ԺԻՐԱՅՐ ՍԵՖԻԼՅԱՆԻ, ԳԵՎՈՐԳ ՍԱՖԱՐՅԱՆԻ, ԳԱՐԵԳԻՆ ՉՈՒԳԱՍԶՅԱՆԻ ԵՎ ԱՐԱՄ ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԹԻՎ 2 ԴԱՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԻ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ Ը

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԴԻՄՈՒՄԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Քաղ. Երևան

20 հունիսի 2016թ.

Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի

թիվ 2 դատական կազմը`

Նախագահությամբ` Հ.

Նազարյանի

Անդամակցությամբ Կ. Բալայանի

Ա. Խաչատրյանի

Ուսումնասիրելով Ժիրայր Սեֆիլյանի, Գևորգ Սաֆարյանի, Գարեգին Չուգասզյանի և Արամ Հակոբյանի անհատական դիմումի ընդունելիության հարցը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց.

1. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 101-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի Ժիրայր Սեֆիլյանը, Գևորգ Սաֆարյանը, Գարեգին Չուգասզյանը և Արամ Հակոբյանը 2016 թվականի հունիսի 3-ին դիմել են ՀՀ սահմանադրական դատարան խնդրելով «ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասին հակասող և անվավեր ճանաչել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 1-ին մասի «եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից» դրույթը դատախազի կողմից բողոքարկվող որոշման օրինականությունը ստուգված լինելու պայմաններում դրա պահանջի պարտադիր լինելու մեկնաբանության մասով»:

Դիմողները գտնում են, որ թեև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290- րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է պայման` մինչև նախաքննության մարմնի որոշման դեմ դատարան բողոք ներկայացնելն սպառել արտադատական պաշտպանության միջոցը, այն բացառապես ձևական բնույթ է կրում, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իրավակարգավորման համաձայն` քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման օրինականությունը այն կայացվելուց հետո անմիջապես ստուգվում է հսկողություն իրականացնող դատախազության կողմից:

Ըստ դիմողների` իրենք չեն կատարել օրենքով սահմանված` արտադատական բողոքարկման պահանջը, քանի որ դա կրելու էր ձևական բնույթ այնքանով, որքանով իրենց գործով նախաքննության ընթացքում նախաքննության օրինականության նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացրել է անմիջապես ՀՀ գլխավոր դատախազությունը, այսինքն` անմիջապես վերադասը, ուրեմն` վերադաս ատյանն արդեն (ստորադաս ատյանի առկայության բացակայությունը) բացակայում է:

Դիմողները ներկայացրել են միջնորդություն պետական տուրքի վճարումից իրենց ազատելու վերաբերյալ:

2. Ելնելով դիմումի և կից փաստաթղթերի ուսումնասիրությունից և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ օրենքի 32 և 69-րդ հոդվածների պահանջներով` ՀՀ սահմանադրական դատարանի թիվ 2 դատական կազմը գտնում է, որ հիշյալ դիմումով գործի քննության ընդունումը ենթակա է մերժման` հետևյալ պատճառաբանությամբ:

Այսպես, ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր` 2009 թվականի դեկտեմբերի 7-ի ՍԴՈ-844 որոշմամբ ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող և անվավեր է ճանաչել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 1-ին մասի` «...և եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից» դրույթը, դատական պրակտիկայում դրան տրված` նաև «անգործությանը» վերագրվող բովանդակության մասով, որով գործնականում նույն հոդվածի 2-րդ մասի վրա տարածելով 1-ին մասում նախատեսված պայմանն ու նման մեկնաբանությամբ դիմողների նկատմամբ կիրառելով հոդվածի 1-ին մասը` սահմանափակվել են մարդու` դատարանի մատչելիության և արդար դատաքննության սահմանադրական իրավունքները:

ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր որոշման պատճառաբանական մասում արձանագրել է, որ մինչդատական վարույթում օրենսդիրը դատարանին լիազորել է քննելու ոչ միայն քրեական վարույթ իրականացնող իրավասու մարմինների ու պաշտոնատար անձանց որոշումների և գործողությունների օրինականության, այլև` անգործության վերաբերյալ բողոքները, իսկ «...և եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից» պայմանը բացառապես վերաբերում է հետաքննության մարմինների, քննիչի, դատախազի և օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների որոշումներին ու գործողություններին, հետևաբար` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 1-ին մասի իրավակարգավորման շրջանակներում չէր կարող վերագրվել նաև հիշյալ մարմինների անգործությանը: Մինչդեռ, գործնականում դատական պրակտիկան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 290 հոդվածի 1-ին մասի առնչությամբ «գործողություն» եզրույթը հավասարապես վերագրել է նաև անգործությանը: Միաժամանակ, Սահմանադրական դատարանն ընդգծել է, որ օրենսդիրը կարող է, մի կողմից` գործողությունների և որոշումների, մյուս կողմից` անգործության համար սահմանել դրանց բողոքարկման տարբեր ընթացակարգեր: Ընդ որում, սահմանադրական դատարանն իր որոշման 8-րդ կետում հստակ նշել է, որ դատարան դիմելու կարգը, ի թիվս դատարան դիմելու այլ պայմանների, կարող է իրավաչափորեն ներառել նաև օրենքով սահմանված` իրավունքների պաշտպանության արտադատարանական միջոցն սպառելու պայման:

Սահմանադրական դատարանի նշյալ որոշման վերլուծությունը վկայում է, որ վիճարկվող դրույթը ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող և անվավեր է ճանաչվել միայն անգործության մասով, իսկ գործողությունների և որոշումների դատական կարգով բողոքարկման համար արտադատարանական պաշտպանության միջոցի սպառման պահանջը համարվել է իրավաչափ:

Սույն գործի դատավարական նախապատմությունը վկայում է, որ վերջինիս շրջանակներում իրավակիրառական պրակտիկան զարգացել է ՀՀ սահմանադրական դատարանի նշյալ որոշման պահանջներին համապատասխան:

Ելնելով վերոշարադրյալից և ղեկավարվելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ օրենքի 32 և 69-րդ հոդվածներով ՀՀ սահմանադրական դատարանի թիվ 2 դատական կազմը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց.

Ժիրայր Սեֆիլյանի, Գևորգ Սաֆարյանի, Գարեգին Չուգասզյանի և Արամ Հակոբյանի անհատական դիմումով գործի քննության ընդունումը մերժել:

Նախագահող

Անդամներ

20 հունիսի 2016 թվականի

ՍԴԴԿՈ/2-16