Ալեքսանյան

19/12.07.2022

Մ-13311/22

Հետե 425

27117 էզ ՀԵԱ

ԱՆ» 2 ՀՎ

ՀՏՅրոր ԽՐ 7՛

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Դ.Արղամանյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր՝ Լ.Հովհաննիսյան

2024 թվականի սեպտեմբերի 16-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ՝ Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ

Ա.ԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան|՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի պաշտպան Ք.Հարությունյանի վճռաբեկ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ ՛

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

1. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան|՝ 2022 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննության մարմնի միջնորդությունը ն թույլատրվել՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացնել «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ:

Առաջին ատյանի դատարանը, քննարկելով նախաքննության մարմնի միջնորդությունը, 2022 թվականի սեպտեմբերի 1ի որոշմամբ թույլատրել է Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացվող «(Թվային, այդ թվում` հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ժամկետը երկարաձգել 2 (երկու) ամիս ժամանակով՝ մինչն 2022 թվականի նոյեմբերի 12-ը:

2. 2022 թվականի հոկտեմբերի 17-ին թիվ 58236222 քրեական վարույթով Էրիկ Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-441-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ ն 5-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:

3. Քննարկելով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ մեղադրյալ ԷՆԱլեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի բողոքը՝ Վերաքննիչ դատարանը 2022 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ այն թողել է առանց քննության:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Ք.Շարությունյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2023 թվականի հունվարի 5-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ն սահմանվել վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:

2023 թվականի հունվարի 16-ին գործը բաշխվել (հանձնվել) է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմին:

ւ Համաձայն «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում լրացումներ ն փոփոխություններ կատարելու մասին» 2022 թվականի փետրվարի 9-ի ՀՕ24-Ն

Վճոաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները ն պահանջը. '

Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետնյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

5. Բողոքաբերը, մեջբերելով Հ Սահմանադրական ն Վճռաբեկ

դատարանների մի շարք որոշումներ, պնդել է, որ Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում ձեռք բերված փաստական տվյալներն անմիջականորեն առնչվում են նան մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի իրավունքներին ն օրինական շահերին, վկայում են վերջինիս մասնավոր կյանքի իրավունքի սահմանափակման մասին:

Բողոքաբերի պնդմամբ Ալեքսանյանի նկատմամբ «Ներքին դիտում» ՕՀ միջոցառման արդյունքները պարունակող լազերային սկավառակի զննության արդյունքում պարզվել է, որ ձայնային ֆայերի մեջ արձանագրված խոսակցությունները, ըստ նախաքննական մարմնի, տեղի են ունենում Է.Ալեքսանյանի ն Ապեքսանյանի միջն: Հետնաբար, ըստ բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ Այնկվլեքսանյանի նկատմամբ «Ներքին դիտում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումն անցկացնելը թույլատրելու մասին որոշումներով սահմանափակվել է սան Է.Ալեքսանյանի հաղորդակցության գաղտնիության իրավունքը:

Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ կատարված ՕՀ միջոցառման արդյունքները ծառայել են Է.Ալեքսանյանի սկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու ն փաստական հիմք են հանդիսացել վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց կալանքը կիրառելու համար: Ուստի, ըստ բողոքաբերի՝ Է.Ալեքսանյանը միանշանակ պետք է դիտվի որպես շահագրգիռ անձ ն լիարժեք իրավունք ունենա վիճարկելու Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշումը:

Վերը նշվածի համատեքստում բողոքաբերը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանը, իր պատճառաբանություններում չսահմանափակվելով միայն այն հանգամանքով, որ ՕՇ միջոցառումների կատարումը թույլատրվել է մեկ այլ անձի՝ սահմանադրական օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-րդ մասի` կոռուպցիոն հանցագործությունների գործերով կայացված դատական ակտերի դեմ քրեական պալատի վարույթ ընդունած բողոքները ենթակա են վերաբաշխման Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատին:

Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ, պետք է գնահատման ենթարկեր նան Է պերսանյանին որպես շահագրգիռ անձ դիտարկելու հարցը:

6. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ի որոշումը՝ վարույթը փոխանցելով նույն դատարան՝ նոր քննության:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

7. 2022 թվականի հուլիսի 12ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը, բավարարելով նախաքննության մարմնի միջնորդություն` Անպկլեքսանյանի նկատմամբ «ԹՎային, այդ թվում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում ն «Արտաքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու վերաբերյալ, նշել է հետնյալը. «(...) Դատարան ներկայացված նյութերը վկայում են այն մասին, որ ըսավ. արացված տվյալների՝ Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանը` զբաղեցնելով Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորի պաշտոնը, հանդիսանալով դապտալկաւն իշխանության ոլորտում մշտապես պաշտոն զրաղեցնող պաշտոնավաւը Աւնձ, իր վարույթում գտնվող տարբեր դավաւկան գործերով, դեռնս չպարզված անձանցից պարբերաբար պահանջում ն ստանում է խոշոր չափերով՝ 2.000.000-5.000.000 (երկու միլիոնից մինչն հինգ միլիոն) ՀՀ դրամ գումար կաշառք՝ իր իշխանական լիազորությունների շրջանակներում կաշառք տվողների ներկայացրած անձանց օգտին դատավարակաւն որոշումների կայացման համար:

Դատարանն արձանագրում է, որ ներկայացված փվյալները առերնույթ վկայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 435-րդ հոդվածի 3րդ մասի 2րդ կետով նախատեսված հանցանքի հնարավոր առկայության մասին, որը` համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգիքի 17-րդ հոդվածի՝ դասվում է առանձնապես ծանր հանցանքների տեսակին:

Միջնորդությունից ն ներկայացված նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է նան, որ Արուսյակ Ալեքսանյանն օգտագործում է 055-44-74-34 ն 04157-50-11 բջջային հեռախոսահաւմարները, վերջինիս աշխատասենյակը գտնվում է ք.Երնան, Նազարբեկյան թաղամաս 40 հասցեում գտնվող Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության դատարանի Աջափնյակ-1 նստավայրի 3-րդ հարկում" գլխավոր մուրքի աջակողմյան աարիճանահարթակով դեպի 3-րդ հարկ բարձրացող, նշված հարկի աարիճանահարթակներից անմիջապես դեպի աջ տանող միջանցքի ուղղությամը տեղակայված աջակողմյան առաջին սենյակի ներսում՝ նշված սենյակի մուտքից անմիջապես աջ կողմում տեղակայված առանձնացված սենյակում ն իր՝ վերոգրյալ հնարավոր հանցավոր գործունեությանը վերաբերելի խոսակցությունները վարում է նշված հեռախոսաւհամարով ն նշված հասցեից:

Բացի այդ, ըսփ ներկայացված նյութերի` միջնորդություն ներկայացրած օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինը ձեռնարկել է նան այլ միջոցներ՝ ձեռնարկվել են «ռպերափիվ հարցում» ն «օպերատիվ տեղեկությունների ձեռքբերում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները, որոնց արդյունքում հնարավորություն չի ընձեռնվել հասվտաւտել կամ հերքել արացված օպերատիվ տեղեկությունները:

Նկատի ունենալով որ ներկայացված նյութերր պարունակում են

տեղեկություններ Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի կողմից առերնույթ ծանր՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 435-րդ հոդվածի 35րդ մասի 2րդ կերով նախատեսված հանցանքի կատարման ն այդ հանցավոր գործունեությունը վերջինիս կողմից շարունակելու հսւվանականության մասին, միննույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք րերել ենթադրյալ հանցագործության րացահայտման ն հանցավոր գործունեության շարունակումը կանխելու համար անհրաժեշվն տեղեկատվությունը, իսկ այլ եղանակով ողջամտորեն հնարավոր չէ այդ տեղեկապտվության ձեռքբերումը, ն գտնելով, որ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին հանցանքի կատարման պահին կամ դրանից անմիջապես հեվտ բացահայտելու, ինչպես նան նրա կողմից հանցավոր, գործունեության շարունակումը հայտնաբերելու ն կանխելու նպատակով Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի նկատմամը երկու ամիս ժամկետով «թվային, այդ թվում հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «եւերքին դիտում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ` «արտաքին դիտում» համալիր օպերավպիվ- հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու անհրաժեշտության մասին ներկայացվել են բավարար հիմնավորումներ` Դատարանը գտնում է, որ նշված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացնեղը թույլատրելու

անհրաժեշվտությունը բխում է ենթադրյալ առանձնապես ծանր ոանցազործության կատարում, բացահայտելու հանցավոր գործունեության 6.հավանական շարունակումը կանխելու հանրային շահը տվյալ իրավիճակում գերակայում է Արուսյակ Հարությունն Ալեքսանյանի անձնական կյանքի գաղտնիության իրավունքին: (...)»2:

8. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1Լի որոշմամբ արձանագրվել է հետնյալը. «(..) Սույն գործի նյութերի ուասմնասիրությունից պարզ է դառնում, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամի ՀՀ ազգային անվտանգության ծառալյության վփնեփեսական անվտանգության ն կոռուպցիայի հակազդման դեպարտամենտի պետ Վիգեն Պետրոսյանի միջնորդությունը բավարարվել է, թույլատրվել Ի երկու ամիս ժամկետով Արուսյակ Հարությունի Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացնել տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արտաքին դիտում», վերջինի կողմից օգտագործվող 055-447434 ն 04157501 ոջջային հեռախոսահամարներով «Թվային, Օ այդ թվում հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում» ն վերջինի աշխատասենյակում՝` ք. Երնան, Նազարբեկյան թաղամաս 40 հասցեում գտնվող Երեան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` Աջափնյակ-1 նստավայրի 3-րդ հարկում՝ գլխավոր մուրքի աջակողմյան ատրիաճանահարթակով դեպի րդ հարկ բարձրացող, նշված հարկի աստիճանահարթակներից անմիջապես դեպի աջ տանող միջանցքի ուլղությամի տեղակայված աջակողմյան առաջին սենյակի ներսում՝ նշված սենյակի մուտքից անմիջապես աջ կողմում փեղակայված առանձնացված սենյակում 6 «Ներքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետաւյխուզաւկաւն միջոցառումները, որբի որնէ կերպ չի առնչվում Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի իրավունքներին ն օրինական շահերին: Հեփնարբար՝ Դատարանի որոշումի չի շոշափել Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի օրինական շահերը, մասնավորապես` երա հաղորդակցության ազատության ն գաղտնիության, բնակարանի

անձեռնմխելիության, մասնավոր ն ընտանեկան կյանքի անձեռնմխելիության սահմանադրաւկաւն իրավունքները:

2 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 15-19:

Վերաքննիչ դատարանի վերր նշված դիրքորոշումը պայմանավորված է բան նախկինում կայացված Մ-8212-22, Մ-2238-22, Մ-2624-22, Բ-3916-21, Բ-3917-21, Բ-3916-21 որոշումներով:

Ուարի, ելնելով վերոգրյալից` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ այն դեպքում երբ պաշտպանական կողմի համոզմամբ վիճարկվող դատական ակտով շոշափվել են նան Էրիկ Ալեքսանյանի իրավունքները ն օրինական շահերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պաշտպանները զիկված չեն հետագայում՝ գործն րար Լության քննելիս վիճարկելու քրեական գործում առկա այդ ապացույցի թույլամտրելիությունը, վերաբերելիությունը կամ արժանահաւվատությունը (տե'ս ուսճնՏտ ուսաճոճեՏ, Ալա Շահնազարյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2022 թվականի հունիսի 30-ի թիվ Բ-3663/20 որոշման 22-րդ կետր):

Հաշվի առնելով վերը նշվածը ն նկատի ունենալով, որ չեն պահպանվել ՀՀ քրեական դավզավարության օրենսգրքի 391-րդ հոդվածի 2րդ մասի պահանջները, այն է` հատուկ վերանայման բողոքը ներկայացրել է այն անձի, որը հատուկ վերանայման րողոք ներկայացնելու իրավունք չուներ, ուարի մեղադրյալ Էրիկ Ալեքսանյանի պաշտպան Գայանեն Պապոյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը պեվք է թողնել առանց քննության: (...)»':

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավո՛ր է արդյոք Ալեքսանյանի նկատմամբ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառում իրականացնելու թույլտվություն տալու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումը:

10. ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

«Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների ն ազատությունների արդյունավետ դապտաեւկան պաշվալանության իրավունք»:

ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի Լին մասի համաձայն՝

5 Տե՛ս վարույթի նյութեր, հատոր Լին, թերթեր 72-73:

«Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ ն անաչառ դատարանի կողմից իր ործի արդարացի, հրապարակային ն ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նան՝ Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 1Լին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, (...) նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամի, ունի, օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի ն հրապարակային դատաքննության իրավունք»:

Եվրոպական կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը սահմանում է. «Յուրաքանչյուր ոք, ում սույն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազավությունները խախտվում են, ունի, պերական մարմինների առջն իրավական պաշմտպաւնության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կավաւրել են ի պաշտոնե գործող անձինք»:

ՃՇՇ քրեական դատավարության օրենսգրքի 353-րդ հոդվածի համաճայն՝

«. Դատական վերանայման բողոք բերելու իրավունք ունեն՝

1) վարույթի մասնավոր մասնակիցը.

2) վարույթի մասնավոր մասնաւկից չհանդիսացող անձր, եթե դատական ակտն ուղղակիորեն վերաբերում է նրա իրավաչուփ շահերին.

3) դատախազը:

2. Սույն հոդվածի Լին մասի Էին ն 2-րդ կարերով նախատեսված անձանց կողմից կամ ի շահ երանց դավաւկան վերանայման բողոքը կարող է բերվել միայն դատական ակտի այդ անձանց մասնավոր շահերին աոնչվող մասով:»:

1. ՀՇ Մահմանադրական դատարանը, 2018 թվականի հունիսի 19-ի թիվ ՍԴՈ-420 որոշմամբ վերահաստատելով նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, դատական մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ, ի թիվս այլնի, նշել է.

- դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է ունենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,

- իրավական որոշակիության ապահովման պահանջից ելնելով` դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ որոշակի իմպերատիվ

9

նախապայմանի առկայությունն Օ ինքնին չի կարող դիտվել որպես ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող: Այլ հարց է, որ նման նախապայմանը պետք է լինի իրագործելի, ողջամիտ ն իր ծանրությամբ չհանգեցնի իրավունքի էության խախտման":

12 Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նան՝ Եվրոպական դատարան) արտահայտել է հետնյալ իրավական դիրքորոշումները.

- դատարանի մատչելիության իրավունքը բացարձակ չէ, ն պետությունները կարող են այն իրացնելու հնարավորությունը պայմանավորել որոշակի պահանջներով ն չափանիշներով,»

- պետությունը դատարան դիմելու իրավունքից օգտվելու համար կարող է սահմանել որոշակի պայմաններ, պարզապես պետության կողմից կիրառված սահմանափակումները չպետք է այն կերպ կամ այն աստիճանի սահմանափակեն անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, որ վնաս հասցվի այդ իրավունքի բուն էությանը",

-` ներպետական դատական ատյանները դատավարական կանոնները

կիրառելիս պետք է ձեռնպահ մնան դրանց չափազանցված ձնականացումից, որն իր ազդեցությունը կունենա դատավարության արդարացիության վրա՛:

3. Արդար դատաքննության իրավունքի համատեքստում կարնորելով դատարանի մատչելիության իրավունք` Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձնավորել այն մասին, որ. «Դատական մատչելիության իրավունքը պետք է լինի իրական ն ոչ թն պատրանքային, ինչը ենթադրում է, որ անձե Հ Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2018 թվականի հունիսի 19-ի թիվ ՍԴՈ-1420 որոշման 4.Լրդ կետը:

5 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Մաօոմօ ». 1ոմչ գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռր, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, Տ1ոօտ26026 չ. Քօլաւմ գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, Տ(ռոծս ս. Թալողճ գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ:

6 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Նաօմ0 չ. 1ոլչ գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռր, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, Տ1ոօտ26026 չ. Քօլաւմ գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, Տ(ռոծս ս. Թալողճ գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ:

7 Տես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 7ոժ: ս. Ի՛ռոշօ գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 35787/03, 29-րդ կետ:

իր իրավունքների ու ազատությունների խախտման յուրաքանչյուր եթում ողջամիտ սահմանավփաւկումների պայմաններում, պետք է դատարան դիմելու, իր խախտված խիխրավունքներ ն ազատությունները վերականգնելու իրական հնարավորություն ունենա: Դավփական պաշտպանության իրավունքի իրացման հնարավոր սահմանափակումներ, չպետք է ձնական բնույթ կրեն, որպեսզի շահագրգիո անձր հավասար պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ ն անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունքի իրացման հնարավորություն ունենա: Հակառակ դեպքում կխախտվեն անձի՝ դատարանի մատչելիության ն արդար դավտաքննության իրավունքներլ»:

14. Վճռաբեկ դատարանը, Գոռ Սարգսյաւնի գործով որոշմամբ, բացահայտելով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների 6հետախուզական-որոնողական բնույթը, արձանագրել է, որ դրանց արդյունքում միջամտություն է տեղի ունենում մարդու հիմնարար իրավունքներին ն ազատություններին, որոնց առնչությամբ պետք է պահպանվեն պետության ստանձնած պոզիտիվ ն նեգատիվ

պարտավորությունները::

Վճռաբեկ դատարանը նան փաստել է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում մարդու հիմնարար իրավունքների ն ազատությունների նկատմամբ իրականացվող միջամտության ծավալներն անհամեմատ ընդարձակ են: Ավելին, որոշ դեպքերում դրանք նույնիսկ «թիրախավորում» են անորոշ թվով անձանց շրջանակի, ինչն էլ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները, քննչական գործողությունների համեմատ, դարձնում է հանցավոր դեպքի բացահայտման առավել ծայրահեղ միջոց: Ուստի, օժտված լինելով հանցագործությունների բացահայտման բարձր արդյունավետությամբ՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների գործիքակազմը գործնականում կարող է «թիրախավորել» ոչ միայն այն անձանց, ովքեր ուղղակի առնչություն են ունեցել հանցավոր դեպքին (օրինակ՝ հանդիսացել են հանցագործությանն օժանդակող), այլ նան անուղղակի առնչություն Հ Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Արթուր Այվազյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ՇԴՉ/0007/15/12 որոշումը, 16-րդ կետ, Էնոն Հարությունյանի գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0337/06/15 որոշումը, 13-րդ կետ։

5 Տե'ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով 2019 թվականի ապրիլի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0229/01/16 որոշումը, 17.117.2 կետեր:

ունեցողներին (օրինակ` դեպքի վայրով անցնող անձանց): Նման պայմաններում, անհրաժեշտություն է առաջանում հստակեցնել այդ երկու խումբ անձանց նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների կապակցությամբ արդյունավետ իրավական պաշտպանություն հայցելու կառուցակարգը ն այն չափանիշը, որի պայմաններում այդ կառուցակարգը կարող է գործադրվել":

15. Նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների

համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարնոր է համարել ընդգծել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների կապակցութամբ իրավական պաշտպանություն հայցելու կառուցակարգի արդյունավետության ապահովման անհրաժեշտությունը: Այս առումով հատկանշական են Եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումները Եվրոպական կոնվենցիայի 13րդ հոդվածի առնչությամբ: Մի շարք գործերով Եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ այդ հոդվածը պահանջում է, որ ներպետական պաշտպանության միջոց առկա լինի Եվրոպական կոնվենցիայով նախատեսված՝ «վիճարկելի» բողոքի էությունը քննելու ն համապատասխան օգնություն տրամադրելու համար, չնայած որ պայմանավորվող պետություններին տրվում է որոշակի թույլատրելի հայեցողության շրջանակ՝ կապված այն ձնի հետ, որով նրանք կատարում են Եվրոպական կոնվենցիայի այս դրույթով նախատեսված իրենց պարտականությունները": Բացի այդ, դատարանը կարնորել է, որ 13րդ հոդվածով պահանջվող պաշտպանության միջոցը պետք է լինի «արդյունավետ»՝ ինչպես գործնականում, այնպես էլ օրենսդրության մեջ, ընդ որում՝ դրա կիրառումը` չպետք, է անարդարացիորեն խոչընդոտվի պետության գործողություններով կամ բացթողումներով»:

16. Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի համատեքսում, ինչպես նան Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վերաբերելի գնահատականների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն Արա Շահնազարյանի գործով վերահսկողության 6 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արա Շահնազարյանի գործով 2022 թվականի հունիսի 30-ի թիվ Բ-

3683/20 որոշման 12-րդ կետը:

ս Տե'ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Քշմօքո1055է5 ». Նռքլռ գործով 2015 թվականի հունվարի 13-ի վճիռը, գանգատ թիվ 44230/06, 91-րդ կետ:

ռՏի՛ս Մարդու իրավունքների եվրռպական դատարանի՝ Քում ճոմ ամ») Խմխուզտ ». իծ Սուլօմ 1Ղոջմնու գործով 2002 թվականի մարտի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 46477/99, 96-97-րդ կետեր:

գաղտնի միջոցառումների իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատական ակտը ստուգելու «արդյունավետ վերահսկողության» միջոց է դիտարկել բացառապես դրա իրավաչափության վիճարկումը վերադասության կարգով: "Նախնական դատական վերահսկողության ենթակա օպերատիվ-հետախուզական

միջոցառումների իրավաչափության վերադասության կարգով վիճարկելու սուբյեկտային կազմի կապակցությամբ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ գաղտնի միջոցառումնենի «արդյունավետ վերահսկողության» հիշյալ մեխանիզմը կարող է գործադրվել այն դեպքում, երբ այդ միջոցառման արդյունքում անձը դարձել է մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի խախտման զոհ:

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրենց բնույթով կարող են «թիրախավորել» անորոշ թվով անձանց շրջանակ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ տվյալ պարագայում, օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատարանի որոշման իրավաչափություն, Օ։-վիճարկելու հնարավորությունը գնահատելու համար կիրառվում է երկաստիճան թեստ՝ բաղկացած հետնյալ հարցերից.

ա) արդյո՞ք անձի մասնավոր կյանքի անձեոնմխելիության իրավունքի նկատմամբ տեղի է ունեցել միջամտություն,

բ) եթե այո, ապա արդյո՞ք այդպիսի միջամտությունն ուղղակի կամ անուղղակի վնաս է պատճառել անձին կամ ազդեցություն թողել իր լեգիտիմ շահերի վրա:

Միաժամանակ, ընդգծվել է, որ վերոնշյալ վերջին չափանիշը իրավակիրառ պրակտիկայում չպետք է այն աստիճան ձնականացվի (62Շ6ՏՏԽՇ է0Լոձնտո), որ անձը, մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի նկատմամբ տեղի ունեցած միջամտության պայմաններում, զրկվի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրելու վերաբերյալ դատարանի որոշման իրավաչափությունը ստուգման ենթարկելու հնարավորությունից:

Մյուս կողմից էլ, նշվել է, որ շահագրգիռ անճինք, իրենց բողոքը ներկայացնելիս, պետք է հիմնավորեն վերոնշյալ չափանիշների առկայությունը: Այս առումով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ օպերատիվ-հետախուզական

միջոցառման իրականացման արդյունքում ձեռքբերված փաստական տվյաների հիման վրա անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելը ն մեղադրանք առաջադրելն ինքնին չի կարող վկայել վերոնշյալ չափանիշները հաղթահարված գնահատելու համար: Մասնավորապես, անձանց նկատմամբ իրականացված

օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում ձեռքբերված տվյալների հիման վրա կարող են որպես մեղադրյալ ներգրավվել երրորդ անձինք: Նշվածը՝ խնդրո հարցի համատեքստում չի կարող դիտարկվել որպես լեգիտիմ շահի պաշտպանության մեխանիզմ, եթե այդ երրորդ անձանց որնէ իրավունք չի ենթարկվել միջամտության բուն օպերատիվ հետախուզական միջոցառման իրականացման շրջանակներում: Նրանք կարող են հետագայում` հնարավոր քրեական վարույթի շրջանակներում վիճարկել| լթմեղադրանքի հիմքում դրված այդ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման արդյունքում ձեռքբերված փաստական տվյալների թույլատրելիությունըը:

17. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12ի որոշմամբ բավարարվել է վարույթն իրականացնող մարմնի միջնորդությունը ն թույլատրվել՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ իրականացնել «Թվային, այդ թվում` հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն «Արտաքին դիտում» համալիր օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ",

- 2022 թվականի հոկտեմբերի 17-ին թիվ 58236222 քրեական վարույթով Է.Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-441-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ ն 5-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում»,

- Վերաքննիչ դատարանը, քննարկելով Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12ի դատական ակտի դեմ մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի բողոքը, այն թողել է առանց քննության` մեղադրյալ Է.Ալեքսանյանի կամ նրա պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոք ներկայացնելու

5 Տես Վճռաբեկ դատարանի` Արա Շահնազարյանի գործով 2022 թվականի հունիսի 30-ի թիվ Բ3683/20: Ինչպես նան տե՛ս, տսեետջ տսեոմտ, Գնորգ Աթաբեկյանի գործով 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ի թիվ 39/14.06.2021, Արթուր Ներկարարյանի ն Արսեն Մալերյանի գործով 2024 թվականի մարտի 1-ի թիվ 33/15.09.2021 որոշումները:

Կ Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

5 Տե'ս սույն որոշման 2-րդ կետը:

իրավունք չունենալու պատճառաբանությամբ: Միննույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը նշել է, որ վիճարկվող դատական ակտը վերաբերվել է Ա.Ալեքսանյանի անձնական կյանքի գաղտնիության իրավունքի սահմանափակմանը, որը որնէ կերպ չի առնչվում Է.Ալեքսանյանի իրավունքներին ն օրինական շահերին: Հետնաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը չի շոշափել Է.Ալեքսանյանի օրինական շահերը, մասնավորապես՝ նրա հաղորդակցության ազատության ն գաղտնիության, բնակարանի անճձեռնմխելիութան, մասնավոր ն ընտանեկան կյանքի անձեռնմխելիության սահմանադրական իրավունքները:

Միաժամանակ, հղում կատարելով Վճռաբեկ դատարանի՝

Արա Շահնազարյանի գործով որոշմանը՝ Վերաքննիչ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել, որ եթե պաշտպանական կողմի համոզմամբ վիճարկվող դատական ակտով շոշափվել են նան Է.Ալեքսանյանի իրավունքները ն օրինական շահերը, ապա պաշտպանները զրկված չեն հետագայում՝ գործն ըստ էության քննելիս վիճարկելու քրեական գործում առկա այդ ապացույցի թույլատրելիությունը, վերաբերելիությունը կամ արժանահավատությունը»:

18. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 10-16-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների ն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, բացառելով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման իրականացումը թույլատրող որոշումը երրորդ անձանց կողմից վերադասության կարգով բողոքարկելու հնարավորությունը՝ հաշվի չի առել, որ այդ որոշման հիման վրա կարող է տեղի ունենալ միջամտություն երրորդ անձանց մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին:

Վճռաբեկ դատարանը սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական

դիրքորոշումների հաշվառմամբ փաստում է, որ թեն օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն իրականացնելու թույլտվությունը տրվել է Անկլեքսանյանի նկատմամբ, սակայն նշված հանգամանքն ինքնին բավարար չէր եզրահանգելու, որ Է.Ալեքսանյանն այն բողոքարկելու իրավունք չունի:

Թ Տե'ս սույն որոշման 8-րդ կետը:

Մասնավորապես, նախաքննության մարմնի կողմից 2022 թվականի

հոկտեմբերի 6-ին կազմված «Զննում կաատարելու մասին» արձանագրությամբ փաստվում է, որ Ա.Ալեքսանյանի աշխատասենյակում «Ներքին դիտում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման իրականացման ընթացքում վերահսկման են ենթարկվել վերջինիս ն ԷԱլեքսանյանի միջն տեղի ունեցած հեռախոսային խոսակցություններըշ: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերում առկա տվյալներով հիմնավորվել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման հիման վրա առերնույթ միջամտություն է տեղի ունեցել ԷԱլեքսանյանի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին:

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, հարկ է ընդգծել, որ բողոքի հեղինակը նան հիմնավորել է, որ մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի նկատմամբ միջամտությունն առերնույթ ազդեցություն է թողել Է.Ալեքսանյանի լեգիտիմ շահերի վրա:

19. Նման պայմաններում, առանց որնէ հիմնավոր պատճառաբանության բացառելով ԷնԿԱլեքսանյանի՝ առնչությունն իրականացված օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներին ն այդպիսով նրան դիտարկելով որպես բողոքարկման իրավունք չունեցող անձ՝ Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ Է.Ալեքսանյանը զրկվել է արդյունավետ դատական պաշտպանություն հայցելու իր՝ ՀՀ Սահմանադրությամբ նե քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված իրավունքից:

Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ վերաքննիչ բողոքը ներկայացնելիս բողոքաբերի կողմից հիմնավորվել է Արա Շահնազարյանի գործով որոշմամբ ձնակերպված՝ բողոքարկման իրավասութան իրավական չափորոշիչների պահպանումը: Հիշյալ նախադեպային որոշմամբ մշակված չափանիշների առկայության հիմնավորումն էլ հենց պայմանավորում է Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացումը թույլատրող Առաջին ռՏես վարույթի նյութեր, «Զննում կաատարելու մասին» 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ի արձանագրություն, թերթեր 46-62:

ատյանի դատարանի որոշումը վերադասության կարգով վիճարկելու Բ պերսանյանի իրավունքը:

Այսպիսով, վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն անհիմն է համարում Վերաքննիչ դատարանի այն հետնությունը, որ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանը Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2022 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումը բողոքարկելու իրավունք չի ունեցել: Հետնաբար Ա.Ալեքսանյանի նկատմամբ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու թույլտվություն տալու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ Է.Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումը հիմնավոր չէ:

20. Ամփոփելով վերոգրյալը Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքն առանց քննության թողնելը թուն /ճ616 անհամաչափորեն սահմանափակել է Է.Ալեքսանյանի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, արդյունքում թույլ է տրվել քրեադատավարական օրենքի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 391-րդ հոդվածի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա, ինչպես նան հանգեցրել է վարույթի հանրայնության սկզբունքի խախտման, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ ն 362-րդ հոդվածների համաձայն, հիմք է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի Աի որոշումը բեկանելու ն վարույթը ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 17-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 28-րդ 36Լրդ, 363-րդ ն 400-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

Ծ Տե՛ս, ոսմճնտ ոսեռոմտ, Վճռաբեկ դատարանի՝ Հրայր Հովսեվիյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 25-ի թիվ ԵԴ/0426/11/18 ն Ավաթ Ամինիի գործով 2023 թվականի հունվարի 25-ի թիվ ԵԴ/0752/06/22 որոշումները:

17

ՈՐՈՇԵՑ

1. Մեղադրյալ Էրիկ Սարգսի Ալեքսանյանի պաշտպան Գ.Պապոյանի հատուկ վերանայման բողոքն առանց քննության թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ի որոշումը բեկանել ն վարույթը

փոխանցել ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

՞Նախագահող՝ Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Ս.ԶՁԻՉՈՅԱՆ