Չերքեզյան — ԼԴ/0004/06/23

յ ԼԴ/0004/06/23

ԱՔ

2 ո ՀԻ: էջ

ԿԱՀ Հպ Ն

ՆՈՆ ՈԱ» «ԶԱՏ Մ.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Լոռու մարզի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր Լ.Ալավերդյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Ա.Բեկթաշյան

23 հունվարի 2025 թվական ք.Երնան

ՃՇՇ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

Շ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ԱՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Հովհաննես Սարգսի Չերքեզյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Պողոսյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. 2022 թվականի նոյեմբերի 30-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Լոռու մարզային քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով ն 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 71142322 քրեական վարույթը:

Նախաքննության մարմնի՝ 2023 թվականի հունվարի 13ի որոշմամբ թիվ 71142322 քրեական վարույթից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով անջատվել է նոր՝ թիվ 53101323 վարույթը:

Նախաքննության մարմնի՝ 2023 թվականի հունվարի 13-ի որոշումներով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 53101223 քրեական վարույթը ն միացվել թիվ 53101223 քրեական վարույթին:

Լոռու մարզի դատախազի տեղակալ Ռ.Մինասյանի՝ 2023 թվականի հունվարի 19-ի որոշմամբ Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 335-րդ հոդվածի Լին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

Նախաքննության մարմնի 2023 թվականի հունվարի 20ի որոշմամբ Շովհաննես Սարգսի Չերքեզյանը ձերբակալվել է:

Նախաքննության մարմնի՝ 2023 թվականի հունվարի 20ի որոշմամբ Հ.Չերքեզյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով:

Լուռու մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` նան Առաջին ատյանի դատարան) 2023 թվականի հունվարի 21Լի որոշմամբ Հովհաննես Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ կալանքի սկիզբը հաշվելով 2023 թվականի հունվարի 20-ից:

2. Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 16Եի որոշմամբ բավարարվել է մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը, ն նրան կալանքի

Յ

տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով` մինչն 2023 թվականի մայիսի 20-ը:

3. Մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի պաշտպան Մ.Դավթյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նան Վերաքննիչ դատարան) 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ բողոքը բավարարել է մասնակի. բեկանել ն փոփոխել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023 թվականի մարտի 16-ի որոշումը, մերժել է Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը ն վերջինիս նկատմամբ կիրառել է Հայաստանի Շանրապետությունից բացակայելու արգելքը ն գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Ա.Պողոսյանը ներկայացրել է հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի հունիսի 15-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.

5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ` Վերաքննիչ դատարանը խախտել է խափանման միջոց կալանք կիրառելու վերաբերյալ քրեադատավարական նորմերի պահանջները, թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:

5.. Մասնավորապես, Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխելու, նրա նկատմամբ համակցված խափանման միջոցներ գրավը ն բացակայելու արգելքն ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի չի առել մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանին վերագրված հանցանքների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրան մեղսագրված հանցանքների կատարման եղանակը, հանցավոր

4

մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նան մի շարք էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ:

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ կերպով չի անդրադարձել կալանքի հիմքերի առկայության վերաբերյալ քննիչի միջնորդությամբ ներկայացված ն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ գնահատված փաստարկներին:

Ըստ բողոքաբերի՝ դատարանը հաշվի չի առել, որ դեռնս չեն բացահայտվել ենթադրյալ հանցագործության առարկա հանդիսացող առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի, ինքնաձիգի ն ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտների ձեռք բերման աղբյուրը:

5.2. Բողոքաբերը նան նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288րդ հոդվածով սահմանված խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդության քննության արդյունքում կայացվող որոշումների բովանդակությանն ներկայացվող պահանջները, մերժել է մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու վերաբերյալ նախաքննության մարմնի միջնորդությունը ն միաժամանակ նրա նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ բացակայելու արգելքը ն գրավը:

Բողոքաբերը փաստել է, որ Վերաքննիչ դատարանը միջնորդությունը մերժելու դեպքում իրավասու չէր կիրառելու այլընտրանքային խափանման միջոցներ, այլ դրանք կարող էր կիրառել միայն միջնորդությունը մասնակի բավարարելու դեպքում:

6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ ն մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 2 (երկու) ամիս ժամկետով:

5

Վճռաբեկ բողոքի պատասխանը.

7. Մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի պաշտպան Մ.Դավթյանը վճռաբեկ բողոքի պատասխանում նշել է, որ բողոքը հիմնավոր ն պատճառաբանված չէ: Ըստ պաշտպանի՝ Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ կերպով գնահատման է ենթարկել մեղսագրվղ արարք կատարման եղանակը ն հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հաշվի է առել, որ Հ.Զերքեզյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, նրան վերագրվում են միջին ծանրության հանցանքներ, վերջինիս խնամքին են գտնվում երկու մանկահասակ երեխաները, հիվանդ ծնողները, ունի մշտական բնակության վայը:

Բացի այդ, պաշտպանը նշել է, որ քրեական գործի նախաքննությունն ավարտվել է, ՃՀ.Չերքեզյանը ցուցաբերել է պատշաճ վարքագիծ, վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով պարտաճանաչ կերպով ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմն նե պատշաճ կերպով կատարե է քրեական

դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտավորությունները: Ըստ պաշտպանի՝ Վերաքննիչ դատարանն առերնույթ թույլ չի տվել այնպիսի դատական սխալ, որի հիման վրա դատական ակտը ենթակա կլիներ բողոքարկման:

8. Վերոգրյալի հիման վրա, պաշտպանը խնդրել է մերժել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալի հատուկ վերանայման բողոքը անփոփոխ թողնելով Վերաքննիչ դատարանի որոշումը:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

9. Հովհաննես Չերքեզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 335րդ հոդվածի 1ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել հետնյալ արարքների համար. /(...) «Շա խախտելով «Թմրամիջոցների ն հոգեմետ նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի Արդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջները, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների ն հոգեմետ նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ թմրամիջոց պատրաստելու ն պահելու թույլտվություն, ինչպես նան «Զենքի մասին» 1998 թվականի հուլիսի 3-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 13-րդ

6

հոդվածով սահմանված պահանջները, այն է՝ չունենալով հրազեն կամ ռազմամթերք ձեռք րերելու ն պահելու իրավունք, ինչպես նան զենքի շիջանառություն իրականացնելու Հայաստանի Հանրապետության

ոստիկանությունում, օրենքով սահմանված կարգով ձնակերպված

համապատասխան թույլտվությու, նախաքննությամբ գդեռնս չպարզված հանգամանքներում, իր անձնական օգտագործման համար, առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել առանձնապես խոշոր չափերով` ընդհանուր 63.546 գրամ հատրապտուն քաշով «Մարիխուանա» փեսակի թմրամիջոց, ինչպես նան 1965 թվականի նախկին ԽՍՀՄ գործարանային արտադրության «ՍԱԹ տեսակի «ԽԱԱՇՎ480» համարի, 762 մմ տրամաչափի ակոսափող հրազեն հանդիսացող ինքնաձզ ն 21 հատ 762 մմ տփրամաչափի ոազմամթերք հանդիսացող փամփուշտներ ու դրանք ապօրինի պահել է Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքի Սվերդլով բնակավայրի 7-րդ փողոցի 2րդ փակուղու 3րդ հասցնում գտնվող, իրեն պատկանող բնակարաւնում, որոնք 2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին նույն բնակարանի խուզարկության ժամանակ հայտնաբերվել ն վերցվել են վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից»::

10. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտը պատճառաբանել է հետնյալ կերպ. «(...) (Դ/ատարանը, ներկայացված նյութերի հիման վրա, փաստում: է, որ շարունակվում է առկա լինել հիմնավոր կասկած առ այն, որ մեղադրյալ Հովհաննես Սարգսի Չերքեզյանն առնչություն ունի իրեն մեղսագրված ենթադրյալ արարքների փաստեւկաւն հանգամանքներին:

(-.)

Անդրադառնալով քննիչի կողմից առաջին հիմքով նշված

պատճառաբանությանը՝ մեղադրյալի փախուստը կանխելուն, Օ»0դատարանն իրատեսական չի համարում վարոււթն իրականացնող մարմնի նշված մփրավախությունը՝ ընդգծելով, որ վարույթի հանրային մասնակցի կողմից դատարան չներկայացվեց որնէ փարական տվյալ. որը կհիմնավորեր կալանավորման իրավաչափության նշված հիմքի առկայությունը:

ւՏե՛ս նյութեր, հատոր 1-ին, թերթ 74.75:

7

Անդրադառնալով քննիչի կողմից նրկրորդ հիմքով նշված

պատճառաբանության մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական

դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելուն, դատարանն իրատեսական է համարում այղ մփավախությունը, սակայն փասվում է, որ նշված ոիսկը նվազել է, քանի որ այն քրեական գործը չի գտնվում սկզբնական փուլում, մեղադրյալն արգելանքի փակ է գտնվում դեռես 2023թ. հունվարի 20-ից, տեական ժամանակ կատարվել է քննություն, իրականացվլ ենւ րավականաչափ անհետաձգելի քննչական ն այլ

դատավարական գործողությունները:

Անդրադառնալով 6 քննիչի կողմից երրորդ հիմքով նշված

պատճառաբանությանն առ այն, որ մեղադրյալը կկատարի նոր հանցանք, Դափարանը գտնում է, որ այդ հիմքը նս իրատեսական է՝ հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների բազմադրվագությունը, դրանց հանրային վտանգավորություն աստիճանը:

(-.)

Դատարանը, ելնելով ներկայացված նյութերից ն փաարական փվյալներից, մարդու իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքից, հասարակության ընդհանուր շահի ն անհատի հիմնարար իրավունքների միջն արդարացի հավասարակշոությաւն անհրաժեշտությունից, որը պետք է բխի անձի ազավտւթյունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի ն հետապնդվող նպատակների միջն Օ։»համամասնութան ողջամիտփ հարաբերակցության անհրաժշտությունից, գնահատելով մեղադրյալին վերագրվող արարքների կատարմեւն բնույթը» դրանց հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանգում է եզրակացության, որ նշված հանգամանքների միասնությունը հնարավորություն է տալիս ողջամիվ դատողություններ անելու այն մասին, որ առկա. պայմաններում: ազավությունից զրկելու հետ չկապված այլ խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու վերր նշված վտանգի բարձր հավանականությունը ն առնվազն քննության փվյալ փուլում չի կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալ Հովհաննես Չերքեզյանի պավշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:

8

Դատարանը գտնում է նան, որ քրեսւկան վարույթի սույն փուլում առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:

Դատարանն արձանագրում է, որ քննիչի կողմից ներկայացվել են բավարար նյութեր` գործի ընթացքն ապահովելու համար վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից դրսնորած պատշաճ, ջանասիրության ն կատարվելիք գոլծողությունների անհրաժեշտության վերաբերյալ:

Այսպիսով, դավփարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ հոդվածում թվարկված վերոհիշյալ մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետնությունները, որոնք առաջ են բերում անձի ազատության իրավունքի սահմանավաւկում, հիմնված են գործի նյութերից բխող ողջամիտ ենթադրությունների վրա, ուարի դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտության վերաբերյալ առկա են բավարար ապացույցներ, այսինքն, միջնորդությունը հիմնավոր է ն ենթակա է ամբողջությամի բավարարմեւն:

Դատարանը հարկ է հսւմարում նշել, որ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մեւսին որոշում կայացնելով, դատարանն այդ որոշումը հիմնավորված է համարում ներկայացված նյութերում այնպիսի տեղեկությունների առկայությամբ, որոնք հատրատում են տվյալ փուլում մեղադրյալի նկատմամի ազատությունից չզրկելու հեր կապված այլ խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը»:

1. Վերաքննիչ դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետնյալը. «(-) Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերից Հովհաննես Չերքեզյանի կողմից նոր հանցանք կատարելուն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննիչի կողմից Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված նյութերում առկա չեն այնպիսի փաստական փվվյալներ, որոնց հիման վրա հնարավոր կլինի ողջամիտ ենթադրություններ անել մեղադրյալ Հովհաննես Չերքեզյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու բարձր հավանականության վերաբերյալ: Ավելին Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի փաւապտաւկուն նկարագիրն ինքնին 2 Տե'ս նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 147-153:

9

բավարար չէ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու ոիսկերը բարձր գնահատելու համար:

Վերաքննիչ դատարանի համար հատկանշական է նան այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նախկինում դափապարպված չի եղել:

Վերաքննիչ դատարանն իրատեսական է համարում Առաջին ատյանի

դատարանի այն մտավախությունը, որ մնալով ազատության մեջ Հովհաննես Չերքեզյանը կարող է խախտել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա. դրված պարտականությունների կատարումը, սակայն փաստում է, որ այդ ոիսկը նվազել է, քանի որ այն քրեական գործը չի գտնվում սկզբնական փուլում, մեղադրյալն արգելանքի տակ է զտնվում դեռես 2023 թվականի հունվարի 20-ից, տնական ժամանակ կատարվել է քննություն, իրականացվել են բավականաչամ անհետաձգելի քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ:

Ստեղծված իրավիճակում, Վերաքննիչ դատարանը չի կարող փատրե, որ մեղադրյալի նկատմամի անազատության հետ չկապված խափանման միջոցների կիրառումը չի կարող լինել արդարացված:

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ մեղադրյալ Հովհաննես Չերքեզյանին մեղսագրվում են միջին ծանրության հանցանքներ, ինչպես նան վերջինի խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխա` 201 թվականի օգոստոսի Գին ծնված՝ Սարգիս Հովհաննեսի Չերքեզյանը (ունի առողջական խեդիրներ) ն 2014 թվականի դեկտեմբերի 12ին ծնված՝ Ռոզա Հովհաննեսի Չերքեզյանը:

Վերը նշվածը հաշվի առնելով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներից 1Լ000.000 /մեկ միլիոն ՀՀ դրամի չափով գրավը ն Հայասատանի Հանրապեվությունից բացակայելու արգելքն ի զորու են չեզոքացնելու հիշյալ հիմքի առկայությունը ն ապահովել մեղադրյալ Հովհաննես Չերքեզյանի պավշաճ վարքագիծը:

Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ եզրահանգումները, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 16-ի որոշումը պետք է բեկանել՝ վերացնել թիվ 53101223 քրեական գործով մեղադրյալ Հովհաննես Սարգսի Չերքեզյանին կալանքի փակ գտնվելու ժամկետը երկարաձգելու մասին

10

որոշումն ու նրա նկատմամբ կիրառել Հայաարանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելք ն գրավ՝ 000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամի չավտփ»:

12. 2023 թվականի հունիսի 5-ին Լոռու մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան է ստացվել թիվ ԼԴԼ0021/01/23 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Հովհաննես Սարգսի Չերքեզյանի. նախնական դատալսումների ընթացքում անփոփոխ են թողնվել Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ մինչդատական վարույթում կիրառված խափանման միջոցները՝ բացակայելու արգելքը ն գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, ինչպես նան կայացվել է դատավճիռ, որը գտնվում է բողոքարկման փուլում":

Վճոաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եգրահանգումը.

13. Մույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19ի որոշումը Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելու մասով:

14. ՀՀ Սահմանադրության 27րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետնյալ դեպքերում ն օրենքով սահմանված կարգով

(-.)

4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երը առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա. հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետ անձի փախուստը կանխելու նպավալկով. (...:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1ին մասի համաձայն՝ «մ. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով ն 3 Տե՛ս նյութեր, հատոր 2-րդ, թերթեր 53-62:

ի Տեն Կոո նեթռտ Դատական տեղեկատվական համակարգ, թիվ ԼԴ1/0021/01/23 քրեական

1

կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:

2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի ակզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընվրել ավելի խիար հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը»:

Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաճայն՝ «(.) (սյալանքի ժամկետը երկարաձգելը (...) թույլատրվում Լէ) միայն դատարանի որոշմամբ այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «նափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ Լ՝

1 մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ

2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ

3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար»:

Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «Խափանման միջոցի փեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող ն դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները (...)»:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երը այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է այն օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 2րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար»:

15. ՀԸ Սահմանադրական դատարանը թիվ ՍԴՈ-1480 որոշմամբ արձանագրել է, որ հաշվի առնելով անձի անձնական ազատության իրավունքին կալանավորման առավել ինտենսիվ միջամտող բնույթը, վարույթն իրականացնող մարմինը յուրաքանչյուր դեպքում այն ընտրելուց առաջ պարտավոր է պատշաճ իրավական

12

ընթացակարգի շրջանակներում հիմնավորված կերպով բացառել մնացած բոլոր, ավելի մեղմ խափանման միջոցների ընտրության հնարավորությունը»:

Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը ն հետնողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձնավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականութան ն հիմնավորվածութան ապահովման տեսանկյունից կարնոր է կալանավորման հիմքերից որնէ մեկի կամ մի քանիսի ն կալանավորման պայմանների վերաբերալ դատական ակտում ողջամիտ հետնությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով":

16. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ՝

- Շովհաննես Չերքեզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ն 335րդ հոդվածի 1ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքների համար, որ նա, չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների ն հոգեմետ նյութերի շրջանառություն Օիրականացնելու՝ թմրամիջոց պատրաստելու ն պահելու թույլտվություն, ինչպես նան չունենալով հրազեն կամ ռազմամթերք ձեռք բերելուն պահելու իրավունք, ինչպե, նան զենքի շրջանառություն իրականացնելու Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանությունում օրենքով սահմանված կարգով ձնակերպված համապատասխան թույլտվություն նախաքննությամբ դեռնս չպարզված հանգամանքներում, իր անձնական օգտագործման համար, առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել առանձնապես խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 63.546 գրամ հաստատուն քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, ինչպես նան «ՃԷՄ/» տեսակի «ՄԼԱԼ16480» համարի, 7,62 մմ տրամաչափի ակոսափող 5 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2019 թվականի հոկտեմբերի 15-ի թիվ ՍԴՌ-1480 որոշումը: 5 Տե՛ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-132/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 ն այլ գործերով կայացված որոշումները:

Թ

հրազեն հանդիսացող ինքնաձիգ ն 21 հատ 7,62 մմ տրամաչափի ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտներ ու դրանք ապօրինի պահել իրեն պատկանող բնակարանում՛,

- Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը քննության առնելիս, հաստատված է համարել մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքները կատարելու հիմնավոր կասկածը ն վարույթն իրականացնող մարմն Օ։Օ`կողմից պատշաճ ջանասիրություն դրսնորելը: Անդրադառնալով քննիչի կողմից առաջին հիմքով նշված պատճառաբանությանը՝ մեղադրյալի փախուստը կանխելուն, Առաջին ատյանի դատարանն իրատեսական չի համարել վարույթն իրականացնող մարմնի նշված մտավախությունը:

Անդրադառնալով քննիի կողմից երկրորդ ` հիմքով նշված

պատճառաբանությանը՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական

դատավարության օրենսգրքով դրված ապարտականություննեի կատարումն ապահովելուն, Առաջին ատյանի դատարանն իրատեսական է համարել այդ մտավախությունը, սակայն փաստել է, որ նշված ռիսկը նվազել է, քանի որ սույն քրեական գործը չի գտնվում սկզբնական փուլում, մեղադրյալն արգելանքի տակ է գտնվում դեռնս 2023 թվականի հունվարի 20-ից, տնական ժամանակ կատարվել է քննություն, իրականացվել են բավականաչափ անհետաձգելի քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ:

Առաջին ատյանի դատարանն իրատեսական է համարել նան մեղադրյալի կողմից նոր հանցանքի կատարումը՝ հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների բազմադրվագությունը, դրանց հանրային վտանգավորության աստիճանը:

Վերոշարադրյալի հիման վրա, Առաջին ատյանի դատարանը եկել է հետնության, որ քրեական վարույթի տվյալ փուլում առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը",

7 Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

ՑՏե՛ս սույն որոշման 10-րդ կետը:

14

- Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով կալանավորման հիմքերից՝ Հ.Չերքեզյանի կողմից նոր հանցանք կատարելուն, գտել է, որ քննիչի կողմից Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված նյութերում առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա հնարավոր կլինի ողջամիտ ենթադրություններ կատարել մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու բարձր հավանականության վերաբերյալ: Ավելին ՝Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ մեղադրանքի փաստական նկարագիրն ինքնին բավարար չէ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու ռիսկերը բարձր գնահատելու համար:

Վերաքննի, ։Ցդատարանն իրատեսական է համարել Առաջին ատյանի դատարանի այն մտավախությունը, որ մնալով ազատության մեջ՝ Հ.Զերքեզյանը կարող է խախտել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունների կատարումը, սակայն, ինչպե, ն Առաջին ատյանի դատարանը, փաստել է, որ այդ ռիսկը նվազել է, քանի որ սույն քրեական գործը չի գտնվում սկզբնական փուլում, մեղադրյալն արգելանքի տակ է գտնվում դեռնս 2023 թվականի հունվարի 20ից, տնական ժամանակ կատարվել է քննություն, իրականացվել են բավականաչափ անհետաձգելի քննչական ն այլ դատավարական գործողություններ:

Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առել նան այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաները, որոնցից մեկն ունի առողջական խնդիրներ, ինչպես նան այն, որ Հ.Չերքեզյանը նախկինում դատապարտված չի եղել ն նրան վերագրվել են միջին ծանրության հանցանքներ:

Վերոգրյալի հիման վրա, Վերաքննիչ դատարանը եկել է հետնության, որ մեղադրյալ Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել նրա պատշաճ վարքագիծը, ն բեկանել ու փոխոխել է Առաջին ատյանի դատարանի` 2023 թվականի մարտի 16-ի որոշումը. մերժել է Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդություն, ն վերջինիս

5

նկատմամբ կիրառել է Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը ն գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով":

17. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 14-15-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, պատշաճ գնահատման ենթարկելով վարույթում առկա փաստերը, տեղեկությունները ն նյութերը (քրեական վարույթը սկզբնական փուլում չի գտնվում, տնական ժամանակ կատարվել է քննություն, իրականացվել են բավականատջափ անհետաձգելի քննչական ն ալյ դատավարական

գործողություններ, մեղադրյալն արգելանքի տակ է գտնվում դեռնս 2023 թվականի հունվարի 20-ից, վերջինիս խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաները, որոնցից մեկն ունն առողջական խնդիրներ, Հ.Չերքեզյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, վերջինիս վերագրվել են միջին ծանրության հանցանքներ), իրավաչափ հետնության է հանգել Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելով:

18.Հետնաբար, Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշումը` Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետ Օ02 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելու մասով, իրավաչափ է:

19. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետնյալն է. իրավաչա՞փ է արդյոք Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19ի որոշումը Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը ն 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը կիրառելու մասով:

20. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաճայն՝ «(..) 2 Սույն օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 2րդ մասի Լին ն 2րդ կարերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նան սույն օրենսգրքի 5 Տե՛ս սույն որոշման 11-րդ կետը:

16

15-րդ հոդվածի 2րդ մասի 58րդ կարերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:

3. Մինչդավզաւկան վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 38- իդ կետերով նախատեսված այլրարրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել

(2)

3) դատարանը՝ խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս (...):

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի համաճայն՝ «Լ. Խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդության քննության արդյունքով դատարանը կայացնում է հեվնյալ երեք որոշումներից մեկը.

1 միջնորդությունը մերժելու մասին.

2) միջնորդությունը մասնակի բավարարելու մասին.

3) միջնորդությունն ամբողջությաւմը բավարարելու մասին:

2 Դատարանը կայացնում է այն հոդվածի Լին մասի Լին կարով

նախատեսված որոշումը, եթե՝

(.-)

3) հանգում է հենության, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար միջնորդվղ խափանման միջոցի կիրառման

անհրաժեշտությունը րացակայում է, իսկ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության ն հնարավորության հարցը ենթակա է լուծման վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցների կողմից՝ իրենց իրավասության սահմաններում. (...)»:

2. Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 3-րդ մասի 3-րդ կետի, 288-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի, 3-րդ մասի 1-ին կետի ն 5-րդ մասի համադրված վերլուծության արդյունքում փաստել է, որ մինչդատական վարույթի ընթացքում կալանք կիրառելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը քննելիս, դատարանը, գտնելով որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման

17

միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ, իրավասու է կալանքի փոխարեն կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց կամ դրանց համակցություն միայն այն դեպքում, երբ այդպիսի խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառման դեպքում դրա մեջ ներաոված խափանման միջոցներից առնվազն մեկի ընտրության լիազորությունը վերապահված է դատարանին: Նման դեպքերում դատարանը քննիչի

միջնորդությունն բավարարում է մասնակի ն կիրառում համապատասխան խափանման միջոցը (օրինակ` տնային կալանք) կամ դրանց համակցությունը (օրինակ` տնային կալանք ն գրավ): Իսկ այն դեպքերում, երբ դատարանը միջնորդության քննության արդյունքում գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար ոչ միայն միջնորդվող կալանքի, այլն իր իրավասությանը վերապահված խափանման միջոցի ընտրության

անհրաժեշտությունը բացակայում է, ապա պետք է մերժի քննիչի միջնորդությունը՝ առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառման հարցի լուծումը թողնելով վարույթի համապատասխան հանրային մասնակիցների հայեցողությանը»:

22. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետ Օ02 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելով, նրա նկատմամբ համակցված կիրառել է Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելք ն 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավ խափանման միջոցները":

23. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքը գնահատելով սույն որոշման 20-21-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, հանգելով հետնության, որ մեղադրյալ Հ. Չերքեզյանի վարքագիծը հնարավոր է ապահովել ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների կիրառմամբ, իրավասու չէր համակցված կիրառել » Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արշակ Հակոբյանի գործով 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ/1194/06/21 որոշումը:

ո Տե՛ս սույն որոշման 3-րդ ն 1Լրդ կետերը:

18

բացակայելու արգելք ն գրավ խափանման միջոցները, քանի որ դրանց կիրառման անհրաժեշտության ն հնարավորության հարցի լուծումը դուրս է խափանման միջոցների դատական երաշխիքների շրջանակից:

24. ՇՀետնաբար, Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշումը Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ Հայաստանի ՀՇանրապետությունից բացակայելու արգելք ն 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավ կիրառելու մասով իրավաչափ չէ:

25. Ամփոփելով վերոշարադրյալը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը` Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին նախաքննության մարմնի միջնորդությունը մերժելու մասով, հիմնավոր է: Միննույն ժամանակ, Հ.Չերքեզյանի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելք ն 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավ կիրառելով, Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի՝ հիմք է Վերաքննիչ դատարանի` 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշումն այդ մասով բեկանելու համար:

Սակայն, հաշվի առնելով, որ սույն գործով մինչդատական վարույթն ավարտվել է, ն Հ.Չերքեզյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննության առնելու համար ուղարկվել է Լոռու մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան, նախնական դատալսումների ընթացքում խափանման միջոցի վերաբերյալ կայացվել է որոշում, ինչպես նան մեղադրյալի նկատմամբ կայացվել է դատավճիռ (գտնվում է բողոքարկման փուլում)շ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքարկված դատական ակտը չի կարող բեկանվել, քանի որ սույն որոշումը կայացնելու պահին այն կորցրել է իր իրավական նշանակությունը:

Հետնաբար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

ռ Տե'ս սույն որոշման 12-րդ կետը:

19

23. Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28Լրդ 36Էրդ, 363-րդ, ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Հովհաննես Սարգսի Չերքեզյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2023 թվականի ապրիլի 19-ի որոշումը թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Շ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ