Քաղաքացիական իրավունք — 12.12.2025

(ՈՅ իի ՕՇՄ-24

21178 թ:

ԱՏԵՆ

Սո 62 7 ՀՍ

ՀՏՀ ոլո ՀՇ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՇԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երնան քաղաքի առաջին ատյանի

ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,

նախագահող դատավոր Ժ.Չիչոյան

Հայաստանի Հանրապետության

վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան,

նախագահող դատավոր Ա.Մարտիրոսյան

2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ին քաղաք Երնանում

ՀԸ Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն

հանցագործությունների քննության դատական կազմը (այսուհետ նան՝ Վճռաբեկ դատարան),

` նախագահությամբ՝ Դ.ՎԵՔԻԼՅԱՆԻ

մասնակցությամբ դատավորներ՝ ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆԻ

Ո.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով թիվ ՕՀՄ-24 դատական վարույթով ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի (այսուհետ նան՝ Վերաքննիչ դատարան)՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 3ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ ԱՎարդապետյանի հատուկ վերանայման վճռաբեկ բողոքը,

2

| ՊԱՐԶԵՑ

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.

Լ ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահը 2024 թվականի մարտի 25-ին Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ներկայացրել աարի ւբ «Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային

| հաղորդակցության վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արտաքին դիտում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդություն:

2. Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նան՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի որոշմամբ ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը բավարարվել է:

Յ. Վերաքննիչ դատարանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշմամբ թիվ 62263724 քրեական վարույթով մեղադրյալներ աաա ը

պաշտպան աար հատուկ վերանայման բողոքի քննության արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի որոշումը բեկանել է ն կայացրել դրան փոխարինող դատական ակա՝ մերժելով ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը:

4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազ Ա.ՎՎարդապետյանը բերել է հատուկ վերանայման վճռարեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, ն սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը. դրանք հիմնավորող

փաստարկները ն պահանջը.

5. Բողոքաբերը գտել է, որ Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշումն օրինական ն հիմնավոր չէ, այդ որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա: ..

Բողոքաբերի պնդմամբ` Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնող մարմնի

3

կողմից կազմված արճանագրությունը՝ անտեսելով այն հանգամանքը, որ դրանով իրավասու մարմինը փաստել է, որ «օպերատիվ հարցում» ն «օպերատիվ տեղեկությունների ձեռք բերում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում օպերատիվ տեղեկություններ են ստացվել այն մասին, որ արը պարտադիր զինվորական ծառայությունից ազատելու գործընթացը կազմակերպելու համա իրավասու պաշտոնատար անձանց հետ ձեռք բերված

պայմանավորվածության համաձայն անձամբ կամ միջնորդի միջոցով պատրաստվում Էէ տալ առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք: Նույն արձանագրությամբ նան նշվել է, որ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինն այլ եղանակով չի կարողացել ձեռք բերել անհրաժեշտ տեղեկություններ, ինչպես նան նշվել են համապատասխան անհատականացնող տվյալներ: :

. Միննույն ժամանակ, ըստ բողոքաբերի՝ Վերաքննիչ դատարանի կողմից անտեսվել է այն հանգամանքը, որ խնդրո առարկա իրավահարաբերությունները ծագել են մինչն քրեական վարույթ նախաճեռնելը, երբ իրավասու մարմնի համապատասխան գործիքակազմը, ի տարբերություն նախաքննության փուլում քննիչի ունեցած լայն գործիքակազմի գաղտնի քննչական գործողության թույլտվություն ստանալու համար ապացուցողական մի շարք գործողություններ կատարելու ն դրանց արդյունքները դատարան ներկայացնելու հնարավորության հաշվառմամբ, սահմանափակ է:

Բողոքաբերը նշել է նան, որ «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված առանձնահատկությունները հաշվի առնելու դեպքում Վերաքննիչ դատարանն իրավաչափ եզրահանգման կգար առ այն, որ միջնորդության հիմնավորվածության շեմը սույն դեպքում կարող է հաղթահարվել իրավասու մարմն, կողմից օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացրած լինելու մասին արձանագրության բռվանդակությամբ՝ հաշվի առնելով նան տվյալ պարագայում ենթադրյալ կոռուպցիոն հանցագործությանը բնորոշ բարձր աստիճանի լատենտայնության հանգամանքը:

Բողոքաբերը նան փաստարկել է, որ 2024 թվականի հովիսի 19-ին ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի կողմից միջնորդություն Է ներկայացվել Երնան քաղաքի առաջին աայանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝

4

ՆՈ | նկատմամբ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ

իրականացնելու ժամկետը երկարաձգելու մասին, որը նշված դատարանի նույն օրվա որոշմամբ բավարարվել է, ն այդ դատական ակտի դեմ պաշտպանների կողմից բերված վերանայման բողոքը, գրեթե նույնական փաստական հանգամանքների պայմաններում, ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ին թիվ ՕՀՄ-54 որոշմամբ մերժել է:

5-Լ Վերոգրյալի հիման վբա բողոքաբերը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի բողոքարկվող որոշումը բեկանել ն կայացնել դրան փոխարինող դատական ակա՝ մերժելով մեղադրյալներ աաա... ազար

բողոքը:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.

6. ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի միջնորդության համաձայն՝ «(.) ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիանի օպերատիվ- հետախուզական վարչության չորրորդ բաժնում օպերատիվ տեղեկություններ են արացվել այն մասին, որ աաա ար. րոյն

ծառայությունից ազատելու գործընթացը կազմակերպելու համար իրավասու պաշտոնատար անձանց հար ձեռք բերված պայմանավորվածությաւն, համաձայն, անձամբ կամ միջնորդի միջոցով, պատրապրվում է վերջիններիս վալ առանձնապես խոշոր չափերով՝ հինգ միլիոն ՀՀ դրամը գերազանցող կաշառք: ւ

Ըար ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի օպերատիվ-իերախուզական վարչության չորրորդ բաժնի օպերլիազոր, երկրորդ դասի խորհրդական աան

միջնորդության՝ արացված տեղեկությունները փատրում են, որ ՈՐ | Ո | գործողություններում հնարավոր է առկա նեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 3րդ մասի 2Զրդ կարով նախատեսված առերնույթ հանցագործությունների հատկանիշներ, որոնք ՀՀ քրեական օրենսգրբի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ դասվում են ծանր հանցանքների տեսակին:

Կառրարվել են «օպերափիվ հարցու» ն «օպերատիվ տալեկությունների ձեռքբերում» օպերատիվ-հերախուզաւկաւն միջոցառումնելվ:, սակայն ձեռնարկված

5

միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք րերել ենթադրյալ հանցագործությունների բացահայտման խամար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը:

Ձեռնարկված օապերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում պարզվել է, որ աաա... աատրրաաաղ

րրա

ասա րայի շահագործում աաա

Աաաա...

համարանիշի ավտոմեքենաները, ինչպես նան օգտագործում է ասաաոոը գործարանային համարի րջջային հեռախոսը ու Ո | իջջային

հեռախոսահամարն:

Միաժամանակ, ձամւարկված օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումների արդյունքում` պարզվել է, որ մարող ոատոաոույը

կարատ.

վերջինիս կողմից փատրացի շահագործվող աաա

Աու համարանիշի ւ մրնաաաա .....,. րարատ

ավտոմեքենաներում ենթադրյալ հանցավոր արարքների վերաբերյալ կարող են տեղի ունենալ դեպքեր ն իրադարձություններ, բացի այդ իր առերնույթ առյօրինի գործունեության վերաբերյալ խոսակցություններ, հնարավոր է վարում է ատար ւս հորի բջջային հեռախոսր ւ ազատ

բջջային հեռախոսահամարով:

(-)

Նկատի ունենալով, որ (.) ներկայացված նյւթնրը պարունակում են տեղեկություններ Խան. ւյթ ր` ՀՀ

քրեական օրենագրքի 436-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ նախատեսված հանցանքների կատարման ն. այդ հանցավոր գործողությունները վերջինիս կողմից շարունակելու հավանականության մասին, միննույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանըը, որ ձեռնարկված օպերատխվ-հարախուզական միջոցառումների արդյունքում: հնարավոր չի եղել ձեք բերել ենթադրյալ հանցագործությունների բացահայտման ն հանցավոր գործունեութան շարունակումը, կանխեու համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, իսկ այլ եղանակով ողջամրորեն հնարավոր չէ այդ տեղեկատվության ձեռքբերումը, ն գտնելով, որ ենթադրյալ հանցանքներ կատարած

6

անձին հանցանքի կատարման պահին կամ դրանից անմիջապես հետ

բացահայտելու, ինչպես նան նրա կողմից հանցավոր գործունեության շարունակումը հայտնաբերելու ն կանխելու նպատակով անհրաժեշվ: է վերջինիս նկատմամը երկու ամիս ժամկարով իրականացնղ «Թվային, այդ թվում հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկում», «Ներքին դիրում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արտաքին դիպում» օպերատիվ-հեաախուղական միջոցառումները (-.»:

7. Նախորդ կետում նշված միջնորդությանը կից Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված ««Օպերատիվ հարցում», «Օպերատիվ տեղեկությունների ձեռքբերում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքների մասին» վերտառությամբ արձանագրության համաձայն՝ «/...) ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի օպերավվվիհնետախուզական վարչության չորրորդ բաժնում օպերատիվ տեղեկություններ են արացվել այն մասին, որ աննա

պարրադիր զինվորական ծառայությունից ազատվելու գործընթացը կազմակերպելու համար իրավասու պաշմտնատար անձանց հետ ձեռք բերված ապայմանավորվածության համաձայ, անձամբ կամ միջնորդի միջոցով, պատրատվում է վալ առանձնապես խոշոր չափերով՝ հինգ միլիոն ՀՀ դրամը գերազանցող կաշառք:

(-)

Ձեռնարկված օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումների արդյունքում ա զենՂ.. իո |

ղրա...

հասցեում ն վերջինս շահագործում է իր անվամը հաշվառած մաաաոոը Արարա

հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները, ինչպես նան օգտագործում է աաա ուին համարի բջջային հեռախոսը ւա...

հեռախոսահամարն:

Միաժամանակ, ձեռնարկված օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումների արդյունքում` պարզվել է, որ աաա աաա

ւ Տե'ս վարույթի նյութեր, հատորը 1, թերթեր 10-13:

7

Աաաա...

վերջինիս կողմից փաստացի շահագործվող աաա

Աու համարանիշի ւ Աաաա

ավտոմեքենաներում: ենթադրյալ հանցավոր արարքների վերարերյալ կարող են տեղի ունենալ դեպքեր ն իրադարձություններ, բացի այդ իր առերնույթ ապօրինի գործունաաթյան վերաբերյալ խոսակցություններ, հնարավոր Լէ վարում է ատար ւո մարի ջջային հեռախար անն»... :

հեռախոսահամարով:

Ձեռնարկված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք բերել ենթադրյալ հանցագործության բացահայրման համար անհրաժեշվ: տեղեկատվությունը»:

8. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի որոշմամբ արձանագրվել է. «/...) ՐԵ/երկայացված նյութերն իրենց համակցությամբ բավարար հիմք են տալիս հանգելու հենության, որ «Թվային, այդ թվում` հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկում», «Ներքին դիտում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արփաքին դիպսած օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման արդյունքում կարող են արացվել միջնորդության մեջ նշված փեղեկառրվությունը հիմնավորող տվյալներ, ինչը կեպատրի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կերով նախատեսված ենթադրյալ ծանր հանցագործության բացահայտմանը: Բացի այդ, օպերատիվ-հարախուղզական միջոցառումն իրականացնող մարմնի կումից «Օպերատիվ-հերախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշվ, տեղեկատվության ձեռքրերումն այլ եղանակով ողջամտորեն անհնարին է:

պաա ասա ւ ո շմ: նյութերում առկա են

ենթադրյալ ծանր հանցանք կատարելու մասին վկայող ենթադրյալ փաստեր, ուա անձի իրավունքներին ու ազատություններին միջամտությունն իրավաչափ է:

Այտպիա. Սատար

աաա աաա»... 2.»

2 Տես վարույթի նյութեր, հատոր 1, թերթ 3:

8

հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկում», «Ներքին դիրում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արտաքին դիտում օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումներ իրականացնելու թույլվավություն արանալու մասին վերոհիշյալ միջնորդությունը հիմնավոր է, ուաւրի այն պեւրք է բավարարել ն թույլատրել երկու ամիս ժամանակով` 2024 թվականի մարտի 25-ից մինչն 2024 թվականի մայիխախ 25-ը, ներառյալ ընկած ժամանակահատվածում, ՏՏ | նկատմամը

իրականացնե «Թվային, այլ թվում հեռախոսային հաղորդակցության վերահակում», «Ներքին դխրութ» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմեւմը «Արվաքին դիտում» օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումները: (...)»::

9. Վերաքննիչ դատարանը, վկայակոչելով նան Ռուբեն Խլղաթյանի գործով Վճռարեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ բեկանել է Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը ն մերժել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը՝ արձանագրելով հետնյալը. «(.) Վերաքննիչ դատարանն փաստում է, որ միջնորդությամբ ն կից նյութերով չի ներկայացվել այլ եղանակով օպերավվվ- հետախուզական միջոցառումն անցկացնող մարմնի կողմից օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշտ փաղեկապտվության ձեռքբերման անհնարինության վերաբերյալ բավարար տվյալներ: ` Մասնավորապես՝ փաստարկումն ՁՕ:«ա այն, որ ձեռնարկված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք րերել ենթադրյալ հանցագործության բացահայտման համար անհրաժեշտ

տեղեկատվություն, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ծանրակշխու մատրարկ չէ ն այն հիմնավորող այլ տվյալների բացակայության պայմաններում բավարար չէ նման անհնարինության մասին փաստարկված հենության հանգելու համար:

Ը:.)

Շման պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ առաջին ատյանի դատարան ներկայացված նյութերի, իակ ավելի կոնկրետ` կազմված համապատասխան արձանագրության հիման վրա անձի իրավունքների

5Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 1, թերթեր 15-18:

9

սահմանափակում, խրավաչափ համարվել չի կարող, ուարի այտրադաս դատարանը, բավարարելով ներկայացված միջնորդությունը, հանգել է վարույթի նյութերից ն վերաբերելի իրավական կարգավորումներից չրիող հենության: (..)»"։

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները ն եզրահանգումը.

10. Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջն բարձրացված իրավական հարցը հետնյալն է. հիմնավոր է արդյոք ԱՆԵղոյանի նկատմամբ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու միջնորդությունը մերժելու մասին Վերաքննիչ դատարանի հետնությունը:

1. ՀՀ Սահմանադրության 33-րդ հոդվածի համաձայն՝

« գԳՅարաքանյոր ք ոնի նամակագրության, . հեռախոսային

խոսակցությունների ն հաղորդակցության այլ ձների ազատության ն գաղտնիության իրավունք:

2 Հաղորդակցության ազատտւթյոււն, Օն գաղտնխություւսը կարող են սահմանափակվել միայն րենքով պետական անվփանգության, երկրի տնտեսական բարեկեցության, հանցագործություների կանխման կամ բացահայտման, հասարակական կարգի, առողջության ն բարոյականության կամ այլոց հիմնական իրավունքների ն ազատությունների պաշտպանության նպատաեւկով:

3. Հաղորդակցության գաղտնիություն, կարող է սահմանափակվել միայն դատարանի որոշմամի, ըացառությամր երբ դա անհրաժետ է պերական անվտանգության գ պաշտպանաթյան համա ն պայմանավորված է

հաղորդակցվողների՝ օրենքով սահմանված առանձնահատուկ կարգավիճակով»:

«Մարդու իրավունքների ն հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝

«Լ Յուրաքանչյուր ոք ունի իր անձնական ու ընտանեկան կյանքի, ընաւկարանի ն նամակագրության նկատմամբ հարգանքի իրավունք:

2. Չի թայլատրվում պերական մարմինների միջամտությունն այդ իրավունքի իրականացմանը, բացառությամը այն դեպքերի, երբ դա նախատեսված է օրենքով ն.

4 Տե'ս վարույթի նյութեր, հատոր 2, թերթեր 68-85:

10

անհրաժեշր է ժողովրդավարական հասարակությունում ի շահ պետական անվտանգության, հասարակական կարգի կամ երկրի տնտեսական բարեկեցության, ինչպես նան անկարգությունների կամ հանցագործությունների կանխման, առողջության կամ բարոյականության պաշտպանության կամ այլ անձանց իրավունքների ն ազապաւթյունների պաշվալանության նպատակով»:

«Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝

«Լ Օպերատիվ-հարախուզական գործունեություն, մարդու ն քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, պետական Օն հասարակական անվտանգություն, Օ հակախրավական ունձգություններից պաշտպանելու նպատակով օրենքով նախատեսված օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների կողմից գաղվեի ն բացահայվ: մեթոդների ու միջոցների կիրառմամբ օպերատիվ-հարախուզական միջոցառումների նախապատրաստումը, իրականացումը ն արդյունքների ամրագրումն ու իրացումն է:

Զ Օպերատիվիրեվախուղզական միջոցառումներն ամբողջ ծավալով

իրականացվում են ինչպես օպերատիվ-հարախուզական մարմինների կողմից իրենց վերապահված հիմնական խնդիրների իրականացման շրջանակներում, ոլալեւ ինքնուրույն գործունեություն, այնպես էլ նախաձեռնված քրեական վարույթի

| իրականացվող .հետաքննության շրջանակներում` որպես 6 օժանդակող գործունեություն»: |

«Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 31-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ |

«Ներքին դիպում, նամակագրության ն այլ ոչ թվային հաղորդակցության վերահսկում, թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկում, ֆինանասական գործարքների վերահսկում օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումները կարելի է անցկացնել միայն այն դեպքերում, երը առերնույթ առկա են հիմքեր`. կասկածելու, որ անձր, որի նկատմամը պետք է դրանք անցկացվեն, կատարել է ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն ն այլ եղանակով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն անցկացնող մարմնի կողմից ասյն օրենքով իր վրա. դրված խնդիրների իրականացման համար անիհրաժեշվ: տեղեկատվության ձեռքրերումի ողջամկորեն անհնարին Լ»:

դ

«Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 34-րդ հոդվածի համաձայն՝

«լ (Ենրքին դիտում, նամակագրության ն այլ ոչ թվային հաղորդակցության վերահակում, թվային, այդ թվում` հեռախոսային հաղորդակցության վերահակում, ֆինանսական գործարքների վերահսկում, կաշառք արանալու կամ կաշառք տալու նմանակում օպերատիվ-հերախուզական միջոցառումները, ինչպես նան արտաքին դիմում օպերատիվ-հեվավխուզական միջոցառումը, եթե արտաքին դիտման ՝ արդյունքների ամրագրումն առանց տեխնիկական միջոցների օգտագործման հնարավոր չէ, ն անձր (անձինք), որի (որոնց) նկատմամբ իրականացվում է արտաքին դիվաամը, ողջամտորեն չէր նէին) կարող ենթադրել դրա անցկացման հնարավորության մասին, ապա կարող են անցկացվել միայն դատարանի թույլտվությամբ:

2. Սոյն հոդվածով նախապնսված ` օպերատիվ-հերախուղական

միջոցառումների իրականացման կամ դրանց ժամկարիխի երկարաձգման համար դատարանի թույլտվություն, արանալու համար օպերատիվ ավտրաբաժանման ղեկավարը օպերատիվ-հետախուղական գործունեություն իրականացնող մարմնի ղեկավարին ներկայացնում է օպերատիվնհեփախուղական միջոցառում անցկացնելու մասին որոշումը ն միջնորդությունը օպերատիվ-հարախուզական միջոցառումն Ձ Օ0անցկացնելու համար դատարան դիմեղու .վերարերյալ: Միջնորդությունը ն դրան կցվող նյութերը դատարան է ներկայացնում օպերապտիվ- հարախուղական գործունեություն իրականացնող մարմնի ղեկավարը կամ նրա տեղակալ` Հայատրանի Հանրապետության քրեական դատավարության

օրենսգրքով գաղտնի քննչական գործողություն. կատարելու վերարերյալ միջնորդություն ներկայացնելու համար սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով օպերատիվ-հետախուզական գործունեության՝ ասյն օրենքով նախատեսված առանձնահատկություննելվ:

(.)

4. Օպերատիվ-հարախուզական միջոցառում իրականացնելու կամ դրաւ ժամկետը երկարաձգելու թույլտվություն, արանալու վերաբերյալ միջնորդությունը դատարանը քննում է գաղտնի քննչական գործողություն կատարու վերաբերյալ միջնորդության քննության համար Հայաստանի Հանրասլետության քրեական

12

դատավարության: օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով օպերապտիվ- հեմախուզակաուն գործունեության՝ սույն օրենքով նախատեսված առանձնահապտկությունները»:

| 12. Նախորդ կետում մեջբերված նորմերի լույսի ներքո Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի հիմնարար բնույթն ու իր նախադեպային իրավունքում հետնողականորեն բացահայտել է այդ իրավունքի սահմանափակման նկատմամբ դատական վերահսկողության բովանդակությունը, համաձայն որի' նշված հիմնարար իրավունքին միջամտության ավելի բարձր աստիճան նեցող օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ, ինչպե նան գաղտնի քննչական

գործողություննեի իրականացման նկատմամբ նախնական դատական

վերահսկողություն, Օ`պատշաճ ընթացակարգի երաշխիք է՝ գաղտնի վերահսկողությունը թույլատրող որոշումներում համապատասխան պատճառները նշելու պահանջի հետ մեկտեղ, ապահովելու այն, որ կիրառման ենթակա միջոցառումները պատահականորեն կամ առանց պատշաճ ն հատուկ

ուսումնասիրման չեն թույլատրվելու դատարանի կողմից: Վերահսկողության այդ գաղտնի միջոցառումների դեպքում, գործի փաստական հանգամանքների (7 «0դ676510) համակողմանի գնահատմամբ, դատարանը պետք է ստուգման ենթարկի հայցվող միջամտության իր բնույթին, նպատակային նշանակությանն ու օրենսդրությամը առաջադրվող համաչափության պայմաններին

համապատասխանելու հարցը՝ որոշելու համար, թե արդյո՞ք առկա են հայցվող միջամտությունը թույլատրելու բավարար ն հիմնավոր հիմքեր:

Այս առումով անհրաժեշտ է վերստին ընդգծել, որ մասնավոր ու ընտանեկան կյանքի իրավունքին միջամտության ավելի բարձր աստիճան ունեցող օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների, ինչպե Օսան գաղտնի քննչական գործողությունների կատարումը պետք է լինի իրավասու մարմնի կողմից օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման վերջին միջոց ն կատարվի միայն այն

5 Տե՛ս ումոնտ անում, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Ս/ոջց)տնէ ». Օրօգմո գործով 2015 թվականի հունվարի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 68955/11, 94-րդ կետ:

13

| դեպքում, երբ այլ եղանակով անհրաժեշտ այդ տեղեկատվության ձեռքբերումը ողջամտորեն անհնարին էտ:

Վճռաբեկ դատարանը, բացահայտելով քրեական վարույթի շրջանակներից դուրս օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման անցկացման անհրաժեշտությունը ն համաչափությունը հիմնավորելու պահանջի բովանդակությոնը, Վազգեն Ոսկանյանի գործով որոշման շրջանակներում արձանագրել է, որ օպերատիվ աղբյուրից ատացված՝ որոշակի իրադարձությունների կամ անձանց վերաբերելի տեղեկությունը քրեական վարույթի շրջանակներից դուրս դառնում է օպերատիվ- հետախուզական մարմինների ուսումնասիրութան առակա ն ադ

տեղեկատվության հավաստիության ստուգման անհրաժեշտությունն է առաջացնում որոշակի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու՝ օպերատիվ- հետախուզական մարմնի միտումը:

Միաժամանակ, հարկ է նկատել, որ նախաձեռնված քրեական վարույթի պայմաններում քննիչը աստանում է ենթադրյալ հանցանքին վերաբերող հանգամանքները պարզելու բավականին լայն գործիքակազմ, որը դրսնորվում է տարաբնույթ վարութային գործողությունների կատարմամբ ն դատավարական ակտերի ընդունմամբ, որոնց -արդյունավետութան երաշխիքներն այն դատավարական կարգավորումներն ու ընթացակարգերն են, որոնք մի դեպքում՝ սահմանում են վարութային պարտականություններ, իսկ մյուս դեպքում` կոչված են ապահովելու այդ պարտականությունների կատարումը: Այսինքն,

քրեադատավարական ընթացակարգն էապես բարձրացնում է նախաքննական մարմնի տեղեկացվածության աստիճանը, նախատեսում վերապահված խնդիրներն ավելի արդյունավետ իրականացնելու հնարավորություն, որպիսին, օպերատիվ- հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինը չունի, ն ըստ էության չի ել կարող ունենալ, ինչով էլ պայմանավորված, ի տարբերություն գաղտնի քննչական գործողությունների, օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունն իրականացվում է սակավ տեղեկատվության առկայության պայմաններում: Ողջ վերոգրյալը բավարար է արձանագրելու, որ թեն երկու դեպքում էլ դատական վերահսկողությունը միտված է միննույն նպատակին` անձի հիմնարար իրավունքի կամայական

«Տես, եւե ռես, Վճռաբեկ դատարանի՝ Գոռ Սարգսյանի գործով 2019 թվականի ապրիլի 11-ի թիվ ԵԿԴ/0229/01/16 որոշումը:

14

սահմանափակումը կանխելուն, սակայն, քրեական վարույթի շրջանակներից դուրս օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու թույլտվություն ստանալու միջնորդությունը լուծելիս, այն չափանիշները, որոնց գնահատմամբ կարելի է պարզել

| անձի սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման անհրաժեշտությունն ու համաչափությունը, նույն բովանդակությունը չեն կարող ունենալ. տվյալ դեպքում միջնորդությունն հիմնավորող փաստական հանգամանքները որակական հատկանիշների առումով կարող են նվազ լինել: Նշվածը վկայում է նան այն մասին, որ քրեական վարույթի շրջանակներից դուրս օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու թույլտվություն ստանալու միջնորդությունը լուծելիս օպերատիվ տեղեկությունների օգտագռրծումը կարող է անխուսափելի լինել, որոնց բավարարության աստիճանը պետք է յուրաքանչյուր անգամ դատարանը գնահատի:

Ուստի, դատական վերահսկողության տիրույթում գտնվող օպերատիվ- հետախուզական միջոցառման իրականտցման թույլտվություն ստանալու միջնորդության հիմնավորվածությունը հաստատող փաստակազմում առկա օպերատիվ տեղեկատվության հավաստիությունը հաստատող այլ փաստական տվյալներ ներկայացնելու պահանջը համահունչ չէ օպերատիվ-հետախուզական գործունեության բնույթին ու նպատակային նշանակությանը, քանզի հենց այդ տեղեկատվության ստուգման համար է հայցվում անձնական կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին միջամտությունը պայմանով, որ այ եղանակով անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերումն անհնարին է՛:

13. Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երնում է, որ.

- 2024 թվականի մարտի 25-ին ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահն Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացրել մը ուււամբ «Թվային, այդ թվում` հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկում», ՀՆերքին դիտում» ն տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ «Արտաքին դիտում օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունձ,

- նշված միջնորդությանը կից, ի թիվս այլնի, Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացվլ ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի օպերատիվ-հետախուզական

7 Տես Վճռաբեկ դատարանի՝ Վազգեն Ոսկանյանի գործով 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՕՀՍ-56/12102023 որոշումը:

8 Տե՛ս սույն որոշման 1-ին ն 6-րդ կետերը:

15

վարչության չորրորդ բաժնի օպերլիազորի կողմից կազմված՝ «Օպերատիվ հարցում»։ «Օպերատիվ տեղեկությունների ձեռքբերում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների արդյունքների մասին արձանագրություն, որի համաձայն՝

1) օպերատիվ տեղեկություններ են ստացվել այն մասին, որ Ո | պարտադիր զինվորական ծառայությունից ազատվելու գործընթացը կազմակերպելու համար, իրավասու պաշտոնատար անձանց հետ ձեռք բերված պայմանավորվածութան համաձայն, անձամբ կամ միջնորդի միջոցով պատրաստվում է տալ առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք,

2) ճեռնարկված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում պարզվել է, որ արն ղարա

ղրա լաս" մից փաստացի

շահագործվող աը: համարանիշի

ն արորը ւ քւասերում ենթադրյալ հանցավոր

արարքների վերաբերյալ կարող են տեղի ունենալ դեպքեր ն իրադարձություններ, բացի այդ իր առերնույթ ապօրինի գործունեության վերաբերյալ խոսակցությունները հնարավոր է՝ վարում է Ո | գործարանային համարի բջջային հեռախոսը ն Ո | բջջային հեռախոսահամարով,

3) ձեռնարկված օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ձեռք բերել ենթադրյալ հանցագործության բացահայտման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը::

- Առաջին ատյանի. դատարանը 2024 թվականի մարտի 25-ին որոշում է կայացրել ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը բավարարելու մասինը,

- Թիվ 62263724 քրեական վարույթով մեղադրյախեր արոր

աստ. մար Ո: ւ նրկայացված բողոքի քննության

արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշմամբ բեկանել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատական ակտը ն մերժել ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը՝ Էության մեջ այն

5 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:

. Տես սույն որոշման 8-րդ կետը:

16

պատճառաբանությամբ, որ միջնորդությամբ ն կից նյութերով չեն ներկայացվել այլ եղանակով օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն անցկացնող մարմնի կողմից օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերման անհնարինության վերաբերյալ բավարար տվյալներ, ն Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված նյութերի, մասնավորապես կազմված համապատասխան արձանագրութան հիման վրա անձի իրավունքների

սահմանափակումն իրավաչափ չի կարող համարվել:

Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգել է այն հետնության, որ բավարարելով ներկայացված միջնորդությունը՝ ստորադաս դատարանը հանգել է վարույթի նյութերից ն վերաբերելի իրավակարգավորումներից չբխող հետնությանձ:

14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 12-րդ կետում շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանը նախ արձանագրում է, որ մասնավոր ու ընտանեկան կյանքի իրավունքին միջամտելու թույլտվությունը սույն դեպքում հայցվել է քրեական

վարույթի շրջանակներից դուրս՝ անձի կողմից բարձր աստիճանի լատենտայնություն ոյնեցող ենթադրյալ կոռուպցիոն հանցանքի կատարմանն առնչության հիմք տվող տեղեկատվության, այդ թվում՝ ենթադրյալ գործունեության որոշ հանգամանքների ՛ մասին փաստական տվյալների առկայության պայմաններում:

Վերոգրյալի համատեքստում Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ

նախաձեռնված քրեական վարույթի բացակայության պայմաններում օպերատիվ- հետախուզական գործունեություն իրականացնելու թույլտվության, ինչպես նան դրա ժամկետի երկարաձգման միջնորդությունները լուծելիս այն չափանիշները, որոնց գնահատմամբ կարկլի է պարզե անձի սահմանադրական իրավունքի

սահմանափակման անհրաժեշտությունն ու համաչափությունը, նույն բովանդակությունը չեն կարող ունենալ, ինչ նախաձեռնված քրեական վարույթի պայմաններում: Մասնավորապես, օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունն. իրականացվում է սակավ տեղեկատվության առկայության պայմաններում, ուստի այդ դեպքում միջնորդություն,՝ Օհիմնավորող փաստական հանգամանքները որակական հատկանիշների առումով կարող են նվազ լինել:

Ն մես սուն որոշման 9-րդ կետը:

17

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում գործիքակազմի սակավությունը ն միաժամանակ այլ եղանակով ստացված օպերատիվ տեղեկության կապակցությամբ անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերման անհնարինությունն Է առաջացրել | | նկատմամբ միջնորդվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման անհրաժեշտությունը: Ստացվում է, որ Ո | հիմնարար իրավունքին միջամտության ավելի բարձը աստիճան ունեցող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու թույլտվություն հայցելը հենց ձեռքբերված օպերատիվ տեղեկատվության հավաստիության ստուգման ձգտումն՝ է, որպիսի պայմաններում այդ տեղեկատվության

- հավաստիությունը ստուգելու համար այլ փաստական ավյալներ ներկայացնելու Վերաքննիչ դատարանի պահանջը, սույն վարույթով, համահունչ չէ օպերատիվ- հետախուզական գործունեության բնույթին ու նպատակային նշանակությանը:

Ինչ վերաբերում է Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտի հիմքում դրված՝ Ռյրնն խլղաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմանըՑ, ապա Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում կըկնել, որ տվյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի եզրահանգումը պայմանավորված է եղել կոնկիետա վարույթի շրջանակներում ներկայացված միջնորդության հիմնավորվածության տեսանկյունից տրված գնահատականով":

Անդրադառնալով Վերաքննիչ դատարանի պատճառարանությանն առ այն, որ միջնորդությամբ ն կից նյութերով չեն ներկայացվել այլ եղանակով օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումն անցկացնող մարմնի կողմից օրենքով իր վրա դրված խնդիրների իրականացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերման անհնարինության վերաբերյալ բավարար ատվյալներ՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը չի հստակեցրել ն որնէ ողջամիտ փաստարկ չի ներկայացրել առ այն, թե ինչ փաստակազմ պետք է ներկայացվեր կամ ինչ այլ եղանակով էր հնարավոր անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերումը, ինչ

ռ Տե, ոամռնչ սանոմչ Վճռաբեկի դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 5-ի թիվ 16/28.09.2023 որոշումը:

օ Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը:

4 Տեա ի թիվս այլնի, Վճռաբեկ դատարանի՝ Վազգեն Ոսկանյանի գործով հիշյալ որոշման 14-րդ կետը:

18

ավելի մեղմ միջոցի կիրառմամբ էր հնարավոր հասնել օպերատիվ գործունեություն իրականացնող մարմնի վրա դրված խնդիրների լուծմանը:

Դրա հետ մեկտեղ, Վճռարեկ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնի ղեկավարի միջնորդությանը կից Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացվել «Օպերատիվ հարցում»»։ «Օպերատիվ տեղեկությունների ձեռքբերում» օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումների արդյունքների մասին արձանագրությունը, որում փասռովել է, որ օպերատիվ տեղեկություններ են ստացվել այն մասին, որ Ո | պարտադիր զինվորական ծառայությունից ազատվելու գործընթացը կազմակերպելու համար, իրավասու պաշտոնատար անձանց հետ ձեռք բերված պայմանավորվածութան համաձայն, անձամբ կամ միջնորդի միջոցով պատրաստվում է տալ առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք, սակայն ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում հնարավոր չի եղել ճեռք բերել ենթադրյալ հանցագործության բացահայտման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը:

Վերաքննիչ դատարանը, բովանդակային վերլուծության չենթարկելով վերը նշված արձանագրությունը, անհիմն դատողություն է արել առ այն, որ ձեռնարկված միջոցառումների իրականացման արդյունքում ենթադրյալ հանցագործության բացահայտման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձեռքբերման վերաբերյալ փաստարկումը այն հիմնավորող այլ տվյալների բացակայության պայմաններում բավարար չէ նման անհնարինության մասին փաստարկված հետնության հանգելու համար:

Այսպիսով, վերն արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ Ո: | նկատմամբ օպերատիվ- հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու միջնորդությունը բավարարելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտր բեկանելու ն նշված միջնորդությունը մերժելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետնությունը հիմնավորված չէ: .-

15. Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը սույն վարույթով դատական ակա կայացնելիս թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 293-րդ հոդվածի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա, ինչպես նան հանգեցրել է վարույթի

19

հանրայնության սկզբունքի խախտման, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ ն 362-րդ հոդվածների համաձայն, հիմք է Վերաքննիչ դատարանի որոշումն ամբողջությամբ բեկանելու համար: Միննույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի միջնորդությունը բավարարելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս թույլ չի տվել վարույթի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի անհրաժեշտ է օրինական ուժ տալ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի որոշմանը՝ հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

Ելնելով վերոգրյալից ն ղեկավարվելով Հայաստանի Հանիապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163րդ ն 171Լրդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության թրեական դատավարության օրենսգրքի 3Լրդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 352-րդ, 359-րդ, 361363-րդ ու 400-րդ հոդվածներով Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Լ Թիվ ՕՀՄ-24 դատական վարույթով ՀՀ վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշումը բնկանել ն օրինական ուժ տալ Երնան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի մարտի 25-ի որոշմանը՝ հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:

2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:

Նախագահող՝ . Ն... Ս Ս ԴՎԵՔԻԼՅԱՆ

Դատավորներ՝ Ը Ն, ԱԿՐԿՅԱՇԱՐՅԱՆ

ԶԸ Ո Ր ՎՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Հ ՍԶԻՉՈՅԱՆ