ԵԴ/0950/11/20

թ ՆՎ ի ԵԴ/0950/11/20

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր

իրավասության դատարանի որոշում,

նախագահող դատավոր՝ Գ.Պողոսյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում,

նախագահող դատավոր՝ Ռ.Բարսեղյան

2024 թվականի հուլիսի 25-ին քաղաք Երնանում

ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան՝ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով թիվ ԵԴ/0950/11/20 գործով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան) 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշման դեմ թիվ ւ | քրեական գործով տուժող աաա, յն ցոցիչ ԱՂարագյոզյանի վճռաբեկ բողոքը,

| 2

ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում 2020 թվականի մարտի 31-ին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ աար կան գործը:

ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության ն :)6. (այսուհետ

նան՝ Նախաքննության մարմին) 2020 թվականի մարտի ՅԼի որոշմամբ աաա չվել է տոժող:

Նախաքննության մարմնի 2020 թվականի սեպտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ արար ւան գործի վարույթը կասեցվել է՝ որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձանց ինքնությունները պարզված չլինելու հիմքով:

Վերոնշյալ որոշման դեմ տոժող արը .սասցոցիչ

ԱՂարագյոզյանի կողմից նախաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատախազին ներկայացված բողոքը ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավազ դատախազ աաարոոը ինտ սան Դատախազ) 2020 թվականի հոկտեմբերի 8-ի

որոշմամբ մերժվել է:

2. 2020 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան) է ստացվել Նախաքննության մարմնի 2020 թվականի սեպտեմբերի 28-ի «Քրեական գործի վարույթը կասեցնելու մասին» ն Դատախազի 2020 թվականի հոկտեմբերի 8-ի «Բողոքը մերժելու մասին» որոշումների դեմ ւ | ներկայացուցիչ ԱՂարագյոզյանի բողոքը, որը Առաջին ատյանի դատարանի 2022 թվականի հուլիսի 27-ի որոշմամբ մերժվել է:

3. Տուժող | '' ներկայացուցիչ 0»ԱՂարագյոզյանի հատուկ

վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշմամբ բողոքը մերժվել է, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնվել անփոփոխ:

Յ

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ տուժող լւ.

ներկայացուցիչ Ա.Ղարագյոզյանը ներկայացրել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի 2022 թվականի նոյեմբերի 8-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

2023 թվականի հունվարի 16-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմին:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը.

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքի հեղինակի կարծիքով՝ Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը պատճառաբանված ն օրինական չէ, դրանով թույլ են տրվել ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումների, ինչպես նան «Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածով սահմանված` խոշտանգումներից զերծ մնալու իրավունքի խախտում:

5.Լ Բողոքաբերը փաստարկել է, որ Վերաքննիչ դատարանը բողոքի հիմքերին ն հիմնավորումներին անդրադարձել է խիստ վերացական, իսկ բողոքի որոշ հիմնավորումների չի անդրադարձել ն իրավական գնահատական չի տվել:

5.2. Բողոքաբերը նշել է, որ Նախաքննության մարմինը վատ վերաբերմունքի ն բռնության վերաբերյալ չի իրականացրել արդյունավետ ն օբյեկտիվ քննություն, «Քրեական գործի վարույթը կասեցնելու մասին» որոշման մեջ մի շարք հանգամանքներ խեղաթյուրված են ներկայացվել, որին թե Առաջին ատյանի, թե՛ Վերաքննիչ դատարանները չեն անդրադարձել: Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ ենթադրյալ խոշտանգման դեպքի կապակցությամբ արդյունավետ քննություն չիրականացնելու հանգամանքը հաստատվում է նան այն փաստով, որ քննիչը դեպքից 6 (վեց) ամիս անց է նշանակել դատաբժշկական փորձաքննություն:

53. Անդրադառնալով որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձանց ինքնությունը պարզված չլինելու հիմքով քրեական գործով վարույթը կասեցնելու

4

իրավաչափությանը, բողոքաբերը նշել է, որ տուժողն իր ցուցմունքով մանրամասն նկարագրել է տեղի ունեցած միջադեպը ն կոնկրետ մատնանշել իր նկատմամբ բռնություն իրականացրած անձանց: Մինչդեռ նշված անձանց ոչ միայն մեղադրանք չի առաջադրվել, այն ՝Նախաքննության մարմինը, հիմնվելով վերջիններիս նույնաբովանդակ ցուցմունքների վրա, կասեցրել է գործի վարույթը:

5.4. Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ սույն քրեական գործով Նախաքննության մարմինը ճանաչման չի ներկայացրել բռնություն գործադրող ոստիկաններին, վերջիններիս չի առերեսլ արորը ւ... ոստիկանության բաժնի

տեսախցիկների տեսագրություններն առգրավելու նպատակով տեղում քննչական գործողություն չի կատարել, չի նշանակել դատահոգեբանական փորձաքննություն, ինչպես նան չի հարցաքննել տուժողի հորը, ով դեպքից անմիջապես հետո մանրամասն տեղեկացված է եղել դեպքի հանգամանքների մասին:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել թիվ ԵԴ/0950/1/20 գործով Վերաքննիչ դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշումը ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. Առաջին ատյանի դատարանը 2022 թվականի ապրիլի 14ի որոշմամբ արձանագրել է. «(..) Դարարանը, քննության առնելով բողոքը, լսելով Դիմողի, Քենիչի ն Դատախազի բացափրությունները, ելնելով քրեական գործի նյութերից, ափագելով բողոքի փաատրարկները, վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կայացված որոշման օրինականությունն Օ ու հիմնավորվածությունը կապված շք, | իրավունքների ն ազավաւթյունների հնարավոր խախտումների հետ, զերծ մնալով նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցները գնահատելուց, հիմնվելով հետազուրված նյութերի վրա ու հաշվի առնելով վերոգրյալ իրավանորմերի պահանջները, դրանցով սահմանված իրավակարգավորումները ն Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված իրավական դիրքորոշումները, հանգում է եզրակացության, որ ներկայացված բողոքն անհիմն է ու պետք է մերժվի՝ հետնյալ պատփճառարանություններով.

5

Քենիչը 28.09.2020թ. կայացրած որոշմամի պատճառաբանելով, որ. «Ձեռք բերված փատրական տվյալները բավարար չեն ոարիկանության մարը ծառայողների արարքներին համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալու համար», որոշել է թիվ ԱԱԱՋ ոույաո գործի վարույթն ամբողջությամի կասեցնել որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձի ինքնությունը պարզված չլինելու հիմքով:

ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամի հսկողության վարչության ավագ դատախազ մարը 212222. շում մերժել է Քննիչի

28.09.2020թ. որոշման դեմ ներկայացված բողոքը՝ այն անհիմն, լինելու պատճառաբանությամբ: Գտել է, որ Քննիչի որոշումն օրինական է ն հիմնավորված, այն վերացնելու դարավարական հիմքերը բացակայում են:

Դատարանն արձանագրում: է, որ դատաքննությամի Դիմողը չհիմնավորեց, որ Քննիչի 28.09.2020Թ. որոշմամբ թոյլ է տրվել տուժող մալը

իրավունքների անհամաչափ խախտում:

Դատարանը գտնում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի 28.09.2020թ. որոշումը հիմնավորված ն պատճառաբանված է, քրեական գործով վարույթը կասեցվել է, քանի որ կատարված բազմակողմանի քննությամի հնարավոր չի եղել պարզել այն անձին կամ անձանց, ով (ովքեր) պեւրք է ներգրավվեն որպես մեղադրյալ, քրեական գործով վարույթը կասեցվել է անհրաժեշր ն հնարավոր բոլոր դատավարական գործողությունները կատարելուց հետո: Մասնավորապես, վարույթի ընթացքում նշանակվել է փորձաքննություն, Քննիչին ուղղված նույնա-րովանդակ հասաւ պաա աո Ա արն վ

Ր աաա աաա աան...

առերեսվելուց, որպես վկա հարցաքննվել եւ ոը, շ......

Աաաա աոան անո, ոնարովանյակ

գրություններով տուժողին ն Դիմողին ուղարկել է թիվ ւ ի քրեական գործով վարույթը կասեցնելու մասին որոշման պատճննր` հայտնելով, որ նրանք կարող են ծանոթանալ քրեական գործի կոնֆիդենցիալ տեղեկություններ չպարունակող նյութերին:

6

Այսպիսով, վերը նշված պատճառաբանություններով ն հիմնավորումներով չանդրադառնալով բողոքի մյուս պարճառաբանություններին, դատարանը հանգում է եզրակացության, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշմամբ աար .ք:որս ու օրինական շահերը չեն խախտվել ...)»:

8. Վերաքննիչ դատարանն անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, արձանագրել է հետնյալը. «/..) /Տ/վյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյո՛ք դիմող աո... ոշ):

Արա Ղարագյոզյանի բողոքը մերժելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետնությունը:

(-:)

ԷՔյննարկելով հատուկ վերանայման բողոքում: արված

պատճառաբանությունները` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է, որ Դատարան ներկայացված բողոքով ն դրան կից նյութերով չի հիմնավորվել Բենիչի 08.09.2020թ. որոշմեաւմբ տուժող լ | իրավունքների անհամաչափ խախտման փաստը:

Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ողջամտորեն կատարվել են րոլոր անհրաժեշտ ն հնարավոր քննչական ն դատավարական գործողությունները, որոնց արդյունքում, սակայն հնարավոր չի եղել պարզել այն անձին կամ անձանց, ով/ովքեր պետք է ներգրավվեն որպես մեղադրյալ:

Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հատուկ

վերանայման բողոքում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի շրջանակներում քրեական գործի հարուցման իրավաչափության ն ենթադրյալ դեպքի առերնույթ այլ հանցակազմի համապատասխանելու, դափտարժշկական փորձաքննություն նշանակելու ժամանակի, ոռարիկանության ծառայողների ցուցմունքների արժանահավատության ն վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից Բողոքաբերի պնդմամբ կատարման ենթակա գործողությունների չկատարման, մասնավորապես՝ տուժողի հոգեբանական վիճակի պարզմանն ուղղված փորձաքննություն չնշանակելու, տուժողի հորը չհարցաքննելու մասին արված

պատճառաբանություններին, ն արձանագրել, որ եթե մինչդատական վարույթի ւ Տես վարույթի նյութեր, հատոր 1, թերթեր 162-166:

7

նկատմամբ դատական վերահակողություն իրականացնելիս դատարանն անդրադառնա այդ հարցերին ն որոշում կայացնի դիանց վերաբերյալ, ապա կխախրվի 6 քրեական դավավարության փուլային կառուցվածքը,

քրեադատավարական գործառույթների տարանջատման ակզբունքը, իսկ մինչդատական վարույթի նկատմամի դատական վերահսկողությունը կվերածվի բուն արդարադավաւթյան իրականացման գործընթացի: Նախաքննության մարմնի գործունեությանը դատարանի միջամրությունը ոչ միայն չի բխում մինչդատական վարույթի նկատմամբ իրականացվող դատական վերահսկողության խնդիրներից, այլն նման միջամտության անթույլատրելիությունն անհրաժեշտ նախապայման է դատարանի անկողմնակալության ն անմեղության կանխավարկածի ակզբունքների պահպանության համար: Այլ կերպ` մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնելիս դատարանը չպետք է այնպիսի հարցեր քննարկի ն դրանց վերաբերյալ որոշումներ ընդունի, որոնք կազմում են հետագա դատական քննության առարկան: Բողոքաբերի կողմից վերոնշյալ ասպեկտների վիճարկումը դուրս է մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում: վերաքննիչ դատարանի աոռջն դրված լուծման ենթակա հարցերի շրջանակից, նշված փաստարկները քննարկման առարկա կարող են դառնալ գործի բար էության քննության ժամանակ:

Վերոգրյալի լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությ անկա...» ատ

քրեական գործով 28092020 թվականին կայացված «Քրեական գործի վարույթը կասեցնելու մասին» որոշումը բավարար չափով հիմնավորված ն պատճառաբանված է, գործի նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հաարատված համարել այն, որ Քննիչի կողմից իրականացվել է լրիվ, օբյեկտիվ ն բազմակողմանի քննություն, քննարկվող գործի շրջանակներում վարույթը կասեցվել է միայն անհրաժեշտ ն հնարավոր գործողությունների կատարումից հետո, իսկ Բողոքաբերի կողմից ինչպես Առաջին ափյաի դատարանում բողոքի, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման բողոքի քննության ընթացքում չի հիմնավորվել Քննիչի վերոնշյալ որոշման կայացման արդյունքում տուժողի սահմանադրորեն պաշտպանվող իրավունքների անհամաչափ սահմանափակման փարը:

8

Ամփոփելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դիմող աը .........ոշիչ սոս

Ղարագյոզյանի բողոքը մերժելիս, թուլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով րար էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակփ, որպիսի պայմաններում՝ դատական ակտը բեկանելու իրաչափ հիմքեր չկան: Ռւարի դիմող կա ը......գի: Սրա Ղարագյոզյանի հատուկ

վերանայման բողոքը, պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 27-ի՝ թիվ ԵԴ/0950/1120 որոշումի՝ թողնել անփոփոխ (...)»5

9. ՀՀ քննչական կոմիտեից ստացված Աղ ավ գրության համաձայն՝ «է: )) ՕՀ ՔԿ ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչության վարույթում գտնվող թիվ ւ | քրնական վարույթով 08042023թ.-ին որոշում է կայացվել վարույթը վերակսելու մասին»3:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

10. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն` «Մինչն սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ ն վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են մինչն 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով»:

Վերոգրյալից հետնում է, որ 2022 թվականի հուլիսի 1ից հետո կայացված դատական ակտերի դեմ վճռաբեկ բողոքները բերվում ն քննվում են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով (այսուհետ նան՝ ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգիրք) սահմանված կարգով: Հետնաբար, սույն բողոքի քննությունն իրականացնելիս, որպես Վճռաբեկ դատարանում բողոքի քննության ընթացակարգային կառուցակարգ հիմք է ընդունվում 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող կարգը: Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը լ |) ներկայացուցիչ Ա.Ղարագյոզյանի բողոքը քննության է առել, իսկ Վերաքննիչ դատարանն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի իրավաչափությունը գնահատել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին 2 Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 1, թերթեր 192-199:

3 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր 2, թերթեր 33-35:

9

ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների շրջանակներում, ուստի ստորադաս դատարանի հետնությունների իրավաչափության գնահատման համար Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում 1998 թվականի հուլիսի Լին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ նան՝ ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգիրք) իրավակարգավորումները:

1. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյան Է հիմնավոր են արդյոք արը ւյսցոցիչ

ԱՂարազյոզյանի բողոքը մերժելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն անփոփոխ թողնելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունները:

Զ. ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաճայն՝

«Լ Քրեական գործով վարույթը դատախազի, քննիչի կամ դատարանի որոշմամբ ամբողջությամբ կամ համապատասխան մասով կարող է կասեցվել, եթն՝

1)հայտնի չէ անձր, որը գործով պետք է ներգրավվի որպես մեղադրյալ.

(-.)

4. Քրեական գործով վարույթը կարող է կասեցվել անհրաժեշտ հնարավոր բոլոր դատավարական գործողությունները կատարելուց հետո:

5. Քրեական գործով վարույթը կասեցվում Ի մինչն այն կասեցնելու հիմք ծառայած հանգամանքները վերացնելը: Դրանց վերացումից հետո այն վերակսվում է դատախուզի, քննիչի կամ դաւրարանի որոշմամբ (...)»։

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն՝ «Տուժողը, (.) խրավունք ունի (.) բողոքարկել հերաքննության մարմնի, քննիչի, դափախազի, դատարանի գործողությունները ն որոշումները, այդ թվում դավաւվճիոր ն դափարանի այլ վերջնական որոշումի.»:

ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քննիչը տուժողին (..) կամ նրա) ներկայացուցիչներին (...) պատշաճ ծանուցմամբ անհապաղ ուղարկում է քրեական գործով վարույթը կասեցնելու մասին որոշումը՝ պարզաբանելով որոշման բողոքարկման կարգր ն ժամկետները»:

121 Իրավական պաշտպանության միջոցների վերաբերյալ ձնավորված նախադեպային իրավունքում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է դատական

10

պաշտպանության առանձնահատուկ դերը, որի բաղադրիչն է նան դատավարական գործողություններ ն որոշումների բողոքարկման իրավունքը: Դատական պաշտպանության իրավունքը պետք է լինի իրական ն ոչ թե պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձն իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչյուր դեպքում` ողջամիտ սահմանափակումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելուեչ, իր խախտված իրավունքները ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա:

Թ. ՀՀ նախկին քրեական դատավարության 290-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի, օպերատիվ- հետախուզական գործողություններ իրականացնող մարմինների սույն օրենսգրքով նախատեսված որոշումների ն գործողությունների օրինական ն հիմնավոր չլինելու դեմ բողոքները դատարան կարող են ներկայացվել կասկածյալի, մեղադրյալի, պաշտպանի, տուժողի, քրնական դավավարության մասնակիցների, այլ անձանց կողմից, որոնց իրավունքները ն օրինական շահերը խախտվել են այդ որոշումներով ն գործողություններով, ն եթն նրանց բողոքները չեն րավարարվել դատախազի կողմից:

2 Սույն հոդվածի առաջին մասում նշված անձինք իրավունք ունեն նան դատարան բողոքարկել հանցագործությունների վերաբերյալ հաղորդումներն ընդունելուց, քրեական գործ հարուցելուց, հետաքննության մարմնի, քննիչի ն դատախազի հրաժարվելը, ինչպես նան քրեական գործը կասեցնելու, կարճելու կամ քրեական հետապնդումի դադարեցնելու մասին որոշումները` աուն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում (...)»:

13.1. Մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ներսես Միսակյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձնավորել այն մասին, որ «(.) Մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության խնդիրներն են՝

- դատավարության մասնակիցների ն այլ անձանց իրավունքների ն ազատությունների, օրինական շահերի պահպանության ապահովումը,

4 Տեն, ասխակտ ումճոմտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Տիգրան Հովհաննիսյանի գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 5ի թիվ ԵԿԴ/0066/1/12 որոշումը ն Արթուր Այվազյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ՇԴ2/0007/15/12 որոշման 16-րդ կետը:

11

- դատավարության մասնակիցների ն այլ անձանց խւախվված իրավունքների ն ազատությունների վերականգնումը մինչդատական վարույթում:

Մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահակողությունը դատավարական օրենքով նախատեսված միջոցների համեւկարգ է, որն ուղղված է դատական իշխանության սահմանադրական գործառույթների իրականացմանը գործի մինչդատական վարույթում նպատակ ունենալով թույլ չփալ անձի իրավունքների նկ ազատությունների անօրեն ն չհիմնավորված

սահմանափակումներ, ինչպես նան վերականգնել խախտված իրավունքներն ու ազատությունները (...):

(-/ՍՍինչդատական վարույթի ընթացքում քրեադատավարական օրենսգրքով նախատեսված որոշումները ն գործողությունները, որոնք կարող են խախտել դատավարության մասնակիցների իրավունքներն ու ազատությունները կամ խոչընդուրել արդարադատության մատչելիությանը, կարող են բողոքարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի գտնվելու վայրի դատարան»5:

14 ՀՀ նախկին քրեական դատավարության 358-րդ հոդվածի 4րդ մասի համաձայն՝

«(.) Դատարանի դատավճիոր պետք է լինի պատճառաբանված:

Պափճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դավավճոում, շարադրվող բոլոր հետնությունները ն որոշումները»:

141 Վերահաստատելով ն զարգացնելով Ֆ.Գաղարյանի ն Գ.Խնեուսյանվի գործերով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, Վճռաբեկ դատարանը Արսեն Մակարյանի գործով ընդգծել է, որ յուրաքանչյուր դեպքում դատարանները պարտավոր են կայացնել ոչ միայն օրինական ն հիմնավոր, այլն բավարար չափով ն պատշաճ կերպով պատճառաբանված դատական ակտեր: Այլ կերպ՝ դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնոյթի դատողություններ: 6Պատճառաբանություւը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն Օ`կապված ն գործի փաստական հանգամանքներից բխող բացառապես հստակ, որոշակի ն համոզիչ հետնությունների հիման վրա: Հակառակ : Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Ներսես Միսակյանի գործով 2009 թվականի ապրիլի 10-ի թիվ ԱՐԴԼ/0003/11/08 որոշման 12-րդ կետը:

12

պարագայում քրեական դատավարության խնդիրները չեն իրագործվի, իսկ տրամաբանությունը՝ կխարխլվիճ։

Ծ. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Առաջին ատյանի դատարանը 2022 թվականի հովիսի 27-ի որոշմամբ Արար յացուցիչ ԱՂարագյոզյանի կողմից ներկայացված բողոքը

մերժել է՝ պատճառաբանելով, որ` Նախաքննության մարմնի որոշումը հիմնավորված ն պատճառաբանված է, դրանով ւ. | իրավունքներն ու օրինական շահերը չեն խախտվել:՛

-` Վերաքննիչ դատարանը 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշմամբ անփոփոխ է թողել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ արձանագրելով, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դիմող աը կայացուցիչ Արա Ղարագյոզյանի

բողոքը մերժելիս, թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ: Անդրադառնալով հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի շրջանակներում քրեական գործի հարուցման իրավաչափության ն ենթադրյալ դեպքի առերնութ այլ հանցակազմին համապատասխանելու, դատաբժշկական փորձաքննություն նշանակելու ժամանակի, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների արժանահավատության ն վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից բողոքաբերի պնդմամբ կատարման ենթակա գործողությունների չկատարման, մասնավորապես` տուժողի հոգեբանական վիճակի պարզմանն ուղղված փորձաքննություն չնշանակելու, տուժողի հորը չհարցաքննելու մասին արված պատճառաբանություններին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ եթե մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնելիս դատարանն անդրադառնա նշված հարցերին ն որոշում կայացնի դրանց վերաբերյալ, ապա կխախտվի քրեական դատավարության փուլային կառուցվածքը, քրեադատավարական գործառույթների տարանջատման սկզբունքը, «Տե՛ս, ուսեետ ոսթոմտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Արսեն Մակարյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15 որոշումը:

7 Տե'ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

13

իսկ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողությունը կվերածվի բուն արդարադատության իրականացման գործընթացի:ծ

16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները վերլուծելով սույն որոշման 12-14.1-րդ կետերում մեջբերված իրավական նորմերի ն դիրքորոշումների լոյսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ մերժելով Նախաքննության մարմնի 2020 թվականի սեպտեմբերի 28-ի «Քրեական գործի վարույթը կասեցնելու մասին» ն Դատախազի 2020 թվականի հոկտեմբերի 8-ի «Բողոքը մերժելու մասին» որոշումների դեմ արորը ներկայացուցիչ Ա՛Ղարագյոզյանի բողոքը, իսկ Վերաքննիչ դատարանն անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, դատական ակտերի պատճառաբանությունների հիմքում դրել են ընդհանրական դատողություններ: Այսպես, Առաջին ատյանի դատարանն առանց բողոքում ներկայացված ծավալով առարկայական քննարկման ենթարկելու ՝Նախաքննության մարմնի որոշման պատճառաբանություններն ու հիմնավորումները, եզրահանգման է եկել առ այն, որ քրեական գործով վարույթը կասեցվել է անհրաժեշտ ն հնարավոր բոլոր դատավարական գործողությունները կատարելուց հետո: Իր հերթին, Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ աաարոոոը ւ. ւսցուցիչ ԱՂարագյոզյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը, ընդհանրական եզրահանգումներ է կատարել առ այն, որ գործի նյութերի ուսումնասիրությունը թուլ է տալիս հաստատված համարել այն, որ Նախաքննության մարմնի կողմից իրականացվել է լրիվ, օբյեկտիվ ն բազմակողմանի քննություն, քննարկվող գործի շրջանակներում վարույթը կասեցվել է միայն անհրաժեշտ ն հնարավոր գործողությունների կատարումից հետո, իսկ Բողոքաբերի կողմից ինչպես Առաջին ատյանի դատարանում բողոքի, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման բողոքի քննության ընթացքում չի հիմնավորվել Նախաքննության մարմնի վերոնշյալ որոշման կայացման արդյունքում տուժողի սահմանադրորեն պաշտպանվող իրավունքների անհամաչափ սահմանափակման փաստը:

8 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

14

Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանների դատական ակտերը չեն համապատասխանում դատական ակտի պատճառաբանվածության վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի ձնավորած նախադեպային իրավունքին::

17. Վերոգրյալից բացի, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ ստորադաս դատարանները պատշաճ գնահատման առարկա չեն դարձրել այն հանգամանքը, որ առերնույթ խոշտանգման դեպքի առթիվ չի իրականացվել արդյունավետ քննություն: Այլ կերպ՝ Նախաքննության մարմնի կողմից չեն կատարվել բոլոր հնարավոր ն անհրաժեշտ դատավարական գործողությունները, որոնք հանդիսանում են քրեական գործով վարույթի անխոչընդոտ ն անխափան ընթացքի ապահովման անհրաժեշտ նախապայմաններ: Մասնավորապես` ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել այն հանգամանքները, որ ոստիկանության բաժնի տեսախցիկների

տեսագրություններն առգրավման նպատակով տեղում քննչական գործողություն չի կատարվել, չի նշանակվել դատահոգեբանական փորձաքննություն, տուժող ասաաոոը ւ. :չս առերեսվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության արորը

աաա ւ: աշխատակիցներ աը

Հարո րր Ր Ա ի ՆԸ ՄՈ |սպա նան չի

հարցաքննվել տուժողի հայրը, ով դեպքից անմիջապես հետո մանրամասն տեղեկացված է եղել դեպքի հանգամանքների մասին: Ավելին` Նախաքննության մարմինը բավարարվել է միայն ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության արորը

աաա: շիատակիցներ արարը

Աոզաաաաաաաաովաարաուաաոաաոաաաարարանաաակը սոշա

հարցաքննությունից հրաժարվելու մասին դիմումներով:

Վերոշարադրյալի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է կատարել բոլոր հնարավոր ն անհրաժեշտ դատավարական գործողությունները, որոնք կապահովեն քրեական գործով վարույթի անխոչընդոտ ն անխափան ընթացքը, որից հետո միայն, համապատասխան հիմքերի առկայության դեպքում, կասեցնել քրեական գործով վարույթը:

5 Տես, ոստ տսեոմտ, Վճռաբեկ դատարանի` Արսեն Մակարյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15 որոշումը:

15

17.1 Ինչ վերաբերում է Վերաքննիչ դատարանի այն դատողությանը, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից տուժողի հոգեբանական վիճակի պարզմանն ուղղված փորձաքննություն չնշանակելու, տուժողի հորը չհարցաքննելու մասին Բողոքաբերի պնդումներին մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնելիս դատարանի կողմից անդրադառնալու դեպքում կխախտվի քրեական դատավարության փուլային կառուցվածքը, քրեադատավարական գործառույթների տարանջատման սկզբունքը, իսկ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողությոնը կվերածվի բոն արդարադատության իրականացման գործընթացի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այն ընդունելի համարվել չի կարող:

Վերոշարադրյալի հիման վրա, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանների հետնությունները՝ "Նախաքննության մարմնի 2020 թվականի սեպտեմբերի 28ի «Քրեական գործի վարույթը կասեցնելու մասին» որոշման իրավաչափության վերաբերյալ հիմնավոր չեն:

18. Ամփոփելով՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանները դատական ակտեր կայացնելիս թույլ են տվել դատական սխալ՝ ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի խախտում, որը հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 17-րդ հոդվածով սահմանված գործի արդարացի քննության սկզբունքի խախտման, ինչի 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի 2022 թվականի հուլիսի 27-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշումը բեկանելու համար:

18... Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի ներկայացված մյուս փաստարկներին, ապա սույն դեպքում, երբ արդեն իսկ առկա են բողոքարկվող դատական ակտը բեկանելու իրավական հիմքը` Վճռաբեկ դատարանը նպատակահարմար չի գտնում դրանց անդրադառնալը:

19. Միննույն ժամանակ, նկատի ունենալով, որ 2023 թվականի ապրիլի 8-ի որոշմամբ թիվ 62208120 քրեական վարույթի վերսկսման պայմաններում, ստորադաս դատարանների դատական ակտերի բեկանումը չի կարող առաջացնել իրավական հետնանքներ (դրանք, ունենալով ժամանակավոր բնույթ, կորցրել են իրենց

16

իրավական նշանակությունը), Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հուլիսի 27-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ, 17-րդ հոդվածներով, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական օրենքի 11-րդ հոդվածով, 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 352-րդ, 359-րդ, 361-363-րդ ու 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Թիվ ԵԴ/0950/1/20 գործով Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հուլիսի 27-ի որոշումը ն այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի որոշումը թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Ը ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆ