների համար ապատասխանատվություն կիրառելու նպատակ: Հսկիչ գնման, որպես արտագնա հարկային ուսումնասիրության տեսակի, դեպքում նույնպես պահանջվում է փաստական հիմքի հարկային մարմնի ղեկավարի տված գրավոր հանձնարարագրի առկայություն, որտեղ նշվում են ուսումնասիրության տեսակը, նպատակը ն իրավական հիմքերը: Հսկիչ գնման դեպքում գրավոր հանձնարարագրի առկայության մասին ուղղակի պահանջ նախատեսում է Օրենսգրքի 345-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որը միաժամանակ սահմանում է դրա ձնին ն բովանդակությանը ներկայացվող պահանջները՝ հղում կատարելով նույն օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի 6-րդ մասին (տե'ս, անհատ ձեռնարկատեր Հասմիկ Խաչատրյանն ընդդեմ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի թիվ ՎԴ/10397/05/18 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 01.10.2021 թվականի որոշումը):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով հսկիչ գնում իրականացնելու անհրաժեշտ պայմաններին, արձանագրել է, որ (...) հսկիչ գնում կատարելու լիազորությունը կարող է հաստատվել միայն հարկային մարմնի ղեկավարի կամ հարկային տեսչության պետի կողմից տրված գրավոր հանձնարարագրով, որը պետք է պարունակի հետնյալ վավերապայմանները՝ հսկիչ գնում կատարելու հիմքերը, նպատակը, տնտեսվարող սուբյեկտի տվյալները, հսկիչ գնում իրականացնելու վայրը, ժամկետները, հսկիչ գնում իրականացնող հարկային մարմնի պաշտոնատար անձի տվյալները: Հսկիչ գնումն այլ անձի միջոցով իրականացնելու դեպքում հանձնարարագրում պետք է նշվի նան այդ անձի տվյալները (տե՛ս, «Սթար Դիվայդ» փակ բաժնետիրական ընկերությունն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առըեթեր պետական եկամուրեերի կոմիտեի թիվ ՎԴ/5848/05/08 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 06.11.2009 թվականի որոշումը):

Օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ կազմակերպությունները, անհատ ձեռնարկատերերը Ա նոտարները պարտավոր են կանխիկ դրամով կամ վճարային քարտերի կամ վճարային տեխնոլոգիաների հիման վրա կիրառվող այլ վճարային գործիքների միջոցով դրամական հաշվարկներն իրականացնել Կառավարության սահմանած կարգով հարկային մարմնում գրանցված ն Կառավարության սահմանած՝ հսկիչ դրամարկղային մեքենային ներկայացվող տեխնիկական պահանջները բավարարող հսկիչ դրամարկղային մեքենայով:

Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հսկիչ դրամարկղային մեքենա կիրառող կազմակերպությունները, անհատ ձեռնարկատերերը ն նոտարները կանխիկ դրամով կամ վճարային քարտերի կամ վճարային տեխնոլոգիաների հիման վրա կիրառվող այլ վճարային գործիքների միջոցով դրամական հաշվարկներ իրականացնելիս, պարտավոր են ապրանքներ ձեռքբերողին, աշխատանքներ ընդունողին կամ ծառայություններ ստացողին տրամադրել հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կտրոն:

Նույն նորմը սահմանում է հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կտրոնում պարտադիր ներառվող տեղեկատվությունների (տվյալների) ցանկը:

8

Նույն հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ հսկիչ դրամարկղային մեքենային ն ցանցային կապի միջոցներին ներկայացվող տեխնիկական պահանջները, հսկիչ դրամարկղային մեքենան հարկային մարմնում գրանցման ն գրանցումից հանման կարգը, հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կիրառության կանոնները հաստատում է Կառավարությունը:

Ի կատարումն Օրենսգրքի 381րդ հոդվածի 7-րդ մասի պահանջի՝ ՀՀ կառավարության կողմից ընդունվել է ՀՀ կառավարության Թիվ 1976-Ն որոշումը, որով, ի թիվս այլնի, հաստատվել են հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կիրառության կանոնները (այսուհետ՝ Կանոններ): Կանոնների 1-ին կետի համաձայն՝ հսկիչ դրամարկղային մեքենա կիրառողներն ապրանքներ վաճառելիս կամ աշխատանքներ կատարելիս կամ ծառայություններ մատուցելիս կանխիկ դրամով կամ վճարային քարտերի միջոցով (չիպային, անհպում ն մագնիսական), առկայության դեպքում նան այլ վճարային տեխնոլոգիաների հիման վրա կիրառվող վճարային գործիքներով դրամական հաշվարկները իրականացնում են նույն որոշմամբ հաստատված պահանջները բավարարող ՀԴՄ-ի միջոցով:

Կանոնների 3-րդ կետի համաձայն՝ գանձապահը պարտավոր է՝

1) ՀԴՄ-ի միջոցով մուտքագրել ՀԴՄ կտրոնի վրա տպագրման համար անհրաժեշտ տվյալները, որոշել գնման ընդհանուր գումար ն տեղեկացնել գնորդին կամ պատվիրատուին.

2) ապրանքները հանձնելու պահին՝ գնորդից կամ կատարված աշխատանքների կամ մատուցված ծառայությունների դիմաց՝ պատվիրատուից գումար ստանալու դեպքում, իսկ կանխավճարների կամ մասնակի վճարումների դեպքում՝ գումարը մուտքագրելուց անմիջապես հետո տրամադրել ՀԴՄ կտրոն: (...)

Կանոնների 13-րդ կետի համաձայն՝ ՀԴՄ օգտագործող անձին արգելվում է կողմնակի անձանց թույլատրել աշխատել ՀԴՄ-ի հետ՝ բացառությամբ ՀԴՄ-ների կիրառման ստուգում կամ ուսումնասիրություն (հսկիչ գնում) իրականացնող հարկային մարմնի պաշտոնատար անձանց, իսկ անսարքության դեպքում՝ նան տեխնիկական սպասարկում իրականացնող մասնագետների:

Կանոնների 14-րդ կետի համաձայն՝ ՀԴՄ-ի կիրառման, ՀԴՄ-ի միջոցով դրամական հաշվարկների կանոնների պահպանման նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու նպատակով հարկային մարմինը հսկիչ գնումներ կատարում է օրենսգրքով սահմանված կարգով:

Կանոնների 17-րդ կետի 2-րդ ն 3-քրդ ենթակետերի համաձայն՝ օրենսգրքով սահմանված սպատասխանատվություն կիրառելու առումով' ՀԴՄ-ի կիրառության կանոնների խախտում է դիտվում՝ (..) ՀԴՄ-ի կտրոն չտրամադրելը, այդ թվում՝ ստացված կանխավճարի դիմաց, գնված ապրանքի կամ ընդունված աշխատանքի կամ ստացված ծառայության արժեքը (այդ թվում՝ կանխավճարի) չմուտքագրելը կամ դրանց արժեքից ցածր արժեքի (այդ թվում՝ կանխավճարից ցածր կանխավճարի) մուտքագրումը:

Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծության արդյունքում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀԴՄ կտրոնը տնտեսվարող սուբյեկտի կողմից կանխիկ կամ քարտային վճարով վաճառքի կամ ծառայության մատուցման փաստը հաստատող հարկային

9

փաստաթուղթ է, որն ստեղծվում է էլեկտրոնային ձնով ու տպագրվում ն տրամադրվում է հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի միջոցով' գնորդի կողմից գնված ապրանքի կամ մատուցված ծառայության դիմաց գումարը վճարելու պահին (կամ անմիջապես գործարքի ավարտին): ՀԴՄ կտրոնը պարունակում է գործարքի մասին տեղեկատվություն, հաստատում է դրա իրականացման փաստը ն պետք է համապատասխանի դրամարկղային սարքավորումների օգտագործման մասին ՀՀ օրենսդրության պահանջներին:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հարկային իրավունքի տեսանկյունից տնտեսվարողի կողմից ՀԴՄ կտրոն տալը երկուստեք էական նշանակություն ունի ոչ միայն հարկ վճարողի՝ վաճառողի կամ ծառայություն մատուցողի, ու սպառողի՝ գնորդի, այլ նան հարկային մարմնի (պետության) համար: Մասնավորապես, ՀԴՄ կտրոն տալն ինքնին հաստատում է տնտեսվարողի ն գնորդի կողմից իրականացված գործարքի փաստը, վկայում տնտեսվարողի իրական եկամուտի մասին ն, ըստ էության, հարկերի հաշվառման Ա վճարման երաշխիք է: Նշվածը հարկային մարմնին թույլ է տալիս վերահսկել, որ տնտեսվարողը վճարի հարկերն իր իրական եկամուտների հիման վրա: Մյուս կողմից՝ սպառողի տեսանկյունից, ՀԴՄ կտրոնը վերցնելը երաշխիք ն ապացույց է անորակ, ոչ պատշաճ ապրանքի վերադարձի, երբեմն՝ ծառայության որակի բողոքարկման, սպառողների իրավունքների պաշտպանության համար դատարան դիմելու համար: Ըստ էության, ՀԴՄ կտրոն տալու օրենսդրի պահանջը նպաստում է հարկային մարմնի կողմից չգրանցված ն/կամ թերի գրանցված եկամուտների բացահայտմանը, կանխում է հարկերի վճարումից խուսափելը, խթանում է շուկայում արդար մրցակցությունը:

Ըստ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 381-րդ ն 416-րդ հոդվածների, ՀՀ կառավարության 03.12.2020 թվականի թիվ 1976-Ն որոշման դրույթների՝ տնտեսվարողները պարտավոր են գրանցել բոլոր գործարքները ՀԴՄ սարքերում, իսկ դրանց հաշվառումը պետք է արտացոլվի «2» հաշվետվությամբ:

Թիվ 1976-Ն որոշման «Հսկիչ դրամարկղային մեքենային Ա ցանցային կապի միջոցներին ներկայացվող տեխնիկական պահանջներ» վերտառությամբ թիվ 1 հավելվածի 20-րդ կետի համաձայն ֆիսկալ հաշվետվությունների գեներացման ն տպագրման գործառույթը պետք է ապահովի «2» ն «7» տեսակի հաշվետվությունների տպագրում ն գեներացում:

Նույն հավելվածի 22-րդ կետի համաձայն՝ «7» հաշվետվությունը պետք է պարունակի հետնյալ վավերապայմանները՝

1) հարկ վճարողի անվանումն ու հարկային մարմնում հաշվառման համարը.

2) ՀԴՄ-ի գրանցման համարը.

3) հաշվետվության տպման ամսաթիվը (տարին, ամիսը, օրը) ն ժամը.

4) ժամանակաշրջանը, որի համար տպվել է հաշվետվությունը.

5) նշված ժամանակահատվածում տպված կտրոնների վերաբերյալ տեղեկատվություն, որում՝

ա. մեկօրյա ժամանակահատվածի նշման դեպքում արտացոլվում են տվյալ օրվա ընթացքում տպված կտրոնների համարները, տպման ժամը Ա յուրաքանչյուր կտրոնի

10

գումարը: Կանխավճարի կտրոնների դեպքում գումարները նշվում են առանձին տողով ն նշվում է (Կ),

բ. մեկ օրից ավելի ընտրված ժամանակահատվածի դեպքում արտացոլվում են նշված ժամանակահատվածում ըստ օրերի տպված կտրոնների քանակն ու ընդհանուր գումարը, ընդ որում նույն օրվա դրությամբ իրականացված վաճառքի ն վերադարձի կտրոնների գումարները լրացվում են առանձին տողով: Կանխավճարի կտրոնների դեպքում գումարները նշվում են առանձին տողով ն նշվում է (Կ).

6) հասույթի բաղադրիչ տարրերի ամփոփ գումարները, ընդհանուր վաճառքի ԱԱՀ-ի գումարը, եթե գործարքն իրականացնողը ԱԱՀ վճարող է ն գործարքը ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման, վերադարձի ԱԱՀ-ի գումարը, եթե գործարքն իրականացնողը ԱԱՀ վճարող է, ն գործարքը ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման, կանխավճարի գումարը, այդ թվում՝ վերադարձված կանխավճարի գումարը, ֆիսկալ հասույթի գումարն ու ֆիսկալ հասույթի ԱԱՀ-ի գումարը, եթե գործարքն իրականացնողը ԱԱՀ վճարող է, Ա գործարքը ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման.

7) դրամարկղում առկա գումարը:

Վերոգրյալ իրավանորմերի համատեքստում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հսկիչ գնման եղանակով հարկային ուսումնասիրություն իրականացրած լինելու փաստը կարող է հիմնավորվել նան «7» հաշվետվությամբ, որը տրամադրվում է հենց ՀԴՄ սարքի տեխնիկական հիշողությունից՝ առանց որնէ մարդկային միջամտության, ինչն էլ իր հերթին վկայում է այդ հաշվետվության օբյեկտիվ բնույթի մասին: Այսինքն, «7» հաշվետվությունն ունի ավտոմատացված բնույթ, ուղղակիորեն ստացվում է ՀԴՄ սարքից Ա արտացոլում է գործարքների վերաբերյալ օրվա ավարտին կամ օրվա համապատասխան միջակայքին վերաբերող ամփոփ տվյալներ: Հատկանշական է, սակայն, որ «7» հաշվետվությունը դուրս բերելու համար հարկային մարմինը տվյալ ՀԴՄ սարքով պետք է կատարի գործարք: Ընդ որում, Կանոնների 13-րդ կետի դրույթներից հետնում է, որ ՀԴՄ օգտագործող անձից բացի, այլ անձանց ՀԴՄ-ի հետ աշխատել թույլատրվում է միայն սահմանված բացառությունների պայմաններում, այդ թվում՝ ՀԴՄ-ների կիրառման ստուգում կամ ուսումնասիրություն (հսկիչ գնում) իրականացնող հարկային մարմնի պաշտոնատար անձանց կողմից: Այսինքն, հսկիչ գնում իրականացրած հարկային մարմինը, համապատասխան լիազորությունները վկայող փաստաթղթերի, այդ թվում՝ հսկիչ գնում իրականացնելու հանձնարարագրի ներկայացումից հետո, բացառապես տնտեսվարողի իմացությամբ ն թույլտվությամբ, կարող է ՀԴՄ սարքից հանել «7» հաշվետվությունը:

Վերոգրյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ, ըստ էության, «2» հաշվետվությունը ն հարկային մարմնի կողմից կազմված՝ տնտեսվարողի կողմից թույլ տրված իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրությունը ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ, 26-րդ ն 27-րդ հոդվածների իմաստով հանդիսանում են բավարար ապացույցներ՝ հարկային ուսումնասիրության ընթացքում տնտեսվարողի կողմից ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելը որպես հարկային իրավախախտում որակելու ն տնտեսվարողի նկատմամբ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 416-րդ հոդվածով սահմանված տուգանք նշանակելու համար (տե՛ս, «Ռոբ-Արթ» ՍՊ ընկերությունն ընդդեմ ՀՀ պետական

11

եկամուտների կոմիտեի թիվ ՎԴ/4099/05/23 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 29.09.2025 թվականի որոշումը):

Վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումների կիրառումը սույն գործի փաստերի նկատմամբ.

Դատարանի 07.06.2024 թվականի վճռով հայցը բավարարվել է՝ անվավեր է ճանաչվել Կոմիտեի 16.10.2023 թվականի թիվ 14240585 . արձանագրությունը: Դատարանն արձանագրել է, որ «(.) Դատարանի գնահատմամբ հսկիչ գնում իրականացնելու եպատակով փրված հանձնարարագրում եշվել է իրավական հիմքը, իսկ վարչական վարույթի եյութերում առկա վերլուծության արդյունքները բավարար են եզրահաեգելու, որ հանձնարարագրում եշված իրավական հիմքե ունի եան փաստական հիմնավորում, ուստի այդ առեչությամբ հայցվորի փաստարկը հիմնավոր չէ:

Հայցվորի հաջորդ փաստարկը վերաբերում է ենթադրյալ հսկիչ գնումն իրականացրած անձին ֆինաեսական միջոցների հատկացմանը: Օրենսգրքի 345-րդ հոդվածի 14-րդ մասի համաձայե' հսկիչ գեումեերի ֆինանսական աղբյուրների ն ձեռք բերված ու չվերադարձված ապրանքների տնօրինման կարգը հաստատում է Կառավարությունը: ՀՀ կառավարության 01.08.2017թ. «Հսկիչ գնումեերի ֆինանսական աղբյուրնեի ն ձեռք բերված ու չվերադարձված ապրանքների տեօրիեման կարգը հաստատելու մասին» թիվ 904-ե որոշմամբ մանրամասն կարգավորված է ֆինանսական աղբյուրների ձեռքբերման կարգը, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք հարկային մարմեի ն հարկային ծառայողների միջն գումարի ստացման ն վերադարձման հարցերն են կարգավորում, որոնք չեն կարող ազդեցություն ունենալ վիճարկվող ակտի իրավաչափության գնահատման վրա, ուստի հայցվորի այդ փաստարկը ես հիմնավոր չէ:

(-) Տվյալ դեպքում Դատարանի գնահատմամբ վիճարկվող ակտում եշված հարկային տեսուչների կողմից նշված օրը ն ժամին հսկիչ գնում կատարելու, 300 ՀՀ դրամի չափով 2 հատ կիտրոն գնելու ն արդյունքում ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելու փաստերը չեն հաստատվում վարչական վարույթի նյութերով: Հսկիչ գեում կատարելու, այսինքե' 300 դրամ գումարը աշխատակցին փոխանցելու նրա կողմից գումարը մուտքագրվելու ն հարկային տեսուչներին ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելու փաստերը չեն հաստատվում: Ինչ վերաբերում է վարչական վարույթի նյութերում առկա 2 հաշվետվությանը, ապա դրանով հիմեավորվում է միայն հարկային տեսուչների կողմից եշված գումարը մուտքագրելու փաստը, սակայն հսկիչ գեման ն խախտման կատարման փաստը միայն այդ հաշվետվություննեերով հաստատվել չի կարող: Ընդ որում, վարչական վարույթի շրջանակներում կազմված փաստաթղթերից որնէ մեկի վրա առկա չէ հայցվորի կամ վերջինիս փոխարինող անձի ստորագրությունը:

Դատարանի եզրահանգմամբ վարչական վարույթի նյութերում առկա չեն ապացույցներ, որոնցով միանշանակ կարող է հիմեավորվել տեսուչի կողմից գումարն անմիջապես աշխատակցին վճարելու, վերջինիս կողմից գումարը դրամարկղ մուտքագրելու ն դրանից հերո ՀԴՄ կտրոն չտալու փաստերը: Նման պայմաններում նշված հանգամանքները Դատարանի գնահատմամբ մեում են վիճելի, ինչի բացասական

12

հետնանքների ռիսկը կրում է Պետական եկամուտների կոմիտեն' որպես թե' վարչական վարույթում, թե' վարչական դատավարությունում ապացուցման բեռը կրող սուբյեկտ:

Դատարանի եզրահանգմամբ հայցվորի նշված փաստարկը հիմեավոր է, ինչը բավարար է վիճարկվող արձանագրությունն անվավեր ճանաչելու համար:

(.) Դատարանի եզրահանգմամբ 16.10.2023թ. թիվ 4240585 արձանագրությունն իրավաչափ չէ, քանի որ հայցվորի կողմից խախտման կատարման փաստը մեում է վիճելի, որպիսի հանգամանքի բացասական հետնանքների ռիսկը կրում է պատասխանողը: Նշված պատճառաբանությամբ հայցը ենթակա է բավարարման»:

Վերաքննիչ դատարանի 11.03.2025 թվականի որոշմամբ Կոմիտեի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, Ա Դատարանի 07.06.2024 թվականի վճիռը թողնվել է անփոփոխ: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ «(..) Վերաքննիչ դատարանը ես գտնում է, որ ներկայացված վարչական վարույթի նյութերում բացակայում է ապացույց, որով կհաստատվեր 13.09.2023 թվականիե, ժամը 12:00-ին հարկային տեսուչ Հայկ Մկրտումյանի կողմից ««««ճ հասցեում գտեվող, հայցվորին պատկանող մրգի խանութից 300 դրամի չափով /2 հատ կիտրոն, միավորի գինը 150 դրամ/ հսկիչ գնում կատարված լինելու հանգամանքը: Ինչ վերաբերում է 13.09.2023 թվականիե, ժամը 13:03-ին մուրքագրված 300 դրամ գումարին /գ.թ. 32/, ապա դրանով չի կարող հաստատված համարվել վիճարկվող արձանագրության մեջ հայցվորին վերագրվող իրավախախվման առկայության դեպքը:

(.) Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտման արդյունքում վիճելի է մեում հայցվորի կողմից հսկիչ դրամարկղային մեքենաների կիրառության ն (կամ) հսկիչ դրամարկղային մեքենաների միջոցով դրամական հաշվարկների կանոնների խախտման փաստը, որի բացասական հետնանքները պետք է կրի պատասխանողը' ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1Լին մասի հիմքով:(..)»:

Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո համադրելով սույն գործի փաստերը ն գնահատելով Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումների հիմնավորվածությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է.

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատարանը նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտման ն գնահատման միջոցով պարզում է գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաբերելի է այն ապացույցը, որն ավելի կամ պակաս հավանական է դարձնում վեճը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող որնէ փաստի գոյությունը, քան այն կլիներ առանց այդ ապացույցի: Ոչ վերաբերելի ապացույցն անթույլատրելի է:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ գործի հանգամանքները, որոնք, օրենքի կամ այլ իրավական ակտի համաձայն, պետք է հաստատվեն միայն որոշակի ապացույցներով, չեն կարող հաստատվել այլ ապացույցներով:

4 Հանդիսանում է անձնական տվյալ:

13

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատարանը, անմիջականորեն գնահատելով գործում եղած բոլոր ապացույցները, որոշում է փաստի հաստատված լինելու հարցը՝ բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը դատական ակտի մեջ պետք է պատճառաբանի նման համոզմունքի ձնավորումը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե բոլոր ապացույցները հետազոտելուց հետո գործի ելքը պայմանավորող որնէ փաստ մնում է չապացուցված, ապա դրա բացասական հետնանքները կրում է այդ փաստի ապացուցման բեռը կրող կողմը:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` ապացուցման բեռը կրում է՝ վիճարկման հայցով՝ վարչական մարմինը, որն ընդունել է միջամտող վարչական ակտը՝ դրա համար հիմք ծառայած փաստերի մասով:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ վարչական դատարանը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելիս գնահատում է ապացույցները:

Նուն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ վիճարկվող վարչական ակտի իրավաչափությունը որոշվում է այդ ակտի ընդունմանն ուղղված վարչական վարույթում ձեռք բերված ապացույցների շրջանակում (...):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, նախկինում կայացրած որոշումներից մեկով անդրադառնալով վերը նշված նորմերի վերլուծությանը, արձանագրել է, որ դատարանը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելու նպատակով գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը պարզում է ապացույցների հետազոտման ն գնահատման միջոցով: Ապացույցների հետազոտումը դատական ապացույցների անմիջական ընկալումն ու վերլուծությունն է՝ դրանցից յուրաքանչյուրի վերաբերելիությունը, թույլատրելիությունն ու արժանահավատությունը որոշելու ն գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների առկայությունը կամ բացակայությունը հաստատելու համար դրանց համակցության բավարարությունը պարզելու նպատակով, իսկ ապացույցների գնահատումը ենթադրում է ապացույցների տրամաբանական Օ ն իրավաբանական որակում դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատութան ն բավարարության տեսանկյունից: Ապացույցների գնահատումը՝ որպես ապացուցման գործընթացի տարր, մտավոր, տրամաբանական գործունեություն է, որի արդյունքում դատարանի կողմից եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության ն ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին: Վարչադատավարական օրենսդրության համաձայն՝ դատարանը գործում եղած բոլոր ապացույցները գնահատում է ներքին համոզմամբ, որը պետք է հիմնված լինի գործում առկա բոլոր ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտության վրա: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարել նշել, որ թեն ներքին համոզմունքը սուբյեկտիվ կատեգորիա է, այդուհանդերձ

14

օրենսդիրն այն դիտարկում է որպես ապացույցների գնահատման միջոց, որը հանգեցնում է իրավական գնահատականների, հետնաբար ն դատավարական օրենսդրությամբ նախատեսել է դրա օբյեկտիվության ապահովմանն ուղղված որոշակի երաշխիքներ, մասնավորապես՝

1) որպես դատարանի ներքին համոզմունքի օբյեկտիվ հիմք պետք է հանդիսանա գործում եղած ամեն մի ապացույցի ն ապացույցների համակցության բազմակողմանի, լրիվ ն օբյեկտիվ հետազոտությունը,

2) դատարանն ազատ է ապացույցների գնահատման գործում:

Ներքին համոզմամբ ապացույցնեի ազատ գնահատումը ենթադրում է, որ դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ ապացույցին գործին մասնակցող ն այլ անձանց տված գնահատականներով ն արտահայտած կարծիքներով:

Դատարանի կողմից ապացույցների գնահատման արդյունքներն արտացոլվում են դատական ակտի պատճառաբանական մասում, որտեղ դատարանը պետք է մատնացույց անի այն ապացույցները, որոնց վրա կառուցում է իր եզրահանգումներն ու հետնությունները, ինչպես նան այն դատողությունները, որոնցով հերքում է այս կամ այն ապացույցը: Դատական ակտը միայն այն դեպքում կարող է համարվել ,պատշաճորեն պատճառաբանված, երբ դրա պատճառաբանական մասում դատարանը ցույց է տվել ապացույցների գնահատման հարցում իր ներքին համոզմունքի ձնավորման հիմքերը: Այսպիսով, ապացույցների գնահատման արդյունքում ձնավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն Օ է ստանում ն օբյեկտիվացվում դատական ակտերին ներկայացվող՝ հիմնավորվածության ն պատճառաբանվածության օրենսդրական պահանջի միջոցով (տե՛ս, Հայկ Սիմոնյանե ըեդդեմ Գյումրու համայնքապետարանի թիվ ՎԴՏ/0173/05//8 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 19112021 թվականի որոշումը):

Սույն գործում առկա ապացույցների համաձայն՝ Կոմիտեի հարկ վճարողների ընթացիկ հսկողության հարկային տեսչություն-վարչության պետի 11.09.2023 թվականի թիվ 4240585 հանձնարարագրով հանձնարարվել է ԱՁ Բալին Ասատրյանի մոտ հսկիչ դրամարկղային մեքենաների կիրառության ն (կամ) հսկիչ դրամարկղային մեքենաների միջոցով դրամական հաշվարկների համար սահմանված կարգերի ու կանոնների պահանջների պահպանումն ուսումնասիրելու նպատակով իրականացնել հսկիչ գնում: Հանձնարարագրով որպես ուսումնասիրության իրավական հիմք՝ վկայակոչվել են ՀՀ. հարկային օրենսգրքի 343-րդ հոդվածի ն 345-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետի դրույթները:

Գործում առկա է 13.09.2023 թվականի «Հսկիչ գնման (գնումների) ընթացքում կատարված խախտումների վերաբերյալ» թիվ 4240585 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ հարկային տեսուչ Հայկ Մկրտումյանի կողմից 13.09.2023 թվականին՝ ժամը 12:00-ին, 22225 հասցեում գտնվող ԱՁ Բալին Ասատրյանին պատկանող մրգի խանութից կատարվել է հսկիչ գնում 300 ՀՀ դրամի չափով՝ 2 հատ կիտրոն, որի դիմաց վճարումը կատարվել է կանխիկ դրամով, վճարվել է 300 ՀՀ դրամ: Բալին Ասատրյանի կողմից գումարը չի մուտքագրվել ՀԴՄ Աո համապատասխան գումարի ՀԴՄ կտրոն չի տրամադրվել:

5 Հանդիսանում է անձնակա